بررسی تأثیرزمان و محل جمع آوری بر تركیب های اسانس مورخوش
محمد مهدی برازنده1، محمد باقر رضایی1 ، محمد امین سلطانی پور2 و علی مراد شاهی2
1- اعضای هیئأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، اتوبان تهران- كرج،خروجی پیكان شهر،صندوق پستی116-13185
2- دانشگاه شیراز،صندوق پستی1789-71345
 

چكیده

گیاه مورخوشZhumeria majdae Rech. در زمان های قبل از گلدهی،گلدهی كامل و بعد از گلدهی از سه منطقه گنو،سرچاهان و تنگ زاغ واقع در شمال بندرعبا س(استان هرمزگان) جمع آوری گردید. 9 نمونه جمع آوری شده به روش تقطیر با آب و هر كدام به مدت زمان دو ساعت اسانس گیری شدند.با استفاده از دستگاه های GC وGC/MS تركیب های اسانس، شناسایی شدند كه درمیان آنها دو تركیب لینالول(2/63%-1/54%) وكامفور(7/26%-2/22%) بالاترین درصد را به خود اختصاص می دهند.
واژه های كلیدی: مورخوش،اسانس، لابیاته، كامفور، لینالول

 

مقدمه

سه منطقه گنو،تنگ زاغ و سرچاهان به ترتیب در فاصله 20و100و120 كیلومتری شمال بندر عباس واقع شده و از رویشگاه های اصلی گیاه مورخوش می باشند.تا كنون تحقیقات زیادی در ارتباط با روغن اسانسی این گونه انجام نشده وتنها به یك مورد می توان اشاره كرد:روغن اسانسی مورخوش با استفاده از دستگاه های GC وGC/MS تجزیه و تعداد 30 تركیب در آن شناسایی گردیده كه در میان آنها دو تركیب لینالول (%3/57-%4/24) و كامفور(%43-%23) دارای بالاترین درصد می باشند(1).

 

مواد و روشها

اسانس گیری نمونه ها به روش تقطیر با آب به مدت زمان 2 ساعت و شناسایی تركیب ها با استفاده از دستگاه های گاز كرو ماتوگراف متصل به آشكار سازFID و گاز كرو ماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی( GC/MS) انجام شد.ستون مورد استفاده در هر دو دستگاه DB-5 به طول 30متر، قطر داخلی 25/0 میلی متر وفاز ساكن به ضخامت 25/0 میكرون می باشد.برنامه ریزی درجه حرارت نیز در هر دو دستگاه با دمای اولیه60 و دمای نهایی 210 درجه سانتی گراد بوده كه از دمای اولیه تا دمای نهایی در هر دقیقه 3 درجه سانتی گراد به آن اضافه می گردد.
 

نتایج و بحث

بازده اسانس گیری بر اساس وزن خشك گیاه از %08/4 (نمونه سرچاهان در زمان گلدهی) تا%14/11(نمونه تنگ زاغ پس از گلدهی) متغیر می باشد.
در هر یك از نمونه های اسانس ها تعداد27 تركیب شناسایی شدند كه در میان آنها دو تر كیب لینالول(2/63%-1/54%) وكامفور(7/26%-2/22%) بالاترین درصد را به خود اختصاص می دهند.در میان سایر تركیب ها نیزسه تركیب لیمونن (%1/6-%3/1) ، كامفن (%2/1-%9/3) و بورنئول(%6/0-%7/2) دارای بالاترین درصد می باشند.
1-با توجه به بازده بسیار بالای اسانس گیری، گونه مور خوش را می توان در شمار گونه های گیاهی با بازده اسانس بالا قرار داد و در واقع تعدادبسیار اندكی از گونه های گیاهی معطر از چنین اسانس بالایی برخوردار می باشند.
2-مقایسه تركیب های این اسانس با تركیب های همین گونه كه در منبع شماره 1 گزارش گردیده، نشان می دهد كه میزان لینالول نمونه جمع آوری شده از منطقه سرچاهان پس از گلدهی %2/63 بوده كه تقریبا %6 بیشتر از بالاترین میزان آن كه در منبع شماره 1 گزارش شده، می باشد.همچنین میزان كامفور در نمونه ها حد اكثر %7/26 می باشد كه از حد اكثر مقدار گزارش شده در منبع شماره 1 به میزان %3/16 كمتر می باشد.
 

سپاسگزاری

نویسندگان مقاله از مسئولین محترم مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كه امكان انجام تحقیق حاضر را فراهم نمودند، تشكر می نمایند.
 

منابع

1.R.Rustayian, H.Sigari, A.Bamoniri and P.Weyerstahl.Constituents of the Essential Oil of Zhumeria majdae Rech. Flavour and Fragrance Journal,7,273-274(1992).
2.P.Sandra and C.Bicchi, Capillary Gas Chromatography in essential oil Analysis. Dr. A.Huething Verlag, Heidelberg(1987).
3.N.W. Davies, Gas Chromatographic Retention Indices of Monoterpenes and Sesquiterpenes on Methylsilicon and Carbowax Phases.J. Chromatogr.,503,1-24(1990).


Abstract
Zhumeria majdae Rech. Was collected before, at and after flowering stages from Genoo, Tang-e-Zagh and Sarchahan located in North of Bandar Abbas(Hormozgan province).
Essential oils of 9 samples were produced by hydrodistillation method and analysed by GC and GC/MS.Twenty-seven constituents were identified among which linalool(54.1%-63.2%) and camphor(22.2%-26.7%) were the major constituents,respectively.
Key Words: Zhumeria, essential oil, labiatae, linalool, camphor

[ شنبه 19 مرداد 1387 - 02:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی و شناسایی تركیبات تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دار ( Stachys pilifera) در شرایط اقلیمی منطقه كاشان
حسین بتولی1 ، عبدالحمید بامنیری2 ، جواد صفائی2
1- محقق مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان اصف
2-اعضای هیئت علمی دانشگاه كاشان-كاشان.بلوار راوند-دانشگاه كاشان-دانشكده علوم - گروه شیمی
كاشان - میدان بسیج - جنب هلال احمر - ایستگاه تحقیقات مناطق خشك و بیابانی - ص پ 487 - تلفن : 4234498 و 4234955- 0361- فاكس : 4234999 . همراه : 09133611281
Email : Ho _ Batooli @ yahoo.com
 

