از خواص و كاربرد آنغوزه بیشتر مطلع شویم
مجید اخوان ، عضو هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان
مشهد. مجتمع كشاورزی طرق - كدپستی 91735 صندوق پستی 488 

خلاصه

انغوزه با نام علمی Ferula ass - foetida L. از خانواده جعفریApiaceae كه دارای 140 گونه است. این گیاه در سال 1844 میلادی در بیابانهای آرال گزارش شده، ولی از قرن پانزدهم این گیاه را مردم شناخته و مطالبی از وجود آن در بازارهای آن زمان نقل شده است. گزارشها و مقاله‌های زیادی وجود دارد كه از كاربری این گیاه حكایت می‌كند. ایران یكی از بزرگترین تولید كنندگان انغوزه در دنیاست كه تقریبا-تمامی آن به‌صورت خام و ماده اولیه صادر می‌شود كه اگر در ایران فر آوری شود , اولا- تولید كار نموده و ثانیا- ارز آور بوده و ثالثا- مردم می‌توانند آنرا جایگزین مواد شیمیایی نمایند.
واژه های كلیدی: آنغوزه، خواص داروئی
 

مقدمه

انغوزه در ایران باستان به‌نامFood of the God -s در نقاط دیگر به‌نامهای Aka asafoetida , Giant fennol and Gum asafetida , Devil-s dung  از این ماده نام برده‌اند. در كتاب باستان سانسكریت از این ماده به‌عنوان نرم كننده گوشت و همچنین ماده‌ای كه از فسادگوشت جلوگیری می‌نماید، یاد شده است. در ایران باستان از این ماده برای خشك كردن گوشت استفاده می‌شده است. در كشور نپال انغوزه در آئین هندوها ماده سمبلیك بوده و روزانه 5/0 تا 5/1 گرم مصرف آنرا توصیه كرده اند.
 

مواد و روشها

در یك بررسی علمی (3 ) كه از سال 1992 تا 1995 میلادی در ایستگاه تحقیقاتی دانشكده كشاورزی هندوستان در مورد كنترل بیماری پژمردگی بوته‌های گوجه فرنگی كه عامل آن قارچ رولستونیا سونالاسه رم انجام گردیده است. استفاده از ماده شیمیایی استرپتومایسین 200 میكرو گرم در میلی لیتر با انغوزه به مقادیر 5/1 و 5 گرم در 10 لیتر آب و كوركما به مقادیر 1 و 5 گرم در 10 لیتر آب مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد كه مصرف استرپتومایسین توانست بیماری را به میزان 79 درصد و انغوزه به میزان 3/70 درصد و كوركما 69 درصد این بیماری را كنترل و باعث افزایش تولید محصول گوجه فرنگی نیزشده است.
تاثیر استفاده از عصاره هیدروالكلی انغوزه (با روش خسانیدن) بر روی كرم‌های همینولیپس نانا Hymnolepis nana (1 )
در روده موشها با مقایسه استفاده از داروی نیكلوزاماید Niclosamidدر یك تحقیق علمی در ایران بر روی 30 موش سفید سوری كه آلوده به این كرم بودند انجام گردیده است. نتایج این تحقیق بیانگر آنست كه استفاده از عصاره هیدرولیكی انغوزه یا غلظت 7/17 میلی گرم در میلی لیتر با دوز واحد بمدت دو هفته باعث بهبودی 90 درصد از موشهای آلوده به كرم همینولیپس نانا گردید كه تقریبا- تاثیر آن با اثر استفاده از داروی نیكوزاماید برابر است.
 

نتایج و بحث

در بررسی‌هایی كه در مقاله‌ها و كتابها و كتب انجام شده است و اخبار اطلاعاتی كه از سایر ممالك كسب می‌شود، حاكی از آنست كه انغوزه به‌عنوان یك گیاه دارویی و همچنین در صنعت بلحاظ طیف وسیع كاربردی از جایگاه خاصی برخوردار است. كشور ایران می‌تواند یكی از تولید كنندگان محصولاتی كه از انغوزه تهیه شده است ، باشد و به‌جای صادرات مواد خام این ماده با ارزش وحیاتی علاوه بر تولید بازار كار برای جوانان و ارز آوری برای مملكت عزیزمان ، هموطنان نیز از این این تولیدات گیاهی به‌جای تولیدات شیمیایی در زندگی روزمره استفاده نمایند. خوشبختانه طرحهای زراعی كردن این گیاه برای حفظ مراتع و منابع ملی و حصول به تولیدات بیشتر در دست اجرا است. امید است كه در این همایش به گیاهان دارویی به‌طور اعم و انغوزه بطور اخص در كلیه زمینه‌ها و جنبه‌های مربوط به آنها اقدامات مثمر ثمری انجام پذیرد.
 

منابع

1 - مجله علمی پزشكی , علوم پزشكی اهواز. شماره 23 . صفحات 56-48 .
2 - Grieve , M. A modern herbal. 2004. WWW. Botanical.com.
3 - Mazumder , N , 1998. Managing Ralstonia solanascerum wilt of tomato. Journal of mycology and plant pathology. 28 : 2/189 - 192.


Knwing more about using and propreties of Anghose
Majid Akhavan ,
Khorasan agricultural and natural resources Research Center , P.O.Box 91735 - 488
Email : majid akhavan 2003@yahoo.com

Abstract
Anghose with scientific name is Ferula assa - foetida L. blong toApiaceae family which have 140 specious. This plant was find in Aral deseart in 1844 AD. but it was well knowning in fifteen century by people. Iran is the one of the important Asafoetida producer in the world. Ferula assa - foetida L. by the names of Food of the God-s , Aka asafoetida , Giant fennol , Gum asafetida and Devil-s dung was known in some where in the world. Chemical and non-chemical treatments for control of R.Solanacearum on tomato CV. Pusa Rubi were investigated in field trials during 1992-1995 in Assam. For the treatments test , 200 micro g/ml Streptomycin was the most effective , giving diseas control 79% and maximum yields of 132 ton/he. Two organic formulations comparising the mixture of assafetida , Turmeric powder and water (ATW) at the ratio of 1.5 , 5, 10 gr/liter and 1 , 5 , 10 gr/l. recorded disease control of 70.3 % and 69% respectively with increasing yield. Two cocentration of bleaching powder (10 and 5 gr/liter ) effectively reduced disease incidence and increased yields.
Keywords: Ferula assa - foetida L. Apieacea Medical plant

افزایش تراوایی غشاء خطوط سلولی Caco-2 با استفاده از ساپونین تام اكانتوفیلوم اسكواروزوم
دکتر اسکندر مقیمی پور1، دکتر ابوالقاسم سجادی طبسی2، دکتر محمد رمضانی2 و دكتر رایمار لوبنبرگ3
1- عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز
2- عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد
3- عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه آلبرتا، ادمونتون، كانادا  

خلاصه

بسیاری از داروها به دلیل جذب خوراكی بسیار اندك, به صورت اشكال دارویی تزریقی و موضعی مصرف می‌شوند. برای غلبه بر مشكلات جذب سیستمیك این داروها تا كنون تحقیقات متعددی انجام شده است. در سالهای اخیر با استفاده از روشهای مختلف افزایش جذب، تراوایی غشاهای بیولوژیكی را در برابر عبور داروهای مختلف افزایش داده اند. یكی از راههای موثر استفاده از تركیبهای است كه كه به نام جذب افزا خوانده می‌شوند. تا كنون تركیبهای مختلف شیمیایی به عنوان جذب افزا مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته‌اند كه از آن جمله می‌توان به عوامل فعال سطحی، نمكهای صفراوی، برخی از داروها و ساپونین‌ها اشاره كرد. در این تحقیق قابلیت ساپونین تام گیاه چوبك در افزایش تراوایی مدل غشاء سلولی Caco-2 با استفاده از خطوط سلولی و تكنیك عكسبرداری میكروسكوپی كنفوكال لیزری (CLSM) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشان دهنده توان بالقوه این ماده جهت عبور مدل دارویی از غشاء مذكور می‌باشد.
واژه‌های كلیدی: گیاه چوبك، ساپونین، تراوایی غشاء 

مقدمه

ساپونین‌ها گلایكوزیدهای‌ با وزن‌ ملكولی‌ بالا هستند كه‌ دارای‌ گروه‌ قندی‌ متصل‌ به‌ اگلایكون‌ تری‌ ترپن‌ یا استروییدی‌ می‌باشند(1). یك محلول آبی ساپونین درست مانند محلول صابون كف می‌كند. ساپونین‌ها برای كاهش كشش سطحی در موارد متعددی از جمله به عنوان امولسیون كننده و فرونشاننده آتش بكار می‌روند (2). ساپونین‌ها در بسیاری‌ از داروهای‌ سنتی‌ و گیاهان‌ دارویی‌ به‌خصوص‌ در مشرق‌ زمین‌ یافت‌ می‌شوند و در نتیجه‌ تلاشهای‌ زیادی‌ جهت‌ تعیین‌ ویژگی‌ها و تحقیق‌ در زمینه‌ خواص‌ فارماكولوژیكی‌ و بیولوژیكی‌ آنها صورت می‌گیرد.
نام عمومی چوبك به تعدادی از گیاهان گفته می‌شود كه در قدیم از ریشه آنها به علت داشتن ماده ساپونین، برای شستن لباس استفاده می‌كرده اند. در این تحقیق تلاش شده است كه پس از استخراج و خالص سازی ساپونین تام ریشه گیاه چوبك, قابلیت آن در افزایش جذب مدل دارویی CF (5 (6)- كربوكسی فلوئورسئین) مورد ارزیابی قرار گیرد.

