بررسی خواص ضد میكروبی اسانس اوكالیپتوس
لاله یزدانپناه گوهرریزی ، عضو هیات علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی
آدرس : كرمان - مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی - بخش تحقیقات آفات و بیماریهای گیاهی

خلاصه

اسانس فراراوکالِِپتوس که ازبرگهای تازه گونه های مختلف اوکالپتوس بدست می آید غنی از 1و8 سنئول است و طی عمل تقطیر و جداکردن آب از فاز روغنی تهیه می شودماده موثره برگ اسانسی به نام اوکالپتول است که حداقل 70 درصد اسانس برگ را تشکیل می دهد مقدار کمی پیپریتون فلاندرن آلدئئد یک ماده تلخ تانن و مواد رزینی نیز وجود دارددرصد اسانس فرار 1 تا3 درصد می باشد.
واژه های کلیدی : اسانس اوکالیپتوس ، ضد میکروب .

 

مقدمه

یكی از درختان مهم و زود رشد كه میتواند نقش سازنده ای در فضای سبز و جنگل داشته باشد اكالیپتوس است كه شهرتی بی نظیر در عالم گیاهی دارد. درخت اوكالیپتوس به علت مقاومت در مقابل خاكهای شورو مهمتر از همه مصارف دارویی با ارزش اقتصادی زیاد و تولید مواد تجارتی مهم مانند تانن ، كینو ، روتن و غیره ، تولید روغنهای فرار با ارزش تجارتی قابل توجه و موارد متنوع و متعدد دیگری كه از اشاره به آنها خودداری میكنیم ارزشمند می باشد.
هم اكنون نیز كارهای زیادی روی این درختان در حال تحقیق و بررسی میباشد. بدین نحو ارزش و اهمیت اقتصادی اكالیپتوس و نقش بی نظیر این درخت در تولید محصولات گوناگون در جهان روشن میگردد.
تاكنون مطالعات كمی در مورد اثر كلرورهای خاك روی اكالیپتوس به عمل آمده و لازم است كه بررسیهای وسیع تری در این زمینه در ایران به عمل آید. ضمنا آزمایشاتی كه انجام شده نشان میدهد كه گونه های اكالیپتوس به تدریج نسبت به شوری یا نمك محلول در آب سازگاری پیدا میكند. بدین نحو كه ابتدا مقدار كمی نمك (در حدود 3/0 تا 6 گرم نمك ) را تحمل میكند و در مرحله بعد با افزایش نمك تا 12 گرم در لیتر می تواند زنده بماند ، در صورتی كه از ابتدا اگر بیش از 6 گرم نمك در لیتر در دسترسش قرار گیرد نهالها به كلی از بین می‌روند.
 

مواد و روشها

برگ تازه اوكالیپتوس دارای 3 تا 5 % اسانس ، یك ماده تلخ ، روتین rutine ،تانن ، مواد رزینی مختلف ، اسید اوكالیپ تیك و غیره است. (مرك ایندكس )این اسانس از برگهای تازه و غنچه های گل ، به وسیله تقطیر با بخار آب تهیه می گردد. راندمان آن نیز 800 تا 1000 كیلوگرم اسانس برای هر 100 كیلوگرم برگ تازه است. چون اسانس تقطیر اول خالص نیست ، مقداری سود به آن افزوده هم میزنند و سپس مجددا تقطیر می نمایند.

نتایج و بحث

اسانس اوكالیپتوس ، مایعی بسیار سیال ، با تحرك ، بیرنگ و یا به رنگ زرد بسیار روشن است. بوی آن قوی ، با عطر مخصوص ، و طعم آن ابتدا خنك كننده است ولی تدریجا سوزاننده می شود.
اسانس اوكالیپتوس ، در گرمای 15 درجه سانتیگراد ، وزن مخصوصی بین 910 /0 و 930 /0 دارد. به هر نسبتی در الكل مطلق ولی در 5 برابرحجم خود الكل 70 درجه حل می گردد . با اسانسهای دیگرو روغن های ثابت ، بخوبی مخلوط می شود. در آب تقریبا غیر محلول است. اسانس اوكالیپتوس باید در شیشه های كاملا در بسته ، در محل خنك و همچنین دور از نور و روشنایی نگهداری گردد.
اسانس اوكالیپتوس ، تركیب شیمیایی نسبتا در هم دارد. شامل الدئید والریك ، الدئید بوتیریك ، پین راست ، كامفن ، فنن (fenene ) ، نوعی الكل ترپنیك به نام پینو كاروئول (pinocarveol ) ، الكل اتیلیك (به مقدار كم ) ، استات دامیل ، یك ماده قابل تبلور به نام اودسمول (eudesmol ) كه در اغلب گونه های اوكالیپتوس وجود دارد بعلاوه دارای سینئول Cyneol یا اوكالیپتول eucalyptol یا كاژه پوتول cajeputol است.
این اسانس ، بتفاوت دارای 60 تا 85 درصد از ماده اخیر است یعنی در واقع باید گفت كه سینئول ، ماده اصلی تشكیل دهنده اسانس اوكالیپتوس میباشد.
فراورده های آن مانند اسانس تربانتین عمل می كند . با این امتیاز كه مانند آن بخار دهان را بدبو نمی سازد. خاصیت میكروب كشی اسانس آن به پایه ای نیست كه در بیماری سل، بدان منظور بكار رود بلكه در این بیماران از نظر تاثیر بر ترشحات دستگاه تنفس ، مورد استفاده قرار می گیرد. مصرف آن در مسلولین باید منحصر به مواردی باشد كه بیمار تب نداشته باشد و فقط منظور ، تسهیل خروج اخلاط از سینه و رفع سرفه باشد زیرا وجود اوكالیپتول در اسانس ، باعث روان شدن اخلاط و سهولت خروج آن از سینه می گردد.(Dr.Foley و Dr.Sergen ) . اثر ضد باكتری اسانس اوكالیپتوس به حدی است كه امولسیون 2 درصد آن 70 درصد استافیلوكوك محیط را از بین میبرد .
اوكالیپتول Eucalyptol (سینئول ، كاژه پوتول ) ، ماده اصلی اسانس اوكالیپتوس است و از آن غالبا استخراج می گردد. مایعی است بیرنگ ، با تحرك زیاد كه بویی شبیه بوی مخلوط كافور و نعناع دارد.اوكالیپتول مصارفی شبیه اسانس اوكالیپتوس دارد.

