دانش، اعتقاد و عملكرد مردم شهرستان سمنان نسبت به گیاهان دارویی
سكینه مهمان نواز - اعظم السادات موسوی
1 - دانشجویان كارشناسی رشته گیاهان دارویی.
سمنان - میدان امیركبیر - بلوار بسیج - جنب استانداری - مركز منابع طبیعی سمنان - تلفكس: 4441982
 

خلاصه

این پژوهش با هدف تعیین میزان دانش، اعتقاد و عملكرد عامه مردم نسبت به گیاهان دارویی از جمعیت بالای 15 سال شهرستان سمنان تهیه شده است و روش نمونه گیری به صورت تصادفی در 4 منطقه و هر منطقه 60 نمونه به طور مساوی انتخاب شدند. اطلاعات از طریق پرسشنامه جمع آوری و به وسیله تعیین میانگین، درصد فراوانی و آزمون تحلیل واریانس و آزمون k اسکئرمورد تجزیه و تحلیل قرا گرفت و در این رابطه با وجود این كه بیشتر افراد از سطح آگاهی خوبی برخوردارند، اما از نظر عملكرد ضعیف هستند و در برخی موارد اكثر افراد اطلاعاتی را كه از طریق بزرگان فامیل كسب كرده اند نادرست می‌باشد. رابطه بین شناخت افراد از گیاهان دارویی و مصرف آن در بیماریها معنی دار نیست (05/0 ) یعنی شناخت مردم از گیاهان دارویی، تاثیری در مصرف آن ندارد و رابطه بین اعتقاد به مؤثر بودن گیاهان دارویی در درمان بیماریها با مصرف گیاهان دارویی معنی دار نیست (05/0 ) یعنی اعتقاد یا عدم اعتقاد به مؤثر بودن گیاهان دارویی نقشی در استفاده درمانی گیاه ندارد. امید است در عرصه قوانین مرتبط با گیاهان دارویی، سرمایه گذاری انسانی و ابزاری، فرهنگ مصرف و آموزش رسمی و عمومی تحول شفافی داشته باشیم(3) تا بتوانیم یكی از قطبهای تولید مصرف این داروهای گیاهی باشیم.

واژه های كلیدی : گیاهان داروئی ، دانش

 

مقدمه

گیاهان دارویی در طول تاریخ همیشه با انسان قرابت خاصی داشته وآثار دارویی وموارداستفاده آن برهیچ كس پوشیده نیست، اگرچه مصرف گیاهان دارویی باتوسعه صنایع شیمیایی محدودشده است، (2)اماچشم اندازمیزان استفاده ازگیاهان درآینده روبه افزایش است.(1) طبق بررسی‌های انجام شده و مقایسه كشورهای پیشرفته و در حال توسعه با كشور ایران مشاهده می‌شود كه از سالهای 1945 تا 1985 قوانین مدونی برای چگونگی تولید و توزیع داروهای گیاهی بوجود آمده است و تعداد پزشكان آموزش دیده طب سنتی در این كشورها همچنان در حال افزایش است، ولی در ایران در این باره اقدامی نشده است و حتی درصد گیاهان عرضه شده در نظام دارویی در سال 1995 كمتر از 3 درصد بوده است،(3) كه حاكی از آگاهی و انگیزه پایین مردم می‌باشد.
 

مواد و روشها

این مطالعه پژوهشی توصیفی می‌باشد. جمعیت مورد مطالعه افراد بالای 15 سال شهرستان سمنان می‌باشند كه به صورت تصادفی در 4 منطقه (بالا شهر، متوسط به بالا، متوسط به پایین، پایین شهر) و به طور مساوی در هر منطقه 60 نمونه گیری انجام شده است. پرسشنامه‌ای بر اساس سؤالات پژوهشی برای ارزیابی سطح دانش، اعتقاد و عملكرد مردم نسبت به گیاهان دارویی به صورت تستی (3 گزینه ای) تهیه كرده و با مراجعه به در منازل تكمیل نمودیم. پس از آن اطلاعات را در فایلی تحت نرم افزار SPSS وارد كامپیوتر كرده و با تحلیل مورد نظر كه شامل تحلیل واریانس و آزمون k اسکئر بود نتایج به شرح زیر استخراج گردید و همچنین اطلاعات آماری پاسخ دهندگان در خصوص سؤالات پرسشنامه، نیز در بخش نتایج و بحث آمده است.
 

نتایج و بحث

در خصوص اطلاع پیدا كردن افراد در زمینه گیاهان دارویی 4/0 درصد از طریق مطالعه، 6/64 درصد از طریق بزرگان فامیل و 4/0 درصد از طریق رسانه‌ها 6/9 درصد از طریق مطالعه و بزرگان فامیل و 1/12 درصد از طریق رسانه و بزرگان فامیل كسب كرده اند و 9/12 درصد اطلاع كاملی ندارند. در رابطه با آگاهی و شناخت افراد نسبت به گیاهان دارویی، 2/79 درصد گیاهان دارویی را می‌شناسند، 1/7 درصد گیاهان دارویی را نمی شناسند و 8/3 درصد تا حدودی به گیاهان دارویی آشنا هستند. در رابطه با اعتقاد مردم به اثر درمان گیاهان دارویی، 9/92 درصد به اثر درمانی گیاهان دارویی معتقدند و 4/0 درصد افراد به اثر درمانی آن معتقد نیستند و 7/6 درصد تا حدودی به اثر درمانی آن معتقد هستند. رابطه بین شناخت افراد از گیاهان دارویی با مصرف آن در بیماریها معنی دار نیست (05/0 ) یعنی شناخت مردم از گیاهان دارویی تاثیری در مصرف آن ندارد. رابطه بین شناخت افراد از گیاهان دارویی با اعتقاد به تجویز تحت نظر پزشك معنی دار نیست (05/0 ) یعنی شناخت یا عدم شناخت از گیاهان دارویی تاثیری به مصرف آن تحت نظر پزشک ندارد.رابطه بین شناخت افراداز گیاهان دارویی با توصیه به مصرف گیاهان دارویی به یكدیگر، معنی دار است (05/0 )، یعنی افرادی که گیاهان دارویی را می شناسند،در بیماری‌ها به دیگران توصیه می‌كنند كه از گیاهان دارویی استفاده كنند. رابطه بین شناخت افراد از گیاهان دارویی یا گیاه درمانی در عطاریها معنی‌دار است. (05/0 p< ( ،یعنی افرادی که گیاهان دارویی را می‌شناسند برای درمان به عطاریهامراجعه کرده واز گیاهان دارویی تا بهبود کامل استفاده می نمایند.رابطه بین اعتقاد به مؤثر بودن گیاهان دارویی در درمان بیماریها با اعتقاد به جایگزینی گیاهان دارویی به جای داروهای شیمیایی معنی دار است. (05/0 )، یعنی آگاهی افراد دقیقاً در مصرف گیاهان دارویی مؤثر است.رابطه بین اعتقاد به تاثیرگیاهان دارویی در درمان بیماری با جایگزینی آنها به جای داروهای شیمیایی معنی داراست. (05/0 p< (،یعنی افرادی که تاثیر گیاهان دارویی را در درمان بیماریها باوردارندمعتقدندکه گیاهان دارویی را می‌توان جایگزین داروهای شیمیایی کرد.با توجه به مطالعه انجام شده موارد زیر پیشنهاد می‌شود: بالا بردن سطح آگاهی مردم نسبت به شناخت و خواص گیاهان دارویی از طریق رسانه‌های جمعی و در اختیار گذاشتن بروشورها و راهنماها (شناخت و خواص گیاهان دارویی) بر طبق استانداردهای بین المللی، برگزاری كنفرانس‌ها و سمینارها برای بالا بردن سطح آگاهی، اعتقاد و عملكرد دانشجویان مرتبط و پزشكی در دانشگاههای كشور و همچنین آموزش در مدارس. بهداشتی كردن گیاهان دارویی از طریق بسته بندی و نظارت بیشتر به عطاریها برای حفظ بهداشت و جلوگیری از نوسانهای قیمت فروش، تعلق گرفتن بیمه به داروهای گیاهی. و حمایت بیشتر دولت از تولیدكنندگان گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن.
 

سپاسگزاری

به این وسیله از زحمات بی دریغ مدیر گروه محترم منابع طبیعی مركز آموزش جهاد كشاورزی سمنان جناب آقای مهندس اعتمادی و همچنین مسئول محترم اطلاع رسانی آن مركز جناب آقای مهندس ارسطو كمال تشكر و قدردانی را داریم.
 

منابع

1- حاجی آخوندی، عباس - بلیع، ناصر - 1381. راهنمای كاربردی گیاهان دارویی، مركز انتشارات علمی، دانشگاه آزاد اسلامی - تهران.
2- صمصام شریعت، هادی - 1382. پرورش و تكثیر گیاهان دارویی، مركز انتشارات مانی - اصفهان.
3- مصدق، حمید - 1377. بررسی تطبیق جایگاه گیاهان دارویی نظام بهداشتی درمانی ایران با سایر كشورها در ششمین كنگره متخصصین علوم دارویی دانشگاه علوم پزشكی اصفهان - معاونت پژوهشی، دفتر روابط دانشگاهی و بین المللی.


