گیاهان دارویی

برداشت گیاهان دارویی در دامغان ممنوع اعلام شد

شنبه 26 مرداد 1387
برداشت گیاهان دارویی در دامغان ممنوع اعلام شد
رییس اداره منابع طبیعی دامغان گفت: برداشت گیاهان دارویی از مراتع این شهرستان ممنوع شده است.
"عباسعلی سیری" روز پنجشنبه گفت: به دلیل وقوع خشكسالی و جلوگیری از كاهش تولید برداشت این گیاهان امسال ممنوع شده است.
وی افزود: در صورت مشاهده تخلف با متخلفان برخورد و مورد پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت.
رییس منابع طبیعی دامغان باریجه، وشق و كتیرا را از مهمترین گیاهان دارویی این شهرستان نام برد.
در شهرستان دامغان 543 هزار هكتار مرتع وجود دارد كه در 93 هزار و 873 همتار از مراتع طزره، سركویر، تویه دروارگیاهان دارویی با ارزشی وجود دارد.


[ شنبه 26 مرداد 1387 - 07:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : شنبه 26 مرداد 1387 - 06:08 ق.ظ]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

تغییرات برخی پارامترهای بیوشیمیایی و بیومتریک در اثرتیمار نیتراته و نیترات محیط روی گیاه کاسنی (Cichorium intybus)

شنبه 12 فروردین 1385

تغییرات برخی پارامترهای بیوشیمیایی و بیومتریک در اثرتیمار نیتراته و نیترات محیط روی گیاه کاسنی (Cichorium intybus)

 

مهندس آژیر خلیل آریا ( عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس ) - خانم دکتر مه لقا قربانلی ( عضو هیئت علمی گروه زیست شناسی دانشگاه تربیت معلم تهران ) - دکتر رضا حیدری ( عضو هیئت علمی گروه زیست شناسی دانشگاه ارومیه )

 

 

در این كارتحقیقاتی كه در دو بخش انجام گرفته، 1- ابتدا اثر ازت نیتراتی روی گیاه كاسنی مورد بررسی قرار گرفت و طریقه عمل به این نحو بود كه گیاه كاسنی را كه بصورت كشت گلدانی آماده شد بود تحت شرایط گلخانه ( دما 20 تا 25 درجه سانتیگراد و رطوبت 50-40 درصد ) و در مرحله رویشی با مقادیر مختلف ازت نیتراتی تیمار نمودیم. خاك مورد استفاده برای كشت حاوی 50% شن و 50% رس بو. در این آزمایش اثرات دوزهای مختلف نیترات را ( 90-60-30-0 كیلوگرم در هكتار ) بر الف : پارامترهای مختلف رشد مانند وزن تر برگ و ریشه، وزن خشك برگ و ریشه، سطح برگی، طول ریشه و برگ، تعداد برگ و طول كل گیاه مورد بررسی و آنالیز آماری قرار گرفت و مشخص گردید كه همه به جز طول كل گیاه و تعداد برگ افزایش یافته اند. ب : همینطور اثر دوزهای مختلف نیترات را روی برخی از تغییرات بیوشیمیایی چون قندهای محلول، نشاسته، پروتئینهای محلول، ازت كل و باندهای الكتروفورزی پروتئینهای ریشه و برگ گیاه كاسنی بررسی و مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و مشخص گردید كه همه تغییرات با افزایش تیمار كودی نیترات اعمال شده بطور معنی داری افزایش نشان می دهند و الكتروفوروگرام های بدست آمده حاكی از تغییرات باندهای پروتئینی در اثر تیمار كود نیترات در ریشه و برگ گیاه كاملا مشهود می باشد. 2- در بخش دوم اثر عامل اكولوژیكی خاك روی تغییرات بیوشیمیایی و بیومتریك گیاه كاسنی مورد بررسی قرار گرفت، با توجه به اینكه مووع مورد بررسی اثر نیترات محیط بود لذا نیترات موجود در خاك مورد بررسی قرار گرفت : به این نحو كه بصورت تصادفی سه منطقه واقع در منطقه قاسملو از توابع شهرستان ارومیه انتخاب و در هر سه از این مناطق پلاتهایی را انداخته و در هریك از این پلاتها كه مختص به هر منطقه بود در حدود 8 تا 7 گیاه را همراه با خاك همان منطقه برداشت گردید و مورد آنالیز آماری قرا گرفت. آنگاه نمونه های حاصله را بر حسب افزایش نیترات خاك مرتب كرده سپس پارامترهای بیومتریك چون طول ساقه و ریشه و تعداد انشعابات را مورد بررسی و آنالیز آماری قرار دادیم و مشخص گردید كه پارامترهای طول ساقه و ریشه با افزایش درصد نیترات موجود در خاك افزایش معنی داری را نشان می دهند ولی اثر معنی داری روی تعداد انشعابات نشان نمی دهند. از تغییرات بیو شیمیایی، قندهای محلول، نشاسته، پروتئینهای محلول و ازت كل ریشه و برگ گیاه پس از آنالیز آماری چنین استنباط گردید كه این فاكتورها با افزایش درصد نیترات خاك بطور معنی داری افزایش پیدا كرده است.

