بررسی اثر ضد میكروبی عصاره برخی گیاهان دارویی بر
میكروفلورای خشكبار
سودابه عین افشار
عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان
مشهد- مقابل پلیس راه طرق- مجتمع كشاوزری طرق، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان ص- پ- 488 كد پستس 91735

 

خلاصه

در زمینه استخراج مواد موثر از گیاهان دارویی می‌بایست تحقیقات دامنه داری صورت گیرد. در این تحقیق ابتدا از چند گیاه دارویی مانند نعناع، درمنه، سیاهدانه و كاكوتی مواد موثره به طریق استخراج با حلال جداسازی شد، سپس در غلظت‌های مختلف به محیط‌های كشت حاوی كپكها و مخمرها و باكتریهایی كه از خشكبار جداسازی و تخلیص شده بود اضافه گردید. پس از 48 ساعت قطر هاله منطقه ممانعت شده اندازه گیری شد ونمونه‌ها با شاهد كه كشتهای كپك، مخمر و باكتری موجود در نمونه خشكبار بود مقایسه شد و نتیجه گرفته شد كه عصاره گیاهان دارویی بكار رفته دراین تحقیق به طور قابل ملاحظه‌ای از رشد میكرواورگانیسمهای موجود در خشكبار ممانعت نمود.

واژه های كلیدی:گیاهان داروئی ، اثرات ضد میكروبی

 

مقدمه

محصولات خشكبار استان خراسان شهرت جهانی دارد و دارای كیفیت مطلوبی است، اما همه ساله شاهد برگشت حجم بالایی از محصول خشكبار به علت آلودگی میكروبی آنها از كشورهای مقصد هستیم، بنابراین سالم‌سازی این محصولات قبل از صادرات از مشكلات عدیده امر صادرات می‌كاهد. حاتم و هنافی با استفاده از صفحات اشباع شده از دی اتیل اتر عصاره گیاه سیاهدانه را استخراج كردند و نشان دادند كه این صفحات از رشد باكتریهای گرم مثبت مانند استافیلوكوكوس اورئوس و گرم منفی مانند سودوموناس آئروجینوزا و اشریشیاكلی و یك مخمر به نام كاندیدا آلبیكانس ممانعت كرد(5). آكگول از برخی گیاهان دارویی اسانس روغنی جدا كرد و نشان داد كه این ماده در شرایط غیر زنده در مقابل 10 باكتری و 10 قارچ اثرممانعت كنندگی داشته و فعالیت ممانعت كنندگی اسانس در مقابل باكتریها در مقایسه با قاچها بیشتر بود(9).
مابروك و ال شایب غلظتهای مختلف از دانه‌های سیاهدانه را در محیط كشت ذرت و برنج بكاربردند و كپك آسپرژیلوس فلاووس كه تولید ككنده آفلاتوكسین می‌باشد را در آن رشد دادند كه در این محیط‌ها سیاهدانه موجب ممانعت از تولید آفلاتوكسین تا حدود 90-85 درصد شد، در حالی كه نمونه شاهد تنها 10 درصد اثر ممانعت كنندگی داشت(9)راتی و همكاران در شرایط غیر زنده فعالیت ضد میكروبی روغنها و مواد غیر قابل صابونی دارویی را بررسی كردند و نشان دادند كه این مواد فعالیتهای ضد قارچی و ضد میكروبی مشخصی دارند(8).

مواد و روشها

در این طرح گیاهان نعناع، درمنه، سیاهدانه و كاكوتی را به صورت خرد و ریز نموده سپس به مدت 24-48 ساعت در حلالهای مناسب خیس شد. سپس حاصل را صاف كرده و در دستگاه تبخیر گردان حلال تبخیر شد، به ماده غلیظ بدست آمده جهت جدا كردن واكسها متانول اضافه شد و پس از بهم زدن شدید به مدت یك ساعت در دمای 15- درجه نگهداری شد، پس از صاف كردن هیدروكربنهای سنگین رسوب كرده جدا شد و با تبخیر باقیمانده الكل عصاره خالص بدست آمد.
در محیط‌های كشت سابورودكستروز آگار و پلیت كانت آگار وجود و تعداد كپكها و مخمرها و باكتریهای موجود درنمونه‌های خشكبار تهیه شده بررسی شد و به طور همزمان درصدهای مختلفی از عصاره 40-1 میلیگرم به خشكبار افزوده شد در مدت 48 ساعت نگهداری در اینكوبیتور 25 درجه قطر هاله ممانعت شده بررسی شد و نتایج با نمونه شاهد كه هیچ عصاره‌ای به آن اضافه نشده بود مقایسه شد.
 

نتایج و بحث

نعناع در مقایسه با نمونه شاهد دارای منطقه ممانعت شده قابل ملاحظه‌ای بود، به نحوی كه از رشد كپكها، مخمرها و باكتریها ممانعت نمود، درمنه در مقایسه با نمونه شاهد دارای منطقه ممانعت شده مناسبی برای كپكها و مخمرها و باكتریها بود. سیاهدانه نیز در منطقه ممانعت شده عاری از هر گونه كپك، مخمر و باكتری بود. قطر هاله نیز قابل ملاحظه بود. كاكوتی نیز به میزان قابل توجهی ازرشد كپكها، مخمرها و باكتریها ممانعت نمود.
حداقل بازدارندگی از رشد كپكها و مخمرها عبارتند از: نعناع: 3 میلی گرم در لیتر،درمنه 2 میلی گرم در لیتر،سیاهدانه 4 میلی گرم در لیتر، كاكوتی 3 میلی گرم در لیتر. و حداقل بازدارندگی از رشد باكتریها: نعناع: 2 میلی گرم در لیتر، درمنه 4 میلی گرم در لیتر، سیاهدانه3 میلی گرم در لیتر و كاكوتی3 میلی گرم در لیتر.

منابع

توكلی صابری، م و م. صداقت، 1368، گیاهان دارویی، انتشارات روزبهان.
زرگری، علی، 1368، گیاهان دارویی، انتشارات دانشگاه تهران(جلد اول).
صمصام شریعت، س،ه، 1371، عصاره گیری و استخراج مواد موثره گیاهان دارویی، انتشارات مانی.
مرتضوی، علی، 1371، اطلس میكروبیولوژی، انتشارات دانشگاه مشهد.
Akgul, A., 1989, Antimicrobial activity of black cumin (nigella Sativa) essential oil, Gaz. Univ. Eczacilic, Fak. Derg, 6(1): 63-68.
Bindu, T.K., P.M. Shafi, PD.Rajan and Y.R.Sarma, 1089, Antifungal activity of uvaria narum extracts. Allelopathy J. 5(a)67-71.
Hanafy. M.S.M., Hatem< 1991. Studies on the antimicrobial activity of nigella Sativa(black Cumin). Elsivier scientific. Vl 34(213): 273-278.
Rathee, P.S., Sh. Mishara, R. Kaushal, 1987, Activity of essential oil, fixed oil and unsaponifibl matter of Nigella Sativa L., Indian.
Shayeb, El., SS. Mabrouk, NMA., 1984, Utilization of some dibble and medicinal plants to inhibit aflatoxn formation, Nutrition reports international. 29(2)273-282.


Antimicrobial effect of medicinal plant essential oil on dried fruit microflora
Soodabeh Ein-Afshar
Khorasan Agriculture and Natural Resources Research Center
Email:soodabeheyn@yahoo.com

Abstract
The extraction of essential oil in medicinal plant must be study totaly, in this research at first, effective material were extracted from some medicinal plant such as: mentha, Artemisia, nigella stiva and ziziphora, with solvent and added to cultures of dried fruit mold , yeast and bacteria in different concentrations after 48 hours the diameter of inhibition zone measured and compare with cultures of dried fruit mold, yeast and bacteria samples. Results showed that medicinal plants extracts in this research considerably inhibited from dried fruit microorganisms.

Keywords: medicinal plants, Antimicrobial effect

بررسی گیاهان مورد، شیرین بیان و رزماری در ضایعات آفتی مخاط دهان
لیلا عطایی 

خلاصه

در این مطالعه با روش نمونه برداری مستقیم 130 بیمار مبتلا به آفت دهان در 5 گروه A ، B ، C ، D و E به ترتیب تحت درمان با مخلوطی از اسانس‌های مورد و رزماری و آویشن شیرین بیان با اسانس مورد و آویشن، اسانس شیرین بیان و رزماری و گروه D با اسانس مورد و رزماری و در آخر گروه E تحت درمان با پلاسبو قرار گرفتند. نتایج حاصل نشان داد كه محلول A در مقایسه با محلول‌های C, B, E, D اثر چشمگیری در درمان كامل و كاهش سوزش مایعات آنتی مینوز دارد به طوری كه متوسط زمان قطع سوزش 5.2 روز بود كه در مقایسه با گروه‌های دیگر اختلاف معنی دار آماری مشاهده گردید. (P < 0.05) لازم به ذكر است كه طی مدت مطالعه هیچگونه عوارض جانبی در استفاده از این داروها گزارش نگردید.
واژه های کلیدی : شیرین بیان ، رزماری ، آفت دهان .

