بررسی میزان مصرف داروهای گیاهی در داروخانه‌های شهر یزد
یوسف قنبری1. محسن راستی 2. احمد رضا رنجبری 2. فرشته امینی3
كارشناس ارشد مركزتحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی اصفهان و دانشجوی دكتری دانشگاه اصفهان
1- عضو هیت علمی 3 -كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
اصفهان - شهرك امیر حمزه - مركز تحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی اصفهان ص. پ 199-81785  

خلاصه

امروزه مصرف داروهای گیاهی در میان اقشار مختلف مردم بازتابهای متفاوتی دارد، به گونه‌ای كه برخی آنرا مثبت ومناسب دانسته ومصرف آنرا به داروهای شیمیایی ترجیح می‌دهند و برخی دیگر (به دلایل مختلف) مصرف آنرا مناسب نمی‌دانند. این تحقیق با هدف بررسی و شناسایی میزان اعتقاد ومصرف داروهای گیاهی در میان مردم در سال 1381 در شهر یزد انجام گرفته است. به این منظور 3 جامعه پزشكان , داروخانه‌ها و مردم مورد تحقیق وبررسی قرار گرفته‌اند و از طریق پرسشنامه‌های تنظیم شده برای این 3 جامعه, اطلاعات و آمارهای مورد نظر جمع‌آوری گردید و در نهایت میزان مصرف,علل ومشكلات عدم مصرف این داروها و همچنین نگرش این 3 جامعه نسبت به درمان داروهای گیاهی شناسایی شدند.
واژههای كلیدی: داروی گیاهی، مصرف، یزد.

مقدمه

اهمیت ونقش رو به تزاید مصرف و تولید گیاهان دارویی در زمینه‌های توسعه اقتصادی, بهداشتی ,زیست محیطی, اشتغال و- به گونه‌ای است كه امروزه كشورهای توسعه یافته هزینه‌های فراوانی را برای واردات مواد مؤثر با منشا گیاهی جهت ساخت و تولید دارو در كشورشان , می‌كنند. ایران با برخورداری از فرهنگ تاریخی در زمینه‌های طب گیاهی وهمچنین استعداد بالقوه طبیعی و جغرافیایی جهت كاشت و تولید گیاهان دارویی می‌تواندبه عنوان یكی از كشورهای پیشگام در زمینه تولید و مصرف داروهای گیاهی باشد ,اما بررسی‌ها وبرخی از تحقیقات این مطلب را نشان نمی‌دهد. مصرف سالانه فقط 3% تا 1% از داروی مصرفی كشور از طریق گیاهان دارویی و هزینه كردن500 میلیون دلار ارز و 300 میلیارد تومان از بودجه عمومی كشور برای تامین دارو (1 ) دلیلی در این زمینه می‌تواند باشد. آمارهای میزان مصرف داروهای گیاهی در برخی از كشورها نشان از ضعف فراوان ما در عمل‌آوری و مصرف این گونه داروها در میان مردم دارد. میزان مصرف دارو‌های گیاهی از كل داروهای مصرف شده در كشور آلمان 71 درصد ,در كشور سویس 35درصد, در امریكاو انگلیس 25درصد ,در ژاپن 45 درصد ودر چین وهندوستان این رقم به بیش از 50درصد می‌رسد (2) در حالی كه در كشورمان همان‌گونه كه اشاره شد نسبت مصرف داروهای گیاهی به شیمیایی حدود 1 درصد می‌باشد.
بدون شك بررسی و شناسایی علل عدم مصرف داروهای گیاهی در میان مردم می‌تواند از جهات گوناگون قابل توجه وبا اهمیت باشد، چرا كه تنها با شناخت وشناسایی این عوامل (اقتصادی - اجتماعی - سیاسی ,مدیریتی و-) است كه می‌توان نسبت به توسعه و گسترش داروهای گیاهی در كشور اقدام موثر انجام داد. از طرف دیگر به نظر می‌رسد كه كمترین توجه و مباحث در سمینارها و مقالات تهیه شده در كشور نیز به این امر اختصاص می‌یابد كه خود جای تامل و بازنگری دارد.

 

مواد و روشها

به منظور دستیابی به اهداف این پژوهش روش تحقیق پیمایشی انتخاب گردید. ابزارگردآوری اطلاعات و آمار از طریق پرسشنامه و مصاحبه حضوری با افراد و متخصصان در این زمینه بود. جامعه آماری این تحقیق نیز به 3 گروه پزشكان ,داروخانه و مردم عادی تقسیم شدند كه متناسب با هر دسته ,پرسشنامه‌های آنان تهیه و تنظیم شد. با توجه به تعداد آمار داروخانه‌ها و پزشكان در سطح شهر یزد تعداد 9 داروخانه و 22 پزشك (عمومی و متخصص) به صورت كاملا تصادفی انتخاب گردیدند. همچنین تعداد 50 نفر (زن ومرد) كه به داروخانه هامراجعه می‌كردند به صورت تصادفی مورد مصاحبه قرار می‌گرفتند.
 

نتایج و بحث

1- 94 درصد از مراجعان علاقه‌مند به استفاده از داروهای گیاهی بودند و همچنین 75 درصد پزشكان نیز نسبت به تجویز داروهای گیاهی تمایل داشتند با این حال بر اساس نظر خواهی از داروخانه‌های نمونه تحقیق تنها 11درصد عنوان كردند كه میزان استقبال برای مصرف داروهای گیاهی توسط مراجعان زیاد بوده و 67 درصد از آنها بیان داشته‌اند كه این استقبال در حد بسیار كم بوده است.
2- علت كمی فروش و مصرف داروهای گیاهی را می‌توان موارد زیر بیان نمود نمودار شماره 1)
الف: بیمه نبودن و به عبارتی بالا بودن قیمت داروهای گیاهی
ب: دیر اثر كردن داروهای گیاهی و یا كمی اثر داروهای گیاهی نسبت به داروهای شیمیایی
ج: عدم اطلاع كافی و مناسب پزشكان از داروهای گیاهی
3- 56 درصد داروخانه‌های نمونه اظهار داشته‌اند كه بیشترین مصرف كنندگان داروهای گیاهی را بزرگسالان تشكیل می‌دهند. كم مصرف كردن كودكان و سالخوردگان خود مقوله جدا و تحقیقات بیشتر را می‌طلبد (نمودار شماره 2).
4- بر اساس نتایج این تحقیق 89 درصد از داروخانه‌های نمونه اذعاان داشته‌اند كه داروهای شیمیایی دارای اثرات منفی هستند، ولی 75 درصد از مراجعان به اثرات مثبت درمان داروهای شیمیایی معتقد بودند عبارتی دیگر آن امر نشان دهنده این است كه داروهای گیاهی با وجود نداشتن اثرات منفی و جانبی چندان مورد استقبال و مصرف مردم قرار نگرفته است.
5- همان‌طور كه در نمودار شماره 1 دیده می‌شود از جمله مهمترین علل عدم استقبال مردم از مصرف داروهای گیاهی ,بیمه نبودن این داروهاو عدم اطلاع پزشكان از این داروها می‌باشد بنابراین به نظر می‌رسد كه با تدوین سیاستهای مناسب در این زمینه بتوان نسبت به ترویج مصرف این گونه داروها در كشور و رونق دادن به صنعت گیاهان دارویی تا حدودی دست پیدا كرد.
 

سپاسگزاری

بدین وسیله از دانشجویان مقطع كاردانی رشته گیاهان دارویی (ورودی) مركز آموزش عالی ملاصدرای یزد كه پرسشنامه‌های این تحقیق را با دقت و حوصله تنظیم نموده‌اند و همچنین از مسئولان محترم آن مركز كه هزینه‌های مربوط به تحقیق را متحمل شدهاند تشكر می‌گردد.
 

منابع

ابراهیمی, علی 1380 ,ضروت اعمال نگرش سیستمیك در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی, چكیده مقالات همایش ملی گیاهان دارویی ایران, ص 1
فصلنامه علمی - پژوهش و سازندگی, زمستان 1379, شماره 49, اخبار و دستاوردهای علمی, ص 143


A survey on the consumption of medicinal plants in Yazd city
Yousef ghanbari-M. Rasti- A.R.Ranjbari- F. Amini
Isfahan center for research agriculture and natural resource p.o.box 81785-199

Abstract
The nowadays consumption of medicinal plants in between people be have the various reflex. Some people this understanding of suitable and positive and this consumption of preference at chemical medicinal and some other ( at different reasons ) of unsuitable consumption.The propos of this research is recognition of believed and consumption of medicinal plants in between of people. This research to be accomplished in 1382 year in Yazd city. The people, pharmacy and medicals is research socio. It became assemble of information by through of questionnaire. Finally consumption of quantity , difficult and reasons unconsumption of this medicinal so that seeing this 3 socio in instance therapy medicinal plants to became recognition.