خلاصه

سنبله ای كرك دارBenth.) Stachys pilifera ) گیاه بوته ای پایا و بسیار معطر كه در دامنه‌های ارتفاعات كوهستانی كاشان رویش می‌یابد . این گیاه دارای اسانس بسیار نافذ ، چسبنده و معطراست . به منظور بررسی تركیبات تشكیل دهنده اسانس، پس از شناسایی رویشگاههای طبیعی گیاه در ارتفاعات كركس كاشان ، اندامهای هوایی گیاه طی دو فصل بهار و تابستان از رویشگاه جمع‌آوری شد. پس از تهیه سر شاخه‌های برگدار و گلدار گیاه ، به روش تازه و خشك شده (در شرایط آزمایشگاه) ، عمل اسانس گیری با دستگاه كلونجر به روش تقطیر با بخار آب (Hydrodistilation) انجام گرفت . پس از استخراج اسانس ، به كمك دستگاه كروما توگرافی گازی (GC) و كروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی(GC/MS) ، تركیبات اسانس و آنالیز شناسایی شد. نتایج حاصل از آنالیز شیمیائی اسانس گیاه نشان داد ، تعداد 24 ماده شناسائی شد. مهمترین مواد تشكیل دهنده اسانس عبارتند از : كریزانتینل استات (25/49%) ، لینالول ( 6/2%) ، و بتا فلاندرها ( 3/4%).
واژه های کلیدی : گیاه سنبله ای کرکدار ، اسانس ، شناسایی .

 

مقدمه

سنبله ای كرك دار ( Benth. Stachys pilifera ) گیاهی بوته ای چند ساله و بسیار معطر كه متعلق به خانواده نعنائیان (Labiatae) می‌باشد. این گیاه اغلب در دامنه ارتفاعات كوهستانی كه تحت تا ثیر زه آب چشمه سارها و قنوات می‌باشند ، رویش می‌یابد . سنبله ای كرك دار دارای ساقه‌های كوتاه پوشیده از كرك، برگهای ساده و باریك، گلهای صورتی متمایل به سفید و تمام اندام هوایی دارای عطر بسیار نافذ می‌باشد . محدوده ارتفا عی
رویشگاه این گیاه در منطقه كوهستانی كاشان ، بین 2300 تا 3000 متر از سطح دریا است . عمده رویشگاه ‌های شاخص این گیاه به صورت لكه ای و در نواحی نسبتاً مرطوب حاشیه رودخانه‌ها ، اطراف چشمه سارهای كوهستانی استانهای چهارمحال و بختیاری ، لرستان ، اصفهان ، تهران ، یزد ، مركزی ، فارس ، و تهران می‌باشد.
 

مواد و روشها

به منظور بررسی تركیبات تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دار ، پس از شناسایی رویشگاههای طبیعی گیاه در ارتفاعات رشته كوههای كركس كاشان و جمع‌آوری و شناسایی كامل گیاه ،طی دو فصل رویشی اواسط بهار و اواسط تابستان ، اندامهای هوایی گیاه شامل ساقه و برگها ( در اواسط مرحله رویشی) و سرشاخه‌های گل دار و برگ دار ( در اوج مرحله زایشی ) جمع‌آوری گردید . نمونه‌های جمع‌آوری شده به دو روش تازه وخشك شد ه ( در دمای 20 تا 25 درجه سانتی گراد ) توسط دستگاه كلونجر ، به شیوه تقطیر با بخار آب (Hydrodistilation) به مدت 3 تا 4 ساعت اسانس گیری شد. پس از استحصال اسانس ، با كمك دستگاههای كروماتوگرافی گازی (GC) و كروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی ( GC/MS) ، تركیبات تشكیل دهنده اسانس مورد شناسایی قرار گرفت .
 

نتایج و بحث

نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد ، میزان اسانس استحصالی از اندامهای تازه گیاه 72 /0 در صد و راندمان میزان اسانس در نمونه‌های خشك شده گیاه در شرایط آزمایشگاه ( دمای 20 تا 25 درجه سانتی گراد )، 52 /0 درصد برآورد شد . عمل اسانس گیری از گیاه سنبله ای كرك دار ، بواسطه چسبندگی زیاد اسانس به جداره‌های لوله دستگاه كلونجر ، به دشواری انجام گرفت كه برای جدا كردن اسانس از جداره ، از حلال n - هگزان استفاده شد . نتایج حاصل از بررسی مواد تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دار در طیف‌های GC و GC/MS نشان داد ، تعداد 24 ماده شناسائی شد . تركیبات عمده موجود دراسانس شامل : كریزانتنیل استات (25/49 درصد ) ، لینالول ( 6/2 درصد) ، بتافلاندرن (3/4 درصد) ، كاریوفیلن اكسید ( 4/3 درصد) ، آلفا پی نن ( 8/2 درصد ) ، 1 و 8 سینئول ( 3/2 درصد ) ، و سیس - اوسیمن ( 2/2 درصد ) می‌باشد. مقایسه مواد تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دارمنطقه كاشان با تركیبات اسانس منطقه چهارمحال وبختیاری نشان داد ، میزان تركیب سیس كریزانتنیل منطقه كاشان نزدیك به دو برابر میزان این ماده در منطقه چهارمحال وبختیاری می‌باشد.(3) .
 

منابع

بتولی ، حسین . 1380 ، بررسی ویژگیهای اكولوژیك گیاهان اسانس دار قمصر كاشان . مجموعه مقالات همایش ملی گیاهان داروئی ایران ، نشریه شماره 280 موسسه تحقیقات جنگلها ومراتع .
بتولی ، حسین . 1380 گیاهان داروئی ، صنعتی واسانس دار منطقه كاشان . مجموعه مقالات همایش ملی گیاهان داروئی ایران ، نشریه شماره 280 موسسه تحقیقات جنگلها ومراتع .
جم زاد، مینا و همكاران . 1379 . بررسی روغن اسانسی دوگونه گیاهی بومی ایران Stachys aceros و Stahys pilifera . خلاصه مقالات اولین همایش بین المللی طب سنتی و مفردات پزشكی. انتشارات دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی تهران .