مقدمه

آفت دهان شایع‌ترین بیماری مخاط دهان است كه همراه با ظهور یك یا تعدادی زخم دردناك می‌باشد و ترمیم آن تا یك هفته نیز به‌طول می‌انجامد و مجدداً بعد از مدتی ظاهر می‌شود. به‌طوركلی آفت به 2 گروه تقسیم می‌شود: آفت كوچك و آفت بزرگ شبیه هرپس، آفت عوامل متفاوتی دارد. درحال حاضر ممكن نیست كه عامل آفت را در تمام انواع آن در بیماران یكی دانست، میلر و همكارانش 1303 كودك از 530 خانواده را مورد بررسی قرار داده و نشان دادند كه بین كودكان و والدینی كه مبتلا به آفت عودكننده هستند استعداد ابتلا به این ضایعات بیشتر است.به‌طوركلی هدف از این پژوهش تهیه یك میكسچر دارویی مناسب برای درمان این نوع زخمها و التهابات می‌باشد.
مواد و روشها
130 بیمار مبتلا به زخمهای آفتی (كه بیش از سه روز از سر شروع زخمهایشان نگذشته بود) در محدوده‌های 64-9سال 5 گروه A ، B ، C ، D و E تقسیم شدند:
گروه A: عصاره‌های مورد، رزماری، آویشن، شیرین بیان
گروه B: عصاره‌های مورد و اویشن
گروه C: عصاره‌های رزماری، شیرین بیان
گروه D: عصاره‌های مورد و رزماری
گروه E: پلاسبو
به هر بیمار یك شیشه قطره‌چكان‌دار حاوی 15 میلی‌لیتر محلول گیاهی از عصاره‌های فوق به روش دوسكور اتفاقی داده و از بیمار خواسته ‌شد تا ده قطره از محلول را برروی یك تكه كوچك پنبه چكانده و یك دقیقه برروی زخم آفتی خود قرار دهد و این عمل را روزی 5بار تكرار كند و این دستورات تا الیتام كامل زخم و روز مراجعه ادامه دهد. بیمار باید در ملاقات بعدی دو مسئله را متذكر شود: 1-مدت زمان قطع سوزش زخم آفتی پس از شروع درمان
2-  مدت زمان سپری شده تا بهبودی كامل.

نتایج و بحث

در این مطالعه 130 نفر مورد مطالعه قرار گرفتند كه از این تعداد 86 نفر (%66) زن و 44نفر (34%) مرد بودند. مطالعه به‌منظور مقایسه 5 گروه درمانی A (میكسچر عصاره‌های مورد، رزماری، آویشن، شیرین‌بیان) و B ( میكسچر مورد و آویشن)، C (میكسچر رزماری، شیرین‌بیان)، D (میكسچر مورد و رزماری) و E (پلاسبو
) در درمان آفت دهان می‌باشد كه نتایج زیر حاصل شد؛
جدول 1: توزیع فراوانی میزان بهبودی 50% برحسب نوع داروی مصرفی بیماران
 

باتوجه به جدول 1 ]براساس میزان بهبودی[ (50%) میزان بهبودی برای داروی B و A بسیار زیاد می‌باشد كه ازنظر آماری تفاوت معنی‌داری در میزان بهبودی این دو دارو و پلاسبو مشاهده می‌شود (P=0.000) اما داروی C , D تفاوت چندانی با پلاسبو ندارند (P> 0.2).
جدول 2- توزیع فراوانی میزان بهبودی 75% برحسب نوع داروی مصرفی بیماران
 

باتوجه به جدول 2 ]براساس میزان بهبودی خوب[ (75%) بیشترین میزان بهبودی مربوط به داروی (62%)  A و پس از آن داروی (52%) E می‌باشد در حالی كه میزان بهبودی‌های ناشی از پلاسبو تنها 26% می‌باشد تفاوت معنی‌داری بین این دو دارو و آفت می‌باشد (P=0.000)   جدول3- توزیع فراوانی میزان بهبودی بیماران با شدت ضایعه خفیف برحسب داروی مصرفی

  باتوجه به جدول 3 ملاحظه می‌شود كه داروی A به‌طور كامل باعث بهبودی شده است و تفاوت معنی‌داری ازنظر آماری با پلاسبو در بهبودی مشاهده می‌شود و داروی B باعث بهبودی 75% شده است كه البته تفاوت معنی‌داری ازنظر آماری با پلاسبو مشاهده می‌شود (P=0.018)   جدول4- توزیع فراوانی بهبودی بیماران با شدت ضایعه متوسط برحسب داروی مصرفی بیماران

  باتوجه به جدول 4 میزان بهبودی برای داروی A بیشترین میزان می‌باشد و تفاوت قابل ملاحظه‌ای ازنظر آماری بین داروی A و  پلاسبو در میزان بهبودی مشاهده می‌شود (P=0.04)   جدول5- توزیع فراوانی بهبودی بیماران با شدت ضایعه شدید برحسب داروی مصرفی بیماران

  باتوجه به نتایج برآمده از 2 جدول فوق ملاحظه می‌شود كه داروی A بر ضایعات با شدت مختلف اثرات بارزی دارد.   منابع 1-Peirce A, Fargis P, Scor E, eds. The merican pharmaceutical Asso ciation practicail Giude to Natpural Medicin. New york: Stonessong press Inc.1999 2-Pharmacometrics, 1990. 3-Plant. Med, 1990. 4- میرحیدری ح، معارف گیاهی، كاربرد گیاهان در پیشگیری و درمان بیماریها. دفتر نشر فرهنگ اسلامی. 5-مقاله دكتر كتایون برهان جمالی باعنوان اثرات درمانی عصاره گیاه آویشن و بابونه در زخم‌های آفتی در مقایسه با اسانس مورد 

 “Studying of myrtle plants, liquorica and Rosemary on the plague wastager mouth mucus”Leila AtaeaAbstract In such studying with the wey of direct sampling from 137 patients suffering from calamity of mouth in five groups such a A, B, C, D, E orderly under the medical with mixture from juice of myrtle and Rosemary and thymus – serpll – um – L , juice of myrtle and Rosemary and juice of Rose mary and thymus – serpll – um – L and D group with juice myrtle and Rosemary and at the end E group has cured by plasbo.The whole results shows that in Comparison with the A solution with B, C, D, E solution hase more remarkable effect on Complete cure and decrease of irritation of minor plague liquids so that the average time of irrtation was 2.5 days that in comparison with another groups were obserred statistical difference meaning (0.05 > p).It’s necessary to say in period of studying, there was net any report about other accidents in using of such medicines.Keywords: Liquorica , Rosemary .

خلاصه

دراین پژوهش سعی به بررسی خاصیت ضدكرمی گیاه فوژرمال شده است.سرخس نرجزدسته گیاهان بی گل می‌باشد.بیشتربومی اوروپا,آسیاوامریكا بوده ونواحی شمالی ایران نیزیا فت می‌شود.فراورده‌های سرخس نر دربی مهرگان موجب فلج الیاف ماهیچه ای صاف می‌شود. همچنین سم قوی برای عده ای از انگل‌های انسانی مانند آسكاریس است.كه بروی 140نفراز مبتلایان مورد بررسی قرار گرفت.
واژه های کلیدی : خاصیت ضدکرمی ، سرخس نر ، آسکاریس .

 

مقدمه

آسكاریس لومبریكوتیریس كرم غالب در مناطق معتدل و گرمسیری است و شیوع آن در كشورهای گرمسیر بیشتر بوده و در مناطق فقیر از جهت بهداشتی بالاترین شیوع را دارا می‌باشد. تخمین زده می‌شود كه بیش از 2/1 جمعیت كره‌زمین مبتلا به اسكاریس می‌باشد. تعداد زیادی از افراد ساكن ایالات متحده به ویژه ساكنین مناطق كوهستانی و كوهپایه‌ای جنوب به این انگل مقاوم هستند. در این پژوهش سعی به بررسی خاصیت ضد كرمی گیاه فوژرمال( سرخس نر) شده است. سرخس نر جز دسته گیاهان بی‌گل می‌باشد كه بیشتر بومی اروپا، آسیا وآمریكا بوده و نواحی شمالی ایران نیز یافت می‌شود. فراورده‌های سرخس نر در بی‌مهرگان موجب فلج الیاف ماهیچه‌ای صاف می‌شود. همچنین سم قوی برای عده‌ای از انگل‌های انسانی مانند اسكاریس است. در این پژوهش ماده مؤثره پس از عصاره‌گیری از ریزمهای آن توسط TLC استخراج وشناسایی شد ونتایج زیر از آن حاصل شد:
فلوروگلوسینبا hRf 30-25
رزوسینول با hRf 55-49
اسید فیلیسیك با hRf 30-19
اسیدیتول با hRf 82-85
و بعد از شناسایی ماده مؤثر آن (فلوروگلوسین) بر روی 140 بیمار مبتلا به این كرم در دمای متفاوت مورد بررسی قرار گرفت كه نتایج حاصل از آن در جدول‌های 1و2 شرح داده شده است.
 