توضیح : قابل ذكر است گیاه كاسنی در استان هرمزگان در منطقه حاجی آباد واقع در شمال استان هرمزگان مشاهده شده است.



[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

بررسی افزایش عملکرد، کیفیت و درصد اسانس گیاه دارویی زیره سبز تحت تأثیر مصرف کود دامی

شنبه 12 فروردین 1385

بررسی افزایش عملکرد، کیفیت و درصد اسانس گیاه دارویی زیره سبز تحت تأثیر مصرف کود دامی

احمد احمدیان، احمد قنبری، محمد گلوی، منصور غفاری

مهمترین جزء مورد استفاده گیاهان دارویی ماده مؤثره آنها می باشد. افزودن کودهای آلی به خاک ضمن افزایش عملکرد، باعث بهبود کیفیت و میزان ماده مؤثره گیاهان دارویی می شود. گیاهان دارویی برای افزایش میزان ماده مؤثره خود به عناصر کم مصرف نیاز دارند که بخش عمده آن می تواند از کودهای آلی تأمین گردد. برای تعیین میزان افزایش عملکرد، کیفیت و درصد اسانس گیاه دارویی زیره سبز تحت مصرف کود دامی آزمایشی در چهار تکرار در سال زراعی 83-1382 در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی زهک از توابع شهرستان زابل انجام شد. نتایج نشان داد که صفات تعداد چتر در بوته، تعداد بذر در گیاه، عملکرد کاه، عملکرد بیولوژیک و عملکرد اقتصادی بطور معنی داری تحت تأثیر کود دامی افزایش یافت. ولی تعداد دانه در چتر، وزن هزار دانه، ارتفاع گیاه و شاخص برداشت بین تیمارهای مختلف تفاوت معنی داری نشان نداد. تجزیه واریانس داده های حاصل از آزمون کیفی بذور زیره سبز نشان می دهد که مصرف کود دامی تأثیر معنی داری بر غلظت عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و سدیم دانه های زیره سبز ندارد. کود دامی باعث افزایش معنی دار درصد اسانس شد. نتایج آزمایش حاکی از آن است که حاصلخیزی خاک و مصرف کود دامی باعث افزایش رشد، برخی اجزای عملکرد، عملکرد دانه و درصد اسانس زیره سبز می شود، در حالیکه تأثیری بر روی غلظت عناصر مورد مطالعه در این آزمایش و کیفیت دانه زیره سبز ندارد.

 واژه های کلیدی: درصد اسانس، زیره سبز، اجزای عملکرد، عملکرد و کود دامی



[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

تاثیر تاریخهای مختلف کاشت بر عملکرد و میزان اسانس گیاه دارویی زنیان

شنبه 12 فروردین 1385

تاثیر تاریخهای مختلف کاشت بر عملکرد و میزان اسانس گیاه دارویی زنیان

احمد احمدیان، محمود صفری، محمد علی نجفی ومنصور غفاری

زنیان گیاهی دارویی با نام علمی Carum copticum Heirn و متعلق به خانواده چتریان است. این گیاه علفی و یکساله بوده و میوه آن مصرف دارویی دارد که حاوی 5-2 درصد اسانس می باشد. از زنیان در طب سنتی به عنوان ضد نفخ، مسکن و رفع ناراحتیهای گوارشی استفاده می شود. برای تعیین اثرزمانهای مختلف کاشت بر سازگاری عملکرد و میزان اسانس گیاه دارویی زنیان ، بذورمربوطه درچهار تاریخ کاشت مختلف (آبان، آذر، بهمن و اسفند)در زمینهایی به ابعاد 20 متر مربع در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه زابل واقع در زهک کشت گردید. از میوه های گیاه پس از برداشت همزمان با روش تقطیر با آب اسانس گیری به عمل آمد.نتایج این تحقیق نشان داد که تاریخهای کاشت تاُثیر معنی داری بر عملکرد، رشد و سازگاری گیاه مربوطه در شرایط آب و هوایی منطقه دارد؛ به طوری که کاشت دیر هنگام در اسفند باعث کاهش شدید عملکرد می شود. درصد اسانس در تاریخهای مختلف کاشت نیز تفاوت معنی داری نشان داد، به طوری که کشت در آبان و آذر بیشترین درصد اسانس(8/4) و کشت در بهمن و اسفند کمترین درصد اسانس (3/3) را نشان داد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که کشت زنیان در آبان و آذر بهترین سازگاری را با شرایط آب و هوایی منطقه سیستان داشته و بیشترین عملکرد و درصد اسانس در تاریخهای کاشت مذکور حاصل می شود.

[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

تأثیر برخی فاکتورهای اقلیمی بر رشد،عملکرد دانه و میزان مواد مؤثره ماریتیغال

شنبه 12 فروردین 1385

تأثیر برخی فاکتورهای اقلیمی بر رشد،عملکرد دانه و میزان مواد مؤثره ماریتیغال

کبودانی، م1؛ دادمان، ب1 و امیدبیگی، ر2.