The Examination and recognition of the components and combinations of the essential oils of Stachys pilifera plant in ecological conditions of mountainous area of kashan.
H.Batooli1 , A.H.Bamoniri2 , J.Safaei2
1.Hossien Batooli: Ph.D. Plant Ecology , Research Center of Isfahan Agricultural and Natural Resources, Research Station of Kashan Desert and Dry Region. Basij sq.Kashan, Iran , P.O.487 , Tel-0361 - 4234498 & 4234955. Fax.4234999.
E-Mail: Ho_Batooli@yahoo.com .
2 .Dept.of chem. fac. of science univ. of Kashan

Abstract :
Stachys pilifera is a fruticose , prennial and pragnant plant which belongs to Labiate family . This plant often grows in the slop of the mountainous elevation which is affected by spring and subterranean Ganats . Stachy pilifera has short stem coverd by fluff , simple and slender leaves , pink to white flowers and all of the shoots organs with very effective odor , the range of Habitate elevation for this plant in the mountainous area of kashan is between 2300 - 3000 meters from sea level . The common apparent habitates of this plant is in spot and in rather humid regions beside of rivers and around the subterranean Ganats brook . In order to the examination of the combinations of said plant essential oils , for two season - spring and summer - were collected plants organs such as leafy stems and flowery browse and for the compare of the amount of essential oils , was performed seperately . The method getting essential oil from fresh and dry up organs.The method of getting essential oil examined in the way of hydrodistilation with the use of clevenger machine , after essential oil production , with the help of gass choromatography ( GC) and gas connected to Mass spectophotemetery (GC / MS) , recognized the combinations of essential oil . The results of chemical analysis of Stachys pilifera essential oil in kashan area showed 24 recognized including : Chrysantenyl accetate (%49.35), Linalool (%2.6) , Beta-phellandrene (%4.3) , and Alfa Pinen (%2.8).
Keywords: Essential oil , Stachys pilifera , recognition .

[ شنبه 19 مرداد 1387 - 02:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی مقایسه‌ای ویژگیهای گیاهشناختی و تركیبات شیمیایی
سه گونه سالویا
Salvia atropatana, S. limbata and S. multicaulis
زهرا باهر نیك-1و مهدی میرزا2
ا عضاء هئیت علمی موسسه تحقیقات جنگلها مراتع، بخش گیاهان دارویی و محصولات فرعی
آدرس مكاتبه: تهران- 15 كیلومتری جاده تهران -كرج, صندوق پستی116 - 13185
پست الكترونیك: mirza@rifr-ac.ir
 

چكیده

با توجه به شناخت اثرات شفابخشی و مصرف گیاه مریم گلی در طب قدیم یونانی و رومی و نیز كاربرد امروزه آن در صنایع داروسازی، عطرسازی و فراورده‌های بهداشتی -آرایشی و نیز بعنوان طعم دهنده و چاشنی در صنایع غذایی, سه گونه از این جنس شامل گونه‌های Salvia atropatana, S. limbata , S. multicaulis از نظر ویژگیهای گیاه شناختی
و مقایسه تركیبات موجود در اسانس آنها مورد بررسی قرار گرفتند. بدین منظور سر شاخه‌های گلدار گونه
Salvia atropatana در اواسط اردیبهشت ماه از شیراز و گونه S. multicaulis از لرستان و گونه S. limbata از دماوند در استان تهران جمع‌آوری و به روش تقطیر با آب مورد استخراج و با استفاده از گاز كروماتوگراف توآم شده با طیف سنجی جرمی GCو GC/MS شناسایی گردیدند. نتایج بدست آمده وجود 29 تركیب را در S. multicaulis و S. atropatana و 26 تركیب را S. limbata را نشان داد. در گونه S. atropatana در میان تركیبهای شناسایی شده به ترتیب تركیبهای β-caryophyllene (3/16%)، Sclareol (3/13%)، Hexyl octanoate (2/12%) و Germacrene B (10%) بالاترین مقدار را به خود اختصاص دادند. در
S. multicaulis (%1/18) bornyl acetateو ) β-caryophyllene5/16%), pinene α- (5/15%) ,- cineole 1.8 (4/8%)
و limonene (3/8%) از تركیبات اصلی می‌باشند. در S. limbata .( 7/25%) ,germacrene-D (1/16%), linalyl acetate (5/17%) linalool تركیبات مهم را تشكیل دادند
واژه های كلیدی : تركیبات شیمیائی؛ اسانس؛ گیاهشناختی
 

مقدمه

مریم گلی (Salvia) گیاهی علفی چند ساله از خانواده نعناعیان (Labiatae) می‌باشد و در ایران 58 گونه گیاهی علفی یكساله و چند ساله دارد كه 17 گونه آن انحصاری می‌باشند. این گیاه از روزگاران كهن مورد توجه خاص بوده و ابتدا به عنوان داروی موثر برای معالجه عوارض نیش حشرات و همچنین داروی تونیك و مقوی برای تقویت روح و بدن و افزایش طول عمر بكار میرفته است. گونه‌های متعددی از جنس سالویا مانند S. sclarea S. officinalis, S. syriaca, S. hypoleuca, S. saendica تا كنون مورد مطالعه شناسایی و تحقیق قرار گرفته‌اند (1-5). لازم به ذكر است كه تقریباً ازكلیه گونه‌های جنس مریم گلی در مصارف درمانی استفاده می‌شود، مثلاُ برگ گیاه S. sclarea در قدیم به عنوان نیرو دهنده و ضد تشنج استفاده می‌شده است. سرشاخه گلدار و خشگ آن از نظر معطر كردن وخوش طعم ساختن انواع شراب‌های طبی مورد تو جه بوده است. اسانس این گیاه بیشتر در صنایع بهداشتی، آرایشی استفاده می‌شود (2). لذا با توجه به ویژگی‌های درمانی وكاربرد وسیع انواع مریم گلی 3 گونه فوق نیز مورد شناسایی و تحقیق قرار گرفتند.