مواد و روشها

ابتدا گیاه جمع‌آوری و شناسایی و استخراج و جداسازی ساپونین تام با استفاده از روشهای شیمیایی انجام و با بهره‌گیری از روشهای مختلف كروماتوگرافی, از خلوص نسبی آن اطمینان حاصل شد. در مرحله بعد, خصوصیات فیزیكوشیمیایی محلول ساپونین تام اكانتوفیلوم اسكواروزوم (ATS) از جمله كشش سطحی آن تعیین و با برخی از سورفكتانت‌های سنتتیك مانند سدیم لاوریل سولفات (SLS) و بنزالكونیوم كلراید (BC) و همچنین ساپونین تجارتی كیلایا ساپوناریا (QTS) مقایسه شد. سپس با استفاده از خطوط سلولی Caco-2, قابلیت جذب افزایی برون تن ساپونین تام تعیین گردید. همچنین برای بررسی سمیت احتمالی جذب افزاهای مورد استفاده و تعیین برگشت پذیر بودن یا نبودن آن، تغییرات مقاومت الكتریكی ترانس اپیتلیال (TEER) در خطوط كشت سلولی، قبل و بعد از اضافه كردن جذب افزا تعیین شد. جهت بررسی سازوكار تاثیر جذب افزاها و تعیین راههای عبور از غشاء، عكسبرداری میكروسكوپی كنفوكال لیزری (CLSM) بر روی نمونه‌ها انجام شد.
 

 نتایج و بحث

براساس نتایج بدست آمده، حضور ساپونین به عبور CF از غشاء سلولهای Caco-2 منجر می‌گردد. تصاویر میكروسكوپی كنفوكال نیز افزایش ورود CF به داخل سلولها را در اثر حضور ATS تایید نمود (شكل شمارة 1). همچنین این نتایج نشان داد كه خاصیت جذب افزایی ATS سازوكار غیر فعال است كه از طریق افزایش تراوایی مسیرهای فراسلولی (به طور عمده) وترانس سلولار (به میزان كمتر) اعمال می‌گردد. نتایج بررسی مقاومت الكتریكی ترانس اپیتلیال نشان داد كه اكثر جذب افزاهای مورد استفاده و به‌خصوص ATS، نه تنها مقاومت الكتریكی غشاء سلولی را از بین نمی برند، بلكه این مقاومت را افزایش داده و باعث تثبیت غشاء ‌نیز می‌گردند. این تغییرات در ساختمان اتصالات محكم برگشت پذیر بوده وغشاء پس از 24 ساعت، وضعیت طبیعی خود را باز می‌یابد. از مقایسه این نتایج با كارهایی كه قبلاً انجام شده است (3)، می‌توان نتیجه گرفت كه اثرات سمی این جذب افزاها و به خصوص ساپونین تام چوبك وابستگی كامل به دوز مصرف شده دارد وبا كنترل میزان جذب افزا در فرآورده می‌توان تأثیر سمی آن را تا حد زیادی مهار نمود.

منابع

1- Hostettmann, K., Marston, A., 1995. Chemistry and phamacology of natural products: Saponins. University press. UK. pp, 1-286.
2- Samuelsson, G., 1999. Drugs of Natural Origin. 4th edition. Chapter 7. Apotecarsocieteten. Sweden. pp:307-321.
3- Yen, W., Lee, V.H.L., 1995. Penetration enhancement effect of Pz-peptide, a paracellularly transported peptide, in rabbit intestinal segment and Caco-2 cell monolayers. Journal of Controlled Release. 36,25-37.



شكل 1 : سلولهای Caco-2 پس از مجاورت با محلول CF حاوی ATS

The Enhancing Effect of Total Saponin from Acanthophyllum squarrosum on the permeation of Caco-2 cell lines
Eskandar Moghimipour *, Seyyed A. Sajjadi , Mohammad Ramazani, and Raimar L-enberg
* Corresponding author. Department of Pharmaceutics, School of Pharmacy, Ahwaz Medical Sciences University, Ahwaz, Iran Email: moghimipour@yahoo.com

Abstract
Acanthophyllum squarrosum is one of 23 species of the section oligosperma which is endemic to Iran. Its roots, named Chubak, have been traditionally used as a detergent for washing clothes and dishes. In the present study, we have tried to extract and purify the total saponin from roots of the plant and evaluate its ability to enhance the absorption of a drug model, 5(6)-carboxyfluorescein in Caco-2 cell line.
After collection and identification of the plant roots, Acanthophyllum squarrosum total saponin (ATS) was extracted and isolated using several chemical and chromatographic methods. Then, its in vitro absorption enhancing effects was determined using Caco-2 cell line model. The ability of the saponin to enhance drug passage through Caco-2 cell membrane was assessed using a diffusion cell apparatus and confocal laser scanning microscopy (CLSM) technique. The results were compared to data from quillaja total saponin (QTS), sodium lauryl sulfate (SLS) and Benzalkonium chloride (BC).
The extracted material showed a relatively high surface activity. Its surface tension lowering effect was comparable to that of synthetic surfactants. In Caco-2 cell lines, ATS induced a significant increase (p<0.05) in 5(6)-carboxyfluorescein (CF) transport through the membrane. Furthermore, confocal laser scanning microscopy proved the presence of CF in the individual cells. The results suggest that ATS is an efficacious absorption enhancing agent which acts through both paracellular and transcellular routes of passive diffusion pathway.
Key words: saponin, Caco-2, enhancer

مطالعه اثر 15 عصاره گیاهی بر روی بیماری کوکسیدیوز
احمدرضا محمدی-مهدی دبیرسیاقی
1ـ عضو هیئت علمی مرکزتحقیقات جهاد کشاورزی استان تهران 2ـ دامپزشک
تهران ـ خیابان طالقانی ـ نرسیده به سه راه طالقانی -ساختمان شماره 2 جهاد کشاورزی استان تهران -واحد پزوهش
 

خلاصه

آنتی بیوتیک های یونوفور بطور وسیع در درمان بیماری کوکسیدیوز طیور مورد استفاده قرار می‌گیرید.بعلت وجود بقایای دارویی در بافتهای طیور به جستجوی مواد گیاهی ضد کوکسیدیوز سالم‌تر جهت کنترل بیماری کوکسیدیوز بر آمدیم.میزان اثر پانزده عصاره گیاهی بر علیه آیمریا تنلا (عامل بیماری کوکسیدیوز طیور) مورد آزمایش قرار گرفت.یافته‌ها نشان میدهد که عصاره S.flavescens موثر ترین عصاره بوده ونیز P. Koreana و S.acutum وU.macrocarpa و Q. indicaهمچنین بر علیه بیماری کوکسیدیوز موثرند.
واژه های کلیدی : عصاره گیاهی ، بیماری کوکسیدیوز

مقدمه

بیماری کوکسیدیوز در بسیاری از کشورها به عنوان یک بیماری بسیار مضر شناخته شده است بنابراین در سراسرجهان هر روزه انواع داروهای ضد کوکسیدیوز برای صنعت طیور ساخته و به بازار عرضه میشود. امروزه استفاده وسیع و گسترده و گاهاً نابجا باعث بروز مقاومت دارویی شده و از طرفی همواره وجود باقیمانده های دارویی در گوشت طیور به دلیل تجویز این گونه داروها باعث نگرانی مصرف کنندگان می‌باشد به همین دلیل استفاده از عصاره و اسانسهای گیاهی برای درمان این بیماری می‌تواند درمان مناسبی در آینده باشد. 