مواد و روشها

پژوهش انجام شده یك مطالعه تجربی به صورت كارآزمایی بالینی با روش دوسوكور كنترل شده بود. در این مطالعه برای كلیه بیمارانی‌كه در سال 1382 به درمانگاه امام خمینی فلاورجان مراجعه كرده بودند و از طریق شرح حال، معاینه فیزیكی در آنها وجود آسكاریس تشخیص داده شده بود پرسشنامه‌ای تكمیل و در صورت جلب رضایت آن‌ها، به صورت تصادفی در یكی از گروه‌های درمانی‌شامل درصد‌های مختلف عصاره سرخس و گروه پلاسبو قرار گرفتند درصورت عدم رضایت از مطالعه خارج می‌شدند پس از 3 روز از شروع درمان بیماران، مراجعه كرده وتوسط پزشك متخصص مورد ارزیابی بالینی قرار گرفتند و براساس میزان بهبودی 25%، 50% و75% ویا عدم بهبودی قرار گرفتند. پس از جمعآوری داده‌ها با استفاده از آزمونهای كای‌اسكوئر وتست دقیق فیشر توسط نرم‌افزارهایspss وEp15 مورد تحلیل قرار گرفتند.
 

نتایج و بحث

در این پژوهش 140 نفر مورد بحث قرار گرفتند كه از این تعداد 95 نفر (8/67%) زن و45 نفر(14/32%) مرد بودند. مطالعه به منظور مقایسه 5 گروه درمانی A (عصاره سرخس4%)، B (عصاره سرخس 3%)، D پلاسبو و E (عصاره سرخس 1%) در بیماری انگلی ناشی از آسكاریس انجام شد كه نتایج زیر حاصل شد:

جدول 1 : بر اساس میزان بهبودی نسبی (50%)
 

طبق جدول فوق برای داروی C و B میزان بهبودی بسیار زیاد می‌باشد كه از نظر آماری تفاوت معنی‌داری در میزان بهبودی این 2 دارو و پلاسبو مشاهده شده است. اما داروی A و D تفاوت چندانی را با پلاسبو ندارد.
جدول 2 : بر اساس توزیع فراوانی میزان بهبودی 75% بر حسب نوع داروی مصرفی بیماران
 

با توجه به جدول 2 بیشترین میزان بهبودی در مقایسه با پلاسبو مربوط به داروی B و پس از آن داروی E می‌باشد و داروی E باعث بهبودی 75% شده است اما از نظر آماری تفاوت معنی‌داری با پلاسبو نشان نمی‌دهد.
( 18/0= )

 

منابع

1- میرحیدری ح . معارف گیاهی، كاربرد گیاهان در پیشگیری و درمان بیماریها.
2- ابوعلی سینا، قانون در طب، چاپ ششم، تهران. انتشارات سروش
3- قهرمان، احمد، فلورایران، مؤسسه تحقیقات جنگلها.
Planet . Med. 1990 4-
Biochem . phamacol 1988 5-

Analysis and studying the properly of vermifuge fosuremal plant-
Leila Ataea

Abstract
A Scaris and lambericois are mayority warms in moderate and tropical areas. But its prevalence is further more in warm county and in hygienic has the most prevalence in the poor areas. It is estimates that more than 1/2 population of the earth are affected to ascaris. Many people of us specially the residents of south mountainous areas are strong against such parasite . In this research it was tried to study the property of vermifuge of fosurmal. Fosuremal is belong to the group of apetalous plants and its native of Erope , Asia, America, and would find in the north areas of Iran. The products of fosuremal cause of Fibres paralysis of smooth muscle and also is a strong poison for some human parasites such as Ascaris. In this research the effective material was extracted and recegnized after jyicing from its resoms by TLC and earns such results :
Floroglosin with hRF 25-30
Rososinal with hRF 49-55
Acid filisic with hRF 19-30
Aciditol with hRF 85-82
And after recognizing of effective material (floroglosin) it was studied on the 240 patientes affected to thio worm and at end %93 of patients gained in health that involved a meaning result relative to plasbo group.

Keywords: Ascaris , vermifuge fosuremal , parasite .

بررسی میزان آلودگی گیاهان دارویی به توکسینهای قارچی
درعطاریهای شهرستان تبریز
جمشید عباسی1، زهرا گلابی2 ،حسین سامی3
1-کارشنلس ارشد سم شنلسی 2-کارشناس آموزش3-کارشناس ارشد آمار حیاتی
تبریز-آزمایشگاه سم شناسی - معاونت غذا وداروی دانشگاه علوم -پزشکی تبریز
ایمیل: jamshidabbasi_ir@yahoo.com
 

خلاصه

کاربرد گیاهان دارویی برای درمان بیماریها از زمانهای قدیم رایج بوده وامروزه نیزاز استقبال خوبی عمومی برخوردار است ؛هم چنین مسئله مسمومیت با انها حائز اهمیت میباشد.دراین برسی وجود الودگی گیاهان دارویی درعطاریهای تبریز به قارچهای اسپرژیلوس فلاووس واسپرژیلوس پارازیتیکوس ونیز وجود زهرابه های افلاتوکسین در انها موردبررسی قرارگرفت.برای بررسی وجودقارجهای فوق درگیاهان دارویی ابتدا ، PH و رطوبت 25نمونه که بطور تصادفی نمونه برداری شده بود مورد آزمایش قرارگرفت.سپس رقتهای یک دهم و یک صدم باسرم فیزولوژی از گیاهان مورد بررسی تهیه نموده وبه روش اسپریدپلیت محیطهای SDAوMEAگسترده شد. مشخصات ظاهری قارچهای رشدکرده برروی محیط های کشت توسط روش ماکروسکوپی بررسی شد درحدود9%از گیاهان مورد بررسی به قارچ اسپرژیلوس فلاووس آلوده بوده الودگی به قارچ اسپرژیلوس پارازیتکوس مشاهده نشد.برای بررسی نمونه های الوده به قارچهای فوق ازنظرافلاتوکسین به روشBFبراساس کتاب AOACاستخراج گردید وبا استفاده از کروماتوگرافی لایه نازک برروی ژل سیلیکا لکه گذاری شد ونتایج زیربدست آمد:وجود الودگی به زهرابهای افلا توکسین (B2،G1 وG2 ) در یک مورد نمونه مشاهده شد ودربقیه موارد منفی بود.
واژه های کلیدی : توکسین ، گیاهان داروئی ، آلودگی قارچی .

 

مقدمه

کاربرد گیاهان دارویی برای درمان بیماریها از زمانهای قدیم رایج بوده وامروزه نیزاز استقبال خوب عمومی برخوردار است ؛هم چنین مسئله مسمومیت با انها حائز اهمیت میباشد(2).دراین بررسی وجود الودگی گیاهان دارویی درعطاریهای تبریز به قارچ های اسپرژیلوس فلاووس واسپرژیلوس پارازیتیکوس ونیز وجود زهرابه های افلاتوکسین در انها موردبررسی قرارگرفت.

 

مواد و روشها

دراین بررسی وجودقارچ های اسپرژیلوس فلاووس واسپرژیلوس پارازیتیکوس درگیاهان دارویی ابتدا ، PH و رطوبت 25نمونه از گیاهان دارویی مختلف که بطور تصادفی نمونه برداری شده بود مورد آزمایش قرارگرفت.سپس از گیاهان مورد بررسی رقت های یک دهم و یک صدم باسرم فیزولوژی تهیه نموده وبه روش اسپریدپلیت در محیط های کشت SDAوMEAگسترده شدوسپس مشخصات ظاهری قارچ های رشدکرده برروی محیط های کشت به روش ماکروسکوپی ومیکروسکوپی موردمطالعه قرارگرفت.برای بررسی نمونه های الوده به قارچ های یادشده ازنظرافلاتوکسین به روشBF استخراج گردید(8) وسپس با استفاده از کروماتوگرافی (TLC) لکه گذاری شد ودر داخل تانگ کرو ماتوگرافی قرار داده شد و بعد از صعود لکه ها از تانک کرو ماتوگرافی بر داشته و بعد از خشک کردن در زیر چراغ یو -وی(UV) موردمطالعه قرارگرفت(1).
 