مواد و روشها

الف جمع‌آوری گیاه و استخراج اسانس
سرشاخه گلدار گونه‌های فوق با استفاده از منابع از محل‌های پراكنش شان جمع‌آوری و سپس مورد شناسائی قرار گرفتند. گیاه Salvia atropatanaدر اواخر اردیبهشت از شیراز و گونه S. multicaulis از لرستان و گونه S. limbata از دماوند در استان تهران جمع‌آوری شدند. پس از نگهداری به مدت 24 ساعت در دمای آزمایشگاه 200-300 گرم از نمونه‌ها نیمه خشك به روش تقطیر با بخار آب (Steam distillation) اسانس‌گیری شدند، مدت زمان لازم برای اسانس‌گیری 90 دقیقه ثبت شد (6).
ب جداسازی و شناسایی تركیبهای تشكیل دهنده اسانس
پس از استخراج اسانس مقادیر بسیار جزیی آب موجود در آن بوسیله سولفات سدیم جذب و اسانس پس از عبور از كاغذ صافی بصورت خالص بدست آمده نگهداری اسانس در ظرف تیره و مخصوص در یخچال انجام پذیرفت. اسانس در محلول دی كلرو متان رقیق شده و جهت تهیه كروماتوگرام و طیف‌های جرمی یك میكرو لیتر از آن به گاز كروماتوگراف واریان 3400 تواُم شده با طیف سنجی جرمی، ستون DB-1 به طول 60 متر و قطر 250 میكرومتر كه ضخامت لایه فاز در آن25/. میكرومتر است، تزریق شد. برنامه‌ریزی حرارتی از 50 تا 270 درجه سانتیگراد با سرعت 4 درجه در دقیقه، درجه حرارت محفظه تزریق 280 درجه سانتیگراد، درجه حرارت ترانسفرلاین 290 درجه سانتیگراد با استفاده از گاز هلیوم بعنوان گاز حامل( 7-8). شناسایی تركیبها با استفاده از پارامترهای مختلف از جمله زمان باز داری، اندیس كواتس، مطالعه طیفهای جرمی نمونه و مقایسه این طیفها با طیف‌های جرمی و اندیس كواتس تركیبهای استاندارد و همچنین اطلاعات موجود در كتابخانه wiley5 و terpenoid موجود در رایانه دستگاه GC/MS صورت پذیرفت.

 

نتایج و بحث

 
از نظر مشخصات گیاهشناسی مریم گلی آذربایجانی Salvia atropatana ، گیاهی پایا، چند ساله با ساقه به ارتفاع 70-30 سانتیمتر در پایین پو شیده از كركهای متراكم كوتاه و عنكبوتی و كركهای متراكم كوتاه، در صورتیكه S. limbata به ارتفاع 45-180 سانتیمتر و ساقه بدون كرك است. گونه S. multicaulisگیاهی پایا و ایستاده به ارتفاع 15-50 سانتیمتر و بندرت كركی است. برگها در Salvia atropatana پهنكی درقاعده كنجی، بندرت مقطع، پهن دراز، در حاشیه سینوسی، لبه‌دار در ابتدای رشد تقریباُ پوشیده از تارهای بلند پشمین‌وار ولی در S. limbata برگها در پائین قلبی و در حاشیه دندانه‌دار و بدون كرك است. برگها در S. multicaulis بیضوی می‌باشند. گل‌آذین در Salvia atropatana سفید یاسفید متمایل به زرد، مجتمع در چرخه‌های دارای 6-2 گل دور از هم، واقع درخو شه‌های طویل و بصورت گل‌آذینی باریك، یا دارای انشعابات پانیكولی ولی در S. multicaulis گل دورنگ ومجتمع در چرخه‌های دارای 6-2 گل دور از هم زنگی شكل، خط خطی است. در S. multicaulis گل‌آذین در خوشه‌های 4-10 گله و جام گلی تا بنفش و بندرت سفید می‌باشد.(1,3,9)
از نظر تركیبات شیمیایی، كلیه تركیبهای تشكیل دهنده اسانس همراه با در صد نسبی و اعداد كواتس و همچنین مقایسه كیفی و كمی تركیبهای تشكیل دهنده این گونه در جدول شماره 1 قابل مشاهده می‌باشند.در اسانس گیاهان فوق, وجود 29 تركیب در S. multicaulis و
S. atropatana و 26 تركیب در S. limbata مشاهده گردید. در گونه S. atropatana در میان تركیبهای شناسایی شده به ترتیب تركیبهای β-caryophyllene (3/16%)، Sclareol (3/13%)، Hexyl octanoate (2/12%) وB germacrene (10%) بالاترین مقدار را به خود اختصاص دادند در صورتیكه در S. multicaulis (% 1/18) bornyl acetateو ) β-caryophyllene 5/16%), pinene α- (6/15%) و -cineole 1.8 (4/8%) و limonene (3/8%) از تركیبات اصلی بشمار می‌امدند. در ,S. limbata linalyl acetate (1/16%) germacrene-D ,.(7/25%)، و(5/17%) linalool تركیبات مهم را تشكیل دادند. مقادیر سایر تركیبات در جدول ذیل جهت مقایسه آمده است.