منابع

1- جوانشیر ، كریم . مصدق ، احمد . اوكالیپتوس ، انتشارات و چاپ دانشگاه تهران .
1.BAKER , R.T; SMITH , H.G . " On the relation between leaf venation and the presence of certain chemical constituents in the oil of the Eucalyptus. F. Roy.Soc.(34 ) , 1901,116-123 2.http : // www . Eucalyptus . co . uk / index 2 htm-History & Hardiness in the U.K .
3. MAIDEN , J . H. - The Examination of Kinosas an aid to Diagnosis of Eucalyptus,part I : The Ruby Group.Proc.Linn.soc.N.S.U.(4) , 1989 a , 605-618
4. PRYOR , L.D ; BRYANT, L.H." Inheritance of oil characters in Eucalyptus -. proc.Linn.SOC.N.S.W.,83 (386 ) ,1998,55-64.


Investigation on antibacterial characteristics
of Eucalyptus.essential oil .
Laleh Yazdanpanah. Natural Resources Reserch Center in Kerman
Email : l_yazdanpanah @yahoo.com

Abstract
One of the important trees is Eucalyptus . The fresh eucalyptus leaves have 3 to 5 % essence -rutine-tanen-different resin-eucalypt acid and - .This essence get from fresh leaves with distill or watervapor.Eucalyptus essence is apply aldehid and aleric - aldehid butiric - kamphen - fenene - tripinocarveol - etilic alchol - eudesmol - cyneol or cajeputol or eucalyptol . Eucalypttus leaves that only use in therapeutic have styptic effect lenient - antiseptic .The eucalyptus essence have effect germicide that 2% emolsion can raise 70% staphyloccoc.
Keyword : Oil , Ecalyptol , Eucalyptus

گیاهان دارویی استان همدان با تكیه بر كاربرد آنها
در درمان بیماریهای مختلف

رمضان كلوندی1، كیوان صفی خانی2،‌ قاسم نجفی2، همایون خیری2
1- عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
2- كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
همدان، جاده تهران، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی 

خلاصه

نظر به ارزش و اهمیت گیاهان دارویی و صنعتی در امور درمانی و صنایع كه از زمانهای قدیم رایج بوده وامروزه نیز علی رغم پیشرفتهای چشمگیری كه در صنعت داروسازی و علوم شیمیایی نصیب بشر گردیده، ویژگیهای خود را در این روند نه تنها از دست نداده، بلكه بیش از پیش توجه محافل علمی و پزشكی و درمانی را به خود معطوف داشته است. این تحقیق با هدف شناسایی گیاهان دارویی استان همدان با تكیه بر كاربرد آنها در درمان بیماریهای مختلف و كسب اطلاعات محلی از چگونگی و نحوه مصرف گیاهان دارویی در درمان انواع بیماریها در سال 1378-1374 در سطح استان همدان به مرحله اجرا درآمد. به منظور كسب اطلاعات محلی از نحوه مصرف گیاهان دارویی با مراجعه حضوری به افراد صاحب نام و با تجربه در این زمینه و با توزیع پرسشنامه‌های ویژه، اطلاعات فوق كسب گردید و در نهایت 159 گونه گیاه دارویی كه دارای مصارف بومی و محلی ویژه در درمان انواع بیماریها می‌باشند، شناسایی گردید كه این گیاهان را از نقطه نظر اثرات درمانی و كاربردهای مختلف دارویی در درمان بیماریهای گوناگون می‌توان در گروههای جداگانه‌ای قرار داد كه در متن مقاله به آنها پرداخته شده است.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی ، درمان ، همدان .


 

مقدمه

امروزه كسب اطلاعات محلی از نحوه مصرف گیاهان دارویی و موارد مصرف و كاربرد آنها در درمان انواع بیماریها از اهمیت ویژه‌ای برخودار می‌باشد،‌زیرا امروزه كسب اطلاعات محلی درباره نحوة مصرف گیاهان بومی در جهان جایگاه خود را باز كرده است، به طوری كه در این زمینه می‌توان به طرحی به سرپرستی دكتر -ناتانیل گوانسا- گیاه شناس غنایی اشاره كرد كه هزینه اجرای آن توسط صندوق جهانی طبیعت تأمین می‌شود و هدف آن كشف مصارف جدید گیاهان بومی در جزیره ماداگاسكار می‌باشد كه در این طرح با بومیان محلی درباره منابع گیاهی در دسترس صحبت می‌شود و دانشجویان دوره‌های تكمیلی گیاه شناسی، داروشناسی، شیمی و پزشكی روی انواع نمونه‌های گیاهی جمع آوری شده تحقیق می‌كنند و چگونگی استفاده از آنها را نیز توسط مردم محلی بررسی می‌كنند(1). و هم اكنون این امر در اكثر نقاط جهان با عنوان اتنوبوتانی در حال بررسی و مطالعه است و همین مطالعات در پاره‌ای موارد منجر به كشف داروهای جدید در دنیای پزشكی و داروسازی و تركیبات نو در عالم شیمی و شناسایی گونه‌های جدید گیاهی در عرصه زیست شناسی می‌گردد.