The rate of knowledge, Belief, and consumption the Semnan is about medicinal plants
Sakineh MMehman Navaz a, Azamossadat Mousavi
Semnan. Telefax: 4441982

Abstract:
The present paper was prepared with the objective to describe the rate of knowledge, belief, and consumption of the common people about mendicant plants among the population over 15 years old in Semnan Town. 60 samples were taken from 4 regions randomly and equally. The data was gathered through questionnaires and were analyzed by determining the average of frequency percentage, variance analysis test, and K2 test. Although the majority of individuals were well informed of medical plants but rate of their consumption was low. Most of the individuals acquired their information about grandparents, which were in some cases untrue. There was no meaningful relation between the rate of individuals knowledge about medicinal plants and rate of their consumption for curing diseases ( ), meaning that, the people's knowledge of medical plants has no effect on the rate of using them. There was no meaningful relation between the people's belief in effectiveness of medicinal plants in treating diseases with the rate of their consumption. ( ). It is recommended that the authorities especially the mass media, education department, higher education centers, and universities pay more attention to this matter and specify the existing problems and the necessary measure for removing them.
Key words: Medicinal plants

بررسی اثرات سیتوتوكسیك اسانس فرار پوست لیموترش و لیمو شیرین
رامش منجمی 1 ، شهربانو عریان 2،عباس جعفریان3، علیرضا قنادی4، علی حائری روحانی 5
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فلاورجان 2- عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم تهران 3،4 - عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشكی اصفهان 5- عضو هیئت علمی دانشگاه علوم تهران
اصفهان - فلاورجان - خیابان كمربندی- بلوار دانشگاه ص پ - 155/84515 E-mail: r_monajemi@ yahoo.com
 

خلاصه

اسانس فرار پوست لیموترش و لیمو شیرین Citrus medica L. var. Cedrata, C. limon (L.), به روش تقطیر با آب تهیه شد و تركیبات آنها توسط GC/MS شناسایی شد . اثرات سیتوتوكسیك لیموترش در غلضت 10-25/0 میكرو گرم/میلی لیتر و لیموشیرین در غلظت 40-5 میكرو گرم/ میلی لیتر بر روی 2 رده توموری انسان Hela, MCF-7 مورد بررسی قرار گرفت . غلظتهای مختلف اسانس به محیط كشت سلولی اضافه شد و به مدت 72 ساعت در انكوباتور حاوی 5 % co2 با حرارت 37 درجه سانتی گراد نگهداری شد و میزان بقای سلولها به روش MTT اندازه گیری شد . میزان IC50 اسانس‌های مورد نظر برای سلولهای MCF-7 برابربود با :C. limon  10 -g/ml, C. medica  1 -g/ml و برای سلولهای Hela برابر بود با : C. limon 17 -g/ml, C. medica  1 -g/ml . با توجه به این كه میزان لیمونن كه یكی از مهمترین تركیبات سیتوتوكسیك اسانس پوست مركبات است در لیمو شیرین 98.4% ودر لیموترش56.6 % است ولی مشاهده میشود كه اثرات سیتوتوكسیك لیموترش بسیار بیشتر از لیموشیرین است . این اثر احتمالاً بدلیل وجود تركیباتی است كه در لیموترش وجود داشته كه اثرات سیتوتوكسیك بیشتری نسبت به لیمونن داشته و یا دارای اثرات سینرژیكی با لیمونن می‌باشند .
واژه های کلیدی : سیتوتوکسیک ، لیموترش ، لیموشیرین .

 

مقدمه

درمان سرطان یكی از شایع ترین و طاقت فرسا ترین مسائل طب بالینی است .تركیبات گیاهی قرنهاست كه برای درمان سرطان استفاده می‌شوند. در بین این گیاهان مركبات مصارف بسیار زیادی دارند (1). اسانس فرار پوست مركبات دارای انواع ترپن‌ها ، سزكویی ترپن‌های آلیفاتیك و مشتقات اكسیژنه و هیدروكربن‌های معطر می‌باشند . مونوترپن‌ها از مهمترین تركیبات این اسانسها هستند و تركیباتی نظیر لیمونن از این گروه خاصیت سیتوتوكسیك بارزی دارند (2) . تقریباً 10 گونه از مركبات در مناطق شمالی وجنوبی ایران كشت داده می‌شود. ما دراین تحقیق قصد داریم اثرات سیتوتوكسیك اسانس فرار پوست لیموترش و لیموشیرین را مورد بررسی قرار دهیم .
 

مواد و روشها

پس از جمع‌آوری وشناسایی نمونه‌هایی از گیاهان مورد نظر از مناطق جنوب كشور ، پوست آنها را جدا كرده وآسیاب نموده وبه روش تقطیر با آب اسانس فرار پوست آنها تهیه گردید و توسط دستگاه GC/MS تركیبات آنها شناسایی شد. سپس اثرات سیتوتوكسیك آنها را علیه 2 رده توموری انسان MCF-7 (آدنوكارسینو.مای پستان) ،Hela (كارسینومای رحم ) بررسی شد. این كار به روش MTT انجام گرفت بدین ترتیب كه ابتدا سوسپانسیونی به غلظت 104*5 از سلول تهیه كرده و درپلیت‌های 96 خانه مخصوص می‌ریزیم ، سپس غلظت‌های مختلفی از اسانس‌ها را به آن اضافه كرده و به مدت 72 ساعت در انكوباتور حاوی 5 % co2 با حرارت 37 درجه نگهداری می‌كنیم . بعد با اضافه كردن MTT به مدت 3 ساعت سلولها انكوبه شدند و سپس مقدار150 میكرولیتر از محیط كشت را با DMSO جایگزین كرده و جذب آنها را در طول موج 540 نانومتر بوسیله دستگاه ELISA reader خوانده شد . تمام نمونه‌ها به صورت سه تایی در سه روز مختلف مورد بررسی قرار گرفت .
نتایج و بحث
تركیبات شیمیایی لیموترش Citrus medica L. var. Cedrata و لیمو شیرینC. limon (L.) كه توسط دستگاه GC/MS اندازه گیری شده بقرار زیر است :

جدول 1 . تركیبات شیمیایی لیموشیرین Citrus limon (L.)
 

جدول 2 . تركیبات شیمیایی لیموترش Citrus medica (L.)

اثرات سیتوتوكسیك این اسانس‌ها در غلظتهای مختلف به روش MTT مورد بررسی قرار گرفت . الگوی وابسته به دوزی در كاهش بقای سلولها در رابطه با اسانسها دیده می‌شود (شكل 2،3). میزان IC50 اسانسها برای سلولهای MCF-7 عبارتند از : C. limon 10 μg/ml و C. medica 1 μg/ml و برای سلولهای Hela برابر است با : C. limon17 μg/ml و C. medica 1 μg/ml با توجه به میزان IC50 اسانسها در می‌یابیم كه لیمو ترش اثر سیتوتوكسیك بارزتری نسبت به لیمو شیرین از خود نشان داده است . یكی از مهمترین تركیبات سیتوتوكسیك اسانس پوست مركبات لیمونن
می باشد كه اثرات ضد سرطانی آن در مراحل اولیه و پیشرفته سرطان به اثبات رسیده است (3). این ماده با فعال سازی آنزیم‌های متابولیزه كننده تركیبات سرطان زا و بیان ژن فاكتور رشد و مهار احیا 3- هیدروكسی-3- متیل گلوتاریل CoA باعث مهار سرطان می‌شود (4) . با توجه به اطلاعات بدست آمده انتظار می‌رود كه اسانس‌هایی كه حاوی مقادیر بیشتری لیمونن هستند ، اثرات سیتوتوكسیك بیشتری از خود نشان بدهند . ولی مشاهده می‌شود كه لیموشیرین با وجود آنكه حاوی مقدار زیادی لیمونن(98.4%) می‌باشد ولی اثر سیتوتوكسیك آن روی رده‌های سلولی مورد آزمایش كمتر از لیموترش با 56.6% لیمونن است . با بررسی تركیبات موجود در اسانس لیموترش به تركیباتی نظیر بتا - پینین (16.3%) ،آلفا ـ ترپینول(11.3%) ، گاما - ترپینن (4.4%) ، ترانس - آلفا برگاموتن (3.4%) برمی خوریم كه در اسانس لیمو شیرین وجود ندارد . با توجه به اثرات سیتوتوكسیك بارزتر لیموترش می‌توان این طور نتیجه گرفت كه این تركیبات احتمالاً دارای اثرات سیتوتوكسیك بیشتری بوده و یا دارای اثرات سینرژیكی با لیمونن می‌باشند .
 

سپاسگزاری

این تحقیق با حمایت مركز تحقیقات دانشگاه علوم پزشكی اصفهان انجام شده است . در ضمن از آقای ایرج مهرنگ برای تشخیص و شناسایی گیاهان و خانمها آرمیتا جمشیدی و صدیقه صادقی برای همكاری‌های فراوانشان نهایت قدردانی را داریم .
 

منابع

(1)Hajiakhondi A,Baligh N. Practical guidance of medicinal plants. Islamic Azad University Scientific Publication center, Tehran (2002):5-20
(2)Crowel PL. Prevention and therapy of cancer by dietary monoterpenes. J.Nutr. (1999) 129:775-8
(3)Alexandrova R, Velcheva M and Varadinova T. Phytoproducts and cancer. Exp Pathol Parasitol (2000) 4:15-25
(4)Poon GK, Vigushin D, Griggs LJ. Identification and characterization of limonene metabolites in patients with advanced cancer by liquid choromatography/mass spectrometry. Drug Metab Dispos. (1996)24:565-71

Cytotoxic effects of essential oils of limon and lime peels
Ramesh Monajemi , Shahrbanoo Oryan , Ali Haeri-Roohani , Alireza Ghannadi and Abbas Jafarian
Department of Biology, Falavarjan, Azad University, Isfahan, Iran
E-mail: r_monajemi@yahoo.com

Abstract
Essential oils of Iranian Citrus medica L. var. Cedrata ,C. limon (L.), peels, were prepared by hydrodistilation and characterized by GC-MS. The effects of and C. medica (0.25-10 -g/ml) and C. limon (5-40 -g/ml) on two human tumor cell lines (MCF-7 and Hela) were determined. Different concentrations of essential oils were added to cultured cells and incubated for 72 h. Cell survival was evaluated using MTT-based cytotoxicity assay. While limonene comprise about 98.4% of content of C. limon essential oils, it percentage in C. medica was only 56.6%. In C. medica there was considerable amount of β-pinene, γ-terpinene, α-erpinolene and trans- α-bergamotene. IC50 of essential oil for MCF-7 cell line was: C. limon  10 -g/ml, C. medica  1 -g/ml. For Hela cell line IC50 was: C. limon  17 -g/ml, C. medica  1 -g/ml. Our findings revealed that C. limon had more cytotoxic effect on MCF-7 than that on Hela cells. Also comparing IC50, our findings indicated that C. medica were more cytotoxic than C. limon. Comparing the essential oil component of C. limon with C. medica shows the presence of β-pinene(16.3%), α-terpineol (11.3%), γ-terpine (4.4%), trans- α-bergamotene (3.4%) which were not found in C. limon, so that it can be concluded that these components may have great cytotoxic effects or they may have synergistic effects with limonene.
Keywords: cytotoxic, citrus, cancer.