[ شنبه 19 مرداد 1387 - 02:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی و شناسایی تركیبات تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دار( Stachys pilifera)
در شرایط اقلیمی منطقه كاشان
حسین بتولی1 ، عبدالحمید بامنیری2 ، جواد صفائی2
1- دكترای اكولوژی گیاهی - محقق مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان ( ایستگاه تحقیقات مناطق خشك و بیابانی كاشان ) . كاشان - میدان بسیج - جنب هلال احمر - ایستگاه تحقیقات مناطق خشك و بیابانی - ص پ 487 - تلفن : 4234498 و 4234955- 0361- فاكس : 4234999 . همراه : 09133611281
2-اعضای هیئت علمی دانشگاه كاشان-كاشان.بلوار راوند-دانشگاه كاشان-دانشكده علوم - گروه شیمی
Email : Ho _ Batooli @ yahoo.com
 

 

خلاصه:

سنبله ای كرك دارBenth.) Stachys pilifera ) گیاه بوته ای پایا و بسیار معطر كه در دامنه های ارتفاعات كوهستانی كاشان رویش می یابد . این گیاه دارای اسانس بسیار نافذ ، چسبنده و معطراست . به منظور بررسی تركیبات تشكیل دهنده اسانس، پس از شناسایی رویشگاههای طبیعی گیاه در ارتفاعات كركس كاشان ، اندامهای هوایی گیاه طی دو فصل بهار و تابستان از رویشگاه جمع آوری شد. پس از تهیه سر شاخه های برگدار و گلدار گیاه ، به روش تازه و خشك شده (در شرایط آزمایشگاه) ، عمل اسانس گیری با دستگاه كلونجر به روش تقطیر با بخار آب (Hydrodistilation) انجام گرفت . پس از استخراج اسانس ، به كمك دستگاه كروما توگرافی گازی (GC) و كروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی(GC/MS) ، تركیبات اسانس و آنالیز شناسایی شد. نتایج حاصل از آنالیز شیمیائی اسانس گیاه نشان داد ، تعداد 24 ماده شناسائی شد. مهمترین مواد تشكیل دهنده اسانس عبارتند از : كریزانتینل استات (25/49%) ، لینالول ( 6/2%) ، و بتا فلاندرها ( 3/4%).
واژه های کلیدی : گیاه سنبله ای کرکدار ، اسانس ، شناسایی .
 

 

مقدمه:

سنبله ای كرك دار ( Benth. Stachys pilifera ) گیاهی بوته ای چند ساله و بسیار معطر كه متعلق به خانواده نعنائیان (Labiatae) می باشد . این گیاه اغلب در دامنه ارتفاعات كوهستانی كه تحت تا ثیر زه آب چشمه سارها و قنوات می باشند ، رویش می یابد . سنبله ای كرك دار دارای ساقه های كوتاه پوشیده از كرك ، برگهای ساده و باریك ، گلهای صورتی متمایل به سفید و تمام اندام هوایی دارای عطر بسیار نافذ می باشد .

 

محدوده ارتفا عی

رویشگاه این گیاه در منطقه كوهستانی كاشان ، بین 2300 تا 3000 متر از سطح دریا است . عمده رویشگاه های شاخص این گیاه به صورت لكه ای و در نواحی نسبتاً مرطوب حاشیه رودخانه ها ، اطراف چشمه سارهای كوهستانی استانهای چهارمحال و بختیاری ، لرستان ، اصفهان ، تهران ، یزد ، مركزی ، فارس ، و تهران می باشد.
 

 

مواد و روشها :

به منظور بررسی تركیبات تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دار ، پس از شناسایی رویشگاههای طبیعی گیاه در ارتفاعات رشته كوههای كركس كاشان و جمع آوری و شناسایی كامل گیاه ،طی دو فصل رویشی اواسط بهار و اواسط تابستان ، اندامهای هوایی گیاه شامل ساقه و برگها ( در اواسط مرحله رویشی) و سرشاخه های گل دار و برگ دار ( در اوج مرحله زایشی ) جمع آوری گردید . نمونه های جمع آوری شده به دو روش تازه وخشك شد ه ( در دمای 20 تا 25 درجه سانتی گراد ) توسط دستگاه كلونجر ، به شیوه تقطیر با بخار آب (Hydrodistilation) به مدت 3 تا 4 ساعت اسانس گیری شد. پس از استحصال اسانس ، با كمك دستگاههای كروماتوگرافی گازی (GC) و كروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی ( GC/MS) ، تركیبات تشكیل دهنده اسانس مورد شناسایی قرار گرفت .
 

 

نتایج و بحث :

نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد ، میزان اسانس استحصالی از اندامهای تازه گیاه 72 /0 در صد و راندما ن
میزان اسانس در نمونه های خشك شده گیاه در شرایط
آزمایشگاه ( دمای 20 تا 25 درجه سانتی گراد )، 52 /0 درصد برآورد شد . عمل اسانس گیری از گیاه سنبله ای كرك دار ، بواسطه چسبندگی زیاد اسانس به جداره های لوله دستگاه كلونجر ، به دشواری انجام گرفت كه برای جدا كردن اسانس از جداره ، از حلال n - هگزان استفاده شد . نتایج حاصل از بررسی مواد تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دار در طیف های GC و GC/MS نشان داد ، تعداد 24 ماده شناسائی شد . تركیبات عمده موجود دراسانس شامل : كریزانتنیل استات (25/49 درصد ) ، لینالول ( 6/2 درصد) ، بتافلاندرن (3/4 درصد) ، كاریوفیلن اكسید ( 4/3 درصد) ، آلفا پی نن ( 8/2 درصد ) ، 1 و 8 سینئول ( 3/2 درصد ) ، و سیس - اوسیمن ( 2/2 درصد ) می باشد. مقایسه مواد تشكیل دهنده اسانس گیاه سنبله ای كرك دارمنطقه كاشان با تركیبات اسانس منطقه چهارمحال وبختیاری نشان داد ، میزان تركیب سیس كریزانتنیل منطقه كاشان نزدیك به دو برابر میزان این ماده در منطقه چهارمحال وبختیاری می باشد.(3) .
 

 

منابع:

1- بتولی ، حسین . 1380 ، بررسی ویژگیهای اكولوژیك گیاهان اسانس دار قمصر كاشان . مجموعه مقالات همایش ملی گیاهان داروئی ایران ، نشریه شماره 280 موسسه تحقیقات جنگلها ومراتع .
2- بتولی ، حسین . 1380 گیاهان داروئی ، صنعتی واسانس دار منطقه كاشان . مجموعه مقالات همایش ملی گیاهان داروئی ایران ، نشریه شماره 280 موسسه تحقیقات جنگلها ومراتع .