نتایج و بحث

باتوجه به نتایج حاصل از تحقیق درحدود9% گیاهان دارویی مورد بررسی به قارچ اسپرژیلوس فلاووس آلوده بودو الودگی به قارچ اسپرژیلوس پارازیتکوس مشاهده نشد.برای بررسی نمونه های الوده به قارچ های فوق ازنظرافلاتوکسین وجود الودگی به زهرابهای افلا توکسین (B2،G1 وG2 ) در یک مورد نمونه مشاهده شد ودربقیه موارد منفی بود.
به نظرمی رسد جهت بدست اوردن نتایج دقیق تر و شناسایی افلاتوکسین لازم است که گیاهان دارویی الوده به قارچ اسپرژیلوس فلاووس را در درجه حرارت ورطوبت های مختلف مورد برسی قرار گیرد.

 

سپاسگزاری

به این وسیله از هماهنگ‌كننده طرح (آقای دکتر محمّد علی تربتی)وکلیّه ی همکاران آزمایشگاه سم شناسی معاونت غذا ودارو به خاطر همکاری های بی دریغشان نهایت قدردانی را داریم.

 

منابع

1-مرتضوی-علی وطبا طبایی-فریده-توکسینهای قارچی-چاپ اول-انتشارات دانشگاه مشهد-سال1376
2-دکتر صمصام شریعت-هادی ودکتر معطر-فریبرز-گیاهان دارویی سمی -انتشارات استقلال-چاپ اول-سال1371
3-جیمز.ام.جی-میکروبیولوژی غذایی مدرن(جلد اول)-ترجمعه-دکتر خداپرست-حداد ودکتر مرتضوی-علی وهمکاران - نشر مشهد - چاپ اول -سال 1372
4-دکتر روح بخش-عبا س -روش های تشخیص ازمایشگاهی-چاپ اول- انتشارات دانشگاه تهران-سال 1363
5.Casarett&Daulls Toxicogy.Ed.1997 .P(60،241،290
6.Progrress in food contaminant Analysis.Ed.J. Gilbert.P (77-79) (24-4070)
7.Food Toxicology .Ed.2001.P(103-107)
8.AOCA.ED.1995.Ch99(21-23)




Investingation of contamination of medicinal plants by aflatoxin
Jamshid Abbasi , Zahra Golabi , Mohammad Hosein Sami
Tabriz University of Medical Sciences.Lab.Toxicogy assistment of Drugs and Food
Abestract
In this study were to curry out the contamination of some herbal drugs tradititionally used in medicine by Aspergillus flavus.Aspergillus parasticus and the preccence of aflatoxin .For this purpose 25 different medicinal plants were collected from local market in Tabriz and taxonomically were identfined. Then PH and moisture constant were measured Delution of 0.1 and 0.01 for each plant was prepared by phiological saline.The samples were inoculated into SDA and MEA using the spread plate method and the incubated at desired temperature.The grown fungi on the media were determined by macroscopically and microscopic methods.In this study about 9% of all medical plants used were contaminated by aspergillus flavus.Regarding the presence of aflatoxin in those medical plants contaminated by aspergillus flavus.Acording to the method of BF_AOAC, starch, was contamined by echinps sample was suspected of aflatoxin B2, G1 and G2. The aflatoxin contamination.
Keywords: medicinal plant , aflatoxin , Aspergillus flavus

بررسی اثرات توكسیك استفاده از جوشانده
گلبرگهای گل محمدی به عنوان داروی ملین در سگ
محمد عباس زاده1 ، مسعود اكبری1 ، دكترعلیرضا كامرانی 2 ، دكتر حمید رضا كازرانی2
1- دانشجویان سال آخر دكتری دامپزشكی دانشگاه فردوسی مشهد 2- اعضاء هیأت علمی دانشكده دامپزشكی دانشگاه فردوسی مشهد
مشهد-جاده آسیایی ، جنب كارخانه نان قدس رضوی، دانشكده دامپزشكی دانشگاه فردوسی ،ص پ 1793-91775 ، دكتر علیرضا كامرانی

 

خلاصه

جوشانده گلبرگهای گل گلاب (Rosa damascena) از گذشته به عنوان داروی ملین در انسان بكار می‌رفته است (1). در این پژوهش، تاثیر ملین جوشانده گلبرگهای گل محمدی در سگ بررسی شد. جهت بررسی اثرات توكسیك احتمالی، جوشانده داروی فوق بر اندام‌های حیاتی به‌ویژه قلب، كبد و كلیه مقادیر آنزیم‌های ALP و ALT و همچنین میزان BUN، آلبومین و كراتینین سرم و نشانی‌های درمانگاهی (میزان ضربان قلب، تنفس ، دما) وECG در گروههای مختلف آزمایشی اندازه گیری شد. در كلیه گروهها مقادیر اندازه گیری شده مؤلفه‌های فوق در محدوده استاندارد بود. در گروههای درمانی وقوع اسهال به‌صورت وابسته به دوز مشاهده گردید. با این حال بر اساس سایر علائم بالینی، هیچ گونه اثرات توكسیك در گروههای درمانی مشاهده نشد. با توجه به نتایج بدست آمده احتمالا دوزهای پایین این دارو می‌تواند به عنوان ملین با اثرات توكسیك ناچیز كاربرد درمانی داشته باشد.

 

مقدمه

عوارض جانبی، وارداتی بودن و قیمت گران بعضی داروهای ملین مصرف بسیاری از آنها را محدود نموده است. با توجه به پوشش گیاهی متنوع ایران امید است كه بتوان بر پاره‌ای از مشكلات موجود در این رابطه غلبه كرد وحتی جهت رشد اقتصادی كشور و توسعه صادرات اقداماتی انجام شود.
 

مواد و روشها

در این تحقیق 7 گروه آزمایشی در نظر گرفته شد و به گروههای یك تا 5 (5(n= به ترتیب دوزهایی معادل 5/0، 1، 2، 4 و 8 برابردوز توصیه شده در انسان به مدت 10 روز خورانده شد. یادآور می‌گردد كه دوز توصیه شده در انسان بر اساس منابع طب سنتی، 2 فنجان (حدود 200 میلی لیتر) از جوشانده 60 گرم گلبرگهای خشك گل گلاب در یك لیتر آب می‌باشد(1). گروه ششم گروه كنترل منفی در نظر گرفته شد كه به‌جای دارو، پلاسبو (آب مقطر) در یافت نمودند (4( n=. گروه هفتم (كنترل مثبت) حجم مشابه‌ای از داروی رقیق شده لاكتولوز (mg/kg/d 300)دریافت نمودند (4(n=. در روزهای 0، 1، 3، 7 و 10 آزمایش مؤلفه‌های درمانگاهی نظیر تعداد ضربان قلب، درجه حرارت و میزان تنفس مورد مطالعه قرار گرفتند. همچنین از كلیه سگها الكتروكاردیوگرام به روش استاندارد (خوابیده به پهلوی راست) اخذ گردید. به‌علاوه در زمانهای فوق جهت اندازه گیری درصد آب مدفوع (2.3.4)، از راست روده حیوانات نمونه مدفوع اخذ شد. جهت بررسی تاثیر احتمالی درمان بر روی اشتها و افزایش وزن، كلیه حیوانات در آغاز و پایان آزمایش (به ترتیب روزهای صفر تا 10) توزین شدند. نتایج توسط آزمون آماری تجزیه و تحلیل واریانس و سپس آزمون Dunnet مورد ارزیابی قرار گرفتند. البته مقایسه گروهها از نظر میزان بروز اسهال توسط آزمون فیشر صورت پذیرفت. در روزهای 0، 1، 3، 7 و 10 خونگیری و جدا سازی سرم صورت پذیرفت و مقادیر آنزیم‌های ALP و ALT و همچنین BUN، آلبومین و كراتینین توسط دستگاه اتوآنالایزر اندازه گیری گردید. نتایج توسط آزمون تجزیه و تحلیل واریانس و بعد آزمون Dunnet مورد ارزیابی قرار گرفتند. لازم به ذكر است كه سگها از 7 روز قبل از شروع و در طی دوره آزمایش با جیره استاندارد (پروتیین %22، چربی %9، فسفر %86/0، انرژی kcal/kg3200، رطوبت 11%، فیبر 3%) تغذیه شدند. همچنین كلیه سگها قبل از شروع طرح مورد درمان ضد انگلی و معاینات رایج كلینیكی جهت اطمینان از سلامتی قرار گرفتند.