قابل توجه هموطنان کرجی :

اجرای طرح آموزشی تشریح خواص گیاهان دارویی در کرج آغاز شد

عباس زارع گفت: دراجرای این طرح خواص گیاهان دارویی و اثرات مثبت آنها درسلامت جسمانی توسط کارشناسان فضای سبز به شهروندان آموزش داده می شود.
وی خاطرنشان کرد: علاقه مندان به شرکت دراین طرح آموزشی می توانند با مراجعه به پارک تنیس کرج بصورت رایگان از مزایای این طرح آموزشی بهره مند شوند.
زارع گفت: آموزش کارشناسان فضای سبز در پارک تنیس یک روزه خواهد بود و شهروندان پس از حضور دراین محل می توانند هماهنگی های لازم را برای بهره مندی بیشتر از نقطه نظرات آنان بعمل آورند .
مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز کرج افزود: دراین راستا، خواص گیاهانی نظیر رزماری، درخت زبان گنجشک، گل همیشه بهار و گردو که از آنها اکنون در فضای سبز شهری و مسکونی استفاده می شود، برای علاقه مندان تشریح خواهد شد.

باورهای مردمی و سنتی در مورد گیاهان دارویی استان مازندران
حسن قلیچ نیا
عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی مازندران
ساری - كیلومتر 6 جاده قایم شهر-مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی مازندران ص پ 559-48175

خلاصه

استان مازندران دارای توان بالای گیاهان دارویی به سبب برخورداری از عوامل متنوع محیطی تاثیر گذار بر روی پوشش گیاهی بوده است. این گیاهان از زمانهای دور مورد توجه مردم بوده و درمان بیماریهای مختلف مصرف می‌شدند. در این بررسی تعداد 85 گونه گیاهی دارویی با سابقه مصرف در طب سنتی مردم مازندران معرفی شده است. خواص دارویی این گیاهان در مناطق مختلف استان و باورهای مردمی در مورد این گیاهان با مراجعه به مناطق مختلف و پرسش از مردم و ساكنان با تجربه محلی جمع‌آوری شده است. در میان گیاهان معرفی شده، گیاهان خانواده نعناع و كاسنی دارای بیشترین موارد مصرف می‌باشند. علاوه بر آن آطلاعات رویشگاهی و اكولوژیكی و پراكنش گونه‌ها نیز ثبت و مورد مطالعه قرار گرفت.
واژه‌های كلیدی: گیاهان دارویی، باورهای مردمی، مازندران

مقدمه

امروزه گیاهان دارویی در بهداشت و سلامت جامعه نقش مهمی را ایفا می‌نمایندو گیاهان دارویی كه در مناطق مختلف می‌رویند به شدت مورد توجه قرار گرفته است. استان مازندران به واسطه برخورداری از شرایط مناسب فیزیوتوپوگرافیكی و اقلیمی از غنای بالایی در زمینه گیاهان دارویی برخوردار است و گیاهان موجود در عرصه جنگلها و مراتع از دیرباز توجه آنان را به خود جلب نموده است. در این زمینه ساكنان بومی مناطق مختلف استان با بهره‌گیری از تجربه‌های پیشینیان از گیاهان دارویی برای درمان و پیشگیری بیماریها استفاده می‌نمایند. در مجموع طب سنتی و باور‌های مردمی در مورد گیاهان دارویی در مازندران از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. اطلاعات مربوط به باورهای مردم مازندران در زمینه طب سنتی به صورت حتی پراكنده به ندرت ارائه شده است. هدف از این بررسی جمع‌آوری تجربه‌های و اطلاعات از مردم نواحی مختلف مازندران به منظور آگاهی از خواص گیاهان دارویی و بهره‌گیری از این تجربیات و رهنمود به مردم بومی در جهت مصرف بهینه، حفظ و حمایت از این گونه‌ها می‌باشد.

مواد و روشها

ابتدا مناطق مختلف استان به سه منطقه جغرافیایی شرق (ساری تا گلوگاه) مركزی (ساری تا نور) و غرب (نور تا رامسر) تقسیم گردید. در هر یك از این مناطق با مراجعه به افراد بومی خبره و پرسش از آنها، اطلاعات مربوط به نام محلی گیاه دارویی، موارد استفاده و خواص آنها و نحوه استفاده از این گیاهان جمع‌آوری گردید. در ضمن اطلاعاتی از قبیل نام علمی گیاه، خانواده، فرم رویشی، نحوه پراكنش (پراكنده، گسترده، نیمه گسترده)و همچنین برخی از ویژگیهای رویشگاهی از قبیل ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت آن، اقلیم، درجه حرارت و بارندگی متوسط سالانه نیز ثبت گردید. در مجموع گزینه‌ای كه بیشترین پاسخ افراد را در بر می‌گرفت به عنوان نتیجه نهایی در مورد خواص و نحوه استفاده و قسمتهای مورد استفاده گیاهان از دیدگاه طب سنتی در نظر گرفته شد. 

نتایج و بحث

نتایج بررسی نشان می‌دهد كه از میان 85 گونه معرفی شده، گونه‌های خانواده نعناع و كاسنی دارای بیشترین موارد كاربرد در مازندران می‌باشند. گونه‌های معرفی شده در طب سنتی مازندران كاربرد فراوانی داشته و توسط افرادی كه در این زمینه خبره هستند، مصرف و یا به دیگران برای مصرف توصیه می‌شوند. گونه‌های باریجه Ferula gumusa)) وTamus communis با نام محلی تشی گذر (ریشه گیاه) برای درمان دردهای كمر و مفاصل مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای درمان دردهای مختلف گونه‌های زوفا Hysopus officinalis)، كاسنی (cichorium intybus) و گل راعی (Hypericum perforatum) دارای مصرف در طب سنتی مازندران می‌باشد. گونه زوفا دارای پراكنش محدود در مازندران می‌باشد. از سوزاندن چوب سیاه تلو (Paliurus spina-christii) مایعی قهوه‌ای رنگ خارج می‌شود كه برای درمان زخم‌های قارچی مورد استفاده قرار می‌گیرد و اثر معجزه آسایی دارد. ضماد ریشه بید Salix alba) )نیز برای درمان زخم‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. گونه‌های جنس درمنه به‌خصوص Artemisia annua برای درمان انگل دارای كاربرد در مناطق مختلف مازندران می‌باشد. به نظر افراد بومی ریشه گونه زنبق germanica) Iris) دارای چنین خصوصیتی می‌باشد. برای درمان درد دندان، جویدن برگهای بارهنگ (Plantago lancelata و كتیرای استخراج شده از گونه‌هایی است كه در طب سنتی مازندران توصیه می‌شود. برای درمان سرماخوردگی، دم گرده گونه‌های Thalictorum minus با نام محلی پشی پشی كه در ارتفاعات بیشتر از 2000 متر از سطح دریا می‌روید و دانه‌های خاكشیرتوصیه می‌شود. سرشاخه‌های بابونه ( Anthemis altissima) برای درمان انگلهای روده و همچنین از دود نمودن قسمت لوله گلی بری تسكین درد ناشی از گزش مگس دامی در طب سنتی مازندران مورد استفادهمی شود. دم كرده برگهای گزنه و سرشاخه‌های دم شیر (Leonurus cardiaca) برای تقویت قلب و درمان كم خوابی مورد استفاده افراد بومی قرار می‌گیرد. برای تسكین سرفه و پایین آوردن حرارت بدن از گونه‌های مختلف بنفشه بخصوص بنفشه معطر (Viola odorata) استفاده می‌شود. گونه‌های مختلف خانواده نعناع برای برطرف نمودن دردهای گوارشی، تسكین اعصاب و درمان كم خوابی مورد استفاده در طب سنتی مردم مازندران می‌باشد. بیشترین فراوانی گونه‌های دارویی مورد استفاده در طب سنتی در ارتفاعات 3000-2000 متری از سطح دریا در اقلیم مدیترانه‌ای سرد تا نیمه مرطوب سرد با متوسط بارندگی سالانه 600-400 میلیمتر می‌باشد. در این بررسی تعداد 85 گونه معرفی شده است. با توجه به شرایط مناسب اقلیم مازندران و توان بالای گیاهان دارویی، باید در این زمینه تحقیقات و مطالعات بیشتری صورت گیرد تا ظرفیت‌های شناخته نشده استان در این زمینه مشخص گردد و بتوان از این ظرفیت‌ها به طور معقولانه استفاده نمود.

