درمنه گیاه دارویی علوفه‌ای شاخص مناطق استپی وبیابانی
مهدی افتخاری1 و كریم باقر زاده2
1- كارشناس پژوهشی 2- عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی استان اصفهان
E.mail :mehdi_eftekhary@yahoo.com
 

خلاصه

گونه‌های مختلف جنس درمنهArtemisia) ) از خانواده كاسنی (Compositeae) از لحاظ داشتن خواص مختلف وموارد استفاده متفاوت در مقایسه با بسیاری ازگیاهان دیگر شاخص بوده و ارزشهای چند جانبه دارند. از میان این گونه‌ها، گونه درمنه دشتی (Artemisia sieberi) كه در مناطق رویشی استپی، نیمه بیابانی وبیابانی حضور بارز داشته و ضمن داشتن ارزش علوفه‌ای خواص ارزشمند دارویی نیز دارد. بررسیها و مطالعات انجام شده حاكی است كه این گونه از ارتفاع حدود 800 متر تا 2000 متر با میزان بارندگی حدود 100 تا 200 میلیمتر در این مناطق از عناصر گیاهی مهم در تركیب پوشش گیاهی است كه در واقع در سیر تحولات پوشش گیاهی بر اثر تخریب، چرای مفرط، بوته كنی و- به عنوان یك گونه جانشین به تدریج با حذف گونه‌های كم شونده و مرغوب استقرار و گسترش یافته است. بررسیها وتحقیقات انجام شده نشان می‌دهد كه این گونه با فرم بوته‌ای نیمه خشبی علاوه بر داشتن ارزش علوفه‌ای نسبی و توانایی وقابلیت مقابله با شرایط نابهنجار طبیعی (مقاومت به خشكی محیط وشرایط سخت اقلیمی به ویژه خشكسالیهای دراز مدت، مقاومت نسبی به شوری خاك و- ) و عوامل غیر طبیعی از جمله چرای شدید و بی رویه دارای اهمیت دارویی می‌باشد. تحقیقات نشان می‌دهد كه ماده سنتونین (Santonin)ٍ موجود به میزان حدود5/2 درصد در سر شاخه‌های آن دارای اثرات دارویی بوده و جهت دفع انگل بكار می‌رود. لازم به ذكر است كه این ماده در هنگامی كه كاپیتول‌ها (Capitoles) هنوز باز نشده‌اند به حد اكثر می‌رسد.
واژه‌های كلیدی: درمنه، گیاه دارویی علوفه‌ای، مناطق استپی و بیابانی
 

مقدمه

گیاهان دارویی از دیر باز مورد توجه همگان به ویژه دست اندركاران امور پزشكی و دارویی بوده اند. پوشش گیاهی كه از عناصر مهم تشكیل دهنده منابع تجدید شونده می‌باشد منبع سر شار و در واقع بستر اصلی حیات این گیاهان است. این گونه‌های گیاهی به طور معمول فواید و ارزش‌های متفاوت داشته، به طوری كه برخی از آنها به عنوان عناصر گیاهی چند منظوره در عرصه‌های طبیعی مد نظر می‌باشند. گونه‌های مختلف درمنه از زمانهای دور مورد توجه بوده و با اهداف گوناگون مورد بهره برداری قرار گرفته اند. از این میان گونه درمنه دشتی با داشتن خواص مشخص دارویی وعلوفه‌ای نقش پر اهمیتی در این مقوله داشته وطیف بهره برداری از آن نسبت به گونه‌های دیگر به مراتب وسیع تر است. تحقیقات فیتوشیمیایی و فاركوگنوزیك نشان می‌دهد كه در اندام‌های هوایی این گونه به خصوص سر شاخه‌ها ماده دارویی صنعتی سنتونین به میزان قابل توجه وجود دارد كه درزمان قبل از باز شدن كاپیتول‌ها به حداكثر خود می‌رسد. این زمان بهترین موقع برداشت اندام‌ها و استخراج ماده مزبور می‌باشد. در اندام‌های این گیاه علاوه بر سنتونین ماده آرتمیزین با خواص ضد عفونی كنندگی نیز وجود دارد كه برای از بین بردن ودفع حشرات موذی و مضر بكار می‌رود. لازم به ذكر است كه ماده سنتونین خاصیت ضد انگلی داشته و گونه درمنه از این نظر نسبت به سایر موارد مورد استفاده اهمیت به مراتب بیشتری دارد.
 

مواد وروشها

طی بازدید‌های مختلف از مناطق رویشی استپی. نیمه بیابانی و بیابانی در استان و بررسی منابع موجود مناطق پراكنش این گونهA. Sieberi تیین گردید. این گیاه به عنوان گونه شاخص و اصلی در اكثر موارد ویا یكی از گونه‌های چیره حضور دارد. به این ترتیب در فصولی كه علوفه كافی برای بهره برداری در دسترس دام نیست مراتع با پوشش درمنه به عنوان مراتع پاییزه و زمستانه مورد استفاده قرار می‌گیرد. این بهره برداری از زمان شروع بارندگیهای معمول پاییزی امكان پذیر می‌باشد. بازدید‌های صحرایی انجام شده نشان می‌دهد كه این گونه در اراضی دست خورده، تخریب شده به خوبی استقرار یافته وتكثیر می‌یابد. مراحل مختلف فنولوژیکی این گیاه مشتمل بر شروع رشد رویشی. دوره رشد رویشی، شروع گلدهی، خاتمه گلدهی، تشکیل بدر، رسیدن بذر و خواب زمستانه ثبت گردید. زاد آوری این گونه در سالهایی كه میزان بارندگی بالاست بسیار قابل توجه می‌باشد. با استفاده از نقشه زمین شناسی استان تشکیلات زمین‌شناسی محل رویش آن مشخص گردید. بافت. ساختمان و عمق خاک رویشگاه نیز مورد مطالعه قرار گرفت. فهرست فلورستیک در این مناطق در حین انجام بازدید های صحرایی ثبت شد. اندازه گیری مواد معدنی در اندام‌های آن نشانگر مقدار قابل توجهی از مواد مختلف است.
 

نتایج و بحث

نتایج بدست آمده از مطالعات نشان می‌دهد كه گونه درمنه دشتی یکی از عناصر اصلی ناحیه ایران وتورانی در منطقه استپی می‌باشد. این گونه بیشتر در مناطقی با بارندگی بین 100 تا 200 میلیمتر و در ارتفاع از سطح آبهای آزاد از حدود 800 تا 2000 متر حضور دارد. از نظر زمین شناختی این گیاه به طور عمده بر روی رسوبهای مانی الیگومیوسن ( سازند قم ) و سنگهای آذرین و آتش فشانی (دورانهای دوم و سوم) و سنگهای شیست و گنیس اینفرا کامبرین دیده می شود. مطالعه مراحل فنولوژیکی گیاه نشان می دهد که رشد رویشی آن از اوایل اسفند ماه شروع و با وجود رطوبت تا اواسط تیر ماه ادامه دارد. مرحله گلدهی از اواسط تیر ماه آغاز شده و تا اواخر مرداد ماه تداوم دارد. رسیدن بذرهای به صورت تدریجی از اواسط شهریور ماه شروع شده و تا اواسط مهر به طول می انجامد. خواب زمستانه از اوایل آذر ماه آغاز و تا اوایل اسفند ماه ادامه دارد. این گونه در خاکهای با بافت سندی. سندی لوم و رسی و ساختمان ریز دانه ای تا خیلی ریزدانهای و عمق کم تا متوسط و عمیق مشاهده می‌گردد. نتایج آزمایشهای نشان می‌دهد كه در این گیاه علاوه بر سنتونین ماده آرتمیزین نیز وجود داشته، ولی ماده اول اهمیت دارویی دارد. مطالعات انجام شده نشان می‌دهد كه میزان سنتونین 69/2 واسانس فرار 44/3 درصد است. تعیین عناصر معدنی و مواد آلی در گیاه نیز اهمیت آن را نشان می‌دهد. ( قورچی و رنجبری). وجود این عناصر و میزان پروتئین نسبتا بالا درسرشاخه های آن بر اهمیت علوفه‌ای می افزاید. علاوه بر این، آزمایشهای كیفی مقدماتی دال بر عدم وجود آلكالوئید، آنتراكینون ، تانن، لاپونین و گلیكوزید سیانوژیك درآن می‌باشد. دیگر مطالعات نشان می‌دهد كه میزان اسانس موجود در سرشاخه‌های این گونه در مناطق كوهپایه، كركس، طالخونچه و كلاه قاضی به ترتیب 44/3، 72/2،31/3 و 05/3 میلی لیتر در 100 گرم نمونه است. بررسیهای فنولوژیكی در مورد این گونه نشان می‌دهد كه بسته به تاثیر عوامل اقلیمی رشد رویشی به طور معمول از اوایل اسفند ماه شروع وتا اواسط پاییز ادامه دارد. گلدهی آن از اواسط تا اواخر تابستان وبذر دهی آن در پاییز است. به این ترتیب بعد از پایان فصل معمول چرا از اوایل فصل پاییز تا اواخر زمستان وحتی اوایل بهار این گونه توسط دام چرا شده ومورد بهره برداری قرار می‌گیرد. این گونه با توجه به سطح تاج پوشش زیاد نقش به سزایی در جلوگیری از اثرات مخرب ریزش باران و كاهش روان آب داشته ودر نتیجه این سازو كار به ممانعت از فرسایش سطحی خاك و نفوذ آب در زمین كه به افزایش منابع آب زیر زمینی منجر می‌گردد، ادامه می‌دهند. در واقع گونه درمنه دشتی در حفاظت از خاك وایجاد میكروكلیما بسیار مؤثر است. نتیجه اندازه گیری مواد معدنی در اندامهای آن نشانگر وجود مقدار قابل توجهی از مواد مختلف است. نتایج آزمایشهای انجام شده نشان می دهد که میزان روتئین موجود در اندامهای هوایی آن نسبت به گونه های لگوم و گراس کم نبوده و متوسط است. تولید علوفه آن نیز قابل ملاحظه، ولی از گونه های مرغوب مرتعی کمتر می‌باشد.
 