 

نتایج و بحث

در هیج یك از حیوانات گروه كنترل منفی در طی دوره آزمایش وقوع اسهال مشاهده نشد. گروه x5/0 تنها در روز 1 و به میزان 20 درصد مبتلا اسهال شدند‏، در حالی كه در گروه x8 در طی دوره درمان بین 60 تا 100 درصد حیوانات اسهالی بودند. سایر گروه‌ها درجات متفاوتی از وقوع اسهال در محدوده بین دو گروه فوق را نشان دادند. به نظر می‌رسد كه دوزهای پایین (دوز توصیه شده در انسان: x1) بتواند به عنوان داروی ملین در سگ كاربرد داشته باشد.
نتایج این بررسی در مورد تك تك مؤلفه‌های بیوشیمیایی اندازه گیری شده به قرار زیر می باشد:
ALT وALP: مقادیر این آنزیم بین گروههای آزمایش و گروه كنترل در روزهای مختلف تغییر معنی‌داری نشان نداد.
آلبومین: هیچ گونه اختلاف معنی داری در مقدار آلبومین سرم اندازه گیری شده بین گروههای درمانی و گروه كنترل در روزهای مختلف دوره درمانی مشاهده نگردید.
BUN و كراتینین: مقایسه مقدار این ماده بین گروههای درمانی و كنترل هیچ گونه اختلاف معنی‌داری را در طی دوره آزمایش نشان نداد. بر اساس نتایج مقدماتی موجود، هیچ یك از عوامل بیوشیمیایی اختلاف معنی داری نشان ندادند. این موضوع می تواند بر عدم وجود اثرات توکسیک جوشانده گلبرگهای گل محمدی بر بافتهای مختلف به خصوص کبد و کلیه دلالت داشته باشد. در میزان تنفس و درجه حرارت و تعداد ضربان قلب تغییر معنی داری مشاهده نگردید. همچنین در بررسی الكتروكادیوگرافی حیوانات تحت آزمایش ناهنجاری خاصی مشاهده نگردید. بنابراین به نظر می‌رسد كه داروی فوق در این رابطه بر برخی داروهای گوارشی كه دارای اثرات كاردیوتوكسیك می‌باشند ارجحیت داشته باشد. در گروه x8 نسبت به گروه كنترل كاهش وزن مختصر (0.6 - 3.7) و معنی داری دیده شد ( P<0.05). این یافته را ممكن است بتوان به عواملی مانند كاهش اشتها و یا دهیدراتاسیون ناشی از اسهال نسبت داد.

 

منابع

1- علی زرگری (1360). گیاهان دارویی. انتشارات دانشگاه تهران. جلد 2، ص 285-281
2- Saito T، Yamada T، Iwanaga Y، et al. (2000). Calcium polycarbophil، a water absorbing polymer، increases bowel movement and prevents sennoside-induced diarrhea in dogs. Jpn J Pharmacol. 83(3):206-14
3- Croci T، Emonds-Alt X، Le Fur G، et al. (1996). The non-peptide tachykinin NK1- and NK2-receptor antagonists SR 140333 and SR 48968 prevent castor-oil induced diarrhea in rats. Acta Physiol Hung. 84(3):273-4
4- C. Sodikoff. 2001. Laboratory profiles of small animal disease.Mosby.




The effects of Rosa damascena as a laxative drugs
Mohammad Abbaszadeh, Masoud Akbari, Hamid Reza Kazerani, Alireza Kamrani
The faculty of Veterinary Medicine, Ferdowsi University of Mashhad
Email: kazrani@yahoo.co.uk

Abstract
Boiled extract of Rosa damascena has been traditionally used as laxative in human being. In this research, the laxative effects of different doses of boiled extract of Rosa damascena were studied in 5 different groups of dogs. In order to assess some probable toxic effects of this medication, clinical parameters such as heart rate, respiratory rate and temperature as well as ECG and Serum levels of ALP، ALT، BUN، albumin and creatinine were studied during 10 days of the experiment. All measured parameters were within the normal range and there were no statistical differences among the different groups، suggesting a probable high therapeutic index for this medication. Higher doses of the extract caused diarrhea in the animals. Clinical parameters suggested a relatively high margin of safety for the extract. The current research indicates that boiled extract of Rosa damascena may have therapeutic value as a laxative medicine.
Keywords: Rosa damascena, laxative, serum markers

بررسی اثرات ضد میكروبی گیاه
Galium mite Boiss & Hohen var. roseum Ghahreman
عزیز اله جعفری1، كتایون جاوید نیا2، فاطمه طالبی1
1-عضو هیأت علمی دانشگاه یاسوج 2-عضو هیأت علمی دانشگاه شیراز
یاسوج- دانشگاه یاسوج- دانشكده كشاورزی
 

خلاصه

بیماریهای میكروبی همواره از نگرانیهای مهم جوامع انسانی بوده و تلاش تعداد بی شماری از محققان علوم پزشكی، بهداشتی و آزمایشگاهی را به خود معطوف نموده است و به رغم كشف آنتی‌بیوتیكهای مختلف، مشكل مقاومت میكروبی به آنها، جستجوی تركیبهای جدید ضد میكروبی را در گیاهان ضرورری نموده است. در این راستا، اثرات ضد میكروبی گیاه ,,شیرپنیر،، Galium mite Boiss & Hohen var.roseum Ghahreman از تیره روناس((Rubiacaeae مورد بررسی قرار گرفت. برای انجام این تحقیق عصاره متانولی گیاه تهیه و به روش دیسك پلیت بر روی باكتریهای گِرَم مثبت Bacillus subtilis وStaphylococcus aureus و گِرَم منفیEscherichia coli Pseudomonas uerauginosa، Salmonella typhi و قارچ Candida albicans مورد بررسی قرار گرفت.

واژه های كلیدی : گیاهان داروئی، اثرات ضد میكروبی

 

مقدمه

تیره روناس(Rubiaceae) دارای گیاهانی به صور مختلف علفی، بوته‌ای و یا درختچه‌ای (Coffea) و درختی (Cinchona) با ظاهری متفاوت، برگهای فراهم با گلهای چهار پیرامونی است. این تیره دارای500 جنس و 6000 گونه در سراسرجهان است، جنس شیرپنیر((Galium یكی از جنسهای بزرگ تیره روناس و دارای 400 گونه در جهان و 50 گونه در ایران است (2) . گونه‌های دارویی این تیره دارای اهمیت فوق العاده است، مانند آن كه گیاهان با اثر تب بر، مقوی، ضد مالاریا، قابض‌، مدر و قی آور در میان آنها زیاد است‌. از برخی مانند روناس((Rubia tinctoriumدر تهیه رنگ استفاده می‌شود،شیر پنیر (G.veram)در زمان قدیم در معالجه ی سوختگیها و به عنوان بند آورنده خون و منعقد كننده شیر استفاده می‌شد. آسپرولوزید و ساپونین موجود در بی تراخ ((G. aparine به‌ عنوان تصفیه كننده خون، آنتی‌باكتریال‌، تحقیق اثرات ضد میكروبیG.mite var.roseum كه بومی ایران است،مورد بررسی قرارگرفت. این گیاه واریته‌ای از G.mite و گیاهی‌ پایا، بسیار منشعب، نیمه چوبی با برگهای متراكم وگلهای صورتی درخشان (بزرگتر از گونه اصلی) است كه فقط در كوه دنا می‌روید (3). برای انجام این تحقیق نمونه‌های گیاه از ارتفاع 2425 متری در رشته كوه دنا جمع‌آوری گردید و اثرات ضد میكروبی آن مورد بررسی قرار گرفته است.

 

مواد و روشها

برای انجام این تحقیق نمونه‌های گیاهی Galium mite var.roseum از ارتفاعات دنا در استان كهگیلویه و بویراحمد جمع آوری، خشك و سپس عصاره متانولی آن به روش خیساندن تهیه گردید و پس از آن به كمك خلاء، حلال آن تبخیر و بازده عصاره‌گیری آن محاسبه شد. سپس غلظت mg/cc‌20 از آنها با مقادیر 25،50،75،100 میكرولیتر بر دیسك مورد بررسی قرار گرفت. بررسیهای میكروبیولوژیكی به روش دیسك پلیت و میكروارگانیسم‌‌های مورد مطالعه عبارت بودند از باكتریهای گِرِم مثبت Bacillus subtilis،Staphylococcus aureus و گرم منفیEsherichia coli، Pseudomonas acruginosa، Salmonella typhi و قارچ Candida albicans بوده است. در این تحقیق از متانول جهت عصاره‌گیری استفاده شده، است زیرا این ماده نسبت به حلالهای دیگر تعداد بیشتری از مواد فعال گیاهی را در خود حل می‌كند .
 