سپاسگزاری

بدین‌وسیله از ریاست محترم مركز تحقیقات منابع طبیعی و معاونان مربوطه و كلیه همكارانی كه در این بررسی در طول ماموریتها با اینجانب همكاری داشتند، كمال تشكر را دارم. 

منابع

1- قلیچ نیا، حسن. 1380 شناسایی و بررسی اكولوژیكی 36 گونه گیاهی اسانس‌دار در ماندران. انتشارات وزارت جهاد كشاورزی
2- قهرمان، احمد. سالهای متفاوت. فلور رنگی ایران. انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
3-مظفریان، ولی اله. 1373. رده‌بندی گیاهی. نشر دانش
4-مظفریان، ولی الله. 1375. فرهنگ نامهای گیاهان ایران. انتشارات فرهنگ معاصر


Traditional Believes in Concerning with Medicinal Plants in Mazandaran
Hassan Ghelichnia ,
Agriculture and Natural Resources Research Center of Mazandaran
Email:ms_ghelichh@yahoo.com

Abastract
Mazandaran provine have high potential for medicinal plants. This plants using by remedy of different diseases. In this study introduce 85 medicinal plants and collect properties theirs and traditional believes of Mazandaran peoples by means of questions from exprinced peoples and native information. The result of study show that plants belong to labiatae and asteraceae Families are very comsumption in this aeas

بررسی جهش زایی گیاه زیره سیاه با ا ستفاد ه از آزمون ایمز
دكتر بی بی صدیقه فضلی بزاز1، دكتر سیده مریم بهاری ساروی2، زهرا ثابتی نوقابی
1- مركز تحقیقات بیوتكنولوژی و دانشكده داروسازی، دانشگاه علوم پزشكی مشهد
2- دانشكده داروسازی مشهد (كارشناس آزمایشگاه كنترل میكربی فرآورده‌های دارویی)


 

مقدمه

تعداد قابل توجهی از جهش‌زاها خاصیت كارسینوژنی از خود نشان داده‌اند، بنابراین اهمیت ردیابی و شناسایی مواد جهش‌زا به وسیله آزمون‌های سریعی مانند آزمون ایمز مشخص می‌شود. زیره سیاه یكی از گیاهان دارویی است كه به طور وسیعی در طب سنتی ایران استفاده می‌شود. در این تحقیق، خاصیت جهش زایی این گیاه با استفاده از آزمون ایمز بررسی می‌گردد.
واژه‌های كلیدی: آزمون ایمز، جهش‌زایی، زیره سیاه


 

مواد و روشها

عصاره اتانولی زیره سیاه با روش پركولاسیون استخراج و تا حد خشك شدن حذف حلال گردید. با افزودن آب وكلروفرم به عصاره تام فاز آبی و كلروفرمی جدا گردید. برای جداسازی بهتر تركیبهای آلی، n-هگزان به فاز كلروفرمی و برای جداسازی بهتر پیگمانها، اتیل استات به فاز آبی اضافه شد. بعد از خشك كردن عصاره‌ها با استفاده از دستگاه تقطیر در خلاء به فاز اتیل استاتی ایزوبوتانل اضافه گردید (1).
برای انجام آزمون جهش زایی، ابتدا ژنوتیپ 4 سویه استاندارد سالمونلا تیفی موریوم (TA97، TA98، TA100، TA102) با بررسی 5 عامل مهم نیازمندی به هیستیدین (این سویه‌ها در اپرون هیستیدین خود دارای جهش بوده و توانایی تركیب هیستیدین را ندارند)، جهش rfa، جهش uvrB، حضورعامل R، وپلاسمیدpAQ1 (این سه عامل حساسیت سیستم را افزایش می‌دهند) تأیید گردید. آزمون جهش زایی یك بار در حضور S9 (آنزیم‌های كبد موش بزرگ) بار دیگر در عدم حضور S9 انجام گردید. سپس تعداد كلنی‌های ریورتانت را شمرده و با پلیت‌های كنترل مثبت (سویه باكتری + موتاژن خاص) و كنترل منفی (سویه باكتری + حلال ماده مورد آزمایش) مقایسه گردید (2).
 

نتایج و بحث

پس از تجزیه و تحلیل نتایج مشاهده شد كه عصاره‌های مورد آزمایش در سیستم ایمز فاقد اثر جهش زایی می‌باشند.
 

منابع

صمصام شریعت، هادی، عصاره‌گیری و استخراج مواد موثره گیاهان دارویی و روشهای شناسایی و ارزیابی آنها، انتشارات مانی اصفهان، ص 30-1، ( 1371)
1-Maron, D. M. and Ames, B. N. (1983), Revised methods for the salmonella mutagenicity test. Mutat. Res; 113, 173-215.
2.Samsam shariat H., Extraction of effective constitutes of herbal medicines and their identification and evaluation. Mani publication, Isfahan, (1982), pp. 1-30
3. Maron, D. M. and Ames, B. N. (1983), Revised methods for the salmonella mutagenicity test. Mutat. Res; 113, 173-215.

Investigation of mutagenicity effects of Carum carvi
1 Fazly Bazzaz B.S., Bahari Saravi S.M., 2 Sabeti Noghabi Z.
1Biotechnology Research Center and School of Pharmacy, Mashhad University of Medical Sciences, (MUMS)
2 School of Pharmacy, Mums.

A considerable number of mutagens has been shown to be carcinogenic. Therefore it is useful to detect mutagens through simple and rapid tests including Ames test. Carum carvi is one of the herbal plant that is widely used in Iranian traditional medicine. In this investigation the mutagenic activity of this plant was considered using Ames test. In this study, the mutagenicity effect of Carum carvi was investigated. The plant was collected in spring and dried in suitable conditions. Seeds of Carum carvi were extracted with ethanol. Ethanolic extracts were concentrated in vacuum. The Carum carvi seeds were extracted by perculation with ethanol. Watery phase was isolated by chloroform. In order to better isolation of organic compounds, n- hexane was added to chloroformic phase and for better isolation of pigments ethyl acetate was added to watery phase, Then isobutanol was added to ethyl acetate phase. The classic protocol describes by Maron and Ames (1983) was adopted. Tester strains of Salmonella typhimurium were TA97, TA98, TA100, TA102. These strains contain mutations in the histidine operon so that they cannot synthesize histidine. They have also additional mutations which increase further the sensitivity of the system. The substance was placed in plate containing agar in presence and absence of mammalian liver extracts (S9), with tester strains. After incubation for 2 days the number of revertant colonies were counted and compared with control plates. After analysis of the results, it was observed that the plant extract have no mutagenicity effects in Ames plate system.
Keywords: Ames test, Carum carvi, mutagenicity

بررسی اثرات ضد میكروبی دود و آلكالوئیدهای گیاه اسپند
دكتر بی بی صدیقه فضلی بزاز1، دكتر علی محمد محمدی،2 زهرا ثابتی نوقابی
1- مركز تحقیقات بیوتكنولوژی و دانشكده داروسازی، دانشگاه علوم پزشكی مشهد
2- دانشكده داروسازی مشهد (كارشناس آزمایشگاه كنترل میكروبی فرآورده‌های دارویی)
آدرس مكاتبه: مشهد.دانشكده داروسازی. صندوق پستی91775-1365
E.mail:z_sabeti2003@yahoo.com  

خلاصه

در این تحقیق اثرات ضد میكربی دود و آلكالوئید‌های تام گیاه اسپند بررسی شد. اثرات ضد میكربی آلكالوئیدهای تام گیاه با استفاده از روش رقت در آگار و تعیین حداقل غلظت مهار‌كنندگی رشد میكروارگانیسم (MIC) مزبور بررسی شد. همچنین اثر ضد میكربی دود حاصل از سوزاندن وزن مشخصی از دانه‌های اسپند، در دستگاه مخصوص و وارد كردن دود به محیط كشت حاوی میكرب مطالعه شد و حداقل وزن اسپند سوزانده شده برای مهار رشد میكرب محاسبه شد. در مجموع نتایج این تحقیق نشان داد آلكالوئیدهای تام و دود اثرات ضد میكربی خوبی به خصوص روی باكتریهای گرم مثبت داشت.
واژه‌های كلیدی: اسپند، آلكالوئیدهای تام، دود، اثر ضد میكربی.