منابع

1- ابو هانری. 1348. توسعه و اصلاح مراتع از طریق مطالعات بتانیك و اكولوژیك
2- کریمی، هادی. 1365. مرتع داری
3-اصغری، داوود. 1372. مطالعه فارماكوگنوزی گونه درمنه دشتی
4-دهداد، فرهاد. 1371. بررسی كمیت وكیفیت مواد متشكله گونه‌های درمنه ، خاكشیر و شاه تره
5- تبرک، علی. 1323. درمنه خراسان وماده موثره
6- حمیدی، عباس علی. 1348. بررسی انواع درمنه‌های ایران
7- واقعی، اکبر. 1340. درمنه و اثرات داروئی آن بر روی انگل‌های روده
8- قورچی، تقی. 1374. تعیین ترکیبات شیمیایی و قابلیت هضم گیاهان غالب مراتع استان اصفهان پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان
9- رنجبری، احمد رضا. 1374. تعیین عناصر معدنی گیاهان مرتعی غالب مراتع استان اصفهان پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان


Artemisia sieberi a fixed pharmaceatical and forageous plant in steppic and desertic regions

Mehdi Eftekhary &,Kareem Bagherzadeh
The Esfahan center of agriculture and natural resources researches
E.mail : me _eftekhary @ yahoo.com

Abstract
Different species of Artemisia genus are guidepost about various specialities and cosumption and have cost in several cases. Among these plants Artemisia sieberi which has presence in steppic , semi desertic and desertic growing regions has worthy medicinal specialities besides forageous cost and other uses like soil and water coservation. Studies and surveys has shown that this plant is one of the important elements in vegetation cover which actually has stablished and spreaded as substitute specimen from about 800 - 2000 meters height in process of transformation because of destruction. These studies shows this plant with semi woody branches form in addition to having moderate forageous cost and ability against unsuitable conditions has pharmaceatical importance. . .Phytochemical and pharmacognosic researches shows that there are some materials and compositions particularly in aerial organs of this plant such as Satonine , Alkaloides , Antrakinon , Tanin ,Laponin ,Glikoside sianogic are available particularly in its,.aerial organs. protein in this plant is not less than others as Legumes and Grasses.
Key words : Artemisia sieberi , plant , medicinal , tanin ,-

[ دوشنبه 5 فروردین 1387 - 10:03 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

پوشش گیاهان داروئی ناحیه ارسباران استان آذربایجانشرقی
مهندس سوسنیق اسلام پناه 1 - دكتر نویده بیرنگ 2 - دكتر عزیز جوانشیر 3 - دكتر عباس دل آذر 4
1 كارشناس كشاورزی ( گیاهان داروئی )، گروه فارماكوگنوزی، دانشكده داروسازی ، دانشگاه علوم پزشكی تبریز
2 دانشیار مهندسی فضای سبز، دانشكده كشاورزی ، دانشگاه تبریز
3 استاد گروه زراعت ، دانشكده كشاورزی ، دانشگاه تبریز
4 دانشیار ، دانشكده داروسازی و مركز تحقیقات كاربردی داروئی، دانشگاه علوم پزشكی تبریز

خلاصه

منطقه حفاظت شده ارسباران انبوهترین پوشش جنگلی در سطح استان آذربایجانشرقی محسوب می گردد. پوشش گیاهی در این منطقه بسیار متنوع است و تنها بیش از 775 گونه در این منطقه شناسایی شده كه 55 گونه از آنها برای اولین بار از ایران گزارش شده است. گونه های گیاهان داروئی شناسائی شده و به بیش از 25 تیرة گیاهی متعلق است كه خانواده هایی منتخب چون سیب زمینی - سرخدار - روناس - پلی گوناسه و..... به لحاظ داشتن انواع گونه های داروئی از اهمیت ویژه ای برخور دارند كه در این مقوله به بعضی از این گونه ها از نظر ویژگی های بتانیكی شرایط و مناطق رویشی در منطقه و همچنین خواص داروئی پرداخته خواهد شد.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی ، شناسایی ، ارسباران.

 

مقدمه :

منطقه ارسباران با وسعت 72 هزار هكتار در كناره های جنوبی رود ارس در شهرستان كلیبر واقع شده و به عنوان یكی از ذخایر 9 گانه بیوسفر ایران در یونسكو به ثبت رسیده است و از ارزش های خاص گیاهی و جانوری برخوردار می باشد. از نظر پوشش گیاهی منطقه از یك سو تحت تأثیر نواحی مدیترانه ای غربی و از سوی دیگر تحت اثر ناحیه گیاهی قفقاز واقع گردیده است از جانب شرق نیز وابستگی محدودی با جنگلهای هیركانی داشته و در بخشهایی نیز شباهت به منطقة خشك مركزی پیدا می كند. جنگلهای ارسباران انبوهترین پوشش جنگلی در استان آذربایجانشرقی محسوب می گردد.

مواد و روش ها

نمونه های گیاهی باتوجه به وضعیت توپوگرافی، ارتفاع از سطح دریا و شرایط اقلیمی از اوایل فروردین تا اواخر آذرماه هر سال جمع آوری و ضمن یادداشت ویژگی های مهم منطقه ای مانند ارتفاع، جهت، شیب، نام محل، و اطلاعاتی از قبیل نام جمع آوری كننده و تاریخ جمع آوری، در داخل پرس به هرباریوم منتقل شدند. نمونه های گیاهی پس از خشك و ضد عفونی شدن بر روی كارت های ویژه ای چسبانیده شده و با استفاده از منابع كلیدی موجود شناسایی و نام گذاری گردیدند. در پایین ترین قسمت سمت راست این كکارت ها اتیكتی چسبانیده می شود كه تاریخ جمع آوری ، نام و ارتفاع محل، نام جمع آوری كننده و نام شناسایی كننده در آن درج می گردد.سپس نمونه ها در داخل پوشه های ویژه و با رعایت اصول طبقه بندی گیاهی در داخل قفسه های هرباریوم قرارداده می شوند.
 