 

مواد و روشها

در طی 5 سال جمع آوری گونه‌های مختلف گیاهی از نقاط مختلف استان(2)، در هر جمع آوری به كمك راهنمایان محلی و افراد آگاه در زمینه گیاهان دارویی و طب سنتی، گیاهانی كه دارای كاربردهای محلی بودند شناسایی واطلاعاتی از قبیل نام محلی، نوع كاربرد و مصرف محلی، نحوه مصرف و سایر موارد مورد لزوم برای هر گیاه كسب گردید، همچنین جهت كسب اطلاعات محلی از نحوة مصرف گیاهان دارویی، پرسشنامه‌هایی بین افراد مطلع در این زمینه در استان پخش گردید .(3) سپس گیاهان جهت شناسایی و تعیین دقیق نام علمی به هرباریوم مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام جهاد كشاورزی استان منتقل گردیدند و در آنجا مورد شناسایی قرار گرفتند، گونه‌های مشكوك جهت تطبیق با نمونه‌های اصلی به موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع انتقال یافتند.

 

نتایج و بحث

نتایج این پژوهش منجر به شناسایی 315 گونه گیاه دارویی كه به طور خودرو در عرصه‌های منابع طبیعی استان رویش دارند، گردید كه از این تعداد 159 گونه دارای مصارف درمانی و كاربردهای محلی و بومی می‌باشند و از میان تعداد 159 گونه فوق الذكر تعداد 60 گونه گیاهانی هستند كه در منابع دارویی به آنها كمتر اشاره شده و یا دارای مصارف محلی ویژه می‌باشند كه در منابع اشاره‌ای به این كاربردها نگردیده است. (4)
گیاهان دارویی استان همدان كه دارای مصارف درمانی و كاربردهای محلی می‌باشند را از لحاظ كاربرد آنها در درمان بیماریهای مختلف می‌توان به دستجات گوناگونی تقسیم نمود كه به طور كلی 15 گروه كلی زیر قابل بیان می‌باشد.
گروه گیاهانی كه در درمان سرماخوردگی و سینه درد و جهت رفع سرفه و آسم و صاف كردن صدا بكار می‌روند.
گروه گیاهانی كه به عنوان دفع انگل مصرف می‌شوند.
گروه گیاهانی كه در بهبود والتیام زخم‌ها و باز كردن دمل‌ها به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه جهت تقویت چشم به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه به عنوان تقویت عمومی و تونیك مصرف می‌شوند.
گروه گیاهانی كه جهت كنترل قند خون به مصرف می‌رسند.
گروه گیاهانی كه به عنوان ضد عفونی كننده مصرف می‌شوند (به شكل بخور و یا دود)
گروه گیاهانی كه در درمان ناراحتی های گوارشی واختلالات هضمی به مصرف می‌رسند.
گروه گیاهانی كه تحت نام گیاهان آشپزخانه‌ای و به عنوان ادویه و چاشنی به مصرف می‌رسند.
گروه گیاهی كه در درمان سر درد و رفع تب به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه در درمان دردهای مفصلی، روماتیسم، كمردرد، پا درد و زانو درد به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه در درمان ناراحتی‌های كلیوی و مجاری ادرار به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه جهت رفع ناراحتی‌های زنان به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه جهت رفع نازایی در خانم‌ها به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه به عنوان آرام بخش به مصرف می‌رسند..

 

سپاسگزاری

بدینوسیله از كلیه همكاران مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان همدان بالاخص آقای مهندس علی براتی و هماهنگ كننده طرح آقای مهندس باباخانلو به خاطر همكاریهای بیدریغشان كمال تشكر وقدردانی را دارم.

 

منابع

كروگر، آنا، 1372، جادوی سبز، ترجمه علی محمد عبادی و آزیتا عبادی، اطلاعات علمی، سال یازدهم، شماره 12.
صفی خانی، كیوان. 1381. گزارشهایی طرح تحقیقاتی -جمع آوری و شناسایی گیاهان استان همدان و تشكیل هرباریوم‌های استانی (استان همدان)-، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.
كلوندی، رمضان، 1381، گیاهان دارویی مورد مصرف در بازار و عطاریهای استان همدان با بیان پاره‌ای اشتباهات در عرضه گیاهان دارویی، اولین همایش منطقه‌ای گیاهان دارویی غرب كشور، دانشگاه رازی، كرمانشاه.
كلوندی، رمضان، 1381، گزارش نهایی طرح تحقیقاتی ملی -جمع آوری، شناسایی، كشت واهلی كردن و بررسی مواد مؤثره گیاهان دارویی استان همدان. (فاز اول، جمع آوری و شناسایی). مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.



Medicine plants of Hamedan province on the base their application in various disease treatment.
Ramazan Kalvandi, Kayvan safikhani, Ghasem najafi and Homayon kheyri.
HamedanAgricultural and Natural Resources Research center.