 

مقدمه

استفاده از گیاهان دارویی به قدمت عمر انسان است، چرا كه امراض با پیدایش بشر متولد شده‌اند و اسناد چند هزار ساله موجود در تاریخ طب داروسازی حاوی تجربیات ارزشمند گیاه درمانی می‌باشند .تا چند دهه گذشته، داروها به طور عمده از گیاهان و منابع طبیعی به دست می‌آمد، با پیشرفت سریع در علوم جدید و داروهای سنتتیك ، از مصرف گیاهان دارویی بتدریج كاسته شد و داروهای سنتیك در بسیاری موارد جایگزین آنها شدند (1).
با توجه به اینكه برخی داروهای صناعی اثرات جانبی نامطلوبی از خود نشان دادند.وهمینطوراز نظر اقتصادی برخی بار مالی زیادی را لازم می‌دارد امروزه بازگشت به استفاده از گیاهان دارویی مورد توجه بسیار قرار گرفته است. پیدایش مقاومت‌های میكربی نسبت به برخی آنتی‌بیوتیك‌ها سبب گردیده تا محققین استفاده از منابع گیاهی در این مورد را نیز مورد ارزیابی قرار دهند .اسپند، در مناطق وسیعی از ایران پراكندگی دارد. در طب عوام به عنوان معرق، ضد كرم، قاعده‌آور و دود آن به عنوان ضد عفونی كننده فضای اتاق‌ها استفاده می‌شود(2).
 

مواد و روشها

گیاه با میوه كامل جمع‌آوری و در سایه و دور از نور آفتاب و در معرض جریان هوای مناسب خشك گردید. از آنجایی كه بیشترین مقدار آلكالوئید در دانه گیاه می‌باشد دانه گیاه را جدا و پودر نموده داخل بالن دستگاه سوكسله قرار داده و حدود یك لیتر متانول را به عنوان حلال روی پودر ریخته و مدت 12 ساعت عصاره‌گیری شد. عصاره متانولی به دست آمده از دو مرحله با دستگاه تقطیر در خلا تغلیظ و در یخچال نگهداری شد(3). عصاره تام با اسید كلریدریك %5 با 1=pH وهم حجم آن اتیل استات چند بار دكانته گردید، تا اینكه فاز اتیل استاتی رنگ نگیرد. به فاز آبی قطره‌قطره آمونیاك %10 اضافه نموده تا pH به 10 برسد. داخل قیف دكانتور هم حجم این فاز، كلروفرم اضافه شده فاز كلروفرمی حاوی آلكالوئید‌ می‌باشد كه به وسیله سولفات سدیم انیدر آبگیری شد(4). بعد از حذف حلال، عصاره آلكالوئید تام در انجام آزمایشات مورد استفاده قرار گرفت. میكربهای استاندارد مورد بررسی كاندیدا آلبیكنس (PTCC 5027)، پسودوموناس آئروژینوزا (PTCC 1074)، استافیلوكوكوس اورئوس (PTCC 1337)، اشرشیاكلی (PTCC 1330) و میكروكوكوس لوتئوس (PTCC 9341) می‌باشد، كه روی نوع پاتوژن آنها نیز بررسی شد. اثر ضد میكربی آلكالوئیدهای تام گیاه از روش رفت در آگار و تعیین حداقل غلظت مهار كنندگی رشد میكروارگانیسم‌های مزبور (MIC) بررسی شد. به این ترتیب كه غلظتهای مختلف از عصاره و آنتی بیوتیك استاندارد در محیط كشت مولر هینتون آگار تهیه شد و داخل پلیت ریخته شده هر پلیت را به چند قسمت تقسیم نموده و از هر سوسپانسیون میكربی معادل نیم مك‌فارلند با لوپ استریل برداشته و به صورت زیگزاگ در یك قسمت كشت داده می‌شود.بعداز 24 ساعت نتایج رشد یا عدم رشد مورد بررسی قرار گرفت(5). برای بررسی اثر ضد میكربی دود حاصل از سوزاندن دانه‌های اسپند؛ یك میلی‌لیتر از سوسپانسیون میكربی مورد نظر،(غلظت آن معادل محلول نیم مك فارلند)به 150 میلی لیترمحیط كشت مولر هینتون برات در ارلن افزوده و دانه‌های اسپند را در اوزان مورد نظر در محل مخصوص دستگاه طراحی شده سوزانده و دود حاصل را توسط دستگاه مكش Vacuum-in puts وارد محیط كشت مایع حاوی میكرب نموده تا حداقل وزن اسپند سوزانده شده برای مهار رشد میكرب محاسبه شود. این اعمال برای قرص فرمالین نیز انجام گردید و نتایج مهار رشد میكرب حاصل از دود اسپند با قرص فرمالین مقایسه شد.
 

نتایج و بحث

آلكالوئیدهای تام بیشترین اثر را بر روی كاندیدا آلبیكنس (غلظت كمتر از/ml g- 100) و همچنین اثرات خوبی روی باكتریهای گرم مثبت استافیلوكوكوس اورئوس و میكروكوكوس لوتئوس (غلظت كمتر از -g/ml 150) نشان داد، در حالیكه بر باكتریهای گرم منفی به ویژه پسودوموناس آئروژینوزا(غلظت /mlاg- 2000) كمترین پاسخ را نشان داد. غلظتهای فوق به ترتیب اثری معادل -g/ml 8 كلوتریمازول برای كاندیدا و-g/ml 10 آمیكاسین برای استاف اورئوس و -g/ml 4 آمیكاسین برای میكروكوكوس لوتئوس و -g/ml 40جهت پسودوموناس آئروژینوزا داشت. باتوجه به اینكه برای یك آنتی بیوتیك استاندارد اثر ضد میكربی در غلظت كمتر از -g/ml 10و برای یك ماده گیاهی خالص غلظت كمتر از-g/ml 100 آنرا به عنوان یك ماده ضد میكرب معرفی می‌كند، شاید بتوان آلكالوئیدهای این گیاه را عامل مؤثری بر میكرب‌ها دانست (6). تأثیر دود بر میكروبها نیز به این قرار بود:
Escherichia coli = Candida albicans > Micrococcus luteus > Staphylococcus aureus > Pseudomonas aeroginosa
 

منابع

1- صالحی سورمقی.محمد حسین.گیاهان دارویی و برنامه سازمان بهداشت جهانی.ماهنامه رازی.شماره 42.4-1374.34
2- زرگری، علی، گیاهان دارویی، جلد اول، چاپ پنجم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 450-448، آذر 1368.
3- صمصام شریعت، سید هادی، عصاره‌گیری و استخراج مواد موثره گیاهان دارویی، ماهنامه رازی، شماره 6، 14-6، 1370.
4- Shmma, A. Al., Drakes, S., Flynn, D. L., Mitscher, L. A., Park, Y. H., Rao, G. S. R., et al, (1981), Antimicrobial agents from higher plants: Antimicrobial agents from Peganum harmala seeds, Journal of Natural Products, 44, 6, 745-748.
5- Cruikshonk, R., Duguid, J. P., Marmions B. P. and Swain R. H. A., (1975), Medical Microbiology, 22nd, Vol 2, pp. 194-196, 203.
6- Rios, J.L., Recio, M.C. and Ilar, A., (1988), Screening methods for natural product with antimicrobial activity: A review of the literature, Journal of Ethnopharmacology, 23, 127-149.


Antimicrobail activity of total alkaloid and smoke of Peganum harmala
1Fazly Bazzaz B.S., Haririzadeh G., Mohammadi A. M., 2 Sabeti Noghabi Z.
1Biotechnology Research Center and School of Pharmacy, Mashhad, University of Medical Sciences (MUMS), 2 School of Pharmacy, MUMS.