نتایج و بحث

گونه های گیاهان داروئی كه تاكنون از این ناحیه شناسایی گردیده اند متعلق به بیش از 25 تیره گیاهی میباشد. خانواده های سیب زمینی (Solanaceae ) ، سرخدار (Taxaceae) ، روناس (Rubiaceae) ، علف مار (Capparidaceae) ، كاسنی(Compositae) ، كدو (Cucurbitaceae) ، علف هفت بند (Polygomaceae) ، انگور فرنگی (Grosulariaceae) ، نعناع (Labiatae) از نظر دارا بودن انواع گونه های گیاهان داروئی از اهمیت خاصی برخوردار هستند. از گونه های گیاهان داروئی موجود در منطقه میتوان به گونه های كبر ( Capparis spimosa) با فعالیت آنتی روماتوئیدی و هپاتوپروتكتیوی ، عروسك پشت پرده ( Physalis alkekengi ) دارای انواع آلگالوئیدهای فیزالین ، سرخدار ( Taxus baccata) حاوی تاكسول با اثرات آنتی توموری، شیر پنیر ( Galium verum ) با فعالیت آنتی اكسیدانی ، خار مریم ( Silybum marianum) دارای فعالیت هپاتوپروتكیو، خر خیار (Ecballium elaterium ) حاوی تركیبات سیستوتوكسیك الاترین و كوكوربیتاسین، ترشك مواج (Rumex crispus) دارای تركیبات آنتراكینونی با خواص مسهلی ، قره قات (Ribes biebersteinii) دارای تركیبات آنتوسیانوریدی ، چله داغی (Eremostachys laciniata ) دارای اثرات التیام بخشی در آسیبهای تاندونی اشاره نمود. در این مقاله ضمن ارائه ویژگیهای زیست محیطی منطقه ارسباران به تفضیل به گونه های گیاهان داروئی شناسایی شده ا ز منطقه و علی الخصوص گیاهان داروئی كه منحصراً در ایران در منطقه رشد میكنند پرداخته خواهد شد.
در ادامه نتایج آنالیزهای شیمیایی بعضی از گیاهانی كه از این منطقه جمع آوری گردیدند نیز به اختصار بیان خواهد گردید.
 

منابع

1- فلورا ایرانیكا Flora Iranica ( karl Heinz Rechinger)
2- طرح پژوهشی -- جمع آوری و تشكیل هرباریومی از فلور آذربایجان -- دكتر نویده بیرنگ - دكتر عزیز جوانشیر.
1- Abbas Delazar , Mohmmad Shoeb , Yash Kumarasamy, Maureen Byrfes, Lutfun Nahar , Masoud Modaresi, Satyajit D. Sarkea , Two bioactive ferulic acid derivatives from Eremostachys glabra, DARU, Jourmal of faculty of pharmacy, Tehran University of Medical Sciences , 2004 ,volume 12,No.2,49-53.
2- Abbas Delazar, Maureen Byres, Simon Gibbons, Yashocharan Kumarasamy , Masoud Modarresi, Lutfun Nahar, Mohammad Shoeb, and Stayajit D.Sarker , Iridiod Glycosides from Eremostachys glabra, journal of natural products, 2004,67(9), 1587 - 1584.
3 - Abbas Delazar , Simon Gilbbons, Yashodharan Kumarasamy, Lutfon Nahar , Mohammd Shoeb and Satyajit D. Sarker, Antioxidant Phenylethaniod glycosides from the rhizomes of Eremostachys glabra (Lamiaceae) . Biochemical Systematics and Ecology , 2005 , in press.

Medicinal Plants flora of Arasbaran area in east
Azarbaijan Province
Sousanigh Eslampanah 1 , Navideh Birang 2 , Aziz Djavanshir 3, Abbas Delazar4
1Pharmacognosy Department, School of Pharmacy, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz , Iran, 2Landscape agriculture Department , School of Agriculture, Tabriz University, Tabriz, Iran,3Agronomy Department , School of Agriculture, Tabriz University , Tabriz , Iran , 4Pharmacognosy Laboratory, School of Pharmacy and Drug Applied Research Center , Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran.

Abstract
Arasbaran is a mountainous area in east Azarbaijan province with an area measuring 72000 hectares. Arasbaran was announced as a protected area in 1976. It has also been registered by the United Nations Educational , Scientific and Cultural Organization ( UNESCO) an a world - Known land.
Many medicinal plant species have determined from arasbaran such as Capparis spinosa (with antirheumatoid and hepatoprotective activities) , physalis alkekengi ( contains physalins ) , Taxus baccata ( contains Taxol with antitumor activity ), Galium verum ( with antioxidant activity) , Silybum marianum ( Hepatoprotector ), Ecballium elaterium ( contains Elaterin and cucurbitacine with cytotoxic activies), Rumex crispus ( contains cathartic anthraquinone derivatives), Ribes biebersteinii ( contains anthocyanins), Eremostachys laciniata ( with healin activity in tendinous injuries). In this paper, we will explain medicinal plants flora of Arasbaran area.
Keywords : Medicinal plant , Recognize , Arasbaran .

[ دوشنبه 5 فروردین 1387 - 12:03 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

بررسی ات اكولوژی گیاه نوروزك Salvia leriifolia در منطقه سبزوار
اسماعیل فیله كش,عباس علی آبادی , حسین فرزانه , مهدی برزویی, ابولقاسم دادرسی
كارشناسان پژوهشی ایستگاه تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی سبزوار
سبزوار - ص پ 103 - تلفن 2647006 فاكس 2647491

خلاصه

نوروزك گیاهی از خانواده نعناعیان است كه تاكنون در ایران از خراسان و سمنان گزارش گردیده است . شاخ وبرگ این گیاه دارای اسانس وخاصیت آنتی بیوتیكی و پوست خارجی آن حاوی موسیلاژ است(1) . مغز دانه آن حاوی 56-50 % چربی و 30 % پروتئین دارد كه برای طباخی و خام خواری مطلوب است(2). مناطق رویشگاهی و گیاهان همراه ، نوع خاك و نیز ارتفاع رویشگاهی آن در منطقه مورد بررسی قرار كرفت . نتایج حاصله نشان میدهد:
سازگاری این گیاه با انواع خاكها بالاخص خاكهای سبك در شیبهای جنوبی بسیار بالاست. این گونه با گیاهانی از قبیل درمنه , افدرا , پرند تشكیل تیپ میدهد. میزان زادآوری در سالهای با بارندگی مناسب خوب بوده و در صورت حمایت در سال اول, سالهای بعد می تواند به خوبی در برابر عوامل اقلیمی و نیز شرایط چرای دام مقاومت كند .با توجه به سازگاری و دامنه پراكنش وسیع آن ، به عنوان یك گیاه چند منظوره مورد حمایت قرار گیرد برنامه ریزی یرای جمع آوری بذر نوروزك ، ضمن ایجاد اشتغال در مناطق پراكنش این گونه با ترویج و معرفی خواص داروئی آن و بازاریابی برای فروش به زراعی كردن این گونه كمك می نماید .
واژه های کلیدی : نوروزک , مناطق خشک , سبزوار, Salvia leriifolia
 

مقدمه

عرصه های منابع طبیعی با توجه به گوناگونی اقلیمی در آنها در ایران دارای توانمندیهای بسیار در عرصه رویشگاهی می باشند . شناخت این توانمندیها در راستای بهره وری مناسب از آنها می تواند راه را برای گسترش گونه های مناسب هر منطقه هموار سازد. جنس Salvia چند ساله و غالبا نیز بسیار معطرند. جنس Salvia 500 گونه دارد كه در ایران از این جنس56 گونه گزارش گردیده است گیاه دارویی علوفه ای و صنعتیSalvia leriifolia با نام فارسی نوروزك در ایران از خراسان و سمنان گزارش گردیده است .(3 و4)