نتایج و بحث

گروههای مهم تركیبهای آنتی میكروبیال در گیاهان عبارتند از : فنلیك‌ها و پلی فنل‌ها، كنیون‌ها، مكدون‌ها، فلانوئید‌ها، فلاونول ها، تانن ها، كومارین ها‌، ترپنوئید‌ها، روغن‌های فرار، آلكالوئید‌ها،لكتین‌ها و پلی پتید‌ها .در این تحقیق اثرات ضد میكروبی گونهGalium mite var.roseum كه بومی منطقه دنا بوده و در سراسر شیبهای جنوبی دنا می‌روید، مورد بررسی قرار گرفته است .گونه Galium aparine خواص آنتی باكتریال داشته و گونه دیگری به نام G.doratum خواص آنتی‌سپتیك از خود نشان داده‌اند . نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد كه گونهG.mite var.roseum علیه باكتریهای گرم مثبت S.aureus (پاتوژن و عامل بیماری عفونتهای تناسلی، ادراری، زخمها، خون ودستگاه تنفس) و گرم منفیE.coli (فلور طبیعی روده بزرگسالان، عامل عفونتهای روده‌ای عمده، عفونت‌های ادراری) و)P.aeruginosa عامل عفونت زخمها و ترشحات استریل(خون و ادرار)) و قارچ C.albicans (عامل انواع بیماریهای كاندیدیازیس (دهان، دستگاه تناسلی، بیماری روده ای، ناخن،پوست نواحی انگشتان و-)) بازدارندگی بسیار خوبی نشان داده است كه ممكن است نشان دهنده وجود تركیبهای وسیع الطیف ضد میكروبی و یا وجود سموم متابولیك عمومی در گیاه باشد. ماهیت ضد میكروبی موجود در عصاره متانولی G. mite var. roseum ممكن است از دسته كومارین‌ها باشد كه قبلاً در گونه ی دیگری از شیرپنیر(Galium) به عنوان ضد میكروبی گزارش شده است‌ . از آن جایی كه تعداد كمی از عصاره‌های گیاهی بر باكتریهای گرم منفی (ازجمله P.aeruginosa ،E.coli) اثرات مهاری دارند، بنابراین اثرات ضد میكروبی این گیاه حائز اهمیت و قابل توجه است. از طرفی چون باكتری گرم منفی P.aeruginsa نسبت به اكثر داروهای ضد میكروبی مقاوم است و با رؤیت چنین نتایجی می‌توان از این گونه در شرایط In vitro تحقیقات بالینی بیشتری بعمل آورد .
 

سپاسگزاری

به این وسیله از آقای مهندس بافهم معاونت فنی اداره كل حفاظت محیط زیست استان، آقای‌علی‌محمد‌امیری، سركار خانم تابان نصیری و خانم‌پروین نیساریان كه در مراحل مختلف انجام تحقیق ما را یاری نموده اند، صمیمانه تشكر می‌گردد.
 

منابع

1-زرگری، علی،1365، گیاهان دارویی ایران، انتشارات دانشگاه تهران، جلد چهارم .
2-قهرمان، احمد، 1372، كورموفیت‌های ایران، انتشارات دانشگاه تهران، جلد سوم .
3-قهرمان، احمد، 1380، فلور رنگی ایران، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع .
4-A.Duke,Janes: Jo Bogenschutz. Godwin, mary: K.Duke , Deggy.Ann:Hand book of medicinal Herbs. Seconded . CRC Dress . 2002 , PP.305,378,506,565,678.


Invcstigation of antimicrobial effects Galium mite Boiss & Hohen var. roseum Ghahreman.
Azizollah Jafari1 , Katayoon Javidnia2 &Fateme Talebi.1
1-Faculty of Agriculture, University of yassuj
2-Faculty of pharmacy and Medical sinences, Uuniversity of Shiraz

Abstract
The infectious diseases are important worries of human-s socity and take effort of numerous of medicine,hygiene andlaboratory -s master.In spite of discovery of different antibiotics , because of the threatening of multi- resistant pathogenic microoranisms ,the search for and development of new antibiotics has became more compelling than ever before.One of the important sources for finding new bioactive comounds are herbal medicines . For this reason,ten plants growing wildly in Dena region were investigated for antimicrobial activities in this study .Methabolic extracts of these plants . Galium mite by maceration method . The solvent was evaporated by rotaory - evaporatory and the yields of extracts were calculated. The extract with concentration of 20 mg/cc were prepared, and then, 25,50,75,100 microliter of this concetration were added to paper disks. Five strain of , bacteria (Staphylococcus aureus. Bacillus subtilis .Salmonella typhi . Psudomonas aeroginosa .Escherichia coli) and one strain of fungus (candida albicans) were used as test microorganisms this study. Antimicrobial activity was determined by the disk diffusion method.The antimicrobial effects are related to diameter of zone of inhibition of growth around paper disks. Among them,Galnume minte was identified as the most potent one for antimicrobial activity against- S.aureus . E.coli ,P. aeruginosa , and C. albicans.

Keywords: Galium mite, Antimicrobial effects

بررسی اثر شل كنندگی عضلانی، ضداضطرابی و خواب آوری عصاره هیدروالكلی صمغ پسته در موش سوری

تكتم ضیائی1، حسین حسین‌زاده*2
1 - داروساز، كارشناس آزمایشگاه فارماكودینامی و سم شناسی
2 - استاد گروه فارماكودینامی و سم‌شناسی مركز تحقیقات علوم دارویی و دانشكده داروسازی دانشگاه علوم پزشكی مشهد
* آدرس مكاتبه: مشهد، دانشكده داروسازی، صندوق پستی 91775-1365 نمابر: 8823251-0511 E.mail: hosseinzadehh@yahoo.com
 

چكیده

در این تحقیق اثرات تزریق داخل صفاقی عصاره هیدروالكلی صمغ پسته بر شل‌كنندگی ‌عضلانی، خواب واضطراب موش سوری بررسی شد. تمایل حركتی و شلی عضلانی به دو روش میله چرخان (Rotarod) و بارفیكس(Traction Test)، آزمون خواب آوری (زمان شروع به خواب رفتن و مدت زمان در خواب بودن با تزریق پنتوباربیتال)، رفتارهای حركتی موشها با آزمون جعبه باز و اثر ضداضطرابی با Elevated Plus Maze مطالعه گردید درمجموع نتایج این تحقیق نشان می‌دهد كه عصاره هیدروالكلی صمغ پسته با دوزهای g/kg 1، 5/0، 25/0، تأثیر مناسب و وابسته به دوزی بر تسهیل روند خواب‌آوری، ضداضطرابی و شلی عضلانی دارد (آزمون آماری Tukey - kramer) كه ممكن است این تركیب در كاهش اختلالات انقباضی عضلات، بی خوابی و اضطراب مؤثر باشد.
واژه‌های كلیدی: بی خوابی،،صمغ پسته، شلی عضلانی، اضطراب

 

مقدمه

شل كننده‌های عضلات اسكلتی به طور وسیع در جراحی‌ها، شكستگی‌ها و رفع بعضی از انقباضات عضلانی بكار می‌روند. بی‌خوابی یكی از مشكلاتی است كه بسیاری از مردم به طور مزمن به دلایل مختلف از آن رنج می‌برند (1). اضطراب یكی از معضلاتی است كه وابسته به سن نمی باشد. گیاه پسته (Pistacia sp.) از تیره پسته (Anacardiaceae) دارای گونه‌های متعددی می‌باشد. پسته بومی ایران (P. vera) دارای توزیع وسیع در ایران بوده و قسمتهای مختلف آن در طب سنتی مورد استفاده قرار می‌گرفته است كه از آن جمله می‌توان به مصرف مغز پسته و پوست آن جهت مصارف غذایی و درمانی زخم معده، سوء هاضمه و و استفراغ اشاره كرد. تاكنون مطالعات زیادی در مورد اثرات فارماكولوژیكی پسته بومی ایران صورت نگرفته است، فقط اثرات ضد دردی و ضد التهابی، محافظت كبدی و سمیت حاد آن در موش و رت بررسی شده است (2). در این مطالعات مشاهده شده كه حیوانات حالت خواب آلودگی داشته اند. در نتیجه در مطالعه حاضر، اثرات شل كنندگی، خواب آوری وضد اضطرابی عصاره صمغ پسته بومی ایران بررسی می‌گردد.
 

مواد و روش كار

موشهای نر با محدوده وزنی 30-25 گرم و برای عصاره‌گیری از صمغ پسته از روش خیساندن صمغ در مخلوط آب و اتانول به نسبت 1 به 3 به مدت 48 ساعت استفاده شد. مواد مورد بررسی شامل عصاره هیدروالكلی صمغ پسته (با دوزهای g/kg1، 5/0 و 25/0)، دیازپام (mg/kg 1)، پنتوباربیتال (mg/kg 30) و نرمال سالین + توئین 80% (1/0%) بودند كه به‌صورت داخل صفاقی تزریق شدند. آزمون شل كنندگی به كمك دستگاه Rotarod انجام پذیرفت. به طور كلی زمانی كه هر حیوان قادر به نگهداری تعادل و باقی ماندن برروی میله در حال چرخش بود، اندازه‌گیری شد (1). در آزمون بارفیكس، موش را از طریق دو تا پااز میله آویزان كرده و اگر می‌توانست در مدت 5 ثانیه برگشته و میله را با دستهای خود بگیرد، مشخص می‌شد كه ماده تجویزی اثر شل كنندگی نداشته است. در بررسی اثرات خواب آوری مشخص‌ترین بازتاب، righting (عدم توانایی برگشتن حیوان به سطح شكمی پس از خواباندن به پشت پس از 60 ثانیه) است كه مدتی پس از تزریق پنتوباربیتال شروع می‌شد (زمان شروع اثر). پایان زمان خوابیدن هنگامی بود كه بازتاب righting سه بار پیاپی مثبت شود یعنی حیوان در ظرف كمتر از یك دقیقه برگشته، روی پاهای خود می‌ایستاد (4،1). تزریق مواد مورد بررسی نیم ساعت قبل از تزریق پنتوباربیتال بوده است. برای تعیین فعالیت حركتی، آزمون جعبه باز (كه شامل 9 خانه مركزی و 16 خانه محیطی است)، حیوان در خانه مركزی قرار گرفته و طی 5 دقیقه رفتارها و حركاتش (شامل ایستادن روی دو پا و به كمك دیوار، تعداد فضله و لیسیدن دست وپا، تعداد حركت در خانه‌های محیطی، مركزی و كلی) اندازه‌گیری می‌شدند (4،1). اثرات ضد اضطرابی در Elevated plus maze به مدت 5 دقیقه بررسی شد كه این سیستم شامل دو بازوی باز ودو بازوی بسته ویك قسمت مركزی بود (3).
 