مواد و روشها

در این تحقیق از 17 قطعه جوجه گوشتی یک روزه و از نژاد آربردکرز استفاده شد. جوجه های گوشتی به 17 تقسیم شدنده به طوری که در هر قفس 5 مرغ و 5 خروس قرار گرفت. برای جلوگیری از درگیری گله با بیماری نیوکاسل دسته‌ها د ردو هفتگی بر ضد بیماری نیوکاسل واکسینه شدند. برای تغذیه این 17 دسته از غذای آماده طیوراستفاده شد به طوری که کل غذا در طول مدت پرورش خانگی از داروهای ضد کوکسیدیوز بود. در این تحقیق سطحی شده هر جوجه با 1-05 اووسیت از ایمریا تنلاآلوده شود تا میزان کارآمدی هر دارو مطالعه شود. در این آزمایش از 15 عصاره گیاهی استفاده شده عصاره‌های گیاهی به صورت آماده تهیه شد. در کلیه موارد از عصاره گیاهان بصورت تجویز در آب استفاده شد. اسامی عصاره گیاهان استفاده شده در این آزمایش به قرار زیر است:
 

در این تحقیق 17 گروه مورد آزمایش وجود داشت که هر یک شامل 10 عدد جوجه می شد. 15 گروه از این 17 گروه با عصاره این 15 گیاه درمان شدند یک گروه نیز به عنوان شاهد اول عفونت ایمریا و گروه دیگر نیز به عنوان شاهد دوم بدون هیچ گونه عفونت یا درمان در نظر گرفته شد. 15 گروه مورد درمان از طریق آب آشامیدنی مورد استفاده به وسیله ی عصارههای گیاهی مورد درمان قرار گرفتند. میزان درصد تلفات به وسیله تقسیم جوجه های زنده مانده به کل جوجه در هر دسته بدست آمد. همچنین میزان وزن هر دسته د رهفته اول و دوم نسبت گردید ضریب تبدیل غذایی نیز در هر دو هفته نگهداری برای هر دسته محاسبه شد 

نتایج و بحث

اسهال خونی تقریبا در همه دسته‌ها به جز گروه شاهد دوم که آلوده شده بود در روز چهارم تا ششم پس از آلودگی با انگل مشاهده شد. گروههایی که با عصاره های گیاهان flavescens , acutum درمان شده بودند میزان اسهال خونی ملایم‌تر بوده میزان زنده ماندن دو گروه کنترل اول و گروهی که با macrocarpa درمان شدند 100% بود .در پایان هفته اول بعد از آلودگی به انگل میزان وزن گیری گروهی که با Q.indica درمان شده بود نسبت به سایر گروههای آلوده بیشتر بود .میزان اووسیت‌های جدا شده در گروه درمانی P.kareana , Q.indica , T.japanica , A.asiatica S.flavescens در مقایسه به گروه آلوده شده شاهد کمتر بوده است.
.اسهال خونی در تمامی گروه‌ها بعد از 4 تا 6 روز پس از آلودگی دیده شد بجز به در گروه شاهده آلوده نشده به انگل. ما میزان اسهال خونی در گروه درمانی S.flavescecs , S.acutum نسبت به گروههای دیگر خفیف‌تر بود میزان عرم بروز تلفات یا همان زنده ماندن جوجه‌ها در گروههای درمانی U.macrocarpa , P.koreana , T.japanica , A.asiatica , S.flavesens به میزان 30-20% نسبت به گروه شاهد آلوده بهبود داشته است. بعلاوه عصاره A.annua وزن بدن جوجه هارا تا 15%افزایش داده و درجه جراحات را به میزان 7/0 و ضریب تبدیل غذا را 518/0 در جوجه های آلوده به آیمریا تنلا را بهبود بخشیده است.به طور کلی با توجه به مشاهده نتایج حاصله در گروههای درمانی S.japanica , T.nucifera نتایج نشان داد که عملکرد این دوعصاره نسبت به گروههای دیگر و گروههای شاهد ضعیف بوده که احتمالا به دلیل مسمویت با ین عصاره‌ها بوده است.
درهر حال گروههای درمانی با S.flavescecs , P.kareana , S.aculum , U.macrocarpa , Q.indica در مقایسه با گروههای شاهد آلوده نتایج بهتری نشان دادند به طوری که اثر عصاره گیاه S.flavescens ازهمه بهتر و بیشتر بوده است. حال با توجه به نتایج بدست آمده و با آزمایشات و تحقیقات بیشتر می توان با شناسایی مواد موثر این گیاهان و همچنین استفاده از مخلوط چند گیاه به طوری که بتوان از خاصیتهای ضد کوکسیدیایی، ضد اسهال خونی و ضد تلفاتی آنها استفاده نمود به طوری که هم باعث کاهش هزینه‌ها در تولید و هم جلوگیری از وجود باقیمانده های دارویی در گوشت طیور میشود

منابع

1- Akhtar , M.S, , Rifaat , 1987. Anticoccidial screening of melia azedarach linn. (bakain ) in naturally infected chickens. pakistan J.Agric. Sci. 24, 95-99.
2- Coke D.W , lallinger , G.J durack , D.T. 1987. in vitro sensitivity of nageleria fowleri to qinghaosu and dihydroqinghaosu. J.parasitol. 73 , 411-413.


Screening of the anticoccidial effects of fifteen herb extracts against Eimeria tenella
Ahmad Reza Mohammadi , Mehdi Dabir
Tehran Agricultural and Natural Resources Research Center
Email: ahrmohammadi@yahoo.com

Abstract
Ionophorous antibiotics have been popularly used in the treatment of avian coccidiosis. Tissue residue of these antibiotics may be found in poultry, we have sought safe alternative anticoccidial herbal materials for the control of avian coccidiosis. Efficiency of extracts from 15 different herbs, including Bupleurum chinese DC, Sophora flavescens Aiton, and Artemisia annua Linne was tested against Eimeria tenella. One-day-old broiler chicks were infected with a USDA reference book of
E. tenella, and administered various herbal extracts. Survival rates, lesion scores, body weight gains, bloody diarrhea, and oocysts excretions were investigated at the first and the second week after infection. Bloody diarrhea in the S. flavescens
and Sinomenium acutum treated groups was milder than that of the other infected groups. Survival rates in the groups treated with Ulmus macrocarpa (100%), Pulsatilla koreana, Torilis japonica, Artemisia asiatica and S. flavescens (90%) were higher than that of the infected control group (70%). Lesion scores in the groups treated with U. macrocarpa.1:40_1:14/ or Pulsatilla koreana.1:60 _ 1:82/ were significantly lower than those of the infected control group.3:00 _ 1:10/. During the first week after infection, the weight gains in the groups treated with Quisqualis indica.232:9 _ 43:5 g/, S. flavescens.214:4 _ 46:1 g/ and S. acutum.211:3 _ 29:4 g/ were significantly higher than the infected control group.172:4 _ 17:6 g/. In conclusion, the data of the survival rates, bloody diarrhea symptoms, lesion scores, body weight gains and oocyst excretions indicate that the extract of S. flavescens was the most effective. P. koreana, S. acutum, U. macrocarpa and Q. indica were also effective. Further research on the above herbal materials will be carried out by the authors by chemical analysis of the extracts.
Keywords: Anticoccidial effects; Avian coccidiosis; Eimeria tenella; Herb extracts

توسعه و مدیریت گیاهان دارویی از دیدگاه پزشكان . داروسازان
و درمانگران سنتی
دكتر بهزاد كرمی‌متین1 ـ مهندس منوچهر امیدواری2 ـ مصطفی جعفری
1- عضو هیأت علمی Ph.D ) ) 2ـ كارشناس ارشد ( M.S) 3ـ كارشناس ( B.S )
آدرس : كرمانشاه ، میدان ایثار ، جنب بیمارستان فارابی ، دانشكده بهداشت

خلاصه

عدم وجود برنامه استراتژیك در گسترش گیاهان دارویی ( داروهای گیاهی ) و همچنین فقدان زمینه‌های لازم جهت فعالیت‌های سازمان‌یافته درمانگران سنتی و كم‌توجهی داروسازان و پزشكان در این راستا شرایط نامطلوبی را در مدیریت و توسعه گیاهان دارویی بشكل سیستماتیك فراهم نموده است. لذا این پژوهش با هدف شناخت نگرش ذینفعان اصلی گیاهان دارویی در ارتباط با توسعه و مدیریت گیاهان دارویی انجام گرفت. در این مطالعه جمعاً نمونه‌ای شامل 105 نفر از پزشكان ، داروسازان و درمانگران سنتی شهر كرمانشاه مورد بررسی قرار گرفتند و نتایج نشانداد كه 69 درصد پزشكان 78 درصد داروسازان و 96 درصد درمانگران سنتی بطور كلی نسبت به توسعه گیاهان دارویی بعنوان استراتژی اصلی در تأمین دارو نظر موافق داشتند.
واژه های کلیدی : مدیریت گیاهان داروئی ، داروسازی.
 