Abstract
The present study was carried out in order to identification of medicinal plants of Hamedan province on the base of their application in various disease treatment and receiving of native information from how uses in medicinal plants during the years of 1995-2000 in different parts of Hamedan. In order to receiving of native information, we refereed personally with experience persons in this connection. Also distributed special questionnaire among them. In the 159 medicinal plant species were identified that uses for various disease treatment in native medicine. There are some medicinal plants that are not in ReferencesandonlyhavenativeUse..
Key words: Medicinal plants, Native information, Native use, Hamedan province

قابل توجه هموطنان کرجی :

اجرای طرح آموزشی تشریح خواص گیاهان دارویی در کرج آغاز شد

عباس زارع گفت: دراجرای این طرح خواص گیاهان دارویی و اثرات مثبت آنها درسلامت جسمانی توسط کارشناسان فضای سبز به شهروندان آموزش داده می شود.
وی خاطرنشان کرد: علاقه مندان به شرکت دراین طرح آموزشی می توانند با مراجعه به پارک تنیس کرج بصورت رایگان از مزایای این طرح آموزشی بهره مند شوند.
زارع گفت: آموزش کارشناسان فضای سبز در پارک تنیس یک روزه خواهد بود و شهروندان پس از حضور دراین محل می توانند هماهنگی های لازم را برای بهره مندی بیشتر از نقطه نظرات آنان بعمل آورند .
مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز کرج افزود: دراین راستا، خواص گیاهانی نظیر رزماری، درخت زبان گنجشک، گل همیشه بهار و گردو که از آنها اکنون در فضای سبز شهری و مسکونی استفاده می شود، برای علاقه مندان تشریح خواهد شد.

باورهای مردمی و سنتی در مورد گیاهان دارویی استان مازندران
حسن قلیچ نیا
عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی مازندران
ساری - كیلومتر 6 جاده قایم شهر-مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی مازندران ص پ 559-48175

خلاصه

استان مازندران دارای توان بالای گیاهان دارویی به سبب برخورداری از عوامل متنوع محیطی تاثیر گذار بر روی پوشش گیاهی بوده است. این گیاهان از زمانهای دور مورد توجه مردم بوده و درمان بیماریهای مختلف مصرف می‌شدند. در این بررسی تعداد 85 گونه گیاهی دارویی با سابقه مصرف در طب سنتی مردم مازندران معرفی شده است. خواص دارویی این گیاهان در مناطق مختلف استان و باورهای مردمی در مورد این گیاهان با مراجعه به مناطق مختلف و پرسش از مردم و ساكنان با تجربه محلی جمع‌آوری شده است. در میان گیاهان معرفی شده، گیاهان خانواده نعناع و كاسنی دارای بیشترین موارد مصرف می‌باشند. علاوه بر آن آطلاعات رویشگاهی و اكولوژیكی و پراكنش گونه‌ها نیز ثبت و مورد مطالعه قرار گرفت.
واژه‌های كلیدی: گیاهان دارویی، باورهای مردمی، مازندران

مقدمه

امروزه گیاهان دارویی در بهداشت و سلامت جامعه نقش مهمی را ایفا می‌نمایندو گیاهان دارویی كه در مناطق مختلف می‌رویند به شدت مورد توجه قرار گرفته است. استان مازندران به واسطه برخورداری از شرایط مناسب فیزیوتوپوگرافیكی و اقلیمی از غنای بالایی در زمینه گیاهان دارویی برخوردار است و گیاهان موجود در عرصه جنگلها و مراتع از دیرباز توجه آنان را به خود جلب نموده است. در این زمینه ساكنان بومی مناطق مختلف استان با بهره‌گیری از تجربه‌های پیشینیان از گیاهان دارویی برای درمان و پیشگیری بیماریها استفاده می‌نمایند. در مجموع طب سنتی و باور‌های مردمی در مورد گیاهان دارویی در مازندران از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. اطلاعات مربوط به باورهای مردم مازندران در زمینه طب سنتی به صورت حتی پراكنده به ندرت ارائه شده است. هدف از این بررسی جمع‌آوری تجربه‌های و اطلاعات از مردم نواحی مختلف مازندران به منظور آگاهی از خواص گیاهان دارویی و بهره‌گیری از این تجربیات و رهنمود به مردم بومی در جهت مصرف بهینه، حفظ و حمایت از این گونه‌ها می‌باشد.

مواد و روشها

ابتدا مناطق مختلف استان به سه منطقه جغرافیایی شرق (ساری تا گلوگاه) مركزی (ساری تا نور) و غرب (نور تا رامسر) تقسیم گردید. در هر یك از این مناطق با مراجعه به افراد بومی خبره و پرسش از آنها، اطلاعات مربوط به نام محلی گیاه دارویی، موارد استفاده و خواص آنها و نحوه استفاده از این گیاهان جمع‌آوری گردید. در ضمن اطلاعاتی از قبیل نام علمی گیاه، خانواده، فرم رویشی، نحوه پراكنش (پراكنده، گسترده، نیمه گسترده)و همچنین برخی از ویژگیهای رویشگاهی از قبیل ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت آن، اقلیم، درجه حرارت و بارندگی متوسط سالانه نیز ثبت گردید. در مجموع گزینه‌ای كه بیشترین پاسخ افراد را در بر می‌گرفت به عنوان نتیجه نهایی در مورد خواص و نحوه استفاده و قسمتهای مورد استفاده گیاهان از دیدگاه طب سنتی در نظر گرفته شد. 