نتایج وبحث

در مطالعه ما صمغ پسته، در بررسی شلی عضلانی، در آزمون میله چرخان و بارفیكس، باعث ایجاد كاهش معنی‌دار در قدرت عضلانی (جدول شمارة 1)، درآزمون خواب آوری، باعث افزایش مدت زمان خوابیدن و كاهش زمان شروع به خواب رفتن (جدول شمارة 3)، در آزمون جعبه باز، باعث كاهش حركت در خانه‌های جعبه باز، ایستادن بر روی دو پا وتعداد فضله (مقایسه باگروه كنترل، آزمون Tukey-Kramer،***P<0.001) شد كه این كاهشها وابسته به دوز و متناسب با دیازپام بودند. با ایجاد استرس تعداد فضله و تعداد حركت در خانه‌های جعبه باز و ایستادن روی دوپا افزایش می‌یابد و با كهولت سن این حركت به جای خانه‌های محیطی، بیشتر در خانه‌های مركزی صورت می‌گیرد (4). در آزمون اضطراب صمغ پسته باعث كاهش تعداد ورود موش به بازوهای بسته و افزایش تعداد ورود آن به بازوهای باز شد (جدول شمارة 2). اثرات خواب آوری، شل كنندگی عضلانی و ضد اضطرابی، با كاهش فعالیت حركتی مشاهده شده در آزمون جعبه باز، هماهنگی دارند و این، اثر دپرسیو عصاره هیدروالكلی صمغ پسته را تأیید می‌كند (2) و داروهایی مانند بنزودیازپینها با تحریك گیرنده خود در مجموعه گیرنده‌های GABA (وسایر مكانیسمها) باعث كاهش اضطراب، اسپاسم عضلانی، فعا لیت حركتی و خواب می‌شود (3،1). با برررسی فیتوشیمیایی تركیبهای موجود در صمغ مشخص شده كه تانن (دارای اثر ضد دردی، ضد التهابی، دپرسیون CNS و ضداضطرابی) و ساپونین (اثرات خواب‌آوری) به مقدار زیاد و فلاونوئید به مقدار كمتری در عصاره صمغ پسته وجود دارد(2) كه شاید اثرات مشاهده شده دراین مطالعه به خاطر وجود آنها باشد.
نتایج به صورت میانگین - خطای معیار برای 10موش گزارش شده اند. (مقایسه باگروه كنترل، آزمون Tukey-Kramer، **P<0.01,***P<0.001) تزریق داروها 30دقیقه قبل از پنتوباربیتال (mg/kg30) بوده است
 

نتیجه‌گیری نهایی

در مجموع عصاره هیدروالكلی صمغ پسته تاثیرات مناسبی در تسهیل روند خواب، شلی عضلانی و ضد اضطرابی دارد كه این تسهیل با افزایش دوز ارتباط مستقیم دارد.

منابع

1 - پرورده، سیاوش، حسین‌زاده، حسین، (1382). بررسی اثر خواب آوری و شلی عضلانی تیموكینون، ماده مؤثره سیاه دانه و تأثیر آن بر فعالیت و هماهنگی سیستم حركتی موش. فصلنامه گیاهان دارویی، شماره 8، 25-17.
شلی عضلانی تیموكینون، ماده مؤثره سیاه دانه و تأثیر آن بر فعالیت و هماهنگی سیستم حركتی موش. فصلنامه گیاهان دارویی، شماره 8، 25-17.
2 - پرورده، سیاوش، مریم، نصیری اصل، مرجان، حسین‌زاده، حسین، (1381). بررسی اثرات ضد دردی، ضد التهابی و سمیت حاد عصاره هیدروالكلی صمغ پسته در موش سوری و صحرایی. فصلنامه گیاهان دارویی، شماره 4، 68-59.
3) Dawson, G. R. and Tricklebank, M. D. (1995). Use of the elevated plus maze in the search for novel anxiolytic agents. Tips; 16,33-35.
4) Pardon, M.C., Perez-Diaz, F. Joubert, C. and Cohen-Salmon, C. (2000). Age dependent effects of a chronic ultramild stress procedure on open field behavior in B6D2F1 female mice. Physiol. Behav.; 70, 7-13.

Muscle relaxation, hypnotic and antianxiety effect of Pistacia vera hydroalcoholic extract in mice
Ziaee, Toktam, Hosseinzadeh, Hossein*
*Ph.D., Pharmaceutical Rresearch Center, Pharmacy School of Mashad, 1365-91775, Fax: 0511-8823251,
E.mail: hosseinzadehh@yahoo.com
In this research, the interperitoneal effect of Pistacia vera hydroalcoholic extract on mouse muscle relaxation, sleep & anxiety was studied. Muscle relaxation effect in two ways (rotarod & traction tests), hypnotic effect (lag time & duration of sleep with pentobarbital), locomotion activity (in open field) & antianxiety effect (in elevated plus maze) were investigated. Data represent that the hydroalcoholic extract of P. vera has hypnotic, anti-anxiety & muscle relaxation effects & those effects depend on extract doses.
Key words: Insomnia, Pistacia vera, Relaxation,Anxiety
 

بررسی اثرات عصارة هیدروالكلی گیاه سگ دندان بر عملكرد سیستم عصبی با استفاده از آزمون رفتاری
حسن صدرائی1، غلامرضا اصغری1 ، منصوره زین‌الدین2
1- اعضائ هیأت علمی 2- دانشجوی دكتری عمومی داروسازی
اصفهان- دانشگاه علوم پزشكی اصفهان- دانشكدة داروسازی و علوم داروئی، گروه فارماكولوژی و مركز تحقیقات علوم داروئی

 

خلاصه

عصارة هیدروالكلی گیاه سگ دندان خاردار (Pycnocycla spinosa) در دوزهای پائین دارای اثرات ضد اسهال و ضداسپاسم است و از نظر خواص فارماكولوژیكی جایگزین مناسبی برای داروهای ضد اسهال بشمار می‌رود. ولی قبل از استفاده بالینی لازم است كه اثرات عمومی و یا توكسیك آن نیز بررسی شود تا معلوم گردد كه این دارو در دوزهایی كه اسهال را مهار می‌كند، اثرات مضر برای بیمار نداشته باشد. هدف از این مطالعه بررسی اثرات عصارة هیدروالكلی گیاه بر عملكرد سیستم عصبی با استفاده از روش استاندارد معرفی شده در كتاب Turner می‌باشد كه شامل بررسی موارد قابل مشاهدة رفتاری در الگوی حیوانی است. عصاره هیدروالكلی P. spinosa در دوز mg/kg1 وmg/kg 10به جز اندكی كاهش در فعالیت حركتی اثر معنی-دار دیگری بر روی مؤلفه‌های مورد سنجش نداشت. در دوز مزمن خوراكی به جز كاهش دفع مدفوع اثر دیگری مشاهده نشد. دوز كشندة50% جمعیت mg/kg 140 بدست آمد.