ماریتیغال(Silybum marianum) گیاهی است علفی، یکساله متعلق به تیره گل ستاره ایها(Asteraceae) ، ارتفاع این گیاه متفاوت و بسته به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت و بین 200 تا 250 سانتی متر است. قطر کاپیتولها 5 تا 8 سانتی متر و تخم مرغی شکل است. گلها بنفش و بندرت سفید رنگ است.دانه های این گیاه حاوی فلاونوئید ارزشمندی است بنام سیلی مارین که از سه ترکیب سیلی بین، سیلی دیانین و سیلی کریستین تشکیل شده است.از این مواد در صنایع مدرن دارویی، داروهایی بنام لگالون، مارین دیستل و دوراسیلی مارین برای درمان مسمومیتها و سیروز کبدی تهیه می شود. از آنجا که شرایط اقلیمی نقش عمده ای در رشد، عملکرد و کمیت و کیفیت مواد مؤثره گیاهان دارویی دارد، هدف از انجام این تحقیق مطالعه تأثیر دو فاکتوراقلیمی مانند آبیاری و تراکم بر باروری این گیاه مهم دارویی بوده است. این تحقیق در خاک لوم شنی با زهکش مناسب و در قالب اسپلیت پلات بر پایه بلوکهای کامل تصادفی با 4 تکرار انجام گرفت. تأثیر آبیاری در کرت اصلی و فاکتور تراکم در کرتهای فرعی مورد تحقیق قرار گرفت. وسعت هر کرت اصلی 5/12 متر مربع (5 ×5/2متر) ، تیمار آبیاری که شامل سطح صفر (بدون آبیاری)، 20 و 60 میلی متر به عنوان فاکتور اصلی و تیمار تراکم شامل 3/33 بوته در متر مربع (10× 30سانتی متر) ،3/13 بوته در متر مربع (25×30سانتی متر) و 3/8 بوته در متر مربع (30×40 سانتیمتر) مورد تحقیق قرار گرفته است. نتایج این تحقیق نشان داد که فاکتورهای اقلیمی مورد بررسی تأثیر عمده ای بر باروری (رشد، عملکرد دانه و میزان مواد مؤثره) ماریتیغال داشته است. بهترین میزان آبیاری 20 میلی متر و مناسبترین تراکم برای کسب حداکثر عملکرد دانه، سیلی مارین و سیلی بین نیز 3/13 بوته در متر مربع (25×30سانتیمتر) می باشد. واژه های کلیدی: ماریتیغال، آبیاری ، تراکم بوته ، سیلی مارین، سیلی بین .

[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

بررسی اثر آللو پاتی گیاهان داروئی بر كنترل علفهای هرز

شنبه 12 فروردین 1385

بررسی اثر آللو پاتی گیاهان داروئی بر كنترل علفهای هرز

حمید حسن پور1، مجید عزیزی2

آلودگیهای زیست محیطی توسط علفكشها متخصیصن علفهای هرز را بر آن داشت تا با بكارگیری روشهای غیر شیمیایی همانند آللوپاتی به مدیریت علفهای هرز بپردازند. عصاره اندمهای هوایی مریم گلی و گل راعی با نسبتهای 5، 10، 20، 100 و یك تیمار شاهد جهت تاثیرشان روی بازدارندگی رشد علفهای هرز تاج خروس و خرفه ارزیابی گردیدند . جهت مطالعه گلخانه ای آللوپاتی، مقادیر0، 2.5، 5، 7.5 گرم از بخشهای هوایی گیاه با 850 گرم خاك در هر گلدان مخلوط گردیدند. طرح مورد استفاده در این آزمایشات كاملاٌ تصادفی با 3 تكرار بود. تیمار 5 گرم باعث كاهش وزن خشك در اندمهای هوایی و زیرزمینی تاج خروس شد. اما این كاهش در خرفه معنی دار نبود. تاثیر عصاره ها بر روی جوانه زنی و رشد تاج خروس مشابه بافت برگی بود. غلظت 5، 10، 20 درصد گل راعی بر درصد جوانه زنی و سرعت جوانه زنی تاج خروس تاثیری نداشت. اما با افزایش غلظت مریم گلی از درصد جوانه زنی و سرعت جوانه زنی تاج خروس كم شد. هیچ یك از عصاره ها و غلظت ها و بافتهای برگی بر جوانه زنی و رشد خرفه تاثیر معنی داری نداشت. به طور كلی نتایج نشان داد كه مریم گلی و گل راعی اثر آللوپاتی بر خرفه نداشت اما تاثیرشان بر تاج خروس متفاوتی بود. واژه های كلیدی: آللوپاتی، علف كش، تاج خروس، خرفه، مریم گلی، گل راعی. 