Abstract
Peganum harmala is widely distributed in most parts of Iran. Because of its high alkaloids contents in seeds, this part of plant, as well as its smoke, was used for antimicrobial activity.
Total alkaloid was extracted by chloroform from the aqueous phase portion. The residue, total alkaloid, was dissolved in various amounts of methanol to obtain desirable concentrations It-s antimicrobial effect on different organisms were as follow: Candida albicans > Staphlococcus aureus> Micrococcus luteus.
The growth inhibitory results of smoke are as follow:
E. coli= C. albicans > M. luteus > S. aureus > P. aeruginosa. The resultes suggest total alkaloids of Peanum harmala as an effective agent on microorganisms.
Key words: Peanum harmala, Total alkaloid and Smoke, Antimicrobial activity

بررسی خواص درمانی و تركیبهای شیمیایی Nepeta cataria L.
حمیده فخر رنجبری1، فاطمه سفیدكن2 و زیبا جم زاد2
1- كارشناس ارشد مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی
2- هیأت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع

چكیده

گیاهL. Nepeta cataria از تیره نعنا، جزء گیاهان دارویی است كه از دیر باز به عنوان گیاه دارویی مورد استفاده قرار گرفته و در حال حاضر به عنوان مسكن، آرام بخش، تب بر و رافع اختلالات هاضمه مصرف می‌شود. سرشاخه‌های گلدار این گیاه از مازندران جمع آوری شد. اسانس گیری پس از خشك كردن، به روش تقطیر با بخار آب صورت گرفت. اسانس با بازده وزنی- وزنی 1/1% برحسب وزن خشك گیاه بدست آمد. تجزیه كمی و كیفی اسانس توسط GC و GC/MS انجام شد. از 7 تركیب شناسایی شده، نپتا لاكتون 2 (3/61%)، نپتا لاكتون 1 (7/32%) و β- كاریوفیلین (1/2%) بیشترین درصد را داشته و تركیبهای عمده اسانس بشمار می‌روند. مقایسه نتایج این تحقیق با گزارشهایی كه در رابطه با اسانس این گونه ارائه شده است، نشان دهنده كیفیت بسیار بالای اسانس نمونه ایرانی است.
واژه های كلیدی : تركیبات شیمیائی، نپتا لاكتون
 

مقدمه

Nepeta cataria L. گیاهی است از تیره نعنا متعلق به اروپا كه در مركز، غرب، جنوب غرب آسیا، هیمالیا، شمال آفریقا و شمال آمریكا می‌روید. پراكنش آن در ایران، شمال، شمال غرب، مركز و جنوب می‌باشد. Nepeta cataria گیاهی است چند ساله، كرك دار و معطر كه ارتفاع آن تا 5/0 متر می‌رسد. ساقه‌های آن راست و منشعب می‌باشد. Nepeta cataria از دیرباز به عنوان گیاه دارویی در طب سنتی چین و اروپا مورد استفاده قرار می‌گرفته است (1). دم كرده آن به عنوان نوشیدنی محرك، استفاده عمومی داشته و امروزه نیز در برخی از فروشگاههای مواد غذایی به صورت مخلوط با عنوان چای گیاهی فروخته می‌شود (4). كارشناسان گیاه درمانی معاصر به خصوص در امریكا، اعتقاد وافری به این گیاه دارند و در حال حاضر آن را به عنوان آرام بخش، مسكن ملایم، رافع اختلالات هاضمه و تب بر (با تشدید تعرق) توصیه می‌كنند. به علاوه دم كرده این گیاه به علت طعم ملایم خود در درمان سرماخوردگی، بیقراری و تب كودكان به راحتی قابل استفاده است (1 و 4).
مطالعات نشان می‌دهد كه اسانس N. cataria خواص بیولوژیكی و فارماكوژیكی دیگری نیز دارد. اسانس این گیاه به علت دارا بودن پنتا لاكتون، دارای خاصیت ضد باكتریایی، ضد قارچی و ضد ویروسی است و بر روی قارچهای جنس‌های میكروسپوریوم، آسپرژیلوس وپنی سیلیوم (5) و باكتریهای جنس استافیلوكوك (6) موثر است. از طرف دیگر نپتالاكتون فرمون جنسی برخی از حشرات است. بنابراین با جذب حشرات (نظیر شته ها) و یا دفع آنها (موریانه و پشه) می‌تواند در كنترل بیولوژیكی آنها موثر باشد (2، 4 و 7). به علاوه این گیاه جاذب گربه سانان است و در آنها نشاط مفرط ایجاد می‌كند (1 و 2). امروزه استفاده از این گیاه در پرورش و نگهداری گربه‌ها و سایر گربه سانان بسیار مرسوم است.
 

مواد و روشها

اندامهای هوایی گلدار گیاه در اواسط تیر از شمال جمع آوری گردید. پس از خشك كردن گیاه در محیط آزمایشگاه، 100 گرم از خرد شده گیاه، توسط دستگاه تقطیر با بخار آب اسانس گیری شد. اسانس به صورت یك لایه روغنی زرد روشن روی سطح آب بدست آمد كه پس از جدا كردن از آب و خشك كردن با سولفات سدیم وزن گردید و تحلیل و شناسایی تركیبهای تشكیل دهنده اسانس توسط دستگاه GC/MS در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع انجام گرفت.
 

نتایج و بحث

طبق نتایج بدست آمده، بیشینه اسانس در زمان 45 دقیقه بدست آمد. بازده اسانس 1/1% (وزن اسانس/ وزن اندام‌های هوایی) بود. تصویر شمارة (1) كروماتوگرام اسانس را نشان می‌دهد. براساس شناسایی تركیبها با استفاده از دستگاه GC/MS، 7 تركیب در اسانس شناسایی شدند كه عبارتند از: نپتالاكتون 1، نپتالاكتون 2، نپتالاكتون 3، β- كاریوفیلن، سیس-- فارنسین، - هومولن، كاریوفیلن اكسید. از میان تركیبهای فوق، نپتا لاكتون 2 (3/61%)، نپتا لاكتون 1 (7/32%) و - كاریوفیلن (1/2%) تركیبهای غالب هستند.
گرچه اسانس گیاهان دارویی به شرایط مختلف اقلیمی و خاكی دارای تفاوتهایی در كمیت و كیفیت هستند و میزان و نوع تركیبهای به محل جمع آوری نیز بستگی دارد (2و3و5)، اما براساس استانداردهای جهانی، اسانسی ازNepeta cataria كه دارای 80 تا 90 درصد نپتا لاكتون باشد، اسانس با كیفیت بالاست كه حتی در شرایط زراعی و كنترل شده نیز، به ندرت چنین اسانسی یافت می‌شود (2). مقایسه نتایج حاصل از این تحقیق با مطالعات پیشین، نشان می‌دهد كه نمونه مطالعه شده با داشتن 96% نپتا لاكتون دارای اساسن با كیفیت بسیار بالاست و می‌تواند از نظر اقتصادی برای بهره‌برداری بسیار مناسب باشد.

 

منابع مورد استفاده

1- امین، غلامرضا (1370) گیاهان دارویی سنتی ایران. انتشارات پژوهشی وزارت بهداشت و درمان.
2- David L., Hoffmann B. SC. (2001) catnip essential oil. Aromatherapy supplies. Order Toll Free: 1 888 Aroma 99.
3- Baranauskiene R., et. al (2003) sensory and instrumental evalution of catnip. J. Agric Food Chem. 18, 51 (13): 3840 - 8.
4- Haughton (2001) catnip. From www. Purplesage. org. uk.
5- Nedjalka, v.; popov S.S. (1996). Constitents of essential oils froom Nepeta cataria L., N. grandihora M.B. and N. nuda. J. essential oil Research. 8,639-643.
6- Nostro, A., Cannatelli MA., (2001) The effect of Nepeta cataria extract on edherence and enzyme production of staphylo coccus aureus. Int. J. Antimicrob Agents 18(16): 583-5.
7- Peterson C.J. EmS-Wilson J. (2003) Catnip essential oil as a barrier to subterranean termites in laboratory J. Econ. Entomol. 96(4): 1275-82.



Study of therapy properties and chemical composition
of Nepeta cataria L.
Hamideh Fakhre Ranjbari*_ Fatemeh Sefidkon _ Ziba Jamzad
Research center of Agricultural & Natural Resources of East Azarbaijan

Abstract
Nepeta cataria is one of aromatic and medicinal plants in world. In this study, plant material was collected from Mazandaran, at full flowering stage. The essential oil isolated by distillation from the aerial parts. The yeild was 1/1% w/w. The oil was analyzed by capillary GC and GC/MS. Among 7 compounds identified, the major components were nepetalacton 2 (61/3%), nepetalacton 1 (32/7%) and β-caryophylene (2/1%).
Keywords: Nepeta cataria, essential oil, Nepetalacton

بررسی تاثیر سوپرمینت (اسانس نعناع)‌ بر شكایات گوارشی بعد از عمل سزارین
نسرین فاضل
كارشناس ارشد مامایی دانشكده علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار

 

خلاصه

نعناع یکی از سبزی های خوردنی با طبیعت گرم است.این تحقیق با هدف تعیین تاثیر اسانس نعناع بر شکایات گوارشی بعد از عمل سزارین در سال1381در سبزوار انجام شد.عوارض گوارشی مثل درد آروغ مشکلات تنفسی دفع گاز درد محل بخیه بررسی شد.در نهایت مشخص شد که نعناع بر داشتن آروغ تاثیرداشته وباعث کاهش دیستانسیون شکم میشود.
واژه های کلیدی : سزارین ، عوارض گوارشی ، نعناع .