مواد و روشها

با بررسی منابع داخلی و گزارشات ارائه شده و نیز پیمایشهای صحرایی مكانهای رویشگاهی این گیاه مورد بازدید قرار گرفت . تیپ های رویشی ، ارتفاع رویشگاهی ، میزان بارندگی و سایر پارامترهای اقلیمی ،
كمتر از 50 % بذور سالم بوده و بسته به شرایط اقلیمی و نیز حمله آفات از جمله ملخ ممكن است این میزان كاهش و یا افزایش پیدا كند . تاج پوشش گیاه به صورت مدور متشكل از تعداد زیادی بوته به قطر 150-50 و ارتفاع 40-30 سانتیمتر می باشد . وزن هزار دانه این گیاه با توجه به شرایط اقلیمی منطقه از 50 تا 88 گرم متغیر است .شروع رسیدن بذر و نیز تشكیل گل از از پایین ساقه به بالابوده ودریك ساقه همه مراحل رشد زایشی امكان دارد دیده شود..تكثیر بوسیله بذر و زادآوری آن با توجه به شرایط منطقه و فصل چرای دام مناسب است .
پیشنهاد میگردد با توجه به ارزش بسیار خوبی كه این گیاه از نظر داروئی و صنعتی دارد مطالعاتی در خصوص بازاریابی و تكثیر این گونه انجام تا ضمن ایجاد اشتغال زمینه ورود این گونه گیاهی به جرگه دانه های روغنی فراهم گردد.
سازند های زمین شناسی ، نوع خاك ، گیاهان همراه ، جهت شیب از جمله موارد مورد بررسی بود . فنولوژی گیاه از نظر تیپ رویشی ، فرم گیاه ، زمان شروع رشد ، ساقه دهی ، گلدهی و بذر دهی و دورانهای ركود و نیز سیستم زادآوری گونه مطالعه گردید.

نتایج و بحث

نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد كه ، گیاه نوروزك با فرم بوته ای از ارتفاع 900 تا 1600 متر از سطح دریا دیده می شود . پراكنش این گیاه در اقلیم فراخشك بیابانی سرد ، با متوسط 150 تا 200 میلیمتر بارندگی سالانه , در ارتفاعات سنگلاخی ، ارتفاعات كنگلومرایی سازندهای مارنی و واریزه های سنگی است بررسی پروفیل خاك در مناطق گسترش ریشه این گونه نشان می دهد كه بیش از 64% خاك شن می باشد وبه عبارتی گسترش این گونه بیشتر در روی خاكهای سبك است .گسترش ریشه تا عمق 90 و پراكندگی آن تا 160 سانتیمتر اندازه گیری شد این گونه معمولا در روی شیبهای جنوبی حضور دارد . نوروزك بیشتر به همراه تیپ های گیاهی Pteropyrum- - Launea Artemisia - Salsola-دیده می شود .
مراحل فنولوژیكی گیاه نشان میدهد كه این گیاه پس از كاهش سرمای زمستانه از نیمه اسفند رشد رویشی خود را آغاز و در اوایل فروردین (بسته به شرایط محیطی ) رشد ساقه های گلدهنده آن شروع می شود . ارتفاع ساقه این گیاه پس از رسیده بذور به مرحله خمیری به شدت مورد چرای وحوش و دام های اهلی قرار میگیرد. روستائیان قبل از خشك شدن بذور را جمع آوری به مصرف خوراكی خود می رسانند. های گلدهنده آن شروع می شود . ارتفاع ساقه گلدهنده بین 23.5-12 سانتیمتر ، تعداد ردیف گلدهنده بین 9-4 ردیف و تعداد بذر در هر شاخه 36-16 عدد می باشد .
 

منابع و مآخذ :

حداد خداپرست و همكاران .1381. بررسی امكان استفاده از برگ نوروزك و عصاره آن بر .... .فرآورش شماره 3و4 دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار
حداد خداپرست .1372. روزنامه قدس شماره 2054
راشد محصل و همكاران.؟. رستنی های خراسان نشریه شماره 3 .هرباریوم دانشگاه فردوسی

مشهد
-Jalili.A,Jamzad.z 1999.Red data book of Iran-Research Institute of Forest and Rangeland No -215-

A study of Autecology Salvia leriifolia in Sabzevar region
Ismaeal Filehkesh ,A.Aliabadi,H.Farzane,M.Borzoee,A.Dadrasi
Sabzevar Agriculture and Naturaral Resoursces Reserch Station
filehkesh@yahoo.com Email :
Abstract :
Salvia leriifolia is a member of Labiateae family that has been observed and reported in Khorasan and Semnan provinces of Iran. Researches showed that shoots of this plant have essence and antibiotic effects. After ripening of seeds in mid-may that spring forage of desert ranges will deplete, seeds of this plant are suitable source of food for light animals and wildlife.
Results of this investigation showed that: shrub form of salvia was observed in the range of 900 to 1600 meter height from sea level. The distribution of this plant was in the extremely arid cold deserts with average annual precipitation of 150-200 millimeters at stony mountains, conglomerate mountains marls and stony colluvials. The amount of propagation in the years with proper precipitation was good and if be protected will tolerate the hard conditions of climate and animal grazing at other years. Studies on marketing and propagation of this plant can introduce new jobs and opportunity of entrance of this plant to the list of oil seeds..
Key words: Salvia lerifolia, Novroozak, Arid area, Sabzevar

[ جمعه 2 فروردین 1387 - 11:03 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

قابلیت‌ها و محدودیت‌ها در توسعه كیفی رویشگاههای بنه و خنجوك
(p.kinjuk , p.atlantica)‌ در استان یزد
محمد هادی راد
عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان یزد
یزد ـ بلوار آزادگان ـ مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان یزد ـ صندوق پستی 571ـ89165

خلاصه

بنه و خنجوك از جمله گیاهان چوبی مناطق خشك و نیمه خشك كشور می‌باشند كه جدا از ارزش‌های زیست محیطی بی شماری كه دارند مصارف دارویی و صنعتی گسترده‌ای نیز به همراه دارند . جنبه‌های دارویی و صنعتی این دو گیاه و بویژه بنه كاملاً روشن است . صمغ بنه مصارف دارویی و صنعتی زیادی داشته و از میوه آن به عنوان گیاه دارویی در رفع سردرد استفاده میشود. صمغ خنجوك نیز مصارف دارویی زیادی داشته و شاخ وبرگ و میوه گیاه نیز در طب سنتی جایگاه خاصی دارد. گال خنجوك نیز قابض و تسكین دهنده درد معده و سرفه و نرم كننده سینه می‌باشد. در این تحقیق با هدف معرفی قابلیت‌ها به عوامل مؤثر بر پراكنش بنه و خنجوك در استان یزد پرداخته و فاكتورهای اكولوژیكی موثر بر این امر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد . درختان بنه و خنجوك در استان یزد در شرایط اكولوژیكی بسیار گسترده پراكنش یافته بگونه‌ای كه سطحی حدود 570000 هكتار را به عنوان رویشگاه به خود اختصاص داده اند.
واژه های کلیدی : رویشگاه، بنه، خنجوک .
 

مقدمه‌

اندام‌های مختلف درختان بنه و خنجوك مصارف دارویی و صنعتی گسترده‌ای دارد . بهره برداری از درختان بنه با هدف تولید صمغ و استفاده از آن در امور دارویی و صنعتی موضوعی است كه اقتصاد بخشی از جنگل نشینان در ناحیه رویشی زاگرس را تشكیل می‌دهد. اگر چه بهره برداری از درختان بنه و خنجوك می‌تواند اثرات سوء فیزیولوژیكی و ضعف درخت را در بر‌داشته باشد. لیكن دقت در بهره برداری و به كارگیری روشهای صحیح می‌تواند خسارت را به حداقل ممكن برساند. بهره گیری از میوه، برگ، صمغ ترشح یافته بصورت طبیعی و گال‌های این دو گیاه نیز كاربردهای زیاد دارویی دارد (1). شناخت دقیق رویشگاههای طبیعی گیاهان دارویی ضمن روشن شدن پتانسیل‌های موجود،امكان توسعه و بهره برداری صحیح را به خوبی فراهم می‌سازد. ضمن اینكه قابلیت‌ها و محدودیت‌های هر منطقه را نیز برای توسعه و بهره برداری اقتصادی روشن می‌نماید. منابع مختلف به وجود پایه‌های از بنه و خنجوك در جوامع گیاهی مختلف از جمله جامعه بنه- بادام در مناطق مختلف استان اشاره داشته اند(4، 3، 2‌‌).
 