1- دانشجوی كارشناسی ارشد رشته باغبانی دانشگاه فردوسی مشهد

2- عضو هیات علمی گروه علوم باغبانی دانشكده كشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد



[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

میزان روغن و اجزای متشکله آن در دانه های رازیانه بعد از استخراج اسانس

شنبه 12 فروردین 1385

میزان روغن و اجزای متشکله آن در دانه های رازیانه بعد از استخراج اسانس

فاطمه رؤف فردو رضا امید بیگی

رازیانه یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی مورد استفاده انسان است، به طوری که مردم یونان و روم باستان خواص دارویی آن را می شناختند و از آن برای درمان برخی بیماریها استفاده می کردند. رازیانه از گیاهان دارویی مهم در کشت و صنعت اکثر کشورهای توسعه یافته است. این گیاه در زراعت و صنایع دارویی کشور ما نیز جایگاه مهمی دارد. ماده مؤثره رازیانه از نوع اسانس است اما بذرهای رازیانه دارای مقادیری روغن نیز هستند که در صنایع آرایشی و بهداشتی، در تهیه لوسیونها، کرم ها و پمادها کاربرد دارد. در این تحقیق به منظور تعیین مقدار روغن موجود در دانه های رازیانه بعد از استخراج اسانس و مشخص نمودن اجزای تشکیل دهنده آن، اسانس بذر ها با استفاده از دستگاه اسانس گیر (Clevenger) به روش تقطیر با آب (Water distilation) استخراج گردید و بعد از خشک کردن تفاله های باقیمانده، با استفاده از سوکسله و با حلال هگزان روغن بذر ها استخراج گردید و درصد روغن تعیین شد و اجزای تشکیل دهنده روغن نیز با استفاده از کروماتوگرافی گازی شناسایی و اندازه گیری شدند. بر اساس نتایج حاصله از این تحقیق، بذر های رازیانه رقم شوروک شاری (Soroksari) بعد از استخراج اسانس حاوی 13/8 درصد روغن بودند و مریستیک اسید(25/6 درصد)، پالمیتیک اسید (3/10 درصد)، استئاریک اسید (74/1 درصد)، اولئیک اسید (36/59 درصد)، لینولئیک اسید(07/19 درصد)، لینولنیک اسید(655/0 درصد)، ایکوسانوئیک اسید (817/0 درصد) اجزای روغن راتشکیل می دادند. بنابراین پس از استخراج اسانس می توان از روغن کنجاله رازیانه در صنایع آرایشی و بهداشتی استفاده نمود.

واژگان کلیدی: گیاهان دارویی، رازیانه، روغن، اسانس، کروماتوگرافی گازی



[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

بررسی تولید و مراحل فنولوژی گیاه دارویی سرخارگل به عنوان مادّه اوّلیه تولید داروهای تقویت کننده سیستم دفاعی

شنبه 12 فروردین 1385

بررسی تولید و مراحل فنولوژی گیاه دارویی سرخارگل به عنوان مادّه اوّلیه تولید داروهای تقویت کننده سیستم دفاعی

دادمان، ب؛ کبودانی، م و امید بیگی، ر.

سرخارگل (Echinacea purpurea ) گیاهی است علفی، چندساله متعلّق به تیره گل ستاره ایها (Asteraceae ) . سرخارگل یکی از مهمترین گیاهان دارویی در صنایع داروسازی بیشتر کشورهای توسعه یافته است. موّاد مؤثّره این گیاه خاصیّت ضد ویروسی داشته و تقویت کننده سیستم دفاعی بدن (Immunostimulant ) می باشد. منشاء این گیاه شمال آمریکا گزارش شده است و در شمال رودخانه میسوری به صورت انبوه می روید. این گیاه در فلور ایران وجود ندارد و بذر آن برای اوّلین بار در سال 1372 وارد کشور شده است. هدف از انجام این تحقیق چگونگی کشت و تولید سرخارگل بود که با استفاده از نتایج آن بتوان آنرا در مقیاس مناسب کشت و مادّه اوّلیه تولید داروهای حاصل از این گیاه را تأمین کرد. طبق نتایج این تحقیق بذور را باید نیمه اوّل اسفند ماه در خزانه هوای آزاد و به عمق 2 تا 4 سانتی متر کشت کرد. بذور پس از طی دوره سرما نیمه اوّل فروردین ماه سبز می شوند. اواخر خرداد زمان مناسبی برای انتقال نشاء ها به زمین دایمی است. گیاهان اواسط تابستان به گل می روند. ارتفاع گیاهان از سال دوّم رویش به تدریج افزایش می یابد و در سال چهارم رویش به حداکثر (99 سانتیمتر) می رسد. در سال چهارم حداکثر عملکرد پیکر رویشی (4 تن در هکتار) بدست آمد. حداکثر مقدار عصاره خشک (35 در صد) از پیکر رویشی گیاهان دو ساله بدست آمد، زیرا با افزایش سن گیاه مقدار بافتهای چوبی گیاه افزایش می یابد. با توجه به اینکه کشور ما از نظر اقلیمی از تنوع خاصّی برخوردار است انجام این نوع تحقیقات در مناطق مختلف کشور در مورد گیاهانی که بومی کشور نیستند از نظر اقتصادی بسیار ارزشمند و ضروری است.