واژه های كلیدی: سگ دندان، عصاره


 

مقدمه

گیاه سگ دندان خاردار (Pycnocycla spinosa) از خانوادة چتریان Umbellifera و یك گیاه بومی ایران می‌باشد. مطالعات فارماكولوژیكی انجام شده، دلالت بر اثرات قوی ضد اسپاسمی عصاره هیدروالكلی این گیاه بر روی انقباضات ناشی از استیل كولین، KCl و سروتونین دارد. طبق مطالعات فیتوشیمیایی، گیاه حاوی آلكالوئید، گلیكوزیدهای قلبی، ساپونین، فلاونوئید و استروئید می‌باشد. فراكسیونهای آلكالوئیدی، فلاونوئیدی و ساپونینی جدا شده از عصارة هیدروالكلی نیز اثر مهاری بر روی انقباضات ایلئوم دارند. كلیه فراكسیونهای مختلف عصاره آلكالوئیدی نیز اثر مهاری داشتند. عصاره هیدروالكلی این گیاه در دوزهای -g/kg250، -g/kg500 و mg/kg1 اسهال ایجاد شده در موش سوری به صورت وابسته به دوز مهار می‌كند. بنابراین با توجه به پوتنسی قوی، در صورت نداشتن عوارض توكسیك عصارة هیدروالكلی گیاه P. spinosa جایگزین مناسب دیگری برای درمان اسهال بشمار می‌رود. هنگام تجویز عصارة به صورت خوراكی امكان جذب سیستمیك وجود دارد كه ممكن است عوارضی را به دنبال داشته باشد. بنابراین لازم است كه قبل از مطالعات كلینیكی، اثرات سیستمیك آن بررسی گردد. اولین گام جهت مطالعه اثرات دارو بر سیستم عصبی، موارد قابل مشاهده رفتاری در الگوی حیوانی است كه از روش Neuropharmacological Screening آقای Irwin الگو برداری شده است. روش Irwin به گونه‌ای طراحی شده كه به طور عمده فعالیتهای نورولوژیكال (همچنین بسیاری از فعالیتهای دیگر) را از طریق بروز نشانه‌های رفتاری یا نورولوژیكی كشف می‌كند. در این روش اثر دارو بر روی عوامل متعددی مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورت وجود اثر مركزی بر عامل خاصی می‌تواند آن را نشان دهد.
 

مواد و روشها‌

عصارة گیاه به روش ماسراسیون تهیه شد. قبل از تجویز، شاخص‌های بیان كنندة اثرات عصبی مانند Mood Motor activity, Awareness CNS Excitation, Posture, Motor Incoordination, Reflex, Muscle Tone و اتونومیك در هر موش سنجیده شد و به آن امتیاز داده شد (مطابق معیارهای تعریف شده در كتاب ‏.(Turner سپس دوز مورد نظر عصاره، دیازپام یا حامل به صورت درون صفاقی (IP) تجویزگردید (6=n).30 و90 دقیقه بعد از تجویز شاخص‌های رفتاری دوباره سنجیده شد. جهت بررسی اثرات مزمن، عصاره یا معادل حجمی حامل به صورت IP(6=n) یا همراه با آب آشامیدنی (20=n) تجویز شد. شاخص‌های رفتاری 1، 2، و 3 هفته بعد مورد ارزیابی قرار گرفت و با گروه كنترل مقایسه شد. جهت مقایسة كمی شاخص‌های موردنظر در گروههای غیر وابسته از آزمون آماری Mann-Whitney U Test ودر گروههای وابسته از Wilcoxan Matched-Pairs Signed-Ranks Test استفاده شد.


 

نتایج و بحث

در مطالعة حاد دوزهای -g/kg500، mg/kg1 و mg/kg 10 عصارة گیاه P. spinosa و حامل آن ( اتانل 7/0%) به صورت blind تهیه و به صورت IP مورد استفاده قرارگرفت. دوز -g/kg500 عصاره هیچ‌كدام از شاخص-ها مورد سنجش را تغییر نداد. در دوز mg/kg 1 عصاره، Spontaneous activity نسبت به حامل افزایش معنی دار آماری داشت. درمقایسة این دوز با گروه قبل از تجویز شاخص‌های Alertness و Defecation كاهش و دارای اختلاف معنی دار آماری بودند ( 05/0P< ). دوز mg/kg 10 عصاره افزایش Spontaneous activityدر مقایسه با حامل را نشان می‌دهد. این دوز عصاره همچنین موجب كاهش مقدار Defecation در مقایسه با كنترل قبل از تجویز گردید ( 05/0P<. در این دوز میزان Alertness ، Grooming ، Reactivity نیز كاهش یافت و دارای اختلاف معنی دار آماری با قبل از تجویز بود (05/0P<.
تجویز (IP) دوز mg/kg10 عصاره به‌صورت مزمن برای سه هفته میزان Reactivity را اندكی كاهش داد. شاخص-های Alertness و Defecationدر مقایسه با میزان قبل از تجویز عصاره نیز كاهش معنی‌داری نشان می‌دهد. همچنین در بررسی شاخص‌ها قبل از دریافت دوز روزانه، به استثنای Defecation، هیچ كدام اختلاف معنی دار با كنترل روز اول نداشت (5 0/0< P). در دو هفتة آخر هیچ تغییری مشاهده نشد كه ممكن است به علت بروز تولرانس باشد. در مطالعة مزمن میزان عصارة مصرفی از طریق آب آشامیدنی معادل mg/kg 8 در روز محاسبه شد. مصرف خوراكی عصاره نیز موحب كاهش میزان Defecation در مقایسه با گروه حامل شد. افزایش Startle Response در روز بیست و یكم در مقایسه با كنترل دیده شد (05/0P< ). به جز این تفاوت معنی دار دیگری در شاخص‌های مورد سنجش در مصرف خوراكی عصاره مشاهده نشد. كمتر بودن اثرات دارو از طریق مصرف خوراكی می‌تواند به علت جذب تدریجی عصاره و یا كمتر جذب شدن عصاره بصورت خوراكی باشد.
بنابراین می‌توان نتیجه گیری كرد كه عصارة هیدروالكلی گیاه P.spinosa به میزانی كه برای كنترل اسهال مورد استفاده قرار می‌گیرد اثرات توكسیك سیستمك بر سیستم عصبی مركزی ندارد. علاوه براین میزان دوزی از عصاره كه موجب 50% مرگ و میر در موش سوری می‌شود (LD50) mg/kg140 محاسبه گردیده است كه دلالت بر حریم ایمنی بسیار خوب این عصارة گیاهی است. در نتیجة این مطالعه و مطالعات قبلی انجام شده مؤید ایمن بودن و انتخابی عمل كردن عصاره گیاه P. spinosa در درمان اسپاسم‌های شكمی و اسهال است.


Effect of hydroalcoholic extract of Pycnocycla spinosa on nervous system using behavioral test
Hassan Sadraei, Golamreza Asghari, Mansorah Zinoddin
Department of Pharmacology, School of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences, Isfahan University of Medical Sciences
Email: hsadraei@yahoo.com

Abstract
Hydroalcoholic extract of Pycnocycla spinosa has antispasmodic and anti- diarrhoeal effects. The aim of this study was to look for effect of P. spinosa extract on nervous system using the general screening method as described by Turner 1965. Hydroalcoholic extract of P. spinosa was prepared by maceration method. At first, each mouse behavior, neurological and autonomic profile were observed and then scored. In acute study the extract (500-g/kg, 1mg/kg & 10mg/kg) was given by IP route. For chronic studies, the extract of P. spinosa (10mg/kg, IP) and (40-g/ml in water drinking, PO) was given to the animals for 3 weeks. Lethal dose causing %50 mortality (LD50) was also determined (IP). Acute dose of the extract (1mg/kg, 10mg/kg) and chronic dose (IP) changed motor activity. In oral chronic dose except a decrease in defecation, no other effect was observed. The LD50 was about 140mg/kg indicating a relatively good margin of safety. In conclusion, the extract didn-t have much effect on the nervous system activities and changes in behavior were negligible.
Key words: Pycnocycla spinosa, Behavior test, Observational test, Nervous system.

بررسی اثر عصاره متانولی گیاه گلپر بر روی میزان ترشح اسیدو پسین معده در شرایط پایه و تحریك شده توسط پنتاگاسترین در موش صحرایی(RAT)
مهرداد شهرانی
كارشناس ارشد فیزیولوژی، كارشناس پژوهشی دانشگاه علوم پزشكی شهركرد

 

خلاصه

این مطالعه بصورت تجربی بر روی دو گروه 12 تایی موش صحرایی (Rat) صورت گرفت( گروه كنترل و گروه گلپر خورده). حیوانات را بدنبال بیهوش كردن با تیوپنتال سدیم ( نسدونال )I P mg/kg 50 ، تراكئوستومی , لاپاراتومی و گاسترودئودنوستومی نموده و ازطریق مجرای گاسترودئودنوستومی عصاره گیاه گلپربا دوزmg/kg 5/12 به گروه گلپر داده شد . در گروه گلپرخورده میزان ترشح اسید پایه و تحریك شده بطور معنی داری نسبت به گروه كنترل افزایش داشت و پنتاگاسترین در گروه كنترل توانست میزان ترشح اسید و پپسین را افزایش دهد ولی در گروه گلپر خورده میزان پپسین را افزایش وتآثیری بر اسید معده نداشت.
واژه‌های كلیدی : عصاره گلپر - اسید معده - پپسین معده


 

مقدمه

در چند سال اخیر گرایش به مصرف داروهای گیاهی و استفاده از این داروها در درمان وپی