3- جم زاد، مینا و همكاران . 1379 . بررسی روغن اسانسی دوگونه گیاهی بومی ایران Stachys aceros و Stahys pilifera . خلاصه مقالات اولین همایش بین المللی طب سنتی و مفردات پزشكی. انتشارات دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی تهران .






The Examination and recognition of the components and combinations of the essential oils of Stachys pilifera plant in ecological conditions of mountainous area of kashan.
H.Batooli1 , A.H.Bamoniri2 , J.Safaei2
1.Hossien Batooli: Ph.D. Plant Ecology , Research Center of Isfahan Agricultural and Natural Resources, Research Station of Kashan Desert and Dry Region. Basij sq.Kashan, Iran , P.O.487 , Tel-0361 - 4234498 & 4234955. Fax.4234999.
E-Mail: Ho_Batooli@yahoo.com .
2 .Dept.of chem. fac. of science univ. of Kashan
Abstract :
Stachys pilifera is a fruticose , prennial and pragnant plant which belongs to Labiate family . This plant often grows in the slop of the mountainous elevation which is affected by spring and subterranean Ganats . Stachy pilifera has short stem coverd by fluff , simple and slender leaves , pink to white flowers and all of the shoots organs with very effective odor , the range of Habitate elevation for this plant in the mountainous area of kashan is between 2300 - 3000 meters from sea level . The common apparent habitates of this plant is in spot and in rather humid regions beside of rivers and around the subterranean Ganats brook . In order to the examination of the combinations of said plant essential oils , for two season - spring and summer - were collected plants organs such as leafy stems and flowery browse and for the compare of the amount of essential oils , was performed seperately . The method getting essential oil from fresh and dry up organs.The method of getting essential oil examined in the way of hydrodistilation with the use of clevenger machine , after essential oil production , with the help of gass choromatography ( GC) and gas connected to Mass spectophotemetery (GC / MS) , recognized the combinations of essential oil . The results of chemical analysis of Stachys pilifera essential oil in kashan area showed 24 recognized including : Chrysantenyl accetate (%49.35) , Linalool (%2.6) , Beta-phellandrene (%4.3) , and Alfa Pinen (%2.8).
Keywords: Essential oil , Stachys pilifera , recognition

[ شنبه 19 مرداد 1387 - 02:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی اجزاء تشكیل دهنده روغن اسانسی گیاهی ازراسته"مورد"

عبدالحمید بامنیری
استادیار گروه شیمی ، دانشگاه كاشان (مرکزپزوهشی اسانسهای طبیعی)
کاشان-کیلومتر6 جاده راوند دانشگاه کاشان
 

خلاصه

وجود بافت ترشح كننده بصورت كیسه‌های ترشحی محتوی روغن‌های اسانس دار از نوع اسكینروژن از خصوصیات شاخص خانواده اكالیپتوس محسوب می‌شود (1-4 ). واریته‌هایی از گونه‌ها و جنس‌های مختلف اكالیپتوس از كشور استرالیا به ایران وارد شده و در خصوص خواص فیزیك و شیمیایی اسانس آن بررسی‌هایی انجام شده واریته ای از گونه اكالپتوس به نام Eucalyptus Camaldulensis Var.Obtusa كه از كشور استرالیا توسط مركز تحقیقات اهواز, وارد كشور شده و تعداد ده پایه از این واریته به كاشان منتقل شد و در ایستگاه تحقیقات گیاهان دارویی و اسانس دار كاشان غرس شده است برخی از گونه‌های این جنس دارای تركیباتی هستند كه در زمره مواد معطره قرار می‌گیرند همچنین برخی از تركیبات نیز دارای اثرات دارویی از جمله ضدعفونی كننده , ضد آمیب‌های دستگاه گوارش برای درمان بیماری‌های میكروبی , مجاری ادراری و همچنین موادی برای دفع انگل‌هایی نظیر شپش مورد استفاده قرار می‌گیرد (5-7). با بررسهی طیف جرمی اجزاء گوناگون , تعدادی از تركیبات مهم موجود در اسانس گیاه مذكور مورد شناسایی قرار گرفت .
واژه های کلیدی : اسانس ، مورد ، اکالیپتوس .
 

مقدمه

اگر چه قرنها ست كه بشر به موازات صنعتی شدن به انهدا م جنگلها تخریب كوهها و تپه‌ها و ویرانی جلگه‌ها و آلوده كردن دریا‌ها و اقیانوسها كمر بسته است و با زیستن در شهرهای بزرگ صنعتی از مادر مهر بان خود طبیعت جدا افتاده است ولی این ناسپاسی و دور افتادگی خللی در مهر مادری زمین پدید نیاورده است و طبیعت مهربان هنوز هم در كار فیض بخشی است ولی همه میدانیم كه اگر فكری به حال اصلاح محیط زیست خود نكنیم فیض بخشی زمین هم اگر چه آهسته ولی بالاخره تقلیل میابد. هزاران سال است كه طبیعت سخاوتمند بانثار گلها و گیاهان و میوه‌های داروئی خویش مرحم بر زخمهای فرزندان خود می‌نهد و آنان را شفا می‌بخشد بزرگترین معجزه این گیاهان وگلها و میوه‌های متنو ع دارویی این است كه مصرف آنها چنانچه برابر دستور پزشك انجام پذیرد اكثر‌‌ هیچگونه عوارض جانبی و بدنباله درمان یك بیماری , بیماری دیگر را باعث نمی‌شود و از همین روست كه فرزانگان جهان كمر همت بربسته اند تا از انهدا م كامل گیاهان و میوه و گلهای داروئی ممانعت نمایند . به اعتقاد گیاه شناسان بلند آوازه جهان سرزمین پهناور ایران به ویژه نواحی البرز مركزی یكی از بزرگترین گنجینه‌های گیاها ن داروئی و معطر دنیا ست .
متاسفانه هموطنان عزیز ما ظرف چند قرن فرصت آن را نیافته اند كه به طبیعت زیبای سرزمین زاد بومی خویش بپردازند و از نعمت خدادادی آن بدرستی بهره برداری كنند .
 