 واژه های کلیدی: سرخارگل، گل ستاره ای، عملکرد پیکر رویشی، عصاره خشک.



[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

بررسی تولید و مراحل فنولوژی گیاه دارویی سرخارگل به عنوان مادّه اوّلیه تولید داروهای تقویت کننده سیستم دفاعی

شنبه 12 فروردین 1385

بررسی تولید و مراحل فنولوژی گیاه دارویی سرخارگل به عنوان مادّه اوّلیه تولید داروهای تقویت کننده سیستم دفاعی

دادمان، ب؛ کبودانی، م و امید بیگی، ر.

سرخارگل (Echinacea purpurea ) گیاهی است علفی، چندساله متعلّق به تیره گل ستاره ایها (Asteraceae ) . سرخارگل یکی از مهمترین گیاهان دارویی در صنایع داروسازی بیشتر کشورهای توسعه یافته است. موّاد مؤثّره این گیاه خاصیّت ضد ویروسی داشته و تقویت کننده سیستم دفاعی بدن (Immunostimulant ) می باشد. منشاء این گیاه شمال آمریکا گزارش شده است و در شمال رودخانه میسوری به صورت انبوه می روید. این گیاه در فلور ایران وجود ندارد و بذر آن برای اوّلین بار در سال 1372 وارد کشور شده است. هدف از انجام این تحقیق چگونگی کشت و تولید سرخارگل بود که با استفاده از نتایج آن بتوان آنرا در مقیاس مناسب کشت و مادّه اوّلیه تولید داروهای حاصل از این گیاه را تأمین کرد. طبق نتایج این تحقیق بذور را باید نیمه اوّل اسفند ماه در خزانه هوای آزاد و به عمق 2 تا 4 سانتی متر کشت کرد. بذور پس از طی دوره سرما نیمه اوّل فروردین ماه سبز می شوند. اواخر خرداد زمان مناسبی برای انتقال نشاء ها به زمین دایمی است. گیاهان اواسط تابستان به گل می روند. ارتفاع گیاهان از سال دوّم رویش به تدریج افزایش می یابد و در سال چهارم رویش به حداکثر (99 سانتیمتر) می رسد. در سال چهارم حداکثر عملکرد پیکر رویشی (4 تن در هکتار) بدست آمد. حداکثر مقدار عصاره خشک (35 در صد) از پیکر رویشی گیاهان دو ساله بدست آمد، زیرا با افزایش سن گیاه مقدار بافتهای چوبی گیاه افزایش می یابد. با توجه به اینکه کشور ما از نظر اقلیمی از تنوع خاصّی برخوردار است انجام این نوع تحقیقات در مناطق مختلف کشور در مورد گیاهانی که بومی کشور نیستند از نظر اقتصادی بسیار ارزشمند و ضروری است.

 واژه های کلیدی: سرخارگل، گل ستاره ای، عملکرد پیکر رویشی، عصاره خشک.



[ شنبه 12 فروردین 1385 - 06:04 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مطالب ارسالی توسط دوستان , ] [+]

بررسی اثر ضد دردی گیاه آنیسون به روش Tile – Flick و فرمالین در موش سوری

شنبه 12 فروردین 1385

 

بررسی اثر ضد دردی گیاه آنیسون به روش Tile – Flick و فرمالین در موش سوری

دكتر محمود رضا حیدری . دكتر علی اسدی پور ، دكتر غلامرضا سپهری، دكتر نفیسه عطار پور . دكتر فاطمه اسماعیل زاده

1-    استادیار گروه سم شناسی و فارماكولوژی (Ph.D) ، داشكده داروسازی كرمان 2- استادیار گروه شیمی داروئی (Ph.D)، دانشكده داروسازی كرمان 3و 4 – استادیار گروه فیزیولوژی و فارماكولوژی (Ph.D)، دانشكده پزشكی كرمان 5- دكتر داروساز

سابقه و هدف: بعضی از گیاهان در طب سنتی بعنوان ضد درد مصرف می شوند. هدف از این مطالعه ارزیابی اثرات ضد دردی عصاره گیاه آنیسون (Pimpinella Anisun) است. كه بطور سنتی برای رفع سردرد های عصبی . دردهای شكمی و موارد دیگر بكار می رود.

مواد و روشها: عصاره سوكسله و پركوله میوه این گیاه با دوزهای مختلف بصورت داخل صفاقی (IP) به موش سوری تزریق و اثر ضد دردی با روشهای Tail-filck و Formalin-Test اندازه گیری شد.