مواد و روشها

پس از شناسایی رویشگاههای مختلف بنه و خنجوك در استان نسبت به انتقال آنها بر روی نقشه‌های 1:50000 و 1:250000 توپوگرافی اقدام و نقشه پراكنش تهیه گردید. با انتقال نقشه پراكنش بر روی نقشه‌های زمین شناسی،قابلیت اراضی، اقلیم، هم دما و هم باران و سایر شرایط اكولوژیكی حاكم، همچنین كیفیت رویشگاههای مختلف مورد مطالعه قرار گرفت .
 

نتایج و بحث

بنه وخنجوك در استان یزد در دو ناحیه رویشی زاگرس و ایران و تورانی پراكنش داشته و جوامع منفرد یا مخلوط از هر دو گونه را تشكیل می‌دهند . ناحیه رویشی زاگرس كه در قسمت جنوبی استان قرار دارد سطح كوچكی را در حدود 62000 هكتار به خود اختصاص داده كه متراكم ترین جنگل‌های بنه را درخود جای داده است. اقلیم حاكم برجنگل‌های این منطقه از خشك بیابانی معتدل تا نیمه خشك معتدل متغییر است. میزان بارندگی نیز متغییر بوده بگونه‌ای كه بیشترین مقدارباران دركرخنگان با 359 میلیمتر می‌باشد. بهره برداری از صمغ بنه در این منطقه محدود و تنها از صمغ‌های ترشح یافته بصورت طبیعی استفاده‌های دارویی می‌شود. كاربرد میوه بنه به عنوان دارو و همچنین بخشی از آجیل و تنقلات درمنطقه به خوبی رواج دارد. میزان تراكم درختان بنه در این منطقه بطور متوسط 32 اصله در هكتار می‌باشد كه عمدتاً بر روی كوهها، تپه‌ها و فلاتها و تراسهای فوقانی قرار دارند كه از نظر زمین شناسی دارای تراسهای آهكی، شیست، مرمر و دولومیت می‌باشند. ارتفاع این ناحیه رویشی از 1700 متر آغاز و تا 2500 متر ادامه دارد. عدم بهره برداری از صمغ آنها و قرق بودن منطقه برای بهره‌برداری از عوامل دیگر شادابی درختان می‌باشد، ناحیه رویشی ایران و تورانی كه بخش عمده‌ای از سطح استان را در بر گرفته است دارای 512000 هكتار رویشگاه بنه و خنجوك می‌باشد. درختان بنه و خنجوك به صورت جوامعی منفرد و یا با یكدیگر در این ناحیه رویشی به چشم می‌خورند بگونه‌ای كه 7 درصد به بنه،‌54/46 درصد به خنجوك و 46/46 درصد به بنه و خنجوك با یكدیگر اختصاص دارد، به عبارتی در 93 درصد از رویشگاههای مورد مطالعه خنجوك و 53 درصد بنه قابل روئیت است . آمار فوق دامنه سازگاری و بردباری خنجوك نسبت به بنه را نشان می‌دهد . در مناطقی كه بنه پراكنش دارد ارتفاع از سطح دریا حداقل 1800 و حداكثر 2500 متر و درمناطقی كه خنجوك پراكنش دارد حداقل 1300 متر ( در سیاه كوه) و حداكثر 2100 متر می‌باشد. عمده مناطق پراكنش بنه و خنجوك بر روی اراضی كوهستانی بوده كه شامل آهك همراه با كنگلومرا، ماسه سنگ و گرانیت و آهك توده‌ای و دولومیت، شیل، مرمر و شیست می‌باشد . تحمل خنجوك به تنوع بستر رویش بیشتر از بنه بوده و امكان استقرار آن در شرایط متنوع تر زمین‌شناسی وجود دارد. اقلیم حاكم بر رویشگاههای بنه و خنجوك در این ناحیه رویشی عمدتاً فرا خشك سرد تا خشك بیابانی معتدل می‌باشد. تحمل خنجوك نسبت به بنه به شرایط نامساعد اقلیمی نیز كاملاً‌مشهود است. در پایان این بخش می‌توان به این نكته اشاره نمود كه به جز ناحیه رویشی زاگرس،در ناحیه رویشی ایران وتورانی به علت پراكنش گسترده خنجوك نسبت به بنه و شرایط نامساعد اكولوژیكی حاكم بر استان، این گونه از مقاومت بالاتری برخوردار می‌باشد. میزان دیر زیستی خنجوك نسبت به بنه به مراتب كمتر است به همین دلیل پایه كهنسالی از خنجوك در سطح استان مشاهده نگردید . نقش مناطق حفاظت شده، مناطقی كه به دلیل مهاجرت روستائیان خالی از سكنه مانده و مناطق صعب‌العبور را در زادآوری و تجدید حیات این دو گونه نباید نادیده گرفت. مناطق متعددی را می‌توان گزارش كرد كه به دلیل دو امر فوق زاد آوری بسیار مطلوب اتفاق افتاده وشرایط مساعد را برای توسعه كیفی رویشگاههای بنه و خنجوك نوید می‌دهد.

نقشه شماتیك رویشگاههای مختلف بنه و خنجوك در استان
 

منابع ‌

1 ـ زارع زاده، عباس (1379) جمع آوری، شناسایی و اهلی كردن گیاهان دارویی استان یزد،‌مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام یزد.
2 ـ گروه مطالعات هامون (1365) مطالعه جامع توسعه اقتصادی و اجتماعی استان یزد- جلد اول و سوم . وزارت برنامه وبودجه.
3 ـ مظفریان،‌ولی ا- (1379) فلور استان یزد . انتشارات یزد، تهران، 56صفحه.
4 ـ میرجلیلی،‌سید عباس (1376) مطالعه فلورستیك و بررسی جوامع گیاهی منطقه هرات و مروست استان یزد. پایان نامه كارشناسی ارشد رشته علوم گیاهی . دانشگاه تهران . 121 صفحه .

Potential and limitation of developing of
P.khinjur and P.atlantica vegetation
Mohmmad hadi rad
Yazd Agricultural and Natural Resources Research Center
Email:Mohmmad hadi rad@yahoo.com

Abstract
P.khinjuk and P.atlantica are one of the important of weedy plant species of arid and semiarid region of Iran. These plants have medicinal and industrial values. In this research, the effect of ecological factors on distribution have been studied. These trees distribute with high low density and medium density , on 57000 hectas in yazd province.
Keywords : Pistacia atlantica, P. khijuk, habitate.

[ جمعه 2 فروردین 1387 - 11:03 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

مطالعه نیازهای اکولوژیکی و پراکنش گونه
Eremurus spectabilis در استان خراسان
مجید دشتی1 ، حامد ظریف کتابی 1، حسین توکلی1 و اصغرپاریاب2
1- اعضای هیأت علمی 2- کارشناس پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان
مشهد- بزرگراه شهید کلانتری، حد فاصل میدان جمهوری اسلامی و جهاد، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان
ص پ:1148-91735 

خلاصه

سریش تماشایی با نام علمی Eremurus spectabilis گیاهی چند ساله از خانواده Liliaceae است. ریشه‌های این گیاه پس از خشك شدن به سادگی پودر شده و در مجاورت با آب چسبناك می‌شود. در این تحقیق خصوصیات رویشگاههای گونه در استان به منظور تعیین نیازهای اکولوژیکی و نیز مناطق پراکنش آن در سطح استان خراسان مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج نشان دادند كه دامنه ارتفاعی رویشگاههای این گونه از حداقل 900 تا 3000 متر مشاهده می‌شود. این گیاه در اراضی كم عمق و سنگلاخی در تمام جهات جغرافیایی و شیب 12 تا 68 درصد دیده می‌شود. میزان نوسانهای بارندگی در رویشگاهها، از حداقل 200 تا 600 میلی متر و متوسط درجه حرارت سالانه بین 5 تا 15 درجه سانتیگراد متغیر است. بر اساس روش طبقه‌بندی اقلیمی دومارتن توسعه یافته ، حدود 50 درصد رویشگاههادر اقلیم نیمه خشك سرد قرار دارد.گونه فوق ،خاكهای كم عمق و سنگلاخی با بافت لومی شنی تا لومی سیلتی بدون گچ با اسیدیته حدود خنثی كه به خوبی زهكشی شده اند را ترجیح می‌دهد. پایین بودن هدایت الكتریكی (EC) خاك بیانگر مقاومت كمتر این گونه به شوری است.
واژه‌های كلیدی: سریش، نیازهای اكولوژیكی، خراسان.