گیاهشناسی راسته مورد (Myrtale)

گیاهان این راسته اكثراً چوبی , دارای برگهای كامل و بدون گوشوارك , گلهایی 4 تا 5 پر و بندرت نامنظم است , از اختصاصات تشریحی این راسته می‌توان به آبكش درونی و دستگاه ترشح كننده آنها كه بصورت كمیه‌های ترشح كننده از نوع اسكیروژن است , اشاره نمود. بطور كلی خانواده مورد دارای دو طایفه Leptospermeae كه دارای میوه‌های كپسول مانند و طایفه Myrteae كه واجد میوه‌های سته اشاره نمود .
درختان و درختجه‌های این خانواده دارای برگهای متقابل , چرمی و گلهایی منظم شامل پرچمهای متعدد و افزایش یافته و تخمدان زیرین كه عموماً چند خانه ای است در طایفه Myrteae مشاهده می‌شود . وجود بافت آبكش درونی و كیسه‌های ترشح كننده اسانس از جمله خصوصیات مورفولوژی و تشریح اندامهای گیاهی بارز به شمار می‌آید . خانواده مورد دارای 72 تا 100 جنس و 2100 تا 2500 گونه می‌باشند . تقریباً تمام جنسهای این خانواده متعلق به مناطق گرمسیری استرالیا دارد كه از این منطقه به سایر نقاط جهان انتشار یافته اند .
ویژگیهای تشریحی بافتهای گیاه" اكالیپتوس"
اكثراً گونه‌ها و جنسهای خانواده مورد دارای كیسه‌های ترشح كننده محتوی روغن‌های اسانس دار از نوع اسكیزوژن مشخص است . این كیسه‌ها در زیر اپیدرم برگ و همچنین در پوست ساقه وجود دارند و هرگز در ریشه دیده نمی‌شود . آبكش ثانوی در این خانواده , جزء در برخی موارد استثنایی , همیشه لایه لایه است و متناوباً از لایه‌های فیبری و غیر فیبری تشكیل می‌شود . وجود تانن در آبكش درونی و بافت‌های داخلی از دیگر اختصاصات تشریحی این خانواده محسوب می‌شود .
 

كاربرد و اهمیت اقتصادی گیاهان خانواده" مورد" :

اسانس حاصل از گیاهان مورد هم به عنوان مواد دارویی هم به صورت ادویه مورد استفاده قرار می‌گیرد مواد موثره حاصل از جنس اكالیپتوس علاوه بر اینكه به عنوان ادویه و چاشنی در تغذیه مصرف می‌شود , از اسانس گیاه به عنوان ضد عفونی كننده برای درمان بیماری‌های میكروبی , ضد آمیب دستگاه گوارشی , ضد عفونی كننده مجاری ادرار و همچنین برای دفع انگل‌هایی نظیر شپش مورد استفاده قرار می‌گیرد .

مواد و روشها

در این بخش به شرح كار‌های عملی انجام یافته روی گیاه اكالیپتوس كامالدولنسیس واریته اپتوسا (Eucalyptus camaldulensis var.obtusa) پرداخته می‌شود . در این مطالعه قسمت‌های گوناگون گیاه شامل ساقه , برگ , غنچه و گل با روش تقطیر با آب مورد عمل اسانسگیری قرار گرفته و اسانس‌های بدست آمده با استفاده از روش طیف نگاری جرمی مورد مطالعه قرار گرفتند در این مطالعه آزمایشاتی نیز جهت بهینه سازی شرایط استخراج روغن‌های اسانسی با روش تقطیر با آب صورت گرفته اند . با بررسی طیف نگاری جرمی اجزاء گوناگون , تعدادی از تركیبات مهم موجود در اسانس گیاه مذكور مورد شناسایی قرار گرفتند كه شرح مطالب و نتایج بدست آمده به صورت كمی و كیفی گزارش می‌شوند .گیاه Eucalyptus camaldulensis var.obtus از ایستگاه تحقیقات و بیابان زدایی شهرستان كاشان جمع‌آوری گردید . پس از شناسایی جنس و گونه گیاه به آزمایشگاه منتقل گردید . نمونه گیاهی تازه شامل برگ دوكی شكل , ساقه قرمز رنگ و غنچه‌های كپسول مانند به مدت 5 روز در یخچال نگهداری گردید سپس اندام‌های برگ گل و ساقه تفكیك گردیده و جداگانه در محل خنكی نگهداری شدند .
در این تحقیق برای استخراج روغن‌های اسانسی گیاه مزبور از روش تقطیر با آب استفاده شد . در این روش برای عمل اسانس گیری از دستگاه كلونجر استفاده شد نمونه شامل اندام‌های برگ,ساقه , غنچه , گل جداگانه توسط یك وسیله غیر فلزی تا حد امكان خورد و ریز شد . شایان ذكر است كه ساقه این گیاه را به دلیل استحكام زیاد نمی توان به حالت خورد و ریز در آورد ولی سعی شد ساقه این گیاه در حد توان خورد و ریز گردد . در هر آزمایش نمونه خشك اندام‌های گیاهی كه به صورت ریز در امده بود , به بالن تقطیر منتقل و بر روی آن , آنقدر آب مقطر اضافه شد كه مجموع نمونه گیاهی و آب مقطر 3/2 حجم بالن را اشغال می‌كرد . مدت زمان اسانسگیری در این روش 5/3 الی 4 ساعت بود كه بلا فاصله بعد از اتمام اسانس گیری , اسانس استخراج شده جمع‌آوری شده و تا هنگام انتقال به دستگاه GC و GC-MS در یخچال نگهداری شده اند . اسانس بدست آمده در این روش به رنگ زرد كم رنگ بود ..

نتایج و بحث

نتیجه كمی عمل اسانس گیری از اندام‌های مختلف گیاه از روش تقطیر با آب نشان میدهد که در ساقه و غنچه پنج جزء مهم از جمله آلفا-پینن، 1و8- سینئول و دلتا کادینن وجود دارد. در برگ اجزاء مهم شامل بتاپینن و کامفن و در گل اجزاء مهم ترپینن و ایزوپینوکاروئول میباشند. نتایج کمی این تحقیق از جمله درصد اجزاء، اندیس کوواتس، طیف کروماتوگرافی گازی و طیف نگاری جرمی بطور مفصل بصورت جداول جداگانه گزارش خواهد شد.