یافته ها : نتایج حاصل نشانگر این است كه عصاره حاصل از رش سوكسله در تست Tail-Flick در تمامی دوزهای تزریق شده (mg/kg200،100،50، و 25) قادر به اعمال اثر ضد دردی معنی دار در تمامی زمانهای مورد بررسی نسبت به گروه شاهد بوده است (01/0p<). دوز mg/kg50 از بین این دوزهای تزریق شده بیشترین اثر ضد دردی را اعمال كرد و این اثر 45 دقیقه بعد از تزریق عصاره بع حداكثر رسید. مقایسه اثر ضد دردی عصاره با A.S.A در زمان 15 (01/0p<) و در زمان 30 (05/0p<) نشان می دهد كه اثر ضد دردی A.S.A بیشتر از عصاره بوده ولی در زمانهای 45، 60، 90 و 120 (01/0p<) نسبت به فرمالین هم امتحان شد و درهمه زمانها به جز دقایق 5-0 اثر ضد دردی معنی داری (01/0p<) نسبت به نرمال سالین ایجاد نموده است. با مقایسه اثر ضد دردی دوز موثر mg/kg50 با مورفین و A.S.A به روش فرمالین این نتایج حاصل شد كه در دقابق 15-10 بعد از تزریق اختلاف معنی داری با مورفین وجود نداشت و در 5 دقیقه اول و دوم با اختلاف معنی دار (01/0p<) اثر كمتری از مورفین داشت. پیش درمانی حیوانات با نالوكسان تغییر واضحی در اثر ضد دردی عصاره ها در دو روش فرمالین و Tail-flick ایجاد نكرد.

نتیجه گیری : در این تحقیق اثر ضد دردی نسبتاً مناسبی از عصاره گیاه آنیسون مشاهده شد كه احتمالاً اثر ضد دردی عصاره از طریق گیرنده های اوپیوئیدی اعمال نمی شود. البته در این زمینه تحقیق بیشتری نیاز است.

واژه های كلیدی : گیاهان دارویی، آنیسون ، سنجش درد، تست فرمالین، تست Tail-Flick

 

مقدمه 

درد همواره از عواملی بوده كه بشر را به این فكر واداشته  است كه برای مقابله با آن در پی راه چاره ای باشد و برای دست یافتن یه زندگی عاری از درد و رنج تلاشهای فراوانی تموده است. غلبه بر درد بعنوان موضوعی برای تحقیق بسیاری از پزشكان و محققان علوم زیستی بوده و هست. اهمیت تشخیص علت درد نیز در این راستا بسیار مهم است. اما قبل از علت درد ، انسان تنها به فكر تسكین و از بین بردن درد است و سپس بعلت آن می اندیشد. استفاده از گیاه درمانی از زمانهای قدیم در تمدنهای باستانی رایج بوده و امروزه نیز گیاه درمانی به صور محتلف اهم از استفاده از فرآورده های گیاهی یا عصاره های تام آنها در تمام دنیا رایج است و توجه خاصی به گیاه درمانی شده است. در این راستا و با توجه به گسترش تقاضا برای گیاه درمانی ، بررسی و تحقیق درارین زمینه ضروری است و نیاز به وسعت و گسترش در این زمینه را می طلبد. تحقیقات فراوانی در مورد بررسی اثر ضد دردی عصاره های تام گیاهان در كشورهای مختلف انجام شده است (5-1). در حالیكه در كشور ما علیرغم تنوع پوشش گیاهی بدلیل تنوع آب و هوا كه این نعمت خدادای است ، این تحقیقات بسیار اندك بوده و كمتر مورد توجه قرا گرفته است (7 و 6). گیاه آنیسون یا بادیان رومی در طب سنتی مصارف متنوعی داشته و بعنوان ضد درد در سردردهای یكطرفه و عصبی و دردهای معده بكار می رود (9 و 8). گیاه آنسیون یا رازیانه رومی یا بادیان رومی از تیره جعفری یا Umbelliferae می باشد (10 و 9). مصرف آن موجب تسكین اسپاسمهای معده و روده و از بین بردن نفخ و بطور كلی دردهای ناشی از انقباض معده و روده كه منشاء عصبی داشته باشند، می گردد. بعلاوه در رفع سر دردهای یكطرفه ، سرگیجه، سرفه آسم و برنشیت اثرات مفیدی دارد. بعلت اسانس آن در رفه بوی بد دهان مؤثر است. اثر زیاد كننده ترشحات شیر دارد و با مصرف آن شیر افزایش یافته و عطر و بوی اسانس آن نیز در شیر وارد میشود. در دامپزشكی مصرف فراوان دراد و مخصوصاً بمنظور تقویت حركات دودی شكل روده بكار میرود و برای جلوگیری از نفخ و زیاد كردن شیر گاو و دامها مصرف میشود (11). دانه های آنسیون بعنوان ضد درد در ناراحتی میگرن و نیز بادشكن ،معطر كننده، ضدعفونی كننده و مدر مصرف سنتی دارد (11 و 9). لذا با توجه به بررسی خهای انجام شده در منابع اطلاعاتی و مطالب ذكر شده در آنها كه به بعضی از آنها اشاره شد، این احتمال كه گیاه آنسیون دارای خاصیت ضد دردی باشد وجود دارد و بنظر میرسد كه برای مطالعه اثر ضد دردی باشد (3). 

در این تحقیق اثر ضد دردی این گیاه با آزمون Tail flick كه یك روش حرارتی (7) سنجش درد و آزمون فرمالین كه یك روش شیمیایی (12) سنجش درد می باشد، در موش سوری بررسی شده است. 