 

مقدمه

استفاده از گیاهان فرعی مراتع به منظور دارو و یا صنعت از دیر زمان مورد توجه بشر بوده است. با وجود این برداشت غیر اصولی از این منابع ارزشمند باعث شده تا در مناطقی كه امكان حضور آنها قطعی به نظر می‌رسد، این گونه‌ها حذف و یا در حد تك بوته‌هایی بر جای نمانند. سریش تماشایی ( Eremurus spectabilis) گیاهی پایا، تك لپه و متعلق به خانواده لاله می‌باشد كه در ایران و برخی دیگر ازکشورها برگهای جوان آن دراوایل فصل بهار به‌عنوان سبزی خوراكی استفاده می شود (هدریك، 1972وآباك ودوزنلی،1989). ریشه های این گونه چسبناک بوده واین چسب با نام محلی سریش ویا تغییراتی در نام آن خوانده می‌شود( رشینگر، 1982) علاوه بر این مصرف دارویی آن در تركیب با سایر گیاهان دارویی ارزش آن را مضاعف ساخته است. متأسفانه در طی سالهای اخیر به دلیل عدم نظارت دقیق و اعمال روشهای غیرعلمی در بهره برداری این محصول، رویشگاههای منطقه آسیب دیده وعلاوه برافت محصول، تخریب مراتع را بدنبال داشته است. این تحقیق با هدف بررسی نیازهای اکولوژیکی گونه ونیز شناسایی رویشگاههای آن در استان خراسان انجام گردید.
 

مواد و روشها

برای این منظور بااستفاده از منابع موجود (مبین، 1358 و رشینگر،1982) ونیز گزارشهای طرحهای شناخت مناطق اكولوژیكی مناطق احتمالی رویش این گونه تعیین وپس از كنترل وتطبیق آن رویشگاهها با انجام مشاهدات صحرایی، نقشه مقدماتی رویشگاههای گیاه تهیه گردید. در تكمیل مطالعه فوق با استفاده از نقشه‌های 50000/1 و250000/1 توپوگرافی سازمان جغرافیائی كشور مناطق دیگری از رویشگاههای گونه فوق درطی سالهای مختلف اجرای طرح تعیین وبرروی نقشه ثبت گردید. به منظور مطالعه مؤلفه‌های هواشناسی از آمار طویل المدت نزدیكترین ایستگاههای موجوددرمنطقه طرح استفاده گردید. همچنین لایه‌های اطلاعاتی رقومی شده جاماب (خلیلی، 1370) برروی نقشه رویشگاههای گونه در سطح استان ترسیم گردید ، نمونه‌های خاك از مناطق مختلف استان جهت تجزیه وتحلیل خصوصیات خاک‌شناختی جمع آوری گردید. خصوصیات سازندهای زمین شناسی بستر رویشگاهها ، با استفاده از نقشه‌های سازمان زمین شناسی (مقیاس250000/1) و نیز نقشه‌های ارزیابی منابع و قابلیت اراضی استان مطالعه گردید
 

نتایج و بحث

گونه فوق از پراکنش قابل ملاحظه ای در ارتفاعات شمالی و جنوبی بینالود، ارتفاعات تربت حیدریه، تربت جام ، فریمان و نیز ارتفاعات هزار مسجد و پارک ملی گلستان برخور دار است.
دامنه ارتفاعی رویشگاههای این گونه از حداقل 900 تا حداكثر 3000 متر در استان خراسان مشاهده گردید. چنین به‌نظر می‌رسد كه در ارتفاعات بالاتر از 3000 متر نیز دیده شود. رشینگر (1982) نیز دامنه ارتفاعی این گونه را از حداقل 900 متر در شمال ایران (غرب چالوس) تا 3600 متر در استان چهارمحال بختیاری،دماورگزارش نموده است.


گیاه عمدتا، دارای بافت لومی شنی تا لومی سیلتی سنگریزه‌ای بدون گچ می‌باشد. پایین بودن مقدار سدیم و به تبع آن EC خاک رویشگاهها بیانگر مقاومت كمتر این گونه به شوری می‌باشد. بررسی‌های زمین شناسی نشان دادند که پراکنش این گونه ارتباط تنگاتنگی با مناطق صخره‌ای وبویژه سنگریزه‌ای دارد. سازندهای شیلی، ‌آهكی، ماسه سنگی و سنگهای آذرین حدواسط در قسمتهای مختلف استان خراسان بویژه شمال استان بستر اصلی استقرار گیاه به شمار می‌روند.
این گیاه در اراضی كم عمق و سنگلاخی با شیب حداقل 12 تا 68 درصد و در تمام جهات جغرافیایی حضور دارد، ولی به‌نظر می‌رسد كه بیشترین تراكم را در جهات شرق و شمال شرق داشته باشد. براساس اطلاعات حاصل از خطوط همباران،‌ هم تبخیر و هم اقلیم جاماب ، دامنه تغییرات بارندگی در مناطق پراكنش از حداقل 200 تا 600 میلیمتر نوسان دارد. بر همین اساس متوسط درجه حرارت سالانه نیز از حداقل 5 تا 15 درجه سانتیگراد متفاوت است. نتایج نشان دادند كه حدود 50 درصد از رویشگاههای این گیاه در اقلیم‌ نیمه خشك فرا سرد قرار گرفته اند. گونه فوق به‌طور عمده در زمین‌های سنگلاخی و سنگریزه‌دار با عمق كم و بافت متوسط تا سبك مشاهده می‌شود.

 

منابع

1- خلیلی ، الف. 1370. طرح جامع آب ایران. شناسایی اقلیم. جاماب(1-4). وزارت نیرو.
2- مبین، صادق. 1358. رستنی‌های ایران. فلور گیاهان آوندی. جلد 2. انتشارات دانشگاه تهران
3- Abak ,k. and A. Duzenli. 1989. Utilization of some wild plants as vegetables in Turkey. Acta-Horticulture No. 242. Department of Hurticalture, University of Cukurova , Adana, Turkey.
4-Hedrick, U.P. 1972. Sturtevant-s Edible plants of the world. Dover publication ISBN 0-486-20459-6
5-Rechineer, K.H. 1982. Flora Iranica. Liliaceae. No. 151. page. 1-31

Echological characteristics and distribution of Eremurus spectabilis in Khorasan province

Majiddashti@yahoo.com

Abstract
Foxtail lilly (Eremurus spectabilis) is a perennial plant, Liliaceae family. Its dried roots are sticky when powdered and exposed to water. This research was conducted to study echological characteristics and distribution in Khorasan. Results showed that, These species exist in rocky foothills in all geographical orientations and slops of 12% to 68%. Precipitation varies from 200 to 600 mm and annual mean temperature is between 5-15 degree centigrade.50 percent of locations are located in cold semi arid climate. These species prefersandy loam, silty loam and well drainaged soil with pH=7. Low EC indicates less salt-tolerance of this species.
Keywords: Eremurus spectabilis, Echological characteristics, Khorasan

[ جمعه 2 فروردین 1387 - 11:03 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

سازمان جهانی بهداشت و جایگاه قانونی داروهای گیاهی

امیرمهدی طالب اداره داروهای گیاهی، معاونت غذا و دارو، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی، صندوق پستی719-13145