مقدمه

امروزه با وجود پیشرفت‌های شایان علم داروسازی همپای سایر علوم‌پزشكی و گیاه‌شناسی متأسفانه جایگاه واقعی گیاهان دارویی و درمان گیاهی بیماریها در كشور بدرستی روشن نیست و این در حالی است كه رویكرد جهان به گیاهان دارویی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. بازگشت بسوی طبیعت و در واقع آشتی با آن و استفاده مجدد از داروهایی كه منشاء گیاهی و طبیعی دارند در شرایطی صورت می‌گیرد كه انسان امروزی با تقویت و تبلیغ به مصرف هرچه بیشتر داروهای شیمیایی كه از اثراتشان مبرا نبوده‌اند مواجه است (1). در كشور ما نیز چنین روندی وجود دارد.
یكی از مشكلات اساسی بشر در عصر حاضر این است كه شروع به استفاده وسیع از داروهای شیمیایی نموده و كمتر به داروهای گیاهی روی آورده است و از یك سو خود را با مشكل كمبود دارو و گرانی بیش از حد
داروهای شیمیایی و از طرف دیگر عوارض جانبی سوء این دارو‌ها مواجه نموده است (2). در هر حال توجه به توسعه و مدیریت گیاهان دارویی نیازمند ایجاد بینش لازم در ذینفعان صنعت گیاهان دارویی است. كه مهمترین آنان را پزشكان ، داروسازان و درمانگران سنتی تشكیل می‌دهند. بینش این سه گروه خود نقش اساسی در بستر‌سازی لازم در زمینه توسعه و مدیریت گیاهان دارویی دارد. ناهماهنگی و عدم وجود برنامه سیستمیك در سطح كشور موجبات شكل‌گیری فرایندهای نامنظم در مدیریت گیاهان دارویی را در بر داشته است بطوریكه متأسفانه در ایران آمار درستی از میزان مصرف گیاهان دارویی و یا عوارضی كه در اثر مصرف خودسرانه یا ناآگاهانه ایجاد می‌شود در دست نیست (3).

مواد و روشها :

این پژوهش یك مطالعه توصیفی تحلیلی بوده كه جامعه مورد مطالعه آنرا پزشكان عمومی ، داروسازان و درمانگران سنتی شهر كرمانشاه تشكیل می‌دادند و جمعاً نمونه‌ای شامل 105 نفر ( 60 نفر پزشك ، 29 نفر داروساز و 16 نفر درمان گر سنتی ) با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای و خوشه‌ای انتخاب شدند و با استفاده از پرسشنامه‌ای در دو بخش مشتمل بر سئوالات دموگرافیك و سئوالات اصلی پژوهش كه به روش لیكرت تنظیم گردیده بود(روایی پرسشنامه به روش تحلیل محتوا وپایایی آن از طریق تكرار آزمون تأیید شد) مورد بررسی قرار گرفتند، سپس داده ها با مراجه به واحدهای پژوهش جمع آوری وبه كمك نرم افزار SPSS و ازطریق آمار توصیفی وآزمون كای-دو واسپیرمن مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت.
 

نتایج و بحث

یافته‌های پژوهش همانگونه كه در جدول زیر مشاهده میشود حكایت از نگرش مثبت سه گروه نسبت به توسعه و مدیریت گیاهان دارویی داشت.
همچنین در سنجش ارتباط بین نگرش افراد مورد مطالعه و متغییرهای دموگرافیك نتایج نشان داد كه بین سن، میزان تحصیلات و سابقه كار با وضعیت نگرش نسبت به توسعه و مدیریت گیاهان دارویی بترتیب با مقادیر 030 /0= P و 009/0 = P و 000/0 = P ارتباط مستقیم آماری وجود داشت . همچنین بین سن و سابقه كار در پزشكان با وضعیت نگرش آنان بترتیب با030/0 = P و 003/0 = P ارتباط معنی‌دار وبین نگرش داروسازان با سابقه كار آنان با 006/0 = P ارتباط معكوس معنی‌دار وجود داشت.
اهمیت مدیریت و توسعه گیاهان دارویی را نبایستی اندك پنداشت. زیرا كه سرمایه‌ عظیمی را در اختیار كشور قرار داده و كم‌توجهی به آن هزینه‌های بسیار بهمراه دارد. بطور مثال در سال 1997 در آمریكا حدود 27 بیلیون دلار برای درمانهای سنتی هزینه شده و 24/3 بیلیون دلار آن مربوط به درمانهای گیاهی بوده است(4). نظارت بر نحوه تهیه و مصرف گیاهان دارویی نیز موضوعی است كه باید بدان پرداخت. بطور تقریبی 50% از مردم انواعی از طب سنتی را مورد استفاده قرار می‌دهند. در آلمان یك مرجع
تظیم‌كننده بنام كمیسیون E بررسی گسترده گیاهان شایع را انجام و كیفیت اثربخشی بالینی و موارد استفاده 300 فراورده گیاهی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد (5 و 6 ). این بررسی‌ها به استاندارد شدن درمانهای گیاهی منجر شده است. در ایران نیز توجه به این موضوع و برنامه‌ریزی استراتژیك در این زمینه بسیار ضروری است.

منابع

1- حاتمی ورزنه ، مجید - داروخانه گیاهی و طبیعی - انتشارات انتظار سبز ـ چاپ زیتون ـ اول مرداد 1382.
2- حاتمی ورزنه ، مجید - شگفتیهای درمانی با گیاهان دارویی ، انتشارات انتظار سبز ، چاپ زیتون ، مرداد 1382.
3- دیانتی بنفشه ، تاج‌خانم مؤمنی ، عوارض جانبی داروهای گیاهی انشارات شهرآب ، چاپ پژواك اندیشه، تهران ، 1380.
4-Neldner HK. Complementary and alternative medicine clin Derma tol . 1999 ; 17:53-56.
5-BLvmethal M. Crucn wald J, Hall , Rister RS , eds. The complete German commission monographs : Thevapevtic Guide To Herbal medicine. Boston mass : Integrative medicine Communications ; 1998.
6-Bisset NG , Wichtlm , eds. Herbal Drugs and. Phy to pharmaceuticals. 2nd ed. Boca Raton , Fla : CRC Press ; 2001

بررسی عصاره متانولی 7 گیاه دارویی بردرمان سرطان از طریق مهارآنزیم توپوایزومراز I( 188 ) و جهش یافته Saccharommyces cerevisiae ( 322 )
ندا علی مولایی1 و امین علی مولایی2
1- دانشجوی مهندسی كشاورزی- خاكشناسی 2- دانشجوی بهداشت عمومی
آدرس : كرمان- كوچه آلاله- پژوهشكده تعلیم و تربیت استان كرمان 

خلاصه

مطالعات دقیق بر روی مكانیسم اثر كامپتوتسین در دو نژاد مخمر وحشی ( 188 ) و جهش یافته saccharomyces cerevisiae ( 322) صورت پذیرفته است. ژن RAD 52 كه مسئول بازسازی شكست ناشی از عمل كامپتوتسین می باشد در مخمر ( 322 ) دچار موتاسیون شده و نسبت به كامپتوتسین حساس است. و مشابه سلول سرطانی می باشد.
در نتیجه تركیباتی كه مثل كامپتوتسین عمل كنند با استفاده از این دو نژاد قابل شناسایی هستند. در این تحقیق اثرات 7 گیاه دارویی برگ گیاه گزنه، برگ چای مكه، برگ مرزن گوش و سرشاخه های گل دار گل همیشه بهار، سرشاخه های گل دار گل گندم و میوه گیاهان فوفل و میوه رازیانه با غلظتهای ( 20,10,5,2/5,1/25,0/625 mg/ml ) بر روی این دو نژاد بررسی شد.
واژه های کلیدی : سرطان ، جهش ، گیاهان داروئی .
 

مقدمه

سرطان به عنوان یكی از مهلك ترین بیماریهایی است كه تاكنون بشر با آن دست به گریبان بوده است و بعد از بیماریهای قلبی- عروقی یكی از شایع ترین علل مرگ و میر انسانها در جهان است از طرف دیگر همواره برای درمان سرطان از شیمی درمانی، پرتو درمانی و جراحی و ... استفاده می شود كه این روشها عوارض و مشكلاتی را برای بیمار به همراه دارد به همین هر نوع تحقیقی كه بتواند روشهای درمان سرطان را بهبود بخشد برای جامعه ضروری است(1)
كشور ما با داشتن بیش از 7500 گونه گیاهی، یكی از كشورهای غنی در زمینه گیاهان دارویی به شمار می رود است. در این پژوهش اثر 7 گیاه دارویی بومی كه در سایر
تحقیقات بررسی نشده بودولی در باورهای سنتی رایج میباشد. بر مهار آنزیم توپوایزومراز با استفاده از دو سویه مخمر وحشی ( 188 ) و جهش یافته ( 322 ) بررسی شد.
 