گیاهان از دیدگاه هومیوپاتی
حمیده معلم زاده حقیقی
مشهد- ملک آباد- خیابان فلسطین- فلسطین 24- تقاطع اول سمت راست- پلاک 77

خلاصه

هومیوپاتی سیستمی درمانی است که سابقه-ای تقریبا 200 ساله دارد, واژه هومیوپاتی یونانی است و می توان آن را -درد همانند- ترجمه کرد. به بیانی دیگر عاملی که می تواند در فرد سالم بیماری ایجاد کند برای درمان فرد بیماری که علائم بیماری او شبیه علائمی است که آن عامل ایجاد می کند، استفاده می شود(1). هدف از این مقاله مقایسه ای بین طیف اثر و عملکرد گیاهان در طب سنتی و هومیوپاتی با توجه به تفاوتهایی که در نحوه ساخت و تجویز آن‌ها وجود دارد می باشد. این مقایسه نشان دهنده اثرات مطلوب گیاهان از دیدگاه هومیوپاتی در درمان بدون عارضه جانبی و اثرات عمیق آن بر سه سطح وجودی انسان یعنی ذهن، احساس و جسم در جهت افزایش سطح سلامت است.
واژه های کلیدی : هومیوپاتی ، گیاهان داروئی ، درمان .


 

مقدمه

همپای پیشرفت پزشکی امروز، توجه به سیستم های بدیل طبی یعنی نظام های درمانی دیگری غیر از آنچه پزشکی رسمی رایج امروز خوانده می شود هم از طرف متقاضی خدمات پزشکی و هم از سوی درمانگر و عرضه کنندگان فنون این سیستم‌ها بسیار گسترش یافته است. امروزه بیش از سی نظام طبی "دگراندیش" در جهان وجود دارد که هر یک در تعدادی از کشورها بطور مستقل به عنوان شیوه ای مجاز در طبابت برای پزشکان رسمی، رسمیت دارد. انواع فنون ریلکسیشن، یوگا، ماساژ، برنامه های تغذیه مخصوص، طب سوزنی، طب فشاری، فن الکساندر، عطر درمانی، هیپنوتیزم، ریکی و ...... و هومیوپاتی هستند.
می توان وجه مشترک این فنون و سیستم های درمانی که آنها را در مقابل طب رسمی قرار می دهد کل نگری آنها یعنی ادعای آنها در مورد توجه به کلیت وجود انسانی در درمان، شامل بدن مادی ملموس و احساسات و رفتارها و به اصطلاح روان انسانی دانست(2).

 

نتایج و بحث

**گنه گنه Cinchona officinalis (China)
تیره روناس Rubiaceae
کاربرد گیاهان در طب سنتی(3): بهترین داروی ضد مالاریا و تب بر، قابض, تقویت کننده و رفع ضعف عمومی در بیماران مسلول و مبتلایان به مرض قند و مالاریا.
عوارض جانبی و منع مصرف: گنه گنه و انواع فرآورده های آن به علت دارا بودن آلکالوئیدهای مختلف و تانن مخصوص با تعداد زیادی از مواد شیمیایی و داروهای گیاهی ناسازگاری دارد. معده اکثر بیماران قادر به تحمل فرآورده های گنه گنه نمی باشد و پس از استفاده حالت تهوع و استفراغ پیش می آید. با املاح آهن، سولفات روی، نیترات نقره، با گیاه ریوند چینی و گیاهان تانن دار منع مصرف دارد.
کاربرد گیاهان در هومیوپاتی(4): کم خونی، اختلالات شکمی، حملات صفراوی، مشکلات کاتارال، یبوست، اسهال، خیز، سوهاضمه، کری، درد سنگ صفرا، خون ریزی، سردرد، تب نوبه، یرقان، زایمان، مشکلات کبد، درد، مشکلات قاعدگی، رماتیسم، مشکلات تنفسی، مشکلات طحال و سرگیجه.
همچنین گنه گنه در افرادی سرمایی با خلق وخوی عصبی، تناوبی بودن حالت‌ها، ضعف عمیق، تحریک پذیری و حساسیت شدید، خیز عمومی یا موضعی بكار می‌رود. دردهائی که بعد از هر وعده غذایی، کمترین لمس و بخصوص در شبها تشدید و با فشار محکم، هوای آزاد و گرما بهتر می شود بكار می‌رود.
روان: بی تفاوت، سرد، کم حرف، عبوس، بد اخلاق و مایوس، نمی‌خواهد زنده بماند ولی تمایل به خودکشی هم ندارد.

 

**آقونیطون Aconitum napellus

تیره آلالگان Ranunculaceae
کاربردگیاهان در طب سنتی(3): آرام کننده، بسیار موثر در دردهای عصبی، ضد احتقان، معرق، ضدسرفه، درمان ذات الریه، لارنژیت حاد، برونشیت مزمن و حاد، نقرس های حاد و رماتیسم حاد مفصلی و مدر.
عوارض جانبی: استفاده بیشتر از دوز درمانی توصیه شده باعث مسمومیت شدید و مرگ می شود.
کاربرد گیاهان در هومیوپاتی(4): در مراحل ابتدایی هر نوع بیماری حاد نظیر سکته، آمنوره، دیسمنوره، اثرات بد ترس و وحشت، تب، سر درد، عوارض قلبی، التهاب، پنومونی، احتباس ادرار، سرگیجه. در افراد خونگرم با احساس تحت فشار بودن و بیقراری زیاد، آنقدر که نمی تواند یک جا بماند و ترس و اضطراب زیاد و چهره ای وحشت زده دارد. حساسیت شدید نسبت به کمترین لمس، عطش بی پایان برای آب سرد و زیاد با تشدید عوارض در غروب و بخصوص شب ها. خشکی، باد سرد و هوای آزاد در بهبود حال بیمار موثر است(5).
روان: ترس و اضطراب شدید توام با تحریک پذیری عصبی زیاد در تمام حالات بیمار و ترس از مرگ.
 

** پیاز قرمز Ailium cepa

تیره لاله (سوسنیان) Liliaceae
کاربرد گیاهان در طب سنتی(3): ضدعفونی کننده، ضد باکتری، اشتها آور، کاهش دهنده فشار و چربی خون، ضد کرم، مدر، ضد اسکوربوت و معالج بیماری قند.
عوارض جانبی و منع مصرف: در افرادی که سابقه خونریزی، مشکلات معده یا ناراحتی های پوستی دارند منع مصرف دارند.
کاربرد گیاهان در هومیوپاتی(4): ترشحات، سرماخوردگی، آبریزش، سرفه، اسهال، آنفلوآنزا، آسیب دیدگی و جراحت، لارنژیت، پولیپ بینی، عوارض حلق، سیاه سرفه و غیره. از آنجا که دارو عمدتا حاد عمل می کند در نظر گرفتن شرایط ساختاری آن اهمیت زیادی ندارد. داروی طرف چپ است و عوارض از چپ به راست می رود. ترشحات آبکی سوزاننده از بینی همراه با ریزش اشک بدون سوزش از چشم، بدتر شدن در غروب و اتاق گرم و بهتر شدن در هوای آزاد و اتاق سرد(5).
(مقایسه چند گیاه دیگر از جمله کیسه کشیش، هوفاریقون، بابونه، افسنطین و بلادونا)

 

منابع

1-مک اون، بت 1377. هومیوپاتی، ترجمه امید اقتداری، انتشارات ققنوس.
2-هانمن، ساموئل 1378. ارغنون پزشکی، ترجمه احمد ارژمند. انتشارات سروش.
3-دکتر زرگری، علی 1378 و 1383. گیاهان دارویی، انتشارات دانشگاه تهران.
4-دکتر اس، کی، دوبی 1380. متریامدیکا داروشناسی هومیوپاتی، ترجمه دکتر بهاره آذر و دکتر سید علی حسینی تهرانی. نشر اشراقیه.
5-Boerickes, New Manual of Homeopathic with Repertory.


Plants in a view of Homeopathy
Hamide Moalemzadeh Haghighi
No.77-24th Felestin st. - Malek Abad - Mashad - Iran
Email: O_Moalemzadeh@Hotmail.com <mailto:O_Moalemzadeh@Hotmail.com>

Abstract
Homeopathy is the cure system which has almost 200 prehistories. The Aim of this article is comparing the effects of these plants in botanical and homeopathy. According to the difference in a way of their making and prescription, E.g. using Cinchona officinalis cause some digestive problems and it is against other Herbals, But in Homeopathy we haven-t these side effects and it is used for special signs, also using Aconitum napellus may be mortal but in Homeopathy is the first choice of all kinds of acute diseases which are at the early stages. In Homeopathy Allium cepa is not forbidden as it is in Botanical.
Keywords: Medicinal plants , Homeopathy .

مقایسه اثر بخشی افشره پرتقال و ایمیپرامین در درمان بیماران مبتلا به اختلال افسردگی اساسی
محسن معروفی1، محمدرضا علوی و فرانک کیان وش
1- استاد یار روانپزشکی
اصفهان - خیابان استانداری - بیمارستان نور - مرکز تحقیقات علوم رفتاری
e-mail : maroufi@med.mui.ac.ir
 

مقدمه

اختلال افسردگی اساسی (MDD) یكی از شایعترین و در عین حال ناتوان كننده ترین سندرومهای روانپزشكی است (,2 1 ).. درمان این اختلال به نحو عمده با داروهای ضد افسردگی و مداخلات روانی - اجتماعی است.درمانهای دارویی شامل مهاركننده‌های اختصاصی بازجذب سروتونین ، و سایر داروهای ضد افسردگی می‌باشد(3). برخی از بیماران به دلایل گوناگون از مصرف دارو امتناع یا داروهای تجویز شده را به طور صحیح مصرف نمی كنند.این قبیل بیماران می‌توانند داوطلب مناسبی برای درمان با داروهای گیاهی باشند (,5,6,7,84). یکی ازفرآورده‌های گیاهی كه برای آن آثار افزایش دهندة خلق قائل شده اند
Citrus aurantium یا عصاره گیاه پرتقال است (9). در این مطالعه آثار ضد افسردگی این فرآورده با imipramine ، که یك داروی ضد افسردگی سه حلقوی استاندارد است , مقایسه گردیده است.