 

مقدمه‌

یكـی از عوارض عمومی كه بعد از هر عمل جراحی عارض می شود، عوارض گوارشی می باشد . میزان عوارض در مادرانی كه تحت عمل سزارین قرار می گیرند بطور قابل ملاحظه ای بیشتر از افرادی است كه زایمان طبیعی دارند. احتباس گاز در روده ها غالباً پس از عمل سزارین شایع است كه مشكلات تنفسی را بدنبال دارد وبهعلت احتباس شكم احتمال باز شدن بخیه ها بعد از سزارین شایع تر از هر عمل جراحی شكم است(1). گیاه‌شناسان نعناع را بعنوان ضد اسپاسم،‌ ضد استفراغ، ‌ضد نفخ،‌ ضد درد،‌ ضد میكروب در نظر دارند (2). قطره خوراكی سوپرمینت داروی جدیدی در ایران است كه از دسته دارویی ضد نفخ هاست(3). لو.جی . اچ و همكاران (1997 ) در پژوهشی نشان دادند كه اسانس نعناع در بهبود كرامپهای شكمی مؤثر است (4).

 

مواد و روشها

‌ این پژوهش از نوع كارآزمایی بالینی، دو گروهه دو متغیره، ‌و دو سوكور می باشد كه بر روی 107 نفر از خانم های مراجعه كننده به بیمارستان شهیدان مبینی شهر سبزوار كه سزارین شده بودند انجام گرفت. سپس اهداف پژوهش را برای آنان شرح داده و در صورت تمایل فرد به شركت در تحقیق، ‌ابتدا فرم انتخاب نمونه را تكمیل می كردند و در صورت واجد شرایط بودن ، بعد از قطع سرم فرم های مصاحبه و مشاهده تكمیل می شد سپس فرم ثبت وضعیت بالینی بعد از عمل در اختیار مادر قرار داده می شد تا میزان شدت دردی را كه در محل عمل احساس می كند بر روی مقیاس دیداری درد علامت بزند. برای اندازه گیری شدت درد با این ابزار ضمن نشان دادن آن به مادر از وی خواسته می شد تا شدت دردی را كه احساس می كند با زدن علامت روی این ستون مشخص كند همچنین صداهای روده قبل از مصرف دارو و دارونما سمع شد و از وجود مشكلات تنفسی قبل و بعد از مصرف دارو سؤال می شد . سپس دارو و دارونما كه توسط مشاور داروساز كد گذاری شده بود و برای پژوهشگر و كمك پژوهشگر نامشخص بود به میزان 40 قطره در cc 30‌ آب لوله كشی شهری به فاصله 20 دقیقه در 3 نوبت بعد از قطع سرم و خوردن چای داده می شد و در پایان هر 20 دقیقه و 120 دقیقه بعد از مداخله فرم معاینه بالینی تكمیل می شد. روشهای آماری مورد استفاده در این پژوهش كای- دو ،‌من- ویتنی، تی دانشجویی و تست دقیق فیشر و رگرسیون رتبه ای بود.
 

نتایج و بحث‌

براساس نتایج آزمون های آماری،‌ دو گروه از نظر سن (35/0 = P) ، سطح تحصیلات مادر (59/0=P) ، سطح تحصیلات همسر (94/0=P)، شغل مادر (17/0=P)و شغل همسر (99/0=P) همگن میباشند نتایج پژوهش نشان می دهد كه دو گروه از نظر داشتن آروغ در 20 دقیقه سوم بعد از مداخله اختلاف آماری معنی داری داشتند كه نشان دهنده تأثیر دارو نسبت به دارونما را نشان می دهد كه در خروج گاز نقش داشته است . در نهایت مشخص شد كه تنها عامل دارو (001/0 P<،‌ برآروغ زدن تاثیر گذار بوده است. كه با نتایج پژوهش ممیشی (1378) با عنوان بررسی تأثیر كارمنیت (اسانس نعناع ـ بادرنجویه ـ‌گشنیز) ‌بر شدت نفخ بعد از سزارین) همخوانی دارد (5). احتمالاً وجود نعناع در كارمنیت علت مشابه بودن نتایج است. همچنین فریز (1999)‌ در پژوهش خود كه از كپسول تركیبی نعناع و زیره استفاده كرده بود كاهش آروغ را گزارش كرد(6) . یافته‌های این پژوهش تاثیر سوپرمینت را بر احساس فشار در محل بخیه ها نشان نداد كه با نتایج پژوهشی ممیشی همخانی دارد . Mieklefield و Jury (2003) در تحقیق خود نشان دادند كه مخلوط زیره و نعناع در شل كردن عضلات صاف روده و كاهش علایم دیس پپسی عملكردی تاثیر دارد(7). همچنین Spirling و Daniels (2001) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند كه استفاده از نعناع بعد از شام یا ناهار باعث كاهش و تسكین علایم سوء هاضمه می شود (8). با توجه به نتایج پژوهش پیشنهاد می شود كه تأثیر سوپرمینت بر عوارض گوارشی بعد عملهای جراحی زنان بر عوارض گوارشی سندرم روده تحریك پذیر، ‌تهوع و استفراغ بعد عمل جراحی و شدت نفخ بعد زایمان طبیعی بررسی شود.

 

سپاسگزاری

بدین وسیله از معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشكی مشهد و سركار خانم تفضلی و جناب آقای دكتر رمضانی و جناب آقای دكتر اسماعیلی كه در زمینه اجرای این طرح پژوهشی با این جانب همكاری داشتند كمال تشكر را دارم.

 

منابع

1- گری، ماتیوم؛ اچ، كالین؛ كلندر، رابین. طب زایمان. ترجمه جواد خوش زبان، زهرا محمدی اردمالی به راهنمایی وهرز غفاری، تهران: انتشارات شركت سهامی افست، 1367، ص 490-493.
3- بروشور دارویی سوپرمینت، شركت داروئی ایران-كاشان باریج اسانس 1381.
5- ممیشی، نینا. بررسی تاثیر كارمینت بر شدت نفخ زنان تازه سزارین شده. پایان نامه كارشناسی ارشد پرستاری دانشگاه آزاد تهران، 1379.
2. Dove M. -An encyclopedia of natural healing for children infants.-New canaan . CT: Keats publiching , Tuc., 1996.
4. Liu JH, chen GH, yeh Hz et al. -Enteric-coated peppermint oil capsule in the treatment of Irritable bowel syndrom:a prospective /randomized trial.-J Gastrorentrol. 1997;32:765-768.
6. Frise, J, Kohler s. - Peppermint oil fixed combination in non-ulcer dyspeppsia - comparison of the effects of enteric preparations. Pharmazie 1999 Mar ; 54 (3): 210-5.
7. Micklefield G, Jung O,, Grieving I, May B. Effects of intraduodenal application of peppermint oil (WS-1340) and Caraway oil (WS-1520) on gastrodudenal motility in healthy volunteers Phytother Res. 2003 Feb ; 17(2) : 135-40
8. Spirling LI, Daniels IR. Botanical perspectives on health peppermint : more than just an after - dinner mint. J R Soc Health. 2001 Mar ; 121(1): 62-3.


The effect of supermint oil on gastrointesrinal disorder after cesarean section
N. Fazel
Faculty of Medical Science Sabzevar

Abstract
Gastrointestinal disorder is one common complication after any operration. This is the most common disorder that cause women notices medicine. Cesarean is the most common surgery in women. And the more patientes include gastrointatinal complications and bad conclusion after cesarean section that varity drugs was for treatment. This clinical trial double - blined, two-group study , involving 107 women (Placebo 47. drug 60) was be cesarean carried to evaluate the effect. of supermint oil on gastrointestinal disorder after cesarean section. Sampling method was on aim. The method was eat drug and placebo after finished Npo three dose 40 dropper 20 minutes in the have women that had caracterised. According to the results, chi- square test showed the effect drug on the belching in third 20 minutes (p< 0.001) after intervention. But the efficacy of each treatment drug and placebo on elimination yas, pressure on suture, breath complications, bowel sounds was not significant
Conclusion: Results showed that the effect of supermint oil on belching in third 20 minutes after cesareon on drug group more than placebo group.
Key words: Spearmint, cesarean, postoperative

بررسی اثر ضد میكروبی عصاره برخی گیاهان دارویی بر
میكروفلورای خشكبار
سودابه عین افشار
عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان
مشهد- مقابل پلیس راه طرق- مجتمع كشاوزری طرق، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان ص- پ- 488 كد پستس 91735

 

خلاصه

در زمینه استخراج مواد موثر از گیاهان دارویی می‌بایست تحقیقات دامنه داری صورت گیرد. در این تحقیق ابتدا از چند گیاه دارویی مانند نعناع، درمنه، سیاهدانه و كاكوتی مواد موثره به طریق استخراج با حلال جداسازی شد، سپس در غلظت‌های مختلف به محیط‌های كشت حاوی كپكها و مخمرها و باكتریهایی كه از خشكبار جداسازی و تخلیص شده بود اضافه گردید. پس از 48 ساعت قطر هاله منطقه ممانعت شده اندازه گیری شد ونمونه‌ها با شاهد كه كشتهای كپك، مخمر و باكتری موجود در نمونه خشكبار بود مقایسه شد و نتیجه گرفته شد كه عصاره گیاهان دارویی بكار رفته دراین تحقیق به طور قابل ملاحظه‌ای از رشد میكرواورگانیسمهای موجود در خشكبار ممانعت نمود.