چكیده

استقبال روزافزون برای مصرف داروهای گیاهی در كلینیك و همچنین ارزش دارویی و اقتصادی آنها در حال رشد و توسعه می باشد. با این وجود در كشورهای گوناگون روند رشد و پیشرفت داروهای گیاهی در مراحل متفاوت از یكدیگر قرار دارد بنابر این برنامه ریزی و ساماندهی بهره برداری و صادرات چنین منابع ارزشمندی بسیار ضروری است. این امر تنها به همكاری و مساعدت بین المللی نیازمند است تا امكان دسترسی به این منابع حیاتی برای نسل آینده نیز مقدور باشد. در این راستا كنترل‌های قانونی روی گیاهان دارویی از یك ساختار مشابه و متداول تبعیت نمی كنند. این نكته به تفاوتهای موجود در نگرش و دیدگاه دولتها به تعریف گیاهان دارویی یا فراورده های حاصل از آنها باز می گردد. به همین دلیل كشورهای گوناگون جهت صدور مجوزساخت، نسخه كردن و تجارت داروهای گیاهی قابل اطمینان، كارآمد و دارای كیفیت مطلوب ، شیوه های متعددی را در پیش گرفته اند. سازمان جها نی بهداشت [World Health Organization(WHO)]، طی دهه های اخیر با برگزاری كنگره های متعدد رهنمودهای ارزشمندی درباره طب سنتی، گیاهان دارویی و فراورده های دارویی حاصل از آنها به كشورهای عضو ارائه نموده است كه سرفصل این موارد عبارتند از: قوانین مربوط به ثبت و كنترل داروهای گیاهی، راهكارهای اصلی جهت بررسی داروهای گیاهی و رهنمودهای تحقیقاتی در ارزیابی ایمنی و كارآیی آنها، طراحی سیاستهای ملی در طب گیاهی سنتی، توصیف برنامه های منطقه ای در نقاط مختلف جهان و بهبود و توسعه سیاست ملی در طب سنتی كشورهای عضو. مقاله حاضر ضمن بررسی وضعیت قانونی داروهای گیاهی در كشورهای مختلف از جمله آلمان، فرانسه، انگلستان، ایالات متحده آمریكا، ایتالیا، هند، چین و ایران ، صرف نظر از رشد روزافزون صنایع داروسازی و پیشرفت بدون توقف فراورده های دارویی سنتزی و بیولوژیكی نوین، نقش و جایگاه این قبیل فراورده ها را در تأمین سلامت عمومی غیر قابل انكار می داند. در این راستا نظارت دولتها روی چگونگی ارزیابی كیفیت، ایمنی و كارآیی داروهای گیاهی و... از یك طرف و تلاشهای WHO در حمایت از تدوین راهبردهای نمونه از سوی دیگر، می توانند نقش مهم این منابع ارزشمند را در ایجاد و توسعه سلامت پایدار بیش از پیش بروز دهند. كلید واژه ها: گیاهان دارویی، داروهای گیاهی، سازمان جهانی بهداشت.

 World Health Organization and Legal Situation of Herbal Medicines Amir Mahdi Taleb Herbal Medicines Office, Pharmaceutical Affairs, Ministry of Health, Treatment and Medical Education, P.O.Box:13145-719, Tehran, Iran. Recognition of clinical, pharmaceutical and economic value of herbal medicines is still growing, although this varies widely between countries. Therefore, the regulation of exploitation and exportation is essential, together with international cooperation and coordination of their conservation so as to ensure their availability for the future. In this way, legislative controls in respect of medicinal plants have not evolved around a structured control model. There are different ways in which countries define medicinal plants or products derived from them, and countries have adopted various approaches to licensing, dispensing, manufacturing and trading to ensure their safety, efficacy and quality. The great number conferences and official workshops have been presented since recently decades by World Health Organization (WHO), that in which valuable guidelines about traditional medicine, medicinal plants and products derived from them, have been mentioned for member countries, that those headlines are included: herbal remedies registration and control, draft guidelines for the assessment of herbal medicines, formulation of national policy for traditional herbal medicine, description of regional program in the world and development of guidelines for national policy on traditional medicine in member countries. In this article, aspects mentioned above in Germany, France, U.S.A., English, Italy, China, India and Iran have been discussed and finally, growth of the pharmaceutical industries and the unceasing development of new and more effective synthetic and biological drugs has not diminished the importance of medicinal plants in many societies. And what is more, regulations in countries for the assessment of the quality, safety and efficacy of medicinal plants, and WHO-s efforts in supporting the preparation of model guidelines in this field, have been helpful in strengthening recognition of their role in health care. Keywords: Medicinal Plants, Herbal Medicines, World Health Organization.

[ پنجشنبه 1 فروردین 1387 - 11:03 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

رییس سازمان بازرگانی استان همدان گفت: با تعامل موجود تولیدكنندگان كوچك گیاهان دارویی، مقدمات توسعه صادرات محصولات مختلف این بخش از استان به خارج كشور فراهم شده است.

" فیصل مرداسی"  افزود: برای بررسی موانع و راهكارهای توسعه صادرات این نوع گیاهان صادركنندگان معتبر بین‌المللی به همدان دعوت می‌شوند.

وی گفت: همدان منشاء منحصر به فرد تولید برخی گیاهان دارویی در كشور است كه تولیدات این بخش می‌تواند حجم بیشتری از صادرات را به خود اختصاص دهد.

مرداسی بدون اشاره به حجم فعلی صادرات گیاهان دارویی همدان خاطر نشان كرد:بخشی از صادرات كالاهای غیر نفتی همدان اختصاص به گیاهان دارویی دارد.

وی هم چنین به نشست تجار همدانی و عراقی اشاره و اظهار داشت: با توجه به تعامل خوب به عمل آمده با تجار عراقی ‪ ۶۰‬درصد تجار عراقی كه چندی پیش به همدان دعوت شده بودند همكاری برای صادرات تولیدات استان به خارج كشور را آغاز كرده‌اند.

مرداسی گفت: سفال، كشمش و سرامیك عمده كالاهایی هستند كه صادرات آنها از طریق تجار عراقی به خارج از كشور رونق یافته است.

رییس سازمان بازرگانی همدان همچنین از توسعه صادرات تولیدات این استان به كشورهای افغانستان و پاكستان خبر داد.

وی افزود: به زودی تجار استان‌های شرق كشور برای تبادل نظر در این خصوص به استان دعوت می‌شوند

[ سه شنبه 20 آذر 1386 - 08:12 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

بیست و دومین شماره فصلنامه علمی و پژوهشی گیاهان دارویی ازسوی پژوهشكده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی منتشر شد.

درشماره جدید این فصلنامه، مقالات علمی و پژوهشی محققان مرتبط با گیاهان دارویی به چاپ رسیده است.

مقالاتی با عناوین "تهیه و ارزیابی ژل گیاهی از عصاره دانه شاه‌بلوط هندی و تاثیر آن بر درمان واریس پا، بررسی تاثیر حرارت روی فعالیت آنتی رادیكالی اسانس گیاهان آویشن، مرزه و میخك و بررسی تغییرات تركیبات اسانس گیاهان دارویی و خوراكی كه با اشعه گاما ضدعفونی می‌شوند" از جمله مقالات این نشریه است.

"اثر اسانس گیاه آویشن شیرازی برروی میزان رشد استافیلوكوكوس ارئوس در سوپ تجارتی، آیا مصرف شبدر می‌تواند از ایجاد و توسعه رگه‌های چربی در عروق كرونر پیشگیری كند؟، بررسی اثر ضدالتهابی عصاره الكلی گیاه گزنه دوپایه در موشهای صحرایی نر از جنس ‪ ،NMRI‬مروری بر اثرات ضدویروسی گیاه شیرین بیان و تركیب موثر آن و مروری بر خصوصیات دارویی و فارماكولوژیكی انار" از دیگر مقالات علمی منتشر شده در این نشریه است.

فصلنامه علمی و پژوهشی گیاهان دارویی پژوهشكده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی دارای رتبه علمی و پژوهش از كمیسیون نظارت بر نشریات علوم پزشكی كشور است.

پژوهشكده گیاهان دارویی در سال ‪ ۱۳۷۷‬فعالیت خود را در شهرك تحقیقاتی كاوش كرج آغاز كرد.

[ سه شنبه 20 آذر 1386 - 08:12 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

استفاده‌از گیاه داروئی برای درمان در بین مردم‌از جایگاه‌ویژه‌ای برخوردار است‌بطوریكه گیاه‌درمانی بیشترین آمارپزشكی مكمل رابین آحاد مردم به خود اختصاص داده است.