مواد و روشها

سوسپانسیون میكروبی از مخمرهای (322) و (188) با كدورت 5 مك فارلند و با استفاده از نرمال سالین آماده شد و بر روی محیط كشت ( YPDA ) در پلیت های جداگانه كشت داده شد و تست خلوص و حساسیت مخمرها تكرار شد.در مرحله بعد در پلیت های حاوی مخمرهای ( 188‌) و( 322 ) چاهك زده شد و در هر كدام از چاهكها 100 میكرولیتر از عصاره متانولی هر یك از گیاهان یا غلظت های ( 625/ 0 و 25/ 1 و 5/ 2 و 5 و 10 و 20 mg/mg ) ریخته شد و به مدت 48 ساعت قطر هاله عدم رشد در پلیت های حاوی مخمر ( 322 ) و (188) اندازه گیری شد آزمایشات در هر غلظت 3 بار تكرار شد با استفاده از داده های به دست آمده با نرم افزار Spss نمودارهای مربوط رسم شد. ( 05/0 < P )
 

نتایج و بحث

از بررسی نتایج حاصل از اندازه گیری قطر هاله ها و تحلیل آنها با كمك آزمونهای آماری Duncan , LSD نكات زیر استنباط گردید. گل گندم با غلظت ( mg/ml 5/2 و 5 و 20 ) و گل همیشه بهار با غلظت ( mg/ ml 625/0 و 10 ) ، چای مكه با غلظت ( mg/ml 20 )و گزنه با غلظت( mg/ml 625/0 و 10 ) دارای عامل موثر در مهار آنزیم توپوایزومراز I هستند . كه این عامل در غلظت ذكر شده مانند كامپتوتسین عمل نموده و احتمالاً باعث پایدار نمودن كمپلكس آنزیم و DNA دچار شكستگی شده و در حین فرایند همانند سازی از بین می رود. بنابراین در صورت تخلیص و جداسازی مواد موثر عصاره گیاهان نامبرده می شود مصرف آنها را به عنوان یكی از روشهای پیشنهادی با عوارض جانبی كمتر برای درمان سرطان مورد تحقیق و مطالعه بیشتر قرار داد
گیاهانی نیز دارای خاصیت افزایش فعالیت و كاهش هاله عدم رشد را دارند عبارتند از : فومل در غلظت ( mg/ml 25/1 ) و چای مكه در غلظتهای ( mg/ml 625/0 ) كه نشان می دهد كه گیاهان ذكر شده باعث افزایش رشد سلولی از طریق افزایش فعالیت آنزیم های موثر در رشد سلولی می شود.
و گیاهانی نیز به عنوان گیاهان دو خاصیته معرفی شدندكه در غلظتهای مختلف اثر كاهش و افزایش را دانسته اند و عبارتند از مرزن گوش در غلظت (mg/ml 5 و 625/ 0) كاهش قطر هاله در (322) نسبت به (188) ولی در غلظت (mg/ ml 25/1) افزایش قطر هاله (322) را داریم. گیاه رازیانه در غلظت های ( mg/ml 625/0 و 25/1 و 5/2 ) افزایش هاله (322) را نسبت به (188) داریم و در غلظت (mg/ml 10) كاهش قطر هاله را مشاهده می كنیم.

 منابع 

1- علمداری، ش- آیا سرطان قابل پیشگری و درمان است؟
موسسه فرهنگی انتشاراتی- 1375 چاپ اول- صفحات3-1
2- ابن سینا، قانون در طب، ترجمه عبدالرحمان شرفكندی ( هه ژار)- جلد 4، انتشارات سروش، 1362
3- زرگری، علی- گیاهان دارویی- جلد دوم- سوم و چهارم- انتشارات دانشگاه علوم پزشكی- 1373
4- www.nature cancer update. Com
5- www.cancer.cow
6- CD Herbalist / Keywords. Cancer & plants

Studing Effect of metalonic Extract of seven medical plant, on cancer treatment,by Inhibitory Effect of Topoisomerase Enzyme I and using Two fermenter variety,wild varity (188) and mutant variety (322)
Neda Ali Molaei – Amin Ali Molaei
Agricultur Engineer Scholar - Public Hygiene Scholar
Email:AminAli50@yahoo.co.in

Abstract
Cancer as a most fatal Disease that is known right now after Cardio Vascular disease is most common That leave deaths every year through the word. In this study we are investigating of seven Medical Plant That are pot marrygold Hibiscus gossy,centauria, Griganum foeniculum,Areca and urtical- nettle. For cancer treatment by Inhibitory effect of topoisomerase Enzyme I and using two fermenter varety, wild variety (188) and mutant variety (322) In The studyafter fermenter test (322) by compotesin, and by using well method, we studied (Concentrations in 2.5, mg/ml) and Urtica- nettle in (0.625 mg/ml) and hibiscus gossy in (20 mg/ml) and Pot marry gold in (0.625,10 mg/ml) the mentioned concentrations could stop mutant variety (322) and stop cancer cells growth.
Keywords: medicinal plant, metalonic extract, cancer

اثر عصاره ریشه گیاه نوروزك (Salvia leriifolia) بر روی میزان لیپید پراكسیداسیون در جریان ایسكمی فراگیر مغزی در رت
حمید رضا صادق نیا 1 و مرجان نصیری اصل1 و محمد حسین حداد خداد پرست2 و حسین حسین زاده*3
1- دستیار بخش فارماكولوژی دانشكده پزشكی دانشگاه علوم پزشكی مشهد2-دانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد
3-استاد بخش فارماكودینامی و سم‌شناسی دانشكده داروسازی و مركز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشكی مشهد
پست الكترونیكی: hosseinzadehh@yahoo.com
 

خلاصه

تولید رادیكالهای آزاد اكسیژن و متعاقب آن پراكسیداسیون چربیهای غیر اشباع موجود در غشاءهای سلولی از وقایع كلیدی در جریان فرآیند آسیب ایسكمیك / رپرفیوژن ومی‌باشند. مطالعات آسیب شناسی انجام گرفته نشان می‌دهد كه عصاره گیاه نوروزك (Salvia leriifolia) دارای اثرات محافظتی در برابر ایسكمی می‌باشد. هدف از این مطالعه بررسی اثر عصاره آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك بر روی میزان لیپید پراكسیداسیون در جریان ایسكمی فراگیر مغزی/ رپرفیوژن در هیپوكامپ رت می‌باشد. ایسكمی مغزی به روش انسداد چهار رگ، به مدت 20 دقیقه، ایجاد گردید. به منظور سنجش میزان لیپید پراكسیداسیون، سطح مالون دی آلدئید (MDA) در هیپوكامپ رت اندازه‌گیری گردید. میزان MDA در گروه نرمال سالین بالاتر از گروه sham بود (p<0.001). فنی توئین و عصاره ریشه گیاه نوروزك، سطوح MDA بافتی را به صورت معنی‌داری كاهش دادند. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد كه عصاره‌های آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك دارای اثرات محافظتی قوی در برابر لیپید پراكسیداسیون در جریان فرآیند ایسكمی/ رپرفیوژن می‌باشند.
واژه های کلیدی : Salvia leriifolia، اکسیداسیون ، چربیها .

 

مقدمه

گونه‌های فعال اكسیژن (ROS) در پاتوژنز آسیب ایسكمیك/رپرفیوژن دارای نقش اساسی هستند. این تركیبات می‌توانند موجب آسیب اكسیداتیو لیپیدها، پروتئین‌ها و DNA گردند. پراكسیداسیون چربیهای غشاء بوسیله رادیكال‌های آزاد منجر به تولید آلدئید‌های سمی همچون مالون دی آلدئید (MDA)، 4-هیدروكسی نوننال و آكرولئین می‌شوند(1). پیشتر ما اثرات ضد ایسکمی برگ ودانه (2) و ریشه (3) گیاه نوروزك (Salvia leriifolia) را به روش آسیب شناسی بررسی کرده بودیم. در این مطالعه اثر عصاره آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك بر روی میزان لیپید پراكسیداسیون در جریان ایسكمی فراگیر مغزی، در هیپوكامپ رت بررسی گردید.
 