نتایج و بحث

نتایج بررسی نشان می‌دهد كه از میان 85 گونه معرفی شده، گونه‌های خانواده نعناع و كاسنی دارای بیشترین موارد كاربرد در مازندران می‌باشند. گونه‌های معرفی شده در طب سنتی مازندران كاربرد فراوانی داشته و توسط افرادی كه در این زمینه خبره هستند، مصرف و یا به دیگران برای مصرف توصیه می‌شوند. گونه‌های باریجه Ferula gumusa)) وTamus communis با نام محلی تشی گذر (ریشه گیاه) برای درمان دردهای كمر و مفاصل مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای درمان دردهای مختلف گونه‌های زوفا Hysopus officinalis)، كاسنی (cichorium intybus) و گل راعی (Hypericum perforatum) دارای مصرف در طب سنتی مازندران می‌باشد. گونه زوفا دارای پراكنش محدود در مازندران می‌باشد. از سوزاندن چوب سیاه تلو (Paliurus spina-christii) مایعی قهوه‌ای رنگ خارج می‌شود كه برای درمان زخم‌های قارچی مورد استفاده قرار می‌گیرد و اثر معجزه آسایی دارد. ضماد ریشه بید Salix alba) )نیز برای درمان زخم‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. گونه‌های جنس درمنه به‌خصوص Artemisia annua برای درمان انگل دارای كاربرد در مناطق مختلف مازندران می‌باشد. به نظر افراد بومی ریشه گونه زنبق germanica) Iris) دارای چنین خصوصیتی می‌باشد. برای درمان درد دندان، جویدن برگهای بارهنگ (Plantago lancelata و كتیرای استخراج شده از گونه‌هایی است كه در طب سنتی مازندران توصیه می‌شود. برای درمان سرماخوردگی، دم گرده گونه‌های Thalictorum minus با نام محلی پشی پشی كه در ارتفاعات بیشتر از 2000 متر از سطح دریا می‌روید و دانه‌های خاكشیرتوصیه می‌شود. سرشاخه‌های بابونه ( Anthemis altissima) برای درمان انگلهای روده و همچنین از دود نمودن قسمت لوله گلی بری تسكین درد ناشی از گزش مگس دامی در طب سنتی مازندران مورد استفادهمی شود. دم كرده برگهای گزنه و سرشاخه‌های دم شیر (Leonurus cardiaca) برای تقویت قلب و درمان كم خوابی مورد استفاده افراد بومی قرار می‌گیرد. برای تسكین سرفه و پایین آوردن حرارت بدن از گونه‌های مختلف بنفشه بخصوص بنفشه معطر (Viola odorata) استفاده می‌شود. گونه‌های مختلف خانواده نعناع برای برطرف نمودن دردهای گوارشی، تسكین اعصاب و درمان كم خوابی مورد استفاده در طب سنتی مردم مازندران می‌باشد. بیشترین فراوانی گونه‌های دارویی مورد استفاده در طب سنتی در ارتفاعات 3000-2000 متری از سطح دریا در اقلیم مدیترانه‌ای سرد تا نیمه مرطوب سرد با متوسط بارندگی سالانه 600-400 میلیمتر می‌باشد. در این بررسی تعداد 85 گونه معرفی شده است. با توجه به شرایط مناسب اقلیم مازندران و توان بالای گیاهان دارویی، باید در این زمینه تحقیقات و مطالعات بیشتری صورت گیرد تا ظرفیت‌های شناخته نشده استان در این زمینه مشخص گردد و بتوان از این ظرفیت‌ها به طور معقولانه استفاده نمود.

سپاسگزاری

بدین‌وسیله از ریاست محترم مركز تحقیقات منابع طبیعی و معاونان مربوطه و كلیه همكارانی كه در این بررسی در طول ماموریتها با اینجانب همكاری داشتند، كمال تشكر را دارم. 

منابع

1- قلیچ نیا، حسن. 1380 شناسایی و بررسی اكولوژیكی 36 گونه گیاهی اسانس‌دار در ماندران. انتشارات وزارت جهاد كشاورزی
2- قهرمان، احمد. سالهای متفاوت. فلور رنگی ایران. انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
3-مظفریان، ولی اله. 1373. رده‌بندی گیاهی. نشر دانش
4-مظفریان، ولی الله. 1375. فرهنگ نامهای گیاهان ایران. انتشارات فرهنگ معاصر


Traditional Believes in Concerning with Medicinal Plants in Mazandaran
Hassan Ghelichnia ,
Agriculture and Natural Resources Research Center of Mazandaran
Email:ms_ghelichh@yahoo.com

Abastract
Mazandaran provine have high potential for medicinal plants. This plants using by remedy of different diseases. In this study introduce 85 medicinal plants and collect properties theirs and traditional believes of Mazandaran peoples by means of questions from exprinced peoples and native information. The result of study show that plants belong to labiatae and asteraceae Families are very comsumption in this aeas

بررسی تاثیر سوپرمینت (اسانس نعناع)‌ بر شكایات گوارشی بعد از عمل سزارین
نسرین فاضل
كارشناس ارشد مامایی دانشكده علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار

 

خلاصه

نعناع یکی از سبزی های خوردنی با طبیعت گرم است.این تحقیق با هدف تعیین تاثیر اسانس نعناع بر شکایات گوارشی بعد از عمل سزارین در سال1381در سبزوار انجام شد.عوارض گوارشی مثل درد آروغ مشکلات تنفسی دفع گاز درد محل بخیه بررسی شد.در نهایت مشخص شد که نعناع بر داشتن آروغ تاثیرداشته وباعث کاهش دیستانسیون شکم میشود.
واژه های کلیدی : سزارین ، عوارض گوارشی ، نعناع .

 

مقدمه‌

یكـی از عوارض عمومی كه بعد از هر عمل جراحی عارض می شود، عوارض گوارشی می باشد . میزان عوارض در مادرانی كه تحت عمل سزارین قرار می گیرند بطور قابل ملاحظه ای بیشتر از افرادی است كه زایمان طبیعی دارند. احتباس گاز در روده ها غالباً پس از عمل سزارین شایع است كه مشكلات تنفسی را بدنبال دارد وبهعلت احتباس شكم احتمال باز شدن بخیه ها بعد از سزارین شایع تر از هر عمل جراحی شكم است(1). گیاه‌شناسان نعناع را بعنوان ضد اسپاسم،‌ ضد استفراغ، ‌ضد نفخ،‌ ضد درد،‌ ضد میكروب در نظر دارند (2). قطره خوراكی سوپرمینت داروی جدیدی در ایران است كه از دسته دارویی ضد نفخ هاست(3). لو.جی . اچ و همكاران (1997 ) در پژوهشی نشان دادند كه اسانس نعناع در بهبود كرامپهای شكمی مؤثر است (4).