واژه های كلیدی :بیماری افسردگی، پرتغال

مواد و روشها

مطالعه حاضر یک كارآزمائی بالینی از نوع مقایسه‌ای مستقیم با مقادیر قابل تغییر است و جمعیت مورد مطالعه را بیماران سرپایی مراجعه كننده به یك درمانگاه روانپزشكی تشكیل می‌دادند.حجم نمونه مورد مطالعه از معادله:
(z1- a/2+z1 -B)2[P1 (1-P1)+P2 (1-P2)
و با در نظر گرفتن 05 /0 a= و 80 % 1-B= حدود 39 نفر محاسبه گردید.معیارهای ورود به مطالعه عبارت بودند از : 1) تشخیص بالینی اختلال افسردگی اساسی براساس معیارهای تشخیصیDSM-IV 2)نمره بك 30 یا بالاتر 3) سن 60 - 20 سال. افرادی كه بیماری جسمی یا اختلال روانپزشكی همزمان ، علائم سایكوز یاخطر خودكشی بالایی داشتند از مطالعه حذف گردیدند. به این ترتیب تعداد 77 بیمار پس از اخذ موافقت و به‌صورت تصادفی ساده به دو گروه تقسیم گردیدند.برای گروه اول (39 نفر) ایمیپرامین با مقدار 300 - 75 میلی گرم در روز وبرای گروه دوم (38 نفر)افشره پرتقال با مقدار 20 - 10 قطره سه بار در روز تجویز گردید.در شروع مطالعه و همین طور در هفته‌های چهارم ، هشتم و دوازدهم بیماران با پرسشنامه افسردگی بك و مصاحبة بالینی پیگیری شدند..میزان بهبودی یعنی كاهش حداقل 50 درصد در شدت علائم و سرعت بهبودی یعنی زمان لازم برای رسیدن به این كاهش ارزیابی واطلاعات اولیه توسط نرم افزارSPSS و با استفاده از آزمونهای آماری َََANOVA و T.Test مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت.

نتایج و بحث

از بیمارانی كه مطالعه را تا آخر ادامه داده بودند 54 نفر (90 % ) زن و 6 نفر (10 % ) مرد بودند.میانگین سنی بیماران 16  32 سال بود.میانگین نمره بك شروع درمان 85 / 6  13 / 35 و نشاندهندة وجود افسردگی شدید در بیماران بود.از این نظر تفاوتی در گروه ایمیپرامین (49 / 6  35 )و افشره (46 / 6  5 / 35) وجود نداشت. در پایان هفته دوازدهم میانگین نمره بك گروه اول به 14 و میانگین نمره بك گروه دوم به 10 كاهش یافت كه تفاوت بارزی با شروع درمان داشت (05 / 0 P< ) ولی در زمان مذكور تفاوت معنی داری بین نمره دو گروه بچشم نمی‌خورد (050 / 0 P>. از طرف دیگر 8 هفته بعد از شروع درمان 40 % بیماران گروه ایمیپرامین و به همین نسبت نیز از بیماران گروه افشره نمره یك در محدوده طبیعی پیداكردند و در پایان هفته دوازدهم 50 % بیماران گروه اول و 60 % بیماران گروه دوم نمره بك در حد طبیعی داشتند.زمان لازم برای كاهش حداقل 50 % علائم (سرعت بهبودی ) درگروه ایمیپرامین 3  2 / 7 هفته و درگروه افشره 4  4 / 7 هفته گزارش شد (5 0 / 0 P> ). به علاوه تعداد بیمارانی كه به درمان خود ادامه ندادند یا به دلایل مختلف از مطالعه حذف گردیدند در هر دو گروه یكسان بود. این نسبت برای گروه ایمیپرامین 23 % (9 نفر) و برای گروه افشرده 21 % (8 نفر ) بود
( 05 / 0 P> ).

آثار ضد افسردگی فراورده های گیاهی توجه برخی از محققان را به خود جلب کرده است, برای مثال ویس (2000)مروری بر 25 مطالعه دوسویه كور انجام داده كه نشان می‌دهد كه گیاه علف چای برای درمان علائم افسردگی مؤثر بوده است. همان محقق از عصارة گیاه Simplicifolia griffonia اثرضدافسردگی معادل فلووگزامین گزارش كرده است(5 ). بر اساس یافته های مطالعات دیگری نیزاستنشاق Citrus fragrance با آثار ضد افسردگی همراه بوده و باعث شده دوز مورد نیاز داروهای ضد افسردگی بیماران کاهش یابد (10 و 11 ).. حتی از قدیم الایام هم استنشاق یا ماساژ پوست با روغن‌های فرار بدست آمده از گیاهان برای درمان برخی حالات نوروتیك بکار می رفته است ( 12 ). Citrus aurantium عصاره گیاه پرتقال است كه بلومنتال (1998)به آثار درمانی آن در اختلالات نوروتیك اشاره كرده است( 13 ) و ژوزف (1998) اثر بخشی آن را در اختلال بیش فعالی همراه با كمبود توجه مورد ارزیابی قرار داده است (14 ).میوماتوك (1990) برای سینفرین ، اصلی ترین الكالوئید موجود در عصاره گیاه پرتقال ، اثرمحرك سیستم اعصاب مركزی ((CNS قائل شده ( 15 ) و Song (1996) نیز در مدل حیوانی افسردگی اثرات مثبتی از سینفرین گزارش کرده است(16). از طرف دیگر مهمترین ترکیب موجود در افشره پرتقال بازار دارویی ایران که از اسانس فرار (volatile or essential oil ) گیاه پرتقال تهیه گردیده است , ترکیبی از دسته منوتروپنوییدها به نام " لمونن " می باشد که با توجه به یافته های این پژوهش , مطالعه آثار فارماکولوژیکی آن به صورت جداگانه توصیه می گردد. بر اساس نتایج این مطالعه كاهش بارزی در نمره بك هر دو گروه ایمیپرامین و افشره پرتقال مشاهده گردید.سرعت بهبودی و تعداد افرادی كه درمان خود را رها كرده بودند نیز در دو گروه یكسان بود.قبل از این مصرف خوراكی aurantium Citrus احتمالاً به علت آثار محرك CNS برای كاهش اشتها توصیه شده بود ( 15). مطالعه حاضر نشان می‌دهد كه مصرف خوراكی این فراورده می‌تواند آثار ضدافسردگی داشته باشد، هر چند تاكنون مطالعات منظمی به منظور ارزیابی آثار درمانی این فرآورده در دراز مدت انجام نگرفته است.

محدودیتها و پیشنهادها

نویسندگان مقاله لازم می‌دانند بر این نكته تأكید نمایند كه با توجه به وجود برخی محدودیتهای مهم مثل: كوتاه بودن طول مطالعه, متفاوت بودن اشكال دارویی, عدم ارزیابی دقیق عوارض جانبی, استفاده از اپمیپرامین ساخت داخل كه ممكن است از نظر اثربخشی با داروی اصلی (Tofranil) متفاوت باشد نتایج این مطالعه بایستی با احتیاط تفسیر گردد ، بنابراین پیشنهاد می‌شود :1) تحقیقات گسترده تری ، ترجیحاً به صورت چند مركزی در این زمینه انجام گردد 2)مطالعات برای مدت طولانی تری (حداقل شش ماه ) ادامه یابد 3)اشكال دارویی به صورت یكسان تهیه تا دو سویه كور بودن مطالعه حفظ گردد 4)عوارض جانبی فرآورده گیاهی نیز به صورت دقیقتری ارزیابی شود.
 

 منابع

Sadock VA : Comprehensive textbook of psychiatry : Williams & Wilkins , Philadelphia : 7th.ed. 2000 : 1284 - 1377
American Psychiatric Association (1994 ), DSM-IViagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders,4th.ed. Washington,DC.
Sadock BJ , Sadock VA : Synopsis of Psychiatry : Williams & Wilkins , Philadelphia : 9th.ed. 2003 : 534 - 590
Alderman CP , Kiepfer B. : Complementary medicine use by psychiatry patients :Ann. Pharmacother. : 2003 Dec;37(12):1779-84
Fritz Weiss , Fintelman : Diseases of the Nervous System and Psych : Herbal Medicine : 2(70): 2000:174-176
Desari AK. , Grossberg GT. : Herbals and botanicals in geriatric psychiatry :Am J Geriatr Psychiatry : 2003 Sep-Oct;11(5):498-506
LaFrance WC Jr. , Coffey CE. , Reeve A : The use of herbal alternative medicine in neuropsychiatry :J Neuropsychitry Clin Neurosci.: 2000 Spring; 12 (2): 177-92
Parfitt K.:Supplementary drugs and other substances :Martindale: The complete drug reference: Pharmaceutical Press Company: London: 1999; 1590
HillT.:Citrus,Orange,Nervous disorders: Comp. Medic. Herba. 1993;49:162
Komori T , Fujiwara R , Tanido M : Effects of Citrus fragrance on immune function and depression states : Neuroimmunomodulation : 1995 May-June :2(3) : 174-80
Komori T , Fujiwara R , Tanido M : Application of fragrance to treatment for depression : Nihon Shinkei Seishin Yakurigaku Zassh: 1995 Feb.: 15(1) : 39-42
Shirley P. : Aromatherapy for health professionals: Conn Med.2000 Jun;64(6);347-51
Blumenthal M. : Orange Flower : Herbal Medicine : 1998:313-314
Joseph E. , Pizzorno Jr. , Murray T. : Citrus Flavanoids : Natural Medicine : 1999: 745-49
Miyamotok A. , Abdu P. , Furukawa T. harmacological effects of synephrine : Int.J.Oriental Medicine:1990:15 (2):57-69
Song DK. etal. : Antidepressant like effect of synefrine in mouse models of immobility: Neuroscience:1996:214(2-3):101-110

Comparison of efficacy of Citrus Aurantium and imipramin on the treatment of major depressive disorder

Abstract
To assess the efficacy of one of the herbal products (Citrus Aurantium ) on patients with major depressive disorder(MDD) this study was done.METHOD:77 outpatients with MDD (according to DSM-IV)received imipramin (75-150 mg./day) or Citrus aurantium as Rose C/W (10-20 drops, 3 time a day) randomly. The cases followed by clinical interview and Beck Depression Inventory (BDI) for 12 weeks.RESULTS: Both of tow groups showed significant decrease in clinical global assessment & Beck score at week 12, and there was no significant difference between them.CONCLUSION: It seems that boat imipramin & Citrus aurantium (as Rose C/W) are able to ameliorate depressive symptoms , but due to some methodological limitations these finding must interpret cautiously. Authors recommend further investigations in this matter.
Key words: herbal medication ,Citrus aurantium , orange , depression.