مواد و روشها

جمع آوری و خشك كردن گیاه :

میوه گیاه آنسیون در فصل تابستان از اطراف شهبازان كرمان جمع آوری شده و توسط گیاه شناسان شناسایی و نامگذاری علمی گردید. بهترین زمان جمع آوری این گیاه در ماههای تیر و مرداد می باشد (11).

تهیة عصاره گیاهی :

1-    روش پركولاسیون ، 50 گرم پودر آنیسون را داخل بشر بزرگی ریخته  و به آن متاتول 80% افزوده میشود. پس از مدت 24 ساعت محلول به درون پركولاتور منتقل و بر روی آن یك كاغذ صافی همراه با یك قطعه شیشه گذاشته میشود پس از اضافه نمودن متانول 80% بعنوان حلال، شیر پركولاتور تا حدی كه سرعت جریان حلال 3-2 قطره در دقیقه باشد باز میشود پس از اطمینان از پایان عمل پركولاسیون (حدود 72 ساعت بعد) عصاره با استفاده از دستگاه تغلیظ در خلاء غلیظ شده و در داخل آون با حرارت 40 درجه سانتیگراد قرار میگیرد تا عصاره كاملاً خشك شود (13).

2-    روش سوكسله، 50 گرم پودر آنیسون را داخل پارچه یا كاغذ صافی كه سوراخهای بسیار ریز دارد قرار داده میشود سپس حلال مورد نظر را در فلاسك ریخته و درجه حرارت مطابق نقطه جوش حلال تنظیم میشود. حلال بخار شده در طول لوله بالا میرود ، بخار حلال توسط آب سرد خنك شده ، مایع میشود و بصورت قطراتی وارد پودر خام میشود. وقتی سطح حلال به سیفون رسید حلال بطور اتوماتیك تخلیه میشود و وارد فلاسك جمع آوری میگردد. این جریان بطور مرتب تا 4 ساعت انجام شده تا عمل استخراج كامل شود. عصاره پس از تغلیظ بایستی در آون خشك شود (13).

تهیه محلول های تزریقی عصاره: 

پس از خشك شدن كامل عصاره ، مقداری از آن وزن و در حجمی معین از نرمال سالین حل شده تا غلظتهای مورد نظر برای تزریق به حیوانات حاصل شود. محلول شفاف است. در این تجربه محلولهای با غلظتهای متفاوت به میزان ml/kg 10 بصورت داخل صفاتی به حیوانات تزریق گردید.

دوزهای بكار برده شده در این تجربه شامل ml/kg 200 ،100 ، 50، 25 بوده است . به این گروه كنترل منفی نرمال سالین ml/kg 10 و به گروه كنترل مثبت مرفین با دوز mg/kg 5/2 و A.S.A (mg/kg 300) تزریق شده است. به منظور بررسی نقش گیرنده های اوپیوئیدی در اثر ضد دردی عصاره نالوكسان با دوز mg/kg4 ، 5 دقیقه قبل از تزریق عصاره بصورت S.C (سیر جلدی) تزریق شد.

 

انجام تست های فارماكولوژیك:

حیوان مورد آزمایش

در این تجربه از موش سوری نر با وزن تقریبی 25-20 گرم استفاده شد. حیوانات در دسته های 30-20 عددی نگهداری شده كه دارای سیكل نوری 12 ساعت نور. 12 ساعت تاریكی بودند. غذای آنها ساخت كارخانه خوراك دام پارس بود. موشها 24 ساعت قبل از انجام آزمایش به محل آزمایشگاه منتقل شده و به آب و غذا دسترسی داشنتد و یك ساعت مانده به آزمایش ، وزن شده در قفسهای مجزا شماره گذاری شده و بدون آب و غذا نگهداری میشدند. حرارت آزمایشگاه 1 ± 22 درجه سانتیگراد ، در طول آزمایشات ثابت بود.

تست (Tail – flick) :

دستگاه استفاده شده ساخت شركت پویای ارمغان مشهد بوده و محرك حرارتی آن اشعه ای از لامپ Osram Bllaphot (6460) بوده و برای سنجش (Tail-flick Latency -(TFL)) استفاده شده است. حیوان در محفظه مخصوص Mice Holder یا Restainer قرار گرفته و پس از حذف حركاتی اضافی با فشار پدال دستگاه ، اشعه شروع به تابش كرده و به محض مشاهده حركات دم تابش اشعه را متوقف ساخته و طول مدت تابش اشعه یاداشت میشد . حداكثر محدوده زمانی كه محرك آسیب رسان بر روی دم حیوان اعمال میشد (زمان Cut off) معادل 10 ثانیه در نظر گرفته شده است. چون افزایش تحریك ، بیشتر از این زمان باعث ضایعه بافتی و اختلال در نتایج میشود. به جهت افزایش دقت ،تحریك به محلهای متوالی از انتها تا ابتدای دم ، اعمال گردید(7).