مواد و روشها

تهیه گیاه و عصاره‌گیری: گیاه نوروزك (Salvia leriifoia) از منطقه بجستان استان خراسان جمع‌آوری گردید. پس از تایید (شماره هرباریوم : 05-1912-153)، ریشه گیاه در سایه خشك شده، توسط آسیاب پودر گردیده و در شرایط مناسب نگهداری شد. عصاره‌گیری به دو روش جوشانده آبی و خیسانده الكلی انجام شد(3).
القاء ایسكمی گلوبال به روش انسداد چهار رگ (4VO) و سنجش میزان MDA تولید شده: در این مطالعه از رت‌های نر با نژاد NMRI استفاده شد و به منظور ایجاد ایسكمی فراگیر مغزی از روش انسداد چهار رگ استفاده گردید (4). به منظور انجام آزمایشات حیوانات به 9 گروه 6 تایی تقسیم شدند. گروه اول عبارت بودند از حیوانات گروه sham، به گروه دوم نرمال سالین (ml/kg10، ip)، به گروه سوم فنی توئین (mg/kg 50، ip)، به گروههای چهارم تا ششم عصاره آبی (g/kg1/0، g/kg2/0 و g/kg4/0، ip) و به گروههای هفتم تا نهم عصاره الكلی (g/kg 1/0، g/kg 2/0 و g/kg 4/0، ip) تجویز گردید. تمام داروها 15 دقیقه بعد از انسداد شریانهای كاروتید تزریق شدند و تجویز آنها به مدت 2 روز (هر 24 ساعت) ادامه یافت. در روز سوم بلافاصله بعد از كرانیوتومی و جدا كردن ناحیه هیپوكامپ مغز، میزان MDA تولید شده در جریان ایسكمی با استفاده از تست تیوباربیتوریك اسید اندازه كیری گردید(5).
 

نتایج و بحث

درحیوانات گروه نرمال سالین افزایش قابل توجهی در سطح MDA مغز درمقایسه با گروه sham مشاهده گردید(77%) (جدول 1). فنی توئین و همچنین دوزهای مختلف عصاره‌های آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك به صورت معنی‌داری سطح MDA مغزرا در مقایسه با گروه نرمال سالین كاهش دادند، اگرچه بین عصاره‌های الكلی و آبی گیاه نوروزك و همچنین سطوح مختلف دوز از نظركاهش میزان MDA مغز تفاوت معنی‌داری مشاهده نگردید(جدول 1). Lazzarino و همكاران نشان دادند كه افزایش سطح MDA مغز ناشی از لیپید پراكسیداسیون القاء‌شده بر اثر رهایش رادیكالهای آزاد، متعاقب آسیب ایسكمیك / رپرفیوژن می‌باشد (6). عصاره آبی والكلی گیاه نوروزك عمدتا ًحاوی ساپونین وتانن می‌باشد (3).گزارشاتی مبنی برفعالیت ضد ایسكمیك وضد هیپوكسیك بعضی از این تركیبات وجود دارد (7، 8). این احتمال وجود دارد که دی ترپن‌ها نیز, همانند گیاه Salvia miltiorrhiza, در اثرات محافظتی بر ضد ایسكمی داشته باشند, هرچند که وجود این ترکیبات در ریشه گیاه نوروزک بررسی نگردیده است. بنابراین به نظر می‌رسد كه اثرات عصاره ریشه گیاه نوروزك در مهار لیپید پراكسیداسیون و احتمالاً اثرات ضد ایسكمیك آن به علت وجود تركیبات آنتی اكسیدانت و مهار كننده رادیكالهای آزاد در آن می‌باشد.
جدول1. اثرعصاره‌های ریشه نوروزک وفنی توئین برمیزان مالون دی آلدئید در رت به دنبال آسیب ایسكمیك- رپرفیوژن
 

نتایج به صورت میانگین- SEM ذكر شده اند. ***p<0.001 در مقایسه با گروه نرمال سالین. از آزمون ANOA و Tukey-Kramer جهت آنالیز آماری استفاده گردید.
 

منابع

1- Fisher M (2001) Stroke therapy, Butter worth-Heinemann, 2nd ed., PP: 25-50.
2- Khooei AR, Hosseinzadeh H, Imanshahidi M (2002) Pathologic evaluation of anti-ischemic effect of Salvia lerrifolia Benth. Seed and leaf extracts in rats after global cerebral ischemia. Iranian Journal of Medical Sciences, 5, 200-205.
3- Hosseinzadeh H, Khooei AR, Jafari MR, Ghassamipuor J (2001) Evaluation of anti-hypoxic and anti-ischemic effect of alcoholic and aqueous extracts of Salvia lerrifolia Benth. root in mice and rats. Iranian Journal of Medical Sciences, 1, 1-10.
4- Pulsinelli WA, Brierley JB (1979) A new model of bilateral hemispheric ischemia in the unanesthetized rat. Stroke, 10, 268-272.
5- Uchiama M, Miahara M (1978) Determination of malonaldehyde precursor in tissues by thiobarbituric acid test. Anal. Biochem. 86, 279-286.
6- Lazzarino G, Tavazzi B, Dipierro D, Vagnozzi R, Penco M, Giardina B (1995) The relevance of malondialdehyde as a biochemical index of lipid peroxidation of post ischemic tissues in the rat and human beings., Biological Trace Element Research, 47 (1-3), 165-70.
7- Sui DY, Lu ZZ, Ma LN (1994) Effects of the leaves of Acanthopanax senticosus on myocardial infarct size were studied in acute ischemic dogs. Chung. Kuo. Xao. Tsa. Chin., 19, 746-7.
8- Wen TC, Yoshimura H, Matsuda S, Lim JH, Sakanaka M (1996) Ginseng root prevents learning disability and neuronal loss in gerbils with minute fore brain ischemia. Acta. Neuropathol. 91, 15-22.



The effect of Salvia leriifolia root extracts on lipid peroxidation level during global cerebral ischemia-reperfusion in rats
Hamid-Reza Sadeghnia1, Marjan Nassiri Asl1, Mohammad Hossein Haddadkhodaparast2 and Hossein Hosseinzadeh3*
1- Department of Pharmacology, Faculty of Medicine, Mashhad University of Medical Science, Mashhad, 2- Department of Agriculture, Ferdowsi University, Mashhad. 3-Correspondence author: Pharmaceutical Research Center, Faculty of Pharmacy, Mashhad University of Medical Sciences,
P.O. Box: 1365-91775, Mashhad, Fax: 5118623251, E-mail: hosseinzadehh@yahoo.com

Abstract
The previous pathological data has revealed that Salvia leriifolia root extracts have a neuroprotective activity against cerebral ischemia, thus the effect of the root extracts on lipid peroxidation was evaluated using experimental global ischemia-reperfusion in rats hippocampus. Cerebral ischemia was induced by four-vessel-occlusion (4VO) for 20 min. The aqueous and ethanolic extracts (0.1, 0.2 and 0.4 g/kg), phenytoin, as positive control, (50 mg/kg) and normal saline (10 ml/kg) were administered intraperitoneally 15 min after the induction of ischemia. The malondialdehyde (MDA) was measured by the thiobarbituric acid (TBA) test. The MDA level was higher in the saline group than the sham group. The MDA levels were recovered significantly upon phenytoin and the extracts therapy in the hippocampus of ischemic rats. These results suggest that S. leriifolia root extracts may show a protective effect against lipid peroxidation in cerebral ischemia.
Key words: Lipid peroxidation, Global cerebral ischemia-reperfusion, Salvia leriifolia

ردیابی ریشه ایرانی داروهای غربی در قرن اخیر
علی رضا اردلان1 ، توران و پوران اردلان2
پژوهشگر و عضو هئیت علمی پژوهشكده امیر كبیرو جامعه مخترعین و مبتكرین ایران 2- دانشجویان شیمی محض و اعضای جامعه مخترعین و مبتكرین ایران.
مشهد ـ چاهشك مجتمع تحقیقات كاربردی و صنعتی فرآورده‌های طبیعی و داروهای گیاهی پادینا ص.پ 1183 ـ 91735
 

خلاصه

درآثار کهن دانشمندان ایرانی در زمینه طب نکاتی پایدار وبنیادی وجود دارد که در قرن اخیر نیز با اهمیت است .به عنوان مثال اخلاق پزشکی،تداخل دارویی ،عوارض سوء داروها ،تاریخ انقضاء، مشخصات فیزیکی وشیمیایی مواد، دز دارو ،آزمون روی حیوانات ، بهداشت عمومی ، شناخت تقلبات ،وتعیین خواص ودهها عنوان کلی دیگر که در طب گذشته وحال معمول است .در این مقاله خواص مورد بررسی قرار میگیرد. بدین صورت که خواص تعیین شده برای هر گیاه یا مواد در آثار کهن پزشکی ایرانی با فارکوپه یا داروی ساخته شده کارخانجات و مراجع معتبر قرن اخیر مطابقت میشود . در این مقاله به بیش از40 مورد به صورت فشرده با روشی ساده وسریع اطلاع رسانی میگردد.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی ، فارماکوبه ، اسانس .
 