ساپونین های گیاهی و تعیین اثرات بیولوژیكی آن ها
به منظور استفاده در دارو و درمان
حجت ا... مظاهری لقب
استادیار دانشكده كشاورزی دانشگاه بوعلی سینا- همدان، خ آزادگان 

خلاصه

اثرات جانبی دارو های شیمیایی برای بیمار نتیجه ای خطرناك تر از بیماری مورد درمان داشته است. لذا لازم است تا بر مصرف آن ها احتیاط زیادی صورت بگیرد. این اثرات باعث شده تا دارو های گیاهی كاربرد وسیع پیدا كنند. وجود تنوع مواد مؤثره بیولوژیكی در گیاهان سبب شده است تا برای استخراج آن ها از مواد شیمیایی مختلف استفاده شود.ساپونین ها تركیبات گلیكوسایدی هستند كه در تركیب با غشاء سلولی باعث از بین رفتن آن می شود. عمدتا استخراج آن ها با استفاده از الكل ها صورت میگیرد كه متعاقبا از تكنیك كروماتو گرافی برای شناسایی كیفی ساپونین ها و در نهایت از زیست سنجی جهت تعیین اثرات درمانی و سایر اثرات بیولوژیكی استفاده می شود.

واژه های كلیدی :اثرات بیولوژیك، ساپونین های گیاهی، خواص داروئی

 

مقدمه:

با عوارض سوء ایجاد شده توسط داروهای شیمیایی، سنتز دارو های گیاهی مورد توجه قرار گرفته است. وجود مواد مؤثره درمانی و پایین بودن سمیت بعضی از تركیبات گیاهی، اهمیت گیاهان دارویی را مشخص می نماید (1و2). تركیبات گلیكوسایدی ساپونین متشكل از یك هسته استروئید (27 كربنه) و یا حاوی هسته ای تریترپنوئید (30 كربنه) با یك یا چند شاخه قندی اند (6و8). تحقیقات زیادی حاكی از نتایج اثرات ضد قارچی ان ها در دسترس می باشد(4). اثرات ساپونین ها به تشكیل واكنش آن ها با غشاء سلولی نسبت داده می شود. از خصوصیات بیولوژیكی دیگر ساپونین ها می توان به قابلیت فعالیت های ضد التهابی آن ها، یا تاثیر در بیماری هیپوكلسترولامیك، ضد بارداری، همولیز گلبول های قرمز خون، ممانعت كنندگی از رشد جوجه های مرغ در مرغداری ها، كاهش تولید تخم مرغ، نفخ دام، كاهش در جوانه زنی بذر، خاصیت حشره كشی، ضد قارچی، و فعالیت های آللوپاتی اشاره كرد (5و7). مكانیسم عمل در برابر حملات میكروارگانیزم ها به این طریق است كه وقتی موجود مورد حمله قرار می گیرد، شكل فورو استانولی فورا به شكل اسپیرواستانولی تبدیل می شود و به عنوان عامل دفاعی در برابر عوامل بیماری زا عمل می كند. گیاهان مختلف انواع مختلفی از ساپونین ها را تولید می كنند (جدول1).
 

جدول 1 - گیاهان حاوی ساپونین های تری ترپنوید و استروئید
 

اقتباس از پرایس و همكاران 1987
 

مواد و روش ها

بافت گیاه با ازت مایع منجمد، در هاون چینی پودر و ساپونین ها از پودر حاصل در الكل 80% استخراج شدند. الكل موجود در محلول به وسیله دستگاه تبخیر كننده چرخشی تبخیر گردید. محلول ساپونینی حاصل در بوتانل اشباع از آب مخلوط و ساپونین ها خالص گردیدند. بعد از تبخیر بوتانل، رسوب باقی مانده در حداقل حجم متانول حل گردید و با دی اتیل اتر مخلوط گردید تا فقط ساپونین ها رسوب یافتند. بررسی اثرات بیولوژیكی ساپونین های گیاهی، بعد از استخراج و خالص سازی ساپونین ها از ارقام یونجه و آنالیز كیفی ساپونین های مختلف از یكدیگر از طریق كروماتوگرافی و همچنین زیست سنجی با به كار گیری شته خالدار یونجه در دانشگاه بوعلی سینا (3) و شته سیب زمینی در دانشگاه دورهام انگلیس (9) به عمل آمد. با نگرشی به نتایج حاصل از بررسی های زیست سنجی، اثرات بیولوژیكی آن ها برای اطمینان از به كار گیری ساپونین ها در درمان بیماری ها تعیین شد
 

نتایج و بحث

كروماتوگرافی لایه نازك تفكیك خوبی از ساپونین ها را روی tlc ایجاد كرد. ساپونین ها در Rf های مختلف در روی پلیت ایجاد باند هایی با رنگ های مختلف كردند. ارقام مختلف باندهای ساپونینی با Rf های مختلف ایجاد كردند. به طور كلی بافت های ریشه ای تعداد 8 باند و بافت های هوایی تعداد 14 باند ایجاد كردند. این موضوع بیانگر وجود تنوع در ساپونین ها حتی در یك گونه گیاهی است. نتایج حاصل از زیست سنجی اثرات ساپونین ها بر روی شته خالدار یونجه نشان داد كه ساپونین ها اثرات معنی داری روی زیست این شته ندارند. تنها تاثیر، افزایش نسبی عرض بدن شته ها بود. به نظر می رسد با توجه به این كه شته خالدار به عنوان یك آفت اختصاصی یونجه محسوب می شود، توانایی هیدرولیز و هضم آن ها در این شته وجود دارد. با لعكس، در شته سیب زمینی، ساپونین ها باعث تلفات تعدادی از شته ها، كاهش باروری آن ها .و همچنین كاهش عرضی و طولی بدن (جثه) آن ها شدند. با توجه به فیزیولوژی رشد در شته ها می توان به اثرات دارویی و درمانی این تركیبات پی برد.
 

منابع مورد استفاده:

1- ابراهیم زاده، ح. و و. نیك نام. 1374. بررسی مقدار تركیبات استروئیدی در كشت بافت شنبلیله (triginella foenum Graecum L.). مجله زیست شناسی ایران، ج1، ش1، 58-45
1- زرگری، علی. 1366. گیاهان دارویی. جلد اول. انتشارات دانشگاه تهران . 947صفحه
2- صمصام شریعت، هادی و فریبرز معطر. 1366. درمان با گیاه. مبانی نسخه پیچی گیاهی مجموعه ای از نسخه های گیاهی ساده و مركب. انتشارات مشعل. اصفهان 303صفحه.
3- مظاهری لقب، حجت ا... . 1383. مطالعه ساپونین های ریشه و برگ ارقام مختلف یونجه. گزارش نهایی طرح پژوهشی. دانشگاه بوعلی سینا. همدان، ایران
4- Bowyer, P., B. R. Clarke, P. Lunness, M. J. Daniels, and A. E. Osbourn. 1995. Host range of a plant pathogenic fungus determined by a saponin detoxifying enzyme. Science. 267: 371-374.
5- Gestetner, B., S. Shany, Y. Tencer, Y. Birk, and A. Bondi. 1970. LUCERN SAPONINS: II- Purification and fractionation of saponins from lucerne tops and roots and characterisationof the isolation fractions. J. Sci. food Agric. 21: 502-507.
6- Hostettmann, K. and A. Mareston. 1995. Saponins. Cambridge University Press. Cambridge, Pp.548.
7- Jain, D. E. and A. K. Tripathi. 1991. Insect feeding- deterrent activity of some saponin glycosides. Phytotherapy Res. 5, 139-141.
8- Klita, P. T., G. W. Mathison, T. W. Fenton, and R. T. Hardin .1996. Effects of alfalfa root saponins on digestive function in sheep. J. Animal. Sci. 74: 1144-1156.
9- Mazahery laghab, H. and J. A. Gatehouse. 1997. Endogenous resistance to insect pests, Engineering for enhanced resistance, PhD Thesis. Durham University. UK.
10- Price, K., I. T. Johnson and G. R. Fenwick. 1987. The chemistry and biological significance of saponins in foods and feeding stuffs: in CRC Critical Reviews in food science and nutrition (Furia, T. E. ed.), 26: 27-135. USA.
11- Small, E., M. Jurzysta and C. Nozzolillo. 1990. The evolution of haemolytic saponin content in wild and cultivated alfalfa (Medicago sativa, Fabaceae). Econ. Bot. 44, 226-235.