واژه های كلیدی:گیاهان داروئی ، اثرات ضد میكروبی

 

مقدمه

محصولات خشكبار استان خراسان شهرت جهانی دارد و دارای كیفیت مطلوبی است، اما همه ساله شاهد برگشت حجم بالایی از محصول خشكبار به علت آلودگی میكروبی آنها از كشورهای مقصد هستیم، بنابراین سالم‌سازی این محصولات قبل از صادرات از مشكلات عدیده امر صادرات می‌كاهد. حاتم و هنافی با استفاده از صفحات اشباع شده از دی اتیل اتر عصاره گیاه سیاهدانه را استخراج كردند و نشان دادند كه این صفحات از رشد باكتریهای گرم مثبت مانند استافیلوكوكوس اورئوس و گرم منفی مانند سودوموناس آئروجینوزا و اشریشیاكلی و یك مخمر به نام كاندیدا آلبیكانس ممانعت كرد(5). آكگول از برخی گیاهان دارویی اسانس روغنی جدا كرد و نشان داد كه این ماده در شرایط غیر زنده در مقابل 10 باكتری و 10 قارچ اثرممانعت كنندگی داشته و فعالیت ممانعت كنندگی اسانس در مقابل باكتریها در مقایسه با قاچها بیشتر بود(9).
مابروك و ال شایب غلظتهای مختلف از دانه‌های سیاهدانه را در محیط كشت ذرت و برنج بكاربردند و كپك آسپرژیلوس فلاووس كه تولید ككنده آفلاتوكسین می‌باشد را در آن رشد دادند كه در این محیط‌ها سیاهدانه موجب ممانعت از تولید آفلاتوكسین تا حدود 90-85 درصد شد، در حالی كه نمونه شاهد تنها 10 درصد اثر ممانعت كنندگی داشت(9)راتی و همكاران در شرایط غیر زنده فعالیت ضد میكروبی روغنها و مواد غیر قابل صابونی دارویی را بررسی كردند و نشان دادند كه این مواد فعالیتهای ضد قارچی و ضد میكروبی مشخصی دارند(8).

مواد و روشها

در این طرح گیاهان نعناع، درمنه، سیاهدانه و كاكوتی را به صورت خرد و ریز نموده سپس به مدت 24-48 ساعت در حلالهای مناسب خیس شد. سپس حاصل را صاف كرده و در دستگاه تبخیر گردان حلال تبخیر شد، به ماده غلیظ بدست آمده جهت جدا كردن واكسها متانول اضافه شد و پس از بهم زدن شدید به مدت یك ساعت در دمای 15- درجه نگهداری شد، پس از صاف كردن هیدروكربنهای سنگین رسوب كرده جدا شد و با تبخیر باقیمانده الكل عصاره خالص بدست آمد.
در محیط‌های كشت سابورودكستروز آگار و پلیت كانت آگار وجود و تعداد كپكها و مخمرها و باكتریهای موجود درنمونه‌های خشكبار تهیه شده بررسی شد و به طور همزمان درصدهای مختلفی از عصاره 40-1 میلیگرم به خشكبار افزوده شد در مدت 48 ساعت نگهداری در اینكوبیتور 25 درجه قطر هاله ممانعت شده بررسی شد و نتایج با نمونه شاهد كه هیچ عصاره‌ای به آن اضافه نشده بود مقایسه شد.
 

نتایج و بحث

نعناع در مقایسه با نمونه شاهد دارای منطقه ممانعت شده قابل ملاحظه‌ای بود، به نحوی كه از رشد كپكها، مخمرها و باكتریها ممانعت نمود، درمنه در مقایسه با نمونه شاهد دارای منطقه ممانعت شده مناسبی برای كپكها و مخمرها و باكتریها بود. سیاهدانه نیز در منطقه ممانعت شده عاری از هر گونه كپك، مخمر و باكتری بود. قطر هاله نیز قابل ملاحظه بود. كاكوتی نیز به میزان قابل توجهی ازرشد كپكها، مخمرها و باكتریها ممانعت نمود.
حداقل بازدارندگی از رشد كپكها و مخمرها عبارتند از: نعناع: 3 میلی گرم در لیتر،درمنه 2 میلی گرم در لیتر،سیاهدانه 4 میلی گرم در لیتر، كاكوتی 3 میلی گرم در لیتر. و حداقل بازدارندگی از رشد باكتریها: نعناع: 2 میلی گرم در لیتر، درمنه 4 میلی گرم در لیتر، سیاهدانه3 میلی گرم در لیتر و كاكوتی3 میلی گرم در لیتر.

منابع

توكلی صابری، م و م. صداقت، 1368، گیاهان دارویی، انتشارات روزبهان.
زرگری، علی، 1368، گیاهان دارویی، انتشارات دانشگاه تهران(جلد اول).
صمصام شریعت، س،ه، 1371، عصاره گیری و استخراج مواد موثره گیاهان دارویی، انتشارات مانی.
مرتضوی، علی، 1371، اطلس میكروبیولوژی، انتشارات دانشگاه مشهد.
Akgul, A., 1989, Antimicrobial activity of black cumin (nigella Sativa) essential oil, Gaz. Univ. Eczacilic, Fak. Derg, 6(1): 63-68.
Bindu, T.K., P.M. Shafi, PD.Rajan and Y.R.Sarma, 1089, Antifungal activity of uvaria narum extracts. Allelopathy J. 5(a)67-71.
Hanafy. M.S.M., Hatem< 1991. Studies on the antimicrobial activity of nigella Sativa(black Cumin). Elsivier scientific. Vl 34(213): 273-278.
Rathee, P.S., Sh. Mishara, R. Kaushal, 1987, Activity of essential oil, fixed oil and unsaponifibl matter of Nigella Sativa L., Indian.
Shayeb, El., SS. Mabrouk, NMA., 1984, Utilization of some dibble and medicinal plants to inhibit aflatoxn formation, Nutrition reports international. 29(2)273-282.


Antimicrobial effect of medicinal plant essential oil on dried fruit microflora
Soodabeh Ein-Afshar
Khorasan Agriculture and Natural Resources Research Center
Email:soodabeheyn@yahoo.com

Abstract
The extraction of essential oil in medicinal plant must be study totaly, in this research at first, effective material were extracted from some medicinal plant such as: mentha, Artemisia, nigella stiva and ziziphora, with solvent and added to cultures of dried fruit mold , yeast and bacteria in different concentrations after 48 hours the diameter of inhibition zone measured and compare with cultures of dried fruit mold, yeast and bacteria samples. Results showed that medicinal plants extracts in this research considerably inhibited from dried fruit microorganisms.

Keywords: medicinal plants, Antimicrobial effect

كاربرد گلسنگ‌ها در پزشكی
حمید رضا عكافی1، مریم زمانی2، شیوا هاشمی2، مرضیه نافیان2، سمیه پارسافر3
1- عضو هیأت علمی گروه زیست شناسی و عضو رسمی باشگاه پژوهشگران جوان
2- دانشجوی كارشناسی زیست شناسی و عضو رسمی باشگاه پژوهشگران جوان 3- كارشناس میكروبیولوژی و عضو رسمی باشگاه پژوهشگران جوان
اصفهان - فلاورجان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فلاورجان

 

خلاصه

گلسنگ از همزیستی بین یك قارچ و یك جلبك تشكیل می‌شود . این موجودات به واسطه سنتز تركیبهای شیمیایی به منظور حفظ این همزیستی، می‌توانند برای اجزاء دیگر اكوسیستم نیز مفید باشند . با یك مطالعه مروری در مورد این فواید مشخص شد كه استفاده دارویی از گلسنگ‌ها از دیر باز بدون شناخت علمی و دقیق از تركیبهای آنها مورد توجه بشر بوده و تا امروز كه به صورت علمی به استخراج، تفكیك و شناسایی تركیبها می‌پردازند، ادامه یافته است . نتیجه این مطالعات شناسایی نقش تركیبهای گلسنگی از جمله : خاصیت آنتی بیوتیكی، اثرات ضد توموری، اثرات ضد میتوزی و استفاده‌های آرایشی می‌باشد . حتی این تحقیقات در حد بكارگیری تركیبهای گلسنگی در جلوگیری از فعالیت ویروس HIV -1 نیز پیشرفت داشته است و امید می‌رود كه روزی گلسنگ‌ها نیز همانند گیاهان دارویی جایگاهی در طب جدید و داروهای گیاهی داشته باشند .