این در حالی است كه درمان خود سرانه، افراط و تفریط در مصرف و نداشتن آگاهی ازچگونه‌استفاده كردن از گیاهان داروئی از سوی مردم وبرخی‌از عطاریها بیشترین مسمویت داروئی و دیگر بیماری‌ها را به همراه داردكه‌باید توصیه‌های پزشكی در این‌باره جدی گرفته شود.

دكتر"تقی قفقازی " عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشكی‌اصفهان در این‌باره گفت: استفاده‌از گیاهان داروئی بدون‌اطلاع از اندازه و نوع مصرف آن نظیر "دم كردن" ، "بخور دادن " درمان بیماری‌های گوارشی ، عصبی و سردرد است كه در صورت عدم رعایت امكان پارگی رگ را به همراه می‌آورد.

وی كه خود كارشناس در امور گیاه دارویی است ، افزود: عدم آگاهی در مصرف صحیح گیاهان دارویی علاوه بر این كه نمی‌تواند حكم درمانی داشته باشد، بلكه خطرناك است و شرایط بروز و تشدید دیگر بیماری‌ها را هم نیز فراهم می‌كند.

وی با اشاره به اینكه برخی از عطاری‌ها اقدام به مخلوط كردن داروهای شیمیائی و گیاهی می‌كنند، گفت: افراد باید در زمینه مصرف گیاه داروئی به پزشك مراجعه و با تجویز آن اقدام به درمان گیاه داروئی كنند.

دكتر "غلامرضا اصغری" از دیگر كارشناسان گیاه داروئی نیز اظهار داشت:بسیاری از مردم براساس شنیده‌ها و مطالعات به عطاری‌ها مراجعه و گیاهان داروئی مختلفی را تهیه می‌كنند.

وی با اشاره به این كه فروش و استفاده از گیاهان داروئی در بیماری‌های پوستی ، قلبی ، مو و لاغری مدتی رایج شده است، عنوان كرد:این درحالی است كه استفاده هر كدام از آنها بدون در نظر داشتن شرح حال بیمار و یا سابقه بیماری، می‌تواند باعث بروز بیماری‌های دیگر شود.

وی گفت:به‌عنوان نمونه استفاده از داروهای لاغری بدون درنظرداشتن اندازه، میزان مصرف و استفاده از دیگر داروها تركیبی ومواد مغذی موجب بروز كم‌خونی و در نتیجه از بین رفتن چربی‌های طبیعی از جمله قلب و كلیه‌ها می‌شود.

این كارشناس با تاكید بر این كه گیاه داروئی یكی از بهترین روش درمان می‌باشد،توصیه كرد: برای استفاده از گیاه داروئی باید به متخصصان این امر و یا پزشكان داروساز مراجعه كرد.

رییس اتحادیه صنف عطاری و سقط فروش استان اصفهان با بیان این‌كه عطاری‌ها اجازه تبلیغ گیاه درمانی را ندارند ، گفت: تاكنون با چند عطاری كه اقدام به درمان و تجویز دارو كرده‌اند، برخورد شده است.

"رضا منتظری"  اظهار داشت: عطاری و سقط فروش‌ها مانند داروخانه‌ها تنها مجوز فروش داروهای گیاهی،ادویجات و گفتن خواص آن را در صورت درخواست مشتری دارد نه این كه خود اقدام به تشخیص بیماری و درمان كند.

وی افزود: بسیاری از مردم با خواندن كتاب‌های گیاه درمانی كه در سال‌های اخیر بسیار رواج پیدا كرده است، اقدام به درمان خودسرانه می‌كنند، در حالی كه تجویز این داروها بسته به جنسیت، داشتن بیماری‌های مختلف متفاوت است.

وی با تاكیدبراین كه نباید به خاطر این موارد شغل عطاری و یا خواص گیاه داروئی را زیر سوال برد و یا منكر آن شد ، گفت : تنها راه برای ساماندهی گیاه درمانی راه‌اندازی كلینیك و یا مراكز درمانی گیاه درمانی، باهمكاری دست اندركاران پزشكی و عطاریها می‌باشد.

منتظری اضافه كرد: بسیاری‌از عطاری‌هانسبت به خواص گیاه داروئی كه بیش از ‪ ۱۸‬نوع است اطلاعات بالائی را دارند و علاقه‌مند هستنداین آموخته هاتحت نظارت بهداشت و پزشكان ، به دیگران آموزش داده شود.

وی نیز به مردم توصیه كرد: برای استفاده از گیاهان داروئی به پزشك آشنا به گیاه داروئی مراجعه و یاازگیاهان داروئی كه به شكل قرص ، پماد و یا شربت تهیه شده است و در داروخانه‌ها به فروش می‌رود، استفاده كنند.

[ شنبه 17 آذر 1386 - 08:12 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

نمایشگاه "ترویج گیاهان دارویی" روز یكشنبه در پردیس كشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مستقر در كرج گشایش یافت.

مدیر گروه ترویج و آموزش كشاورزی پردیس كشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مستقر در كرج  گفت: در این نمایشگاه شش شركت تولید كننده گیاهان دارویی شركت دارند كه در روزهای آینده به ‪ ۱۰‬شركت افزایش خواهد یافت.

علی اسدی افزود: این نمایشگاه با هدف ترویج گیاهان دارویی، تشویق مردم به استفاده از این گیاهان، آشنایی بیشتر مردم بویژه جوانان با خواص درمانی گیاهان برپا شده است.

وی خاطرنشان كرد: دراین نمایشگاه دانه‌های گیاهان دارویی مختلف و روغنهای گیاهی با خواص درمانی برای انواع بیماریها از جمله كمردرد، ریزش مو، سرفه و ناراحتی‌های كبد، به نمایش گذاشته شده است.

اسدی، روغنهای كاسنی، رازیانه، تخم كدو، گردو، بذركتان، فندق، شاهدانه و دارچین صیدانی را از جمله روغنهای گیاهی عرضه شده دراین نمایشگاه برشمرد.

وی افزود: گیاهان دارویی این نمایشگاه مانند گزنه،خارخاسك، بنفشه، آویشن، اسطوخودوس، سوداب، آقرقرها، شنبلیله و انواع چای از جمله چای ترش با قیمت مناسب و بطور مستقیم به بازدیدكنندگان عرضه می‌شود.

مدیر گروه ترویج و آموزش كشاورزی پردیس كشاورزی ومنابع طبیعی دانشگاه تهران یادآور شد: برپایی چنین نمایشگاههایی در جلب توجه بیشتر به تولید این ذخایر ارزشمند طبیعی و گسترش استفاده از گیاهان دارویی و طب سنتی میان مردم موثر می‌باشد.

این نمایشگاه كه با همكاری گروه ترویج و آموزش كشاورزی و انجمن علمی این گروه در دانشگاه‌تهران برپاشده به‌مدت یك هفته در دوسالن گروه خاكشناسی پردیس كشاورزی و منابع طبیعی كرج دایر است.

اكنون در كشور هشت هزار گونه گیاهی وجود دارد كه یكهزار و ‪ ۲۰۰‬مورد آن جزو گونه‌های دارویی هستند.

[ دوشنبه 12 آذر 1386 - 08:12 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

+ کشت گیاهان دارویی در مراتع ارسنجان فارس آغاز شد
+ بیست و هفتمین شماره فصلنامه گیاهان دارویی منتشر شد
+ گیاهان دارویی در ایران سابقه ای دیرینه دارد اما دنیا از ما جلوتر است
+ ایران و ژاپن در زمینه زعفران و گیاهان دارویی همکاری می کنند
+ ایران منبع غنی گیاهان دارویی در جهان است
+ استاد ژاپنی : ایران سرشار از منابع گیاهان دارویی است
+ تور "زعفران، گیاهان دارویی و پسته" ایران برگزار می شود
+ مصرف خودسرانه گیاهان دارویی احتمال بروز مسمومیت را افزایش می دهد
+ امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
+ بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
+ همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی
+ بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
+ مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
+ گیاهان دارویی در ایران و جهان
+ بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)

---

صفحات :
1 2 3 4 5 6 7 ...