Plant saponins and determination of their biological effects for using in medicine and pharmacology
H.Mazahery Laghab
Assistant professor of BuAliSina University, Hamedan, Iran
E-mail: hojat_Mazahery@Yahoo.com

Abstract
The lateral effects of chemical medicine has caused bad consequences on ill peoples. The usage of these medicines has become suspicion since some of them were found to be more hazardoud than related diseases. So, it is recommended that a precaution should be considered. Now a days, effective materials extracted from plants are recommended. Saponins are plant glycosides that diverse and chemically are complex in their structure and occur naturally in plants such as panax sp., Gypsophila sp., yucca sp., and Glcyrrhiza glabr. Anti-flammatory, Hypocholesterolamic, contraceptive, haemolysis of red blood cell, and fungitoxic activities attributted to these compounds. For saponin extraction, tissues were frozen and ground finely using liquid nitrogen. Saponins were extracted in 80% methanol at 40-C. A little of distilled water or methanol was added to wash the rsidue and combine the saponins. Lipid, and sugar may also included in this extract and should be more purified using chemical compounds and column chromatography

استفاده از اسانس میخك (Eugenia caryoplyllata)
برای بیهوشی بچه ماهی خاویاری ایران
مجتبی محمدی ارانی1، سید كمال الدین علامه2 و منصور نصر اصفهانی3
1- كارشناس ارشد و عضو گروه شیلات مجتمع آموزشی جهاد كشاورزی اصفهان
2-عضو هیآت علمی
3- كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
اصفهان- شهرك امیر حمزه- مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان- ص پ 199- 81785
 

خلاصه

در تحقیق حاضر از اسانس میخك برای بیهوشی بچه ماهی خاویاری ایران (تاسماهی ایرانی یا قره برون ، Acipenser persicus ) در سه گروه وزنی 25/4 گرم (9 تا 11 سانتیمتر)، 33/3 گرم (7 تا 9 سانتیمتر) و 89/1 گرم (5 تا 7 سانتیمتر) به روش غوطه وری در غلظتهای 25 تاPPM120 اسانس میخك استفاده گردید. دامنه زمانهای بیهوشی و بازگشت از بیهوشی به ترتیب عبارت بودند از 25 تا 336 و 114 تا 596 ثانیه. بهترین غلظت اسانس میخك برای بیهوشی و بازگشت از بیهوشی تاسماهی ایرانی در این آزمایشهای PPM75 تعیین گردید.

واژه های كلیدی: اسانس میخك، بیهوشی، بچه ماهی

مقدمه

تاكنون از اسانس میخك و پودر گل میخك برای بیهوشی صافی ماهی، قزل آلای رنگین كمان و ماهی خاویاری دریاچه‌ای استفاده و دامنه غلظت 25 تا ppm 150 پیشنهاد گردیده است (2، 3، 7، 8 و 9). متذكر می‌گردد كه در مراكز تكثیر و پرورش ماهی از مواد بیهوش كننده برای بیهوشی ماهی در عملیات تكثیر، علامتگذاری ، رقم بندی، حمل و نقل و - استفاده می‌گردد. در كشور ما برای بیهوشی ماهی به‌طور عمده از 222 MS استفاده می‌گردد (1). كه با توجه به مشكلات این دارو در این تحقیق از اسانس میخك برای بیهوشی یكی از گونه‌های باارزش ماهیان شیلاتی یعنی تاسماهی ایرانی (قره برون) استفاده شد.

مواد و روشها

برای تهیه محلول بیهوشی ابتدا به میزان مورد نظر (4 یا 6 لیتر بسته به نوع آزمایش) آب درون ظرف ریخته شد. بعد میزان ماده بیهوش كننده مشخص شده و با پیپت مدرج به حجم كلی cc1 و با دقت cc 1/0 برداشت و در ظرف آب ریخته شد. سپس محلول كاملاً به همزده و همگن شد. تغذیه ماهیها از 24 ساعت قبل متوقف گردیده و پس از بازگشت نیز تا 48 ساعت رفتار ماهیها مورد مشاهده قرارگرفت تا امكان ایجاد اثرات جانبی در آنها مورد بررسی قرار گیرد. غلظتهای مورد آزمایش عبارت بودند از 25 ، 5/37 ، 50 ، 75 ، 80 ، 100 وppm 120. آزمایش با 8 قطعه ماهی از هر گروه وزنی برای هر كدام از غلظتهای فوق الذكر و با سه تكرار انجام گردید. كنترل مراحل بیهوشی و بازگشت بر اساس تعریف Keene و همكاران (5) انجام گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده‌های آماری نیز از روش تحلیل واریانس طرح كاملاً تصادفی با توزیعf در نرم افزار S-plus استفاده گردید.
 

نتایج و بحث

در این آزمایشهای اسانس میخك در غلظتهایی از 50 تا PPM120 باعث شد كه ماهیها در كمتر از 3 دقیقه بیهوش شده و طی 5 و حداكثر 10 دقیقه به هوش آیند. هر چه مدت نگهداری ماهی در محلول بیهوش كننده بیشتر بود، زمان بازگشت نیز طولانی تر شد (05/0< α) غلظت ماده بیهوش كننده نیز بر زمان بیهوشی تأثیر عكس و بر زمان بازگشت تأثیر مستقیم داشت (05/0 < α). از بین غلظتهای آزمایشی، غلظت ppm 75 اسانس میخك به لحاظ ایجاد بیهوشی آرام و بازگشت در زمان مناسب، و صرفه جویی در مصرف دارو مناسبتر به نظر رسید. Keene و همكاران (5) غلظت 40 تا ppm 60 اوژنول (ماده مؤثر اسانس میخك) را برای بیهوشی قزل آلای جوان پیشنهاد كردند كه با توجه به اینكه اوژنول 71% اسانس میخك را تشكیل می‌دهد (6)، غلظتهای مذكور نزدیكی زیادی با غلظت پیشنهادی در این تحقیق دارد (ppm 75). مخیر نیز در سال 1372 از 222 MS با غلظت ppm 70 كه نزدیك به غلظت پیشنهادی در این تحقیق است برای بیهوشی ماهی خاویاری استفاده كرده است. همچنین همان طور كه توسط Hikasa و همكاران (4)، keene و همكاران (5) و Munday و Wilson (7) ذكر شده، اسانس میخك زمان بازگشت ماهی از بیهوشی را طولانی می‌كند كه در آزمایشهای حاضر نیز این امر مشاهده گردید كه بنا به نظر Keene و همكاران (5) این امر به علت تأثیری است كه اسانس میخك و ماده مؤثر آن یعنی اوژنول بر سیستم عصبی ماهی می‌گذارد و موجب می‌شود كه ماهی فعالیت تنفسی خود را به كندی انجام دهد و در نتیجه تركیبهای اسانس دیرتر از بدن ماهی خارج می‌گردد. عدم تغذیه ماهیها نیز به منظور كاهش استرس و كاهش نیاز اكسیژنی ماهیها در حین عملیات بیهوشی صورت گرفت. دمای آب نیز در هنگام آزمایشها بیش از 15 درجه سانتیگراد بود (متوسط 22 درجه سانتیگراد) و در منابع تصریح شده است كه در دمای كمتر از 15 درجه به علت حلالیت كم اسانس میخك لازم است تا آن را به نسبت یك به ده با اتانل یا استن مخلوط كرده و بعد به آب افزود (5). با توجه به وارداتی و گرانقیمت بودن داروهای بیهوش كننده ماهی از جمله 222MS و نتایج مثبت بیهوش كنندگی اسانس میخك، لازم است كه تأثیر آن بر سایر آبزیان پرورشی در شرایط آب و هوایی مختلف و نیز امكان تكثیر میخك و استحصال اسانس آن در ایران مورد بررسی قرار گرفته و در صورت مثبت بودن نتایج، این ماده جایگزین 222 MS گردد و گامی در جهت كاهش وابستگی دارویی به خارج برداشته شود.

 

منابع

1 - مخیر، بابا. 1372. بیهوشی و جراحی در تاس ماهیان ایران. بولتن علمی شیلات ایران. 2 : 3 - 10.
2 - مهرابی، یداله. 1378. مطالعه مقدماتی اثر بی هوشی پودر گل درخت میخك (Syzygium aromaticum) بر روی ماهی قزل آلای رنگین كمان. مجله پژوهش و سازندگی. 40، 41، 42 : 160 - 162.
3 - Anderson, W.G., R.S. Mckinley and M. Colavecchia, 1997, The use of clove oil as an anaesthetic for rainbow trout and its effects on swimming performance. North Journal of Fisheries Management.17: 301 - 307
4 - Hikasa,y.,K. Takase,T.Ogasawara and S. Ogasawara. 1985, Anesthesia and recovery with tricaine methanesulfonate, eugenol and thiopental sodium in the carp. Cyprinus carpio. Jpn. J.Vet SCI. 48(2): 341 - 351
5 - Keene,J.L, O.L.G. Noakes, R.D. Moccia & C.G.Soto. 1998. The efficacy of clove oil as an anaesthetic for rainbow trout, Oncorhynchus mykiss (Walbaum). Aquaculture. Research. 29: 89 - 101
6 - Lawrence, B.M., 1995, Progress in essential oils. RJ Reynolds Tobacco companies. Perfurmer & Flavorist 20: 95 - 103
7 - Munday,P.L & S.K. Wilson. 1997. Comparative efficacy of clove oil and other chemicals in anesthetization of pomacentrus amboinensis, coral reefs fish. Journal of Fish Biology 51: 931-938
8 - Peake,S. 1998. Sodium bicarbonate and clove oil as potential anesthetics for non-salmonids fishes. North American Journal of Fisheries Management 18: 919-924
9 - Soto,C.G. & Burhanuddin. 1995. Clove oil as a fish anaesthetic for measuring length and weight of rabbit fish (siguanus lineatus ). Aquaculture. 136: 149-152


Using clove (Eugenia caryophyllata) oil for anesthetization of Persian sturgeon (Acipenser persicus) fingerlings
Mojtaba mohammadi Arani, Seyyed Kamaleddin Allameh and Mansoor Nasr Esfahani
Isfahan Investigation Centre of Agriculture and Natural Resources
Email: moham1354@yahoo.com

Abstract
This investigation has done on fingerlings of Persian sturgeon (Acipenser persicus) in three weight groups of 4.25 gr. (9-11 cm), 3.33 gr. (7-9 cm) and 1.89 gr. (5-7 cm), and considered the effect of concentration and exposure time of clove (Eugenia caryophyllata) oil on anesthesia and recovery stages, by immersion method. In concentrations of 25 - 120 PPM of clove oil, range of anesthesia and recovery stages were 25 - 336 and 114 - 596 seconds, respectively. Finally 75 PPM of clove oil, determined as the best concentration for anesthesia and recovery.
Key Words: Acipenser persicus - Anesthesia - Clove oil.