 

مواد و روشها

‌ این پژوهش از نوع كارآزمایی بالینی، دو گروهه دو متغیره، ‌و دو سوكور می باشد كه بر روی 107 نفر از خانم های مراجعه كننده به بیمارستان شهیدان مبینی شهر سبزوار كه سزارین شده بودند انجام گرفت. سپس اهداف پژوهش را برای آنان شرح داده و در صورت تمایل فرد به شركت در تحقیق، ‌ابتدا فرم انتخاب نمونه را تكمیل می كردند و در صورت واجد شرایط بودن ، بعد از قطع سرم فرم های مصاحبه و مشاهده تكمیل می شد سپس فرم ثبت وضعیت بالینی بعد از عمل در اختیار مادر قرار داده می شد تا میزان شدت دردی را كه در محل عمل احساس می كند بر روی مقیاس دیداری درد علامت بزند. برای اندازه گیری شدت درد با این ابزار ضمن نشان دادن آن به مادر از وی خواسته می شد تا شدت دردی را كه احساس می كند با زدن علامت روی این ستون مشخص كند همچنین صداهای روده قبل از مصرف دارو و دارونما سمع شد و از وجود مشكلات تنفسی قبل و بعد از مصرف دارو سؤال می شد . سپس دارو و دارونما كه توسط مشاور داروساز كد گذاری شده بود و برای پژوهشگر و كمك پژوهشگر نامشخص بود به میزان 40 قطره در cc 30‌ آب لوله كشی شهری به فاصله 20 دقیقه در 3 نوبت بعد از قطع سرم و خوردن چای داده می شد و در پایان هر 20 دقیقه و 120 دقیقه بعد از مداخله فرم معاینه بالینی تكمیل می شد. روشهای آماری مورد استفاده در این پژوهش كای- دو ،‌من- ویتنی، تی دانشجویی و تست دقیق فیشر و رگرسیون رتبه ای بود.
 

نتایج و بحث‌

براساس نتایج آزمون های آماری،‌ دو گروه از نظر سن (35/0 = P) ، سطح تحصیلات مادر (59/0=P) ، سطح تحصیلات همسر (94/0=P)، شغل مادر (17/0=P)و شغل همسر (99/0=P) همگن میباشند نتایج پژوهش نشان می دهد كه دو گروه از نظر داشتن آروغ در 20 دقیقه سوم بعد از مداخله اختلاف آماری معنی داری داشتند كه نشان دهنده تأثیر دارو نسبت به دارونما را نشان می دهد كه در خروج گاز نقش داشته است . در نهایت مشخص شد كه تنها عامل دارو (001/0 P<،‌ برآروغ زدن تاثیر گذار بوده است. كه با نتایج پژوهش ممیشی (1378) با عنوان بررسی تأثیر كارمنیت (اسانس نعناع ـ بادرنجویه ـ‌گشنیز) ‌بر شدت نفخ بعد از سزارین) همخوانی دارد (5). احتمالاً وجود نعناع در كارمنیت علت مشابه بودن نتایج است. همچنین فریز (1999)‌ در پژوهش خود كه از كپسول تركیبی نعناع و زیره استفاده كرده بود كاهش آروغ را گزارش كرد(6) . یافته‌های این پژوهش تاثیر سوپرمینت را بر احساس فشار در محل بخیه ها نشان نداد كه با نتایج پژوهشی ممیشی همخانی دارد . Mieklefield و Jury (2003) در تحقیق خود نشان دادند كه مخلوط زیره و نعناع در شل كردن عضلات صاف روده و كاهش علایم دیس پپسی عملكردی تاثیر دارد(7). همچنین Spirling و Daniels (2001) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند كه استفاده از نعناع بعد از شام یا ناهار باعث كاهش و تسكین علایم سوء هاضمه می شود (8). با توجه به نتایج پژوهش پیشنهاد می شود كه تأثیر سوپرمینت بر عوارض گوارشی بعد عملهای جراحی زنان بر عوارض گوارشی سندرم روده تحریك پذیر، ‌تهوع و استفراغ بعد عمل جراحی و شدت نفخ بعد زایمان طبیعی بررسی شود.

 

سپاسگزاری

بدین وسیله از معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشكی مشهد و سركار خانم تفضلی و جناب آقای دكتر رمضانی و جناب آقای دكتر اسماعیلی كه در زمینه اجرای این طرح پژوهشی با این جانب همكاری داشتند كمال تشكر را دارم.

 

منابع

1- گری، ماتیوم؛ اچ، كالین؛ كلندر، رابین. طب زایمان. ترجمه جواد خوش زبان، زهرا محمدی اردمالی به راهنمایی وهرز غفاری، تهران: انتشارات شركت سهامی افست، 1367، ص 490-493.
3- بروشور دارویی سوپرمینت، شركت داروئی ایران-كاشان باریج اسانس 1381.
5- ممیشی، نینا. بررسی تاثیر كارمینت بر شدت نفخ زنان تازه سزارین شده. پایان نامه كارشناسی ارشد پرستاری دانشگاه آزاد تهران، 1379.
2. Dove M. -An encyclopedia of natural healing for children infants.-New canaan . CT: Keats publiching , Tuc., 1996.
4. Liu JH, chen GH, yeh Hz et al. -Enteric-coated peppermint oil capsule in the treatment of Irritable bowel syndrom:a prospective /randomized trial.-J Gastrorentrol. 1997;32:765-768.
6. Frise, J, Kohler s. - Peppermint oil fixed combination in non-ulcer dyspeppsia - comparison of the effects of enteric preparations. Pharmazie 1999 Mar ; 54 (3): 210-5.
7. Micklefield G, Jung O,, Grieving I, May B. Effects of intraduodenal application of peppermint oil (WS-1340) and Caraway oil (WS-1520) on gastrodudenal motility in healthy volunteers Phytother Res. 2003 Feb ; 17(2) : 135-40
8. Spirling LI, Daniels IR. Botanical perspectives on health peppermint : more than just an after - dinner mint. J R Soc Health. 2001 Mar ; 121(1): 62-3.