مقدمه

با اینکه قرنهاست تخلیص- تقطیر - تصعید -ترکیب وسایر روشهای فراوری وبعضی از اشکال داروئی در برنامه کار پزشکان ایرانی بوده است ولی عدم سرعت در ارتباطات وچند قرن رکود طب در شرق شرایط را برای غرب متحول شده آماده ساخت .تحولات همه جانبه در علوم گوناگون بطور مکمل در آمد توسعه علم شیمی وروشهای جدید فراوری، ابزار دقیق همراه با استفاده از تجربیات دانشمندان شرق خصوصا آثاروکتب قدیم ایرانی نظام جدیدی در درمان ایجاد نمود که در این مقاله ردیابی ریشه ایرانی داروههای غربی در قرن اخیر مورد بررسی قرار میگیرد .
 

مواد وروشها

اسطوخودوس- اسفرزه- افسنطین- افیون- اگیر ترکی- انار(ریشه)- انجیر- آویشن- بابونه- بارهنگ- برنج- بادرنجبویه- بلوط- بومادران- بید- پرسیاوشان- پنیرک- پنج انگشت- ترنجبین- ختمی- خرنوب- دارچین- درمنه- رازیانه- ریوند- زرشک (ریشه)- زنجبیل- زیره سیاه-سبوس- سرخس- سماق- سنبل الطیب- سنا- سورنجان- سیب- سیر- شاطره- شکر- شوید- شیرین بیان- صبرزرد- صنوبر- عاقرقرحا- علف چای- عنصل (پیاز) - کامفر- کتیرا- کتان- کچوله- کدو (تخم)- گاوزبان- گل قاصد- مرمکی- میخک- نعناع- همیشه بهار گیاهانی هستندکه مورد بررسی قرارگرفته است .که به تنهایی یاعصاره -الکالوئید -اسانس-استخراج ماده موثره با مواد شیمیایی -تخلیص یا در بعضی موارد بصورت سنتز در فارماکوپه ها تائید گردیده است واز آن اشکال داروئی با جحم کم وتولید انبوه بنام داروهای اسپسیا لیته با تنوع گسترده به بازار جهانی عرصه واطلاع رسانی شده است .تنوع بسته بندی های داروئی موجب تسهیل در تجویز پزشکان واطمینان برای مصرف کنندگان گردید. این تنوع به شرح زیر است.
قرص، حب، ضماد، چسب،پماد، کاشه، مشمع، کرم، لوسیون،ساشه،اسپری،صابون،شیاف،بخور،سیگارت، قرص جوشان، شامپو،قطره،پاستیل،انما،پودر،گرانول، اوول، گرانول جوشان، ژل،قرص وآبنبات مکیدنی، آمپول، محلولهای تزریقی، شربت،کپسول،پرل و واشکال دارویی آهسته رهش و......البته توسعه صنعت بسته بندی ،دانش سترون سازی وتوسعه ارتباطات بین المللی، گسترش دانشگاهها وانتشارات در غرب به ترویج این شیوه کمک کرده است .
 

نتایج و بحث

این بررسی قسمت کوچکی از تاثیر گذاری دانش ایرانیان در علوم غرب است مدتهاست که دانشمدان ملل پیشرفته پژوهشهای گسترده ای را در کتب علمی سایر ملل انجام میدهند که نتایج آن یکی پس از دیگری در خدمت بشریت قرار میگیرد وخوشبختانه هم اکنون در کشور مانیز در مراکز علمی تحقیقاتی در این زمینه صورت میپذیرد .توجه مجدد به طب سنتی بدلیل آن است که طب سنتی دوره آزمون خود را سپری نموده است .تلفیق تجربه گذشته وتخصص ودانش روز که به مدرن سازی اندیشه های منطقی وعلمی کهن منتهی گردیده است حاصل این توجه میباشد .کتب علمی ایرانی قرنها در غرب تدریس شده است واکنون که علوم در غرب متحول شده است میتوان در بسیاری از این تحولات ریشه ایرانی وشرقی آن را به وضوح مشاهده کرد.
 

سپاسگزاری

از همکاری جناب آقای مهندس محمد علی عسکرزاده و همکاران محترم ایشان در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان قدردانی
می نمایم و از توران و پوران اردلان همکاران واحد تحقیق و توسعه R&D پادینا که در کتب قدیم جستجو نموده اند سپاسگزارم .
 

منابع

1-مجموعه قانون در طب ابوعلی سینا انتشارات سروش
2- فرمولر داروهای جالینوسی دکتر جنیدی
3-کدکس 1945 فرانسه
4-فرهنگ داروئی ایران دکتر چیت ساز ،دکتر توکلی صابری
5-پزشکی نامه ناظم الطباء
6- تحفه حکیم مومن محمد مومن حسینی
7-الابنیه موفق الدین ابومنصور المروی
8-5جلد گیاهان داروئی دکتر علی زرگری
9-اطلاعات وکاربرد داروهای گیاهی رسمی ایران خانم دکتر جهان آرا وحائری زاده
10-دائره المعارف پزشکی دکتر پرویز واحدی
11-گیاه درمانی اطفال ترجمه دکتر محمد رمضانی
12-عوارض جانبی داروهای گیاهی 2جلد دکتر تفقدی-امیری وحسین حسین زاده
13-مجموعه پزشکی 3جلد دکتر مرتضی شاهین -دکتر حسن انواری
14- رهیافتهای تولید و فراوری گیاهان دارویی 3 جلد دکتر رضا امیدبیگی
15-ذخیره خوارزمشاهی اسماعیل جرجانی
16- PDR 2 كتاب
17- 30-31 MARTINDALE
18- MIDDLEEAST 1992
19- با استفاده از متون قدیمی و نظریات شخصی


Tracing Iranian roots of forign drugs in recent country
Alireza Ardalan ,Touran & pouran Ardalan
Adress: Mashhad-Chaheshk-Padina andustries &
Researches Complex on Natural P.O Box 91735-1183

Abstract
By examining books and written works of Razy (Rhazes) and Aicenna as well as other Iranian medical books during the past centuries and propagation of Chemical Drugs during the two recent century in treatment and finally rejection of chemical Drugs during the three recent decennials and a new attention to the plant Druge all of them aare enough convincingreasons for preparation hane proved their efficiency during the history
Ithank deeply Miss. Touran&Pouran
Ardalan for their valuable cooperation and studies of the ancient books in this field..
Keywords:Medicinalplant,Essentialoil,chemicaldrugs

معرفی و عملكرد پایلوت آموزشی اسانس گیری گیاهان دارویی
منصور قدرتی1 و حسین عزالدین2
1- عضو هیئت علمی تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان
2- مجتمع آموزش جهاد كشاورزی استان سمنانمنی1، حسین عزالدین
 

خلاصه:

پایلوت آموزشی اسانس گیری گیاهان دارویی مركز آموزش منابع طبیعی سمنان با ظرفیت - آكتور به حجم 35 لیتر قابلبیت تولید اسانس و عرق از گیاهان دارویی را به 4 شیوه تولید دارد. این پایلوت در حال حاضر عملكرد تولید 5/6-6 كیلو اسانس به ازای هر تن گیاه رزماری را داشته و با توجه به بازار كنون میزان سود حاصل از فروش اسانس تولید شده توسط این پایلوت نسبت به فروش محصول تولید شده بدون فرآوری نزدیك به 4 برابر می باشد.
كه در صورت بازاریابی مناسب و حمایت دولت از تولید كنندگان، این محصولات بعنوان محصولی ارز آورو اقتصادی برای كشور میتواند مورد توجه قرار گیرد.
واژه های کلیدی : عصاره- پایلوت

 

مقدمه:

این پروژه در راستای اهداف موسسه آموزش علمی - كاربردی جهاد كشاورزی در خصوص تولید، گسترش و ترویج دانش علمی و فنی گیاهان دارویی و معطر و با هدف توسعه و ترویج كشت گیاهان دارویی و صنایع فرآوری آن و ایجاد زمینه مناسب جهت آموزش دانشجویان و رشد فعالیتهای تحقیقاتی مرتبطه، بمنظور استحصال و تولید اسانس از گیاهاهان دارویی احداث گردیده است.انجام امور آموزشی، پژوهشی و صنعتی مربوط به گیاهان دارویی و معطر بخصوص آموزش پروسه آماده سازی و فرآوری انواع گیاهان دارویی و معطر از دیگر اهداف اجرای این پروژه می باشد.از آنجا كه هدف از نگارش این مقاله معرفی پایلوت از نظر فنی و عملكرد و كارآیی آن در تولید اسانس از گیاهان دارویی ونقش اقتصادی آن است لذا در بخشهای بعدی سعی گردیده است امكانات و تجهیزات، شیوه تولید و عملكرد كیفی آن مورد توجه قرار گیرد.
 