بررسی اثر ضد باكتریایی عصاره گیاهان دارویی Artemisia annua و Prunella vulgaris علیه باكتریهای شایع استان گلستان
معصومه مارندرانی(1) ،محمد باقر رضایی(3)، هادی سلیمانی(4) ، عزت الله قائمی(2)، مازیار احمدی گلسفیدی(1)
1- عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان
2-عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشكی گرگان
3- رییس بخش تحقیقات گیاهان دارویی سازمان جنگلها و مراتع تهران
4-مسئول فنی و مدیرعامل شركت گیاه اسانس توسكاستان گرگان
 

خلاصه

با توجه به خواص درمانی گیاهان و همچنین به لحاظ مقاومت روز افزون بسیاری از باكتریها به آنتی بیوتیك و بروز عوارض ناشی از مصرف این داروها، لزوم مطالعه در مورد اثر آنتی بیوتیكی و استفاده از تركیبات طبیعی در رفع عفونتهای باكتریایی ضروری به نظر می رسد(2و3) .لذا در این تحقیق در شهریور ماه1383 ، سرشاخه های گلدار دو گیاه مورد نظرجمع آوری و پس از عملیات عصاره گیری و به منظور بررسی اثر ضد میكربی عصاره ها علیه باكتریهای S. aureus, B.cereus ,Streptococ. A,B,P. aeroginosa, E.coil,, Shigella ،با استفاده از روش دیسك دیفیوژن،پس از سه بار تكرار آزمایش و استفاده از نتایج حاصل از قطر هاله های عدم رشد باكتری ،در رقتهای مختلف (جدول شماره 1) ثبت گردید.
كلمات كلیدی: موره و پرونلا(A.annua , P.vulgaris )، بررسی اثر ضد میكروبی، سوشهای E .coli, S. aureus , Shigella, Streptococ.A, B,P.aeroginosa,

 

مقدمه:

ایران دارای منابع عظیم گیاهان داروئی است كه از قدیم الایام همواره از مواد طبیعی و اثر بخش گیاهان دارویی در طب سنتی استفاده شده است . امروزه هم گیاهان دارویی با اثر ضد میكروبی از جایگاه خاص و اهمیت فراوانی در طب سنتی و كلینیكال سراسر دنیا برخوردارند. روستای زیارت به فاصله 3 كیلومتری شهر گرگان ،از مناطق كوهستانی و جنگلی استان گلستان محسوب می شود (700 تا 2250 متر)،كه از نظر تنوع و پوشش گیاهی دارای غنای بهینه است . در فرهنگ گیاه درمانی منطقه ازدو گیاه دارویی موره و پرونلا (Prunella vulgaris , Artemisia annua) در درمان بیماریهای مختلف عفونی (تب، ضد عفونی والتیام زخم، عفونتهای میكربی و قارچی) استفاده می شود. لذا در این بررسی با توجه به كثرت شیوع بیماریهای عفونی و از طرفی افزایش مقاومتهای میكربی و لزوم جایگزینی آنتی بیوتیكهای قوی و جدید ، بررسی نحوه اثر بخشی و استفاده ازآنها در طب سنتی مردم روستا ضرورت یافت (1و4و5).

 

مواد و روشها:

در این تحقیق در شهریور 1383 ، سرشاخه های گلدار دو گیاه جمع آوری و پس از عملیات عصاره گیری و جداسازی عصاره ها از حلال ،جهت بررسی اثرات ضد میكروبی ، پس از اطمینان از خالص بودن سوشها و كشت 4 منطقه ای از استرپهای A,B در محیط كشت بلاد آگار و E.coli , S. aureus, B. cereus, Shigella spp, P. aeroginosa در محیط كشت نوترینت آگار تهیه و به مدت 24 ساعت در دمای 37 درجه انكوبه شد . سپس سوسپانسیونی از 7 سویه میكروبی در محیط كشت باكتریهای مورد مطالعه وبا استفاده از عصاره گیاهان مورد بررسی در داخل حلال ، رقتهای 2/1و4/1و8/1و16/1 تهیه كرده و با روش دیسك دیفیوژن و نتایج حاصل از ایجاد قطر هاله های عدم رشد بررسی گردید. آزمایش های فوق بر روی هر سوش 3بار تكرار شد و در هر سری قطر هاله عدم رشد در رقت های مختلف ثبت گردید.

 

نتایج و بحث

نتایج این پژوهش بعد از سه بار آزمایش و استفاده از قطر هاله های عدم رشد در اطراف دیسكها حاكی از آن بود كه عصاره رقیق شده گیاه A.rtemisia annua در غلظت های 2/1 4/1 علیه باكتریهایE.coil , B.cereus, S.aureus دارای اثر مناسب (S) ، و درغلظت 8/1 و 16/1 دارای اثر متوسط ( I) ولی علیه باكتریهای St.B و P.aeroginosa تقریبا بی اثر بود(R ).. عصاره رقیق شده گیاه Prunella vulgaris در غلظت های 2/1 و4/1 علیه باكتریهای S.S. aureus, E.coli, Shigella دارای اثر متوسط ( I) ، علیه باكتریهای Streptococ A, P.aeroginosa دارای اثر مناسب ( S) ولی علیه Streptococ. B تقریبا بی اثر بود (R ) ، در غلظت 8/1 و 16/1 علیه Streptococ.A, B.cereus كاملا دارای اثر مناسب ( S) ولی علیهS.aureus,E.coli,, Shigella بی اثر یا دارای اثر ضعیف بود (R ) .
Reference:
yong shouxhong, 1998. The Divine Farmers- Materia Medica, Blue poppy press. Co.
Ttang W and Eiseubrand G. chinese, 1992. Drugs of plant origin, Berlin.
Chace C. and Zhang Tingliang , 1997 . Aqin Bowei Anthlogy. Paradigm publication.
Wen JM and Seifert G. 2000.Warm Disease theory, paradigm publications, Brookline, MA.
Giao pt, etal., 2001. Artemisinin for treatment of uncomplicated falciparum malaria . American Journal of tropical Medicine and Hygiene , 6s (6). 690-695

سلامت و بهبود كیفیت داروهای گیاهی در گرو رعایت اصول كشت و جمع‌آوری مواد اولیه گیاهی
وحید گرجی1، ژرژ بتی2، رضاامیدبیگی3،محمدرضا باستان4
1-مدیرعامل شرکت دارویی زردبند
2- اتنوفارماکولوژیست ازشرکت تحقیقاتی گیاهان دارویی ومعطر فرانسه
3- استاد تولید وفرآوری گیاهان دارویی دانشگاه تربیت مدرس ومشاور علمی شرکت دارویی زردبند
4- کارشناس واحد تحقیق وتوسعه شرکت دارویی زردبند
 

خلاصه:

درحال حاضر هنوز گیاهانی که کشت می شوند و یا بصورت وحشی جمع‌آوری میگردند در شرایط كاملاً خارج از كنترل میباشند .(Lange 2004)دستورالعمل جدید درمورد جمع‌آوری گیاهان به عنوان مواد اولیه توسط كشورهای اتحادیه اروپا اخیراً به اجرا گذاشته شده است. دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا به شماره178/2002/EC وNTA Vol 2B Ed.July 2003 قابلیت ردیابی مواد اولیه گیاهی را برای استفاده در مواد غذائی و داروئی تنظیم كرده‌است و دستورالعمل WHO به عنوان GACP (روش كشت و جمع‌آوری مطلوب گیاهان) روشهای بهره‌برداری و جمع‌آوری گیاهان را تعریف كرده است (WHO 2003). درهردو راهبرد، قابلیت ردیابی و روش جمع‌آوری گیاهان، باید به طور واضح برای تمامی زنجیره تولید گیاهان دارویی تا داروهای گیاهی،از ابتدا تا انتهای محصول نهایی، انجام پذیرد.عمده دستورالعملهای جدید عبارتند از:شناسائی قطعی بوتانیكی گیاهان دارویی،انتخاب رقمهای مناسب برای استفاده در محصولات نهائی،كاهش خطرات ناشی از تقلب،بهبود تکرار پذیری اثرات بالینی گیاهان داروئی،محافظت از محیط زیست .
واژه های کلیدی : کشت ، سلامتی ، داروهای گیاهی .

 