The effect of supermint oil on gastrointesrinal disorder after cesarean section
N. Fazel
Faculty of Medical Science Sabzevar

Abstract
Gastrointestinal disorder is one common complication after any operration. This is the most common disorder that cause women notices medicine. Cesarean is the most common surgery in women. And the more patientes include gastrointatinal complications and bad conclusion after cesarean section that varity drugs was for treatment. This clinical trial double - blined, two-group study , involving 107 women (Placebo 47. drug 60) was be cesarean carried to evaluate the effect. of supermint oil on gastrointestinal disorder after cesarean section. Sampling method was on aim. The method was eat drug and placebo after finished Npo three dose 40 dropper 20 minutes in the have women that had caracterised. According to the results, chi- square test showed the effect drug on the belching in third 20 minutes (p< 0.001) after intervention. But the efficacy of each treatment drug and placebo on elimination yas, pressure on suture, breath complications, bowel sounds was not significant
Conclusion: Results showed that the effect of supermint oil on belching in third 20 minutes after cesareon on drug group more than placebo group.
Key words: Spearmint, cesarean, postoperative

كاربرد گلسنگ‌ها در پزشكی
حمید رضا عكافی1، مریم زمانی2، شیوا هاشمی2، مرضیه نافیان2، سمیه پارسافر3
1- عضو هیأت علمی گروه زیست شناسی و عضو رسمی باشگاه پژوهشگران جوان
2- دانشجوی كارشناسی زیست شناسی و عضو رسمی باشگاه پژوهشگران جوان 3- كارشناس میكروبیولوژی و عضو رسمی باشگاه پژوهشگران جوان
اصفهان - فلاورجان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فلاورجان

 

خلاصه

گلسنگ از همزیستی بین یك قارچ و یك جلبك تشكیل می‌شود . این موجودات به واسطه سنتز تركیبهای شیمیایی به منظور حفظ این همزیستی، می‌توانند برای اجزاء دیگر اكوسیستم نیز مفید باشند . با یك مطالعه مروری در مورد این فواید مشخص شد كه استفاده دارویی از گلسنگ‌ها از دیر باز بدون شناخت علمی و دقیق از تركیبهای آنها مورد توجه بشر بوده و تا امروز كه به صورت علمی به استخراج، تفكیك و شناسایی تركیبها می‌پردازند، ادامه یافته است . نتیجه این مطالعات شناسایی نقش تركیبهای گلسنگی از جمله : خاصیت آنتی بیوتیكی، اثرات ضد توموری، اثرات ضد میتوزی و استفاده‌های آرایشی می‌باشد . حتی این تحقیقات در حد بكارگیری تركیبهای گلسنگی در جلوگیری از فعالیت ویروس HIV -1 نیز پیشرفت داشته است و امید می‌رود كه روزی گلسنگ‌ها نیز همانند گیاهان دارویی جایگاهی در طب جدید و داروهای گیاهی داشته باشند .

واژه های كلیدی : گلسنگها، خواص داروئی


 

مقدمه

گلسنگ‌ها ارگانیسم‌های مضاعفی هستند كه از همزیستی یك قارچ با یك جلبك حاصل شده‌اند. قارچ جز غالب، معمولاً از گروه آسكومیست‌ها بوده و در مورفولوژی و تكثیر گلسنگ دخالت داشته و جلبك‌ها كه بیشتر از گروه سیانوباكترها هستند طی عمل فتوسنتز، تركیبهای لازم را برای هر دو موجود را فراهم می‌كنند (7). چنین همزیستی موفقیت آمیزی قادر به ساختن و تولید تركیبهایی است كه ممكن است در هر كدام از آنها به تنهایی نباشد. به منظور استخراج و شناسایی این تركیبها از شیوه‌های متفاوت مثل روش سوكسله استفاده می‌شود. از مهمترین تركیبهای گلسنگی شناخته شده می‌توان به Usnic acid، Protolichesterinic acid، Rhizocarpic acid، Leocotylin، Atranorin و - اشاره كرد (4 و 5) . این تركیبها می‌توانند نقش‌های متفاوتی ایفا كنند . از این تركیبها در تهیه لوازم آرایشی - بهداشتی مثل تهیه پودر‌های تقویت كننده مو، تهیه پوشاك بچه و نوارهای بهداشتی، تهیه باندهای زخم، همچنین به صورت پماد در كاهش تورم، التیام سوختگی‌ها و نرم كننده پوست و یا به صورت جوشانده در درمان بیماری‌های تنفسی و گوارشی استفاده می‌شود (3) .

 

مواد و روش‌ها

مطالعه‌ای دراز مدت در مورد كاربرد بیولوژیكی گلسنگ‌ها از طریق كتب و منابع اینترنتی انجام گرفت . همچنین سعی بر پیدا كردن تركیبهای موجود در تعدادی از گلسنگ‌های شناخته شده در خراسان رضوی شد . در ضمن این مطالعات، به منظور بررسی عینی اثرات ضد میكروبی گلسنگ‌ها، مقداری عصاره گلسنگ Lecanora sp. را استخراج و علیه باكتریهای Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis , Streptococcus pyogenes , megatrium , E . coli Bacillus بكار گرفتیم . به دنبال تلقیح باكتریها به محیط كشت MHA حاوی عصاره گلسنگی پس از 48-24 ساعت با اندازه‌گیری قطر هاله‌های عدم رشد حساس بودن سه باكتری Staphylococcus aureus و Streptococcus pyogenes و Bacillus subtilis به این عصاره گزارش شد .
 