 

روش انجام كار

زمان اولیه پاسخ به تحریك قبل از تزریق عصاره در حیواناتیكه به مدت یك ساعت در قفسهای جداگانه بوده ، اندازه گیری و به عنوان لحظه صفر یا Control Latency در نظر گرفته شد. سپس عصاره به صورت  IP یا داخل صفاتی تزریق شده و Latency در زمانهای 15 ، 30 ، 45 ، 60 ، 90 120 دقیقه پس از آن اندازه گیری گردید. در این تحقیق دوزهای MG/KG 200 ، 100 ، 50 و 25 از عصاره سوكسله mg/kg 50 از عصاره پركوله ، نرمال سالین به میزان ml/kg 10 و A.S.A به میزان mg/kg 300 و مورفین به میزان mg/kg 5/2 به حیوانات تزریق شد. موشهای مورد آزمایش در هر گروه و شاهد 7 عدد بودند. گروه شاهد فقط حامل عصاره یعنی نرمال سالین دریافت كردند. اثر ضد دردی با تعیین Analgesia Index مشخص شده كه با استفاده از فرمول ذیل محاسبه گردید.

 

Analgesia Index = test latency - control latency            *   100

Cut off (10sec) – control latency

Latency = فاصله زمانی از لحظه تابش اشعه گرمازای دستگاه تا جمع كردن و گریز دم حیوان از مسیر تابش

Cut off = حداكثر مجاز تابش اشعة گرمازا دم حیوانات (7).

تست فرمالین (Formalin Test) :

این تست ، یكی از تستهای استاندارد در مورد اندازه گیری پاسخ در برابر درد است. در این روش حیوان در جایگاه مخصوصی  كه شامل یك چهار پایه آلومینیومی می باشد و روی آن صفحه شیشه ای قرار دارد مستقر میگردد. بر روی صفحه شیشه ای قیف دهان گشادی به قطر 20 سانتیمتر وجود دارد كه حیوان زیر قیف و روی صفحه شیشه ای قرار میگیرد. در فاصله ای از صفحه شیشه ای و سطح افق آینه ای با زاویه 45 درجه قرا گرفته است كه مشاهدات  را آسان تر میكند. قبل از هر آزمایش به منظور تطبیق حیوان با محیط جدیدی ، 15 دقیقه زیر قیف شیشه ای قرا می گیرد. پس از این زمان ، حیوان آماده تزریق می باشد. محلول تزریقی فرمالین 5/0 درصد به میزان 25 میكرولیتر بعنوان ایجاد كننده درد بكار میرود. این محلول بصورت زیر جلدی به كف پای راست حیوان تزریق میشود و بلافاصله پس از تزریق ، مجدداً به زیر قیف شیشه ای منتقل و پاسخ در برابر درد در محدوده زمانی 30 دقیقه ثبت میشود. برای مقایسه از محلول نرمال سالین شاهد استفاده میشود. پاسخ در برابر درد عبارت است از مجموع زمانهایی (بر حسب ثانیه) كه صرف تكان دادن لیسیدن یا گاز گرفتن پای تزریق شده میشد. این زمانها هر 5 دقیقه اندازه گیری شده و مقدار عددی آن معرف میزان درد ایجاد شده در نتیجه تزریق فرمالین به كف پای حیوان بحساب آمد (14 و 12).

 

روش آنالیز آماری

در هر سری از آزمایشات اثر دوزهای مختلف بصورت میانگین و انحراف معیار Mean ±SEM در 7 موش ثبت گردید. جهت تعیین وجود اختلاف معنی دار میان گروههایی كه غلظتهای متفاوت عصاره حامل مورفین و A.S.A را دریافت كرده بودند، از آنالیز واریانس ANOVA و بدنبال آن متد Newman-keuls استفاده شد و اختلاف با 05/0 < P معنی دار در نظر گرفته شده است (12 و 7).

یافته ها

الف) اثر ضد دردی عصاره متانولی حاصل از روش سوكسله گیاه آنیسون به روش Tail flick .

اثر ضد دردی عصاره متانولی حاصل از روش سوكسله با دوزهای 25 ، 50 ، 100 ، 200 میلی گرم به ازای هر كیلوگرم سنجیده شد. عصاره فوق تقریباً در تمامی زمانها پاسخ ضد دردی معنی داری را در مقایسه با نرمال سالین ایجاد كرد (01/0 < P). دوز mg/kg 50 عصاره فوق بیشترین اثر ضد دردی را ایجاد نمود (01/0 < P) . و حداكثر اثر ضد دردی 45 دقیقه پس از تزریق عصاره مشاهده گردید (01/0 < P).

 

شكل 1 . رابطه اندكس ضد دردی دوزهای مختلف عصاره سوكسله بر حسب زمان در موش سوری با روش Tail Flick

(به موش مقدار ml/kg 10 نرمال سالین (O) یا عصاره سوكسله آنیسون با دوزهای ( صفاتی تزریق گردیده است mg/kg25) بصورت داخل هر نقطه نماینگر میانگین ± میانگین خطای معیار اندكس ضد دردی در 7 موش می باشد. * 05/0 < P و + ، 01/0 < P اختلاف معنی دار نسبت به گروه نرمال سالین).