مقدمه

روند رو به رشد استفاده از داروهای گیاهی در جوامع مختلف و به تبع آن مصرف فزآینده مواد اولیه گیاهی در این فرآورده‌ها توسط واحد‌ها و كارخانجات و نیز صنایع آرایشی و بهداشتی، ضرورت كنترل دقیق تولید و مصرف مواد اولیه گیاهی را بیش از پیش نمایان میسازد.عدم دقت و كنترل دقیق در چرخه كشت گیاهان دارویی و یا جمع‌آوری گیاهان بومی از مراتع و نیز تولید فرآورده‌های دارویی بعضاً عوارض زیان‌آوری را ایجاد نموده كه علاوه بر زیان اقتصادی، موجب تخریب نگرش و دیدگاه استفاده از داروهای گیاهی در میان جوامع گردیده است. این مهم كشورهای اتحادیه اروپا را بر آن داشت تا با اعمال دستورالعملهای ویژه درخصوص كشت و جمع‌آوری گیاهان بعنوان مواد اولیه، نسبت به كنترل دقیق آنها مطابق با استاندارد‌هایی خاص اقدام نمایند.
راهبردهای عملی جهت اصلاح كیفیت و سلامت مواد اولیه گیاهی توسط دستورالعملهای شماره 178/2002/EC و NTA vol 2B Ed.July 2003 اتحادیه اروپا همچنین دستورالعمل WHO به عنوان روش مطلوب كشت و جمع‌آوری گیاهان (٭GACP) تنظیم و به اجرا گذاشته شده است. دستورالعملهای اتحادیه اروپا در زمینه قابلیت ردیابی مواد اولیه گیاهی مورد استفاده در موادغذایی ودارویی و دستورالعمل WHO در زمینه روشهای مطلوب بهره برداری گیاهان وحشی است كه تمامی زنجیره تولید گیاهان دارویی تا داروهای گیاهی را از ابتدا تا انتهای محصول نهایی شامل می‌شود.
عمده موارد مطروحه در این دستورالعملها شامل شناسایی دقیق گیاهشناسی وجلوگیری ازتقلب ، انتخاب و بهره‌گیری ازارقام مناسب در محصولات نهایی و محافظت از محیط زیست میباشد.
شناسایی دقیق گیاهشناسی وجلوگیری ازتقلب:
گونه‌های مختلف یك جنس درگیاهان حتی با دارا بودن مرفولوژی یکسان در بسیاری از موارد دارای خواص و اثرات فارماكولوژیكی متفاوتی میباشند. عدم تطابق بین گونه ذكر شده در برچسب بسته‌بندی با محصول موجود در آن خصوصاً در مراودات تجاری بین‌المللی یكی از مواردی است كه ضرورت شناسایی دقیق گیاهشناسی را نمایان میسازد.مثال بارز این مورد اختلاط گونه‌های مختلف ریشه شیرین‌بیان خصوصاً‌ گونه روسی آن(G.uralensis) در بسته‌های دارای برچسب G.glabra میباشد.
در موارد دیگر اختلاط برخی گونه‌های سمی با گونه‌های غیر سمی است كه در نتیجه عدم دقت در شناسایی گیاهشناسی حاصل شده و منجر به بروز عوارض ناخواسته وخطرات احتمالی میگردد. همانند گونه مفید دم اسب (E.arvense) با گونه سمی (E.palustre).
در موارد دیگری نیز عدم دقت در شناسایی گیاهان عمدی و به دلایل اقتصادی و سیاسی صورت می‌گیرد. بعنوان مثال اختلاط ریشه گونه آنگولایی گیاه Harpagophytum با گونه نامیبایی آن می‌باشد كه بعلت قیمت پایین گونه آنگولایی این اختلاط صورت گرفته و با توجه به تفاوت اثرات بالینی هریك، اعتبار اثرات بالینی گونه اصلی (گونه نامیبایی) را نیز زیر سئوال خواهد بود. لذا اعمال كنترل كیفی و شناسایی دقیق و قطعی گیاهان و در نتیجه تطابق دقیق محصول موجود در بسته‌بندی با برچسب آن یكی از نکات قابل توجه دردستورالعملهای اتحادیه اروپا وWHO است .
انتخاب و بهره‌گیری از ارقام مناسب در محصولات نهایی:
توجه در انتخاب ارقام مناسب جهت مصارف دارویی با خصوصیات فیتوشیمیایی مشخص از جمله دیگر راهكارهای اصلاح كیفیت و سلامت مواد اولیه گیاهی است. ارقام و یا مونه‌های مختلف یك گونه عمدتاً دارای تركیبات اصلی یکسانی میباشند لیكن تفاوت عمده در منشاء آنهاست كه موجب می‌گردد یك مونه نسبت به مونه دیگر در میزان یك تركیب مشخص متفاوت باشد. بعنوان مثال بیش از هفت مونه ازگیاه آویشن باغی وجود دارد كه همگی دارای تركیبات اصلی مشخص می‌باشد ولیكن مونه‌ای که در اسپانیا كشت میگردد دارای سینئول بالا و رقمی كه در فرانسه كشت میگردد دارای ژرانیول بالا میباشد. همچنین انتخاب رقم مناسب گیاه بابونه با درصد بالای كامازولن و كشت آن در خاك قلیایی از نوع كارستیك موجب برقراری تعادل بین عملكرد بالای گیاه، مقاومت آن در برابر بیماریها وآفات و نیز تركیبات مطلوب شیمیایی گردیده است.نتیجه آنکه دقت دراستفاده از ارقام مناسب به لحاظ دارا بودن تركیبات خواص فیتوشیمیایی مشخص و نیز بازدهی مطلوب محصول موجب ثبات و بهبود اثرات فارماكولوژیكی محصول نهایی خواهد شد.

محافظت از محیط زیست:

روش مناسب كشت و بهره‌برداری از منابع طبیعی یكی دیگر از موارد مهم در دستورالعمل٭GACP است كه در آن به بهره برداری صحیح و مطلوب گیاهان وحشی بسیار تاكید شده است. بعنوان مثال بهره‌برداری غیراصولی بیش از حد ریشه گیاه شیرین بیان در تركمنستان توسط برخی شركتهای بین‌المللی بوسیله ادوات مكانیزه باعث بروز صدمات جدی به محیط زیست و نیز جلوگیری از تكثیر طبیعی و در نتیجه كاهش شدید تراكم گیاه در زیستگاه طبیعی خود شده است. همچنین رعایت اصول به زراعی و عدم استفاده از سموم شیمیایی در مزارع گیاهان دارویی راهكاری مناسب جهت حفاظت از محیط زیست و تلاشی جهت تولید محصول ارگانیك است.
 

نتیجه:

آگاهی شركتهای تولید كننده از نتایج عملی این مقررات بی‌شك باعث كاهش خطرات مسمومیتهای ناخواسته و بهبود كیفیت داروهای گیاهی و در نتیجه بهبود اثرات فارماكولوژیكی و بالینی آنها خواهد شد.
 

منابع:

1-Awang, D. V. C. (1996). Siberian ginseng toxicity may be case of mistaken identity. Can.Med.Assoc.J. 155: (9) 1237
2-Hiermann, A. (2003). Equisetum. In: Blaschek, W., Ebel, S., Hackenthal, E., Holzgrabe, U., Keller, K., and Reichling, J.: HagerROM 2003 V. 4.1. Hagers Handbuch der Drogen und Arzneistoffe. Heidelberg: Springer Electronic Media.
3-Lange, D. (2004). Medicinal and Aromatic Plants: Trade, Production, and Management of Botanical Resources. In: Cracker, L. E., Simon, J. E., Jatisatienr, A., and Lewinsohn, E.: XXVI International Horticultural Congress: The Future for Medicinal and Aromatic Plants. Toronto, Canada: ISHS Acta Horticulturae, 177-197.
4-Schmidt, M., Eich, J., Kreimeyer, J., and Betti, G. (1998). Anbau der Teufelskralle. Ein Projekt in Namibia zur Sicherung der pharmazeutischen Qualit-. Dtsch.Apoth.Ztg. 138: (47) 4540-4549.
Good Agricultural and Collection Practice٭


Healthy and Quality Improving of Herbal Medicines Under Consideration of Suitable Cultivation and Collection of Plant as Raw Material
Gordji, V. ,Betti, G. ,Omidbaigi, R. ,Bastan, M.R.
Manager of Zardband Pharmaceutical Co.
Email:Gordji@zardband.com
Abstract
New guidelines affecting the collection of herbal plant raw material are currently being implemented within the EU countries. EC directives 178/2002/EC and NTA Vol 2B Ed. July 2003 regulate the traceability of herbal raw materials for food and drug use, and the WHO guideline -Good Agricultural and Collection Practice- is defining the rules by which the herbal material should be collected (WHO 2003). Both guidelines, traceability and collection practice, should lead to total transparency of the whole chain of production of most herbal medicines from the plant, down to the finished product.
Major consequences of the new guidelines will be:
Unambiguous botanical identification of medicinal plants and decreasing danger of adulterations.
Selection of cultivars tailored to the use of the final product.
Protection of the environment.
The new rules for traceability of herbal raw material and good agricultural and collection practice will lead to an improvement in the predictability of herbal drug quality. Simultaneously, an increased reproducibility of pharmacological effects and clinical efficacy can be expected, and the danger of accidental intoxications through adulterants will diminish.
Keywords : cultivation, herbal medicines , healthy

گیاهان دارویی استان همدان با تكیه بر كاربرد آنها
در درمان بیماریهای مختلف

رمضان كلوندی1، كیوان صفی خانی2،‌ قاسم نجفی2، همایون خیری2
1- عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
2- كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
همدان، جاده تهران، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی 

خلاصه

نظر به ارزش و اهمیت گیاهان دارویی و صنعتی در امور درمانی و صنایع كه از زمانهای قدیم رایج بوده وامروزه نیز علی رغم پیشرفتهای چشمگیری كه در صنعت داروسازی و علوم شیمیایی نصیب بشر گردیده، ویژگیهای خود را در این روند نه تنها از دست نداده، بلكه بیش از پیش توجه محافل علمی و پزشكی و درمانی را به خود معطوف داشته است. این تحقیق با هدف شناسایی گیاهان دارویی استان همدان با تكیه بر كاربرد آنها در درمان بیماریهای مختلف و كسب اطلاعات محلی از چگونگی و نحوه مصرف گیاهان دارویی در درمان انواع بیماریها در سال 1378-1374 در سطح استان همدان به مرحله اجرا درآمد. به منظور كسب اطلاعات محلی از نحوه مصرف گیاهان دارویی با مراجعه حضوری به افراد صاحب نام و با تجربه در این زمینه و با توزیع پرسشنامه‌های ویژه، اطلاعات فوق كسب گردید و در نهایت 159 گونه گیاه دارویی كه دارای مصارف بومی و محلی ویژه در درمان انواع بیماریها می‌باشند، شناسایی گردید كه این گیاهان را از نقطه نظر اثرات درمانی و كاربردهای مختلف دارویی در درمان بیماریهای گوناگون می‌توان در گروههای جداگانه‌ای قرار داد كه در متن مقاله به آنها پرداخته شده است.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی ، درمان ، همدان .


 

مقدمه

امروزه كسب اطلاعات محلی از نحوه مصرف گیاهان دارویی و موارد مصرف و كاربرد آنها در درمان انواع بیماریها از اهمیت ویژه‌ای برخودار می‌باشد،‌زیرا امروزه كسب اطلاعات محلی درباره نحوة مصرف گیاهان بومی در جهان جایگاه خود را باز كرده است، به طوری كه در این زمینه می‌توان به طرحی به سرپرستی دكتر -ناتانیل گوانسا- گیاه شناس غنایی اشاره كرد كه هزینه اجرای آن توسط صندوق جهانی طبیعت تأمین می‌شود و هدف آن كشف مصارف جدید گیاهان بومی در جزیره ماداگاسكار می‌باشد كه در این طرح با بومیان محلی درباره منابع گیاهی در دسترس صحبت می‌شود و دانشجویان دوره‌های تكمیلی گیاه شناسی، داروشناسی، شیمی و پزشكی روی انواع نمونه‌های گیاهی جمع آوری شده تحقیق می‌كنند و چگونگی استفاده از آنها را نیز توسط مردم محلی بررسی می‌كنند(1). و هم اكنون این امر در اكثر نقاط جهان با عنوان اتنوبوتانی در حال بررسی و مطالعه است و هم