نتایج و بحث

به دنبال مطالعات كتابخانه‌ای و اینترنتی توانستیم اطلاعات زیادی درمورد كاربردهای اولیه و فعلی گلسنگ‌ها در پزشكی، همچنین نوع تركیبهای گلسنگ‌های معرفی شده در استان خراسان رضوی كسب نموده و ارائه دهیم . از نظر نوع تركیبها در گلسنگ Lecanora muralis سه تركیب Leucotylin، Murolic acid و Neodihydromurolic acid و برای گلسنگ Dimelaena oreina تركیب Isosphaeric acid گزارش گردید . در ادامه نتایجی به شرح زیر در رابطه با كاربرد گلسنگ‌ها در پزشكی بدست آمد كه می‌تواند در طب جدید نیز قابل ملاحظه باشد (1 و 5) .
با توجه به گزارشهای متعدد در مورد استفاده از گلسنگ Cetraria islandica در درمان سرطانهای معده و روده، تركیبهای آن استخراج و به صورت درون آزمایشگاهی در جلوگیری از فعالیت Helicobacter pylori مورد آزمایش قرار گرفته و مشخص شد كه مسئولیت این عمل بر عهده تركیب Protolichesterinic acid می‌باشد (4) .
پرفسور دیوید طی یك مطالعه‌ای مروری بر روی تعدادی از تركیبهای گلسنگی عنوان كرد كه از تركیبهای Cetraria islandica به صورت قرص‌های ضد سرفه استفاده شده و تركیب Usnic acid موجود در گلسنگ Alectoria sarmentosa در درمان زخم‌های پوستی و بند آورنده خون كاربرد دارد (3) . فیزیولوژیست‌ها با داشتن اطلاع از حضور باكتری Bacillus licheniformis در بین بال و پر پرندگان مطالعه‌ای انجام دادند . آنچه كه مشخص بود این باكتریها با داشتن آنزیم كراتیناز، پیوند‌های B كراتین موجود در پرها را شكسته و در چرخه این ماده دخالت می‌كنند. (6) در مطالعه‌ای نیز به ارزیابی اثر Protolichesterinic acid موجود در گلسنگ Cetraria islandica پرداخته و مشخص شد كه این تركیب اثر بازدارندگی بر روی فعالیت آنزیم DNA پلی مرازی در HIV-1 انسان دارد. (8) همچنین می‌توان به فعالیت ضد توموری این تركیب علیه كارسینوما در موش و فعالیت ضد میكروبی علیه باكتریهای Mycobacterium tuberclosis، Staphylococcus اشاره كرد (2). در ادامه مطالعات پی به حساسیت‌زا بودن برخی تركیبهای گلسنگی برده شد كه این مورد لزوم احتیاط در مصرف تركیبها را ایجاد می‌كند. تركیبهایی مثل Usnic acid، atranorin و evernic acide می‌توانند حساسیت پوستی ایجاد كنند. (4) در انتها می‌توان توصیه نمود كه با وجود انجام مطالعات زیاد بر روی گلسنگ‌ها و بكارگیری آنها در زمینه‌های مختلف علوم، ضرورت شناخت گلسنگ‌های كشورمان در ابتدا و بعد شناسایی تركیبها و موارد استفاده آنها در دستور كار متخصصان درگیر در بكارگیری گیاهان دارویی قرار گیرد .

 

منابع

1- ذكایی، محمود (1381) : مطالعه و پراكندگی گلسنگ‌های راسته Lecanorales در مشهد و حومه . رستنیها، جلد 3
2- Cardarelli , M and etal (1997): Antimitotic effects of usnic acid on different biologicl system . 53 (8) : 667-672
3- Howksworth , D . (2000) : Bioactives from lichens . the pharmaceutical Journal . vol : 204 , No . 7095
4- In golfsdottir , k & et .al. (1997): In vitro susceptibility of Helicobacter pylori to protolichesterinic acid from the lichen cetraria islandica .41 (2): 215 - 217
5- Mclaughlinl, Dij.(2000): The mycota, systems and Evolution
6- Ohio wesleyan university (1993): Birds, herbs and bacteria, the effects of antimicrobial plant nesting material on feather degrading bacteria
7- Torres, A. (2003): Characterization of surface n-alkanes and fatty acids of the epiphytic lichen Eur.j.Biochem, 270, 2120-2125
8- Wagner, H.et.al (1995): Mechanistic evaluation of new plant - derived compounds that inhibit HIV-1 reverse transcriptase


Application of lichens in medicin
Hamid Reza Akkafi , Maryam Zamani , Shiva Hashemi , Marzieh Nafian , Somayeh Parsafar
Isfahan - Falavarjan Islamic Azad University
Email: hrakkafi@yahoo.com

Abstract
A lichen is a symbiotic organism composed of mycobiont and a photobiont . lichens produce a complex rang of secondary metabolites and in this way are benefit for them selves and other parts of ecosystem .
In a review on usage of this compounds, we understood that the human used this substances from easly to this years. The results of this study showed application of lichen substrates for antibiotic , antitomure and antimitotic effects and cosmotic usages. Even , lichens used to inhibition of DNA- polymeras activity of HIV-1 in human. At the end, we hope for the use of lichens in herbar medicines in future.

Keywords: Lichens, medicinal application