واژه های كلیدی : گلسنگها، خواص داروئی


 

مقدمه

گلسنگ‌ها ارگانیسم‌های مضاعفی هستند كه از همزیستی یك قارچ با یك جلبك حاصل شده‌اند. قارچ جز غالب، معمولاً از گروه آسكومیست‌ها بوده و در مورفولوژی و تكثیر گلسنگ دخالت داشته و جلبك‌ها كه بیشتر از گروه سیانوباكترها هستند طی عمل فتوسنتز، تركیبهای لازم را برای هر دو موجود را فراهم می‌كنند (7). چنین همزیستی موفقیت آمیزی قادر به ساختن و تولید تركیبهایی است كه ممكن است در هر كدام از آنها به تنهایی نباشد. به منظور استخراج و شناسایی این تركیبها از شیوه‌های متفاوت مثل روش سوكسله استفاده می‌شود. از مهمترین تركیبهای گلسنگی شناخته شده می‌توان به Usnic acid، Protolichesterinic acid، Rhizocarpic acid، Leocotylin، Atranorin و - اشاره كرد (4 و 5) . این تركیبها می‌توانند نقش‌های متفاوتی ایفا كنند . از این تركیبها در تهیه لوازم آرایشی - بهداشتی مثل تهیه پودر‌های تقویت كننده مو، تهیه پوشاك بچه و نوارهای بهداشتی، تهیه باندهای زخم، همچنین به صورت پماد در كاهش تورم، التیام سوختگی‌ها و نرم كننده پوست و یا به صورت جوشانده در درمان بیماری‌های تنفسی و گوارشی استفاده می‌شود (3) .

 

مواد و روش‌ها

مطالعه‌ای دراز مدت در مورد كاربرد بیولوژیكی گلسنگ‌ها از طریق كتب و منابع اینترنتی انجام گرفت . همچنین سعی بر پیدا كردن تركیبهای موجود در تعدادی از گلسنگ‌های شناخته شده در خراسان رضوی شد . در ضمن این مطالعات، به منظور بررسی عینی اثرات ضد میكروبی گلسنگ‌ها، مقداری عصاره گلسنگ Lecanora sp. را استخراج و علیه باكتریهای Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis , Streptococcus pyogenes , megatrium , E . coli Bacillus بكار گرفتیم . به دنبال تلقیح باكتریها به محیط كشت MHA حاوی عصاره گلسنگی پس از 48-24 ساعت با اندازه‌گیری قطر هاله‌های عدم رشد حساس بودن سه باكتری Staphylococcus aureus و Streptococcus pyogenes و Bacillus subtilis به این عصاره گزارش شد .
 

نتایج و بحث

به دنبال مطالعات كتابخانه‌ای و اینترنتی توانستیم اطلاعات زیادی درمورد كاربردهای اولیه و فعلی گلسنگ‌ها در پزشكی، همچنین نوع تركیبهای گلسنگ‌های معرفی شده در استان خراسان رضوی كسب نموده و ارائه دهیم . از نظر نوع تركیبها در گلسنگ Lecanora muralis سه تركیب Leucotylin، Murolic acid و Neodihydromurolic acid و برای گلسنگ Dimelaena oreina تركیب Isosphaeric acid گزارش گردید . در ادامه نتایجی به شرح زیر در رابطه با كاربرد گلسنگ‌ها در پزشكی بدست آمد كه می‌تواند در طب جدید نیز قابل ملاحظه باشد (1 و 5) .
با توجه به گزارشهای متعدد در مورد استفاده از گلسنگ Cetraria islandica در درمان سرطانهای معده و روده، تركیبهای آن استخراج و به صورت درون آزمایشگاهی در جلوگیری از فعالیت Helicobacter pylori مورد آزمایش قرار گرفته و مشخص شد كه مسئولیت این عمل بر عهده تركیب Protolichesterinic acid می‌باشد (4) .
پرفسور دیوید طی یك مطالعه‌ای مروری بر روی تعدادی از تركیبهای گلسنگی عنوان كرد كه از تركیبهای Cetraria islandica به صورت قرص‌های ضد سرفه استفاده شده و تركیب Usnic acid موجود در گلسنگ Alectoria sarmentosa در درمان زخم‌های پوستی و بند آورنده خون كاربرد دارد (3) . فیزیولوژیست‌ها با داشتن اطلاع از حضور باكتری Bacillus licheniformis در بین بال و پر پرندگان مطالعه‌ای انجام دادند . آنچه كه مشخص بود این باكتریها با داشتن آنزیم كراتیناز، پیوند‌های B كراتین موجود در پرها را شكسته و در چرخه این ماده دخالت می‌كنند. (6) در مطالعه‌ای نیز به ارزیابی اثر Protolichesterinic acid موجود در گلسنگ Cetraria islandica پرداخته و مشخص شد كه این تركیب اثر بازدارندگی بر روی فعالیت آنزیم DNA پلی مرازی در HIV-1 انسان دارد. (8) همچنین می‌توان به فعالیت ضد توموری این تركیب علیه كارسینوما در موش و فعالیت ضد میكروبی علیه باكتریهای Mycobacterium tuberclosis، Staphylococcus اشاره كرد (2). در ادامه مطالعات پی به حساسیت‌زا بودن برخی تركیبهای گلسنگی برده شد كه این مورد لزوم احتیاط در مصرف تركیبها را ایجاد می‌كند. تركیبهایی مثل Usnic acid، atranorin و evernic acide می‌توانند حساسیت پوستی ایجاد كنند. (4) در انتها می‌توان توصیه نمود كه با وجود انجام مطالعات زیاد بر روی گلسنگ‌ها و بكارگیری آنها در زمینه‌های مختلف علوم، ضرورت شناخت گلسنگ‌های كشورمان در ابتدا و بعد شناسایی تركیبها و موارد استفاده آنها در دستور كار متخصصان درگیر در بكارگیری گیاهان دارویی قرار گیرد .

 

منابع

1- ذكایی، محمود (1381) : مطالعه و پراكندگی گلسنگ‌های راسته Lecanorales در مشهد و حومه . رستنیها، جلد 3
2- Cardarelli , M and etal (1997): Antimitotic effects of usnic acid on different biologicl system . 53 (8) : 667-672
3- Howksworth , D . (2000) : Bioactives from lichens . the pharmaceutical Journal . vol : 204 , No . 7095
4- In golfsdottir , k & et .al. (1997): In vitro susceptibility of Helicobacter pylori to protolichesterinic acid from the lichen cetraria islandica .41 (2): 215 - 217
5- Mclaughlinl, Dij.(2000): The mycota, systems and Evolution
6- Ohio wesleyan university (1993): Birds, herbs and bacteria, the effects of antimicrobial plant nesting material on feather degrading bacteria
7- Torres, A. (2003): Characterization of surface n-alkanes and fatty acids of the epiphytic lichen Eur.j.Biochem, 270, 2120-2125
8- Wagner, H.et.al (1995): Mechanistic evaluation of new plant - derived compounds that inhibit HIV-1 reverse transcriptase


Application of lichens in medicin
Hamid Reza Akkafi , Maryam Zamani , Shiva Hashemi , Marzieh Nafian , Somayeh Parsafar
Isfahan - Falavarjan Islamic Azad University
Email: hrakkafi@yahoo.com

Abstract
A lichen is a symbiotic organism composed of mycobiont and a photobiont . lichens produce a complex rang of secondary metabolites and in this way are benefit for them selves and other parts of ecosystem .
In a review on usage of this compounds, we understood that the human used this substances from easly to this years. The results of this study showed application of lichen substrates for antibiotic , antitomure and antimitotic effects and cosmotic usages. Even , lichens used to inhibition of DNA- polymeras activity of HIV-1 in human. At the end, we hope for the use of lichens in herbar medicines in future.

Keywords: Lichens, medicinal application