مواد و روش ها

امكانات و تجهیزات:
این پایلوت در فضایی به وسعت 200 متر مربع نصب گردیده است. سیستم دارای بخشها و تجهیزاتی بشرح ذیل می باشد:
دستگاه اسانس گیری:
شامل رآكتور به حجم كل 350 لیتر و ظرفیت 50 لیتر تقطیر در ساعت ، كندانسور اولیه به سطح كل 5/2 متر مربع ، كندانسور ثانویه به سطح كل 1 متر مربع برج تقطیر به ارتفاع مفید 5/3 متر ، مخزن دریافت اولیه به حجم تقریبی 5 لیتر ، مخزن دریافت ثانویه به حجم تقریبی 100 لیتر ، ریبویلر مبدل حرارتی لوله ای با فشار كاری 10 اتمسفر، مولد بخار تمیز مبدل حرارتی با فشار كاری 10 آتمسفر، مخزن تولید بخار.سیستم خنك كننده با ظرفیت تبرید 60 تن در ساعت، سختی گیر 30 عدد كایتونی با ظرفیت 200000 و 50000 گرین ، تابلو كنترل و هدایت مركزی، دیگ آب ، دیگ بخار، پمپ های گردش آب ، ابزار دقیق .
شیوه تولید:
پایلوت اسانس گیری قابلیت تولید اسانس را به 4 روش سرد (Commissioning )ـ راه اندازی گرم ـ راه اندازی عادی و كاركرد نرمال و راهبری با بخارات غیر از آب دارد.
عملكرد و میزان تولید:
با توجه به اینكه تولید گیاه دارویی رزماری در ایستگاه آموزشی مركز بعنوان اصلی ترین تولید می باشد لذا تولید اسانس از این گیاه و بررسی و ارزیابی میزان آن از بعد اقتصادی با استفاده از شیوه تولید گرم بعنوان بررسی عملكرد پایلوت بشرح جدول ذیل مورد توجه قرار گرفته است.
 

جدول شماره (1) = جدول میزان تولید گیاه رزماری در مزرعه
 

عملكرد اقتصادی:

بمنظور بررسی اقتصادی و مقایسه سود حاصله از تولید و فروش اسانس، بصورت خلاصه میزان سود حاصله از فروش گیاه سبز رزماری و فروش اسانس تولید شده از تولید در هكتار رزماری بشرح ذیل مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفته است.

جدول شماره 2- جدول مقایسه میزان سود حاصله از فروش رزماری و اسانس تولید شده از آن
 

با توجه به داده های موجود در جدول شماره 2 و مقایسه میزان سود حاصله از فروش رزماری تولید شده در هكتار و فروش اسانس تولید شده به ازای هر هكتار تولید رزماری در صورتیكه میزان هزینه تولید هر 2 كیلو اسانس 100000 ریال در نظر گرفته شود سود حاصله از فروش اسانس 75/1 برابر فروش رزماری در هر هكتار در سال اول و 23/4 برابر در سال دوم می باشد.
این در حالی است كه بازاریابی و فروش محصول تولید شده بدلیل نبود برنامه ریزی وروال مشخص با مشكلات عدیده ای روبرو بوده و بدلیل ورود بخش خصوصی و دلالان در عرصه واردات و صادرات این نوع محصولات ، محصولات تولید شده با قیمت خیلی نازل از تولید كنندگان خریداری می گردد

 

نتایج و بحث:

با توجه به مباحث مورد اشاره در قسمتهای قبلی اینگونه میتوان نتیجه گرفت كه شرایط تولید و كشت گیاهان دارویی در كشور فراهم بوده و دانش تولید اسانس و فرآوری این گیاهان نیز وجود دارد و با مقایسه میزان درآمد حاصل از تولید و فرآوری این گیاهان (بررسی موردی در خصوص گیاه رزماری) با سایركشت های معمول مانند گندم و صیفی و هزینه های مربوط به نتایج ذیل میتوان دست یافت.
كشت گیاهان دارویی سازگار با توجه به كلیه جوانب مربوطه نسبت به بسیاری از كشت های معمول از نظر اقتصادی به صرفه تر می باشد.
فرآوری گیاهان دارویی و فروش محصولات تولیدی از نظر اقتصادی به صرفه تر از فروش محصول تولید شده بصورت گیاه سبز می باشد.
علیرغم وجود دانش تخصصی و فنی كاشت، داشت، برداشت و فرآوری گیاهان دارویی در كشور بدلیل مشكلات بازاریابی تولید كنندگان اینگونه محصولات با مشكلات عدیده ای روبرو می باشند. لذا پیشنهاد می گردد:
با توجه به ارزآوری و اقتصادی بودن كشت گیاهان دارویی نسبت به توسعه كشت و فرآوری این گیاهان برنامه ریزی مدون و سرمایه گذاری لازم صورت گیرد.
جهت حمایت از تولیدكنندگان محصولات گیاهان دارویی از طریق دولت و ارگانهای مربوط در خصوص بازاریابی و فروش داخلی و صادرات محصولات تولید شده اقدام گردد.
 

سپاسگزاری:

از كلیه همكاران رئیس محترم مركز آموزش منابع طبیعی سمنان كه در تدوین این مقاله مرا یاری نمودند كمال تشكر و سپاسگزاری را دارم.

منابع

- آمار و ارقام و داده های ثبت شده در مركز و گزارشات موجود

Abstarct
Semnan natrural resources training center of vegetal pharmaceutical .... flavour training Pablout with capicity -Actor to volume of 35liters,has productable flavour and pistillate from vegetal pharmaceutical in four ways . This Pablot now has product function of 6-6/5 kilo flavour in each tone of Rosemary plant and with regrad to now market , the obtained benefit rate of sell of produced product without production is next to equal four . with suitable marketing and government support of producers of this products as-.and economic product for country couldbeen remarkable
Keywords:Extract - Pablout

بررسی تركیبهای شیمیایی موجود در اسانس گیاه Lallemantia royleana
مهردخت نجف پور نوایی مهدی میرزا, محمد دینی(1)
1-اعضای هیات علمی بخش تحقیقات گیاهان دارویی موسسه تحقیقات جنگلها ومراتع
كیلومتر 15 اتوبان تهران كرج، جنب پیكانشهر،موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع ص.پ. 116-13185
 

خلاصه

به منظور بررسی تركیبهای اسانس گیاه Lallemantia royleana, سرشاخه‌های گیاه از منطقه توچال ( سال 1383) در استان تهران جمع‌آوری گردید وپس از خشك شدن در دمای محیط با روش تقطیر با بخار آب اسانس‌گیری شد(Steam distillation) . اسانس به صورت یك لایه روغنی زرد روشن با بازده 1/0 درصد بدست آمد. تركیبهای موجود در اسانس با دستگاه كروماتوگراف گازی (GC)و گاز كروماتوگراف متصل شده با طیف‌سنج جرمی (GC/MS) مورد بررسی قرار گرفت. ازمیان 18 تركیب شناسایی شده كه 98% اسانس را تشكیل می‌دهد به ترتیب پینوكارویل استات (7/37%)، پینوكارون (2/26%) دی هیدرو كارول استات (9%) بیشترین میزان را بخود اختصاص می‌دهند.
واژههای كلیدی: Lallemantia royleana اسانس، تركیبهای شیمیایی.

 

مقدمه

گیاه Lallemantia royleana از خانواده Labiatae در نواحی ایران، تركمنستان، افغانستان و پاكستان می‌روید2. گیاهی است یكساله ودارای ساقه راست به حالت ساده یا منشعب و به ارتفاع 45-15 سانتیمتر. برگهای دراز، نوك تیز، دندانه دار، منتهی به دمبرگ درازدارد و گلهای ان آبی یا به رنگ یاسی روشن می‌باشد. موسم گلدهی آن در تیر و مرداد ماه است. در ایران در اصفهان،فارس، خراسان، نیشابور، مشهد، سمنان وتهران و كرج، كرمان، سیستان و بلوچستان می‌روید1.بر اساس منابع مورد بررسی جنس Lallemantia در ایران 5 گونه دارد. دانه‌های این گیاه دارای موسیلاژ است و در درمان ناراحتی‌های عصبی، جهت رفع خونروی لثه‌ها و در درمان ناراحتی كبد مورد استفاده قرار می‌گیرد3. در مورد جنس Lallemantia قبلا از گزارش‌هایی منتشر شده است3و4
 

مواد و روشها

الف: جمع‌آوری واسانس گیری
اندامهای هوایی گیاه Lallemantia royleana در اوایل مرداد ماه سال 1383 از منطقه توچال (از رشته كوه البر