سپاسگزاری

ازمدیریت محترم مرکز پژوهشی اسانسهای طبیعی دانشگاه کاشان به خاطر حمایت همه جانبه در این زمینه سپاسگزاری می گردد.

 

منابع

Zargari, A. - Medicinal plants- Tehran Univ. Press. 1988, vol:4.
Aynehchi, Y. Int. J. Crude Drug. Res. 1989, 2, 61.
Rechinger, K. H., Hedge, I. C., Akademisch Druck-und verlagsan stalt. Austria., 1982, 479.
Lawrence, B. M. Flavours and Fragrances world perspective, 1988.
Siddiqui, B. S.; Planta Medica, 1997, 63(1), 45.
Siddiqui, B. S.; Pakistan J. of Forest. 1993, 43, 47.
Siddiqui, B. S. Phytochemistry, 2000, 54, 861.



Constituents of the essential oil of a plant of-Myrtale-
A. Bamoniri
Assist.Prof. of Dept. of Chem. Coll. of Sci. Univ. of Kashan, Kashan, Iran.
(Center of Natural Essential Oil Research)
E-mail: Bamoniri@kashanu.ac.ir
Abstract:
Existance of Schysogene issues which are included essential oils, is caused for surveying the components and application in perfumes, drugs, foods and cosmetics industries(1-4). -Eucalyptus- is based on genetic phenomena due to Australia and was entered to Iran via Ahwaz Center of Natural resources and then was transported to different station such as Kashan,Yazd,-.etc. By surveying of chemical literature, there is shown some reports on extraction, isolation and structure elucidation of acylated pentacyclic triterpenoides in Pakistan were demonstrated(5-7). But there is no report about constituents of the essential oil from the plant. Thus, this work is down for the first time. After collection the plant was down by hydrodistillation and the essential oil were taken and investigated by means of G.C-M.S instrument. Some of the important components have been interpreted by Kovats index and G.C chromatogram which will be discussed.
Keywords: Essential oil, Hydrodistillation, Eucalyptus

[ شنبه 19 مرداد 1387 - 02:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

دستیابی به جایگاه واقعی گیاهان داروئی در ساخت دارو
علی رضا اردلان1 ، توران و پوران اردلان2
1 ، پژوهشگر و عضو هئیت علمی پژوهشكده امیر كبیر، عضو جامعه مخترعین و مبتكرین ایران
2- ، دانشجویان شیمی محض و اعضای جامعه مخترعین و مبتكرین ایران.

خلاصه

ساخت دارو دارای معیارهای علمی بین المللی است كه جز با همكاری متخصصین رشته‌های ذیربط ممكن نیست و آن دارویی است كه دارای خواص، عوارض، و ماندگاری تعیین شده باشد. بهبود بیمار را با كمترین عوارض جانبی فراهم آورد و به اخذ مجوزهای لازم نایل گردد چنین دارویی می‌تواند گیاهی ، معدنی ، شیمیایی یا با منشاء حیوانی یا سایر مواد و روشها باشد كه به صورت مفرده یا تركیب فرموله می شود مهم این است كه از آخرین دستاوردهای علمی به سود بیمار استفاده گردد. تفكیك داروهای شیمیایی یا سایر منابع از داروهای گیاهی چندسالی است متداول شده است. در طول تاریخ گیاهان دارویی و استحصالات آن به تنهایی یا همراه با سایر مواد در نسخ پزشكان و فرهنگ عامه ملل تجویز گردیده است. و براین باورم كه توسعه پایدار گیاهان دارویی زمانی میسر می‌گردد كه ماده مؤثره گیاهان دارویی در قسمتی از فرمول دارو قرار گیرد و از همه عوامل برای ساخت دارو بدون هیچ محدودیت و تعصبی برابر دانش روز استفاده شود.
واژه های کلیدی : OTC ، گیاهان داروئی .
 

مقدمه

در جهت توسعه پایدار گیاهان داروئی می‌توان گونه‌های كشت شده را جایگزین برداشت از طبیعت نمود و در مصرف عامه باورهای صحیح را تائید و خرافات را رد كرد. گیاهان داروئی و داروهای گیاهی OTC را تعیین نمود و آنها را با مشخصات و ذكر میزان مصرف، خواص و عوارض به علاقه‌مندان عرضه و اطلاع رسانی كرد و نـظام نامه‌ای تدوین و لیست آن را دراختیار قرار داد و مصرف بدون نسخه را به همین لیست محدود كرد. در مورد مصارف صنعتی و كارخانجات داروسازی گونه‌های اصلاح شده به سفارش كشت و در اختیار قرار داد. ساخت داروی گیاهی یك مزیت است و علاقمندان خاص خود را دارد. موضوع داروهای گیاهی چندسالی است كه مطرح شده است و با تـمام مزایائی كه دارد فراگیر نیست و طیف وسیعی از درمانهای جدی را شامل نمی‌شود و در ساخت و استخراج ماده موثر نیز با محدودیتهایی همراه است در مواردی برای مواد حامل نگهدارنده، پایدار كننده، تسهیل كننده، پوشش و سترون‌سازی به مواد و روشهای غیر گیاهی نیاز دارد. توصیه یا رد متعصبانه داروهای گیاهی و شیمیایی یا سایر روشهادیدگاه افراطی است و اصرار شدید به یكی از روشها موجب محروم شدن بیمار از مزایای روش دیگر خواهد شد و قابل پذیرش همه متخصصین نیست. دارو از هر منشاء که باشد اگر بصورت علمی تجویز نشود خطرآفرین است داروی گیاهی می تواند در مقایسه با مشابه خود از سایر منابع انتخاب اول باشد ولی انتخاب بی خطر نیست و باید به عوارض و تداخل احتمالی آن نیز توجه داشت .
 

مواد و روشها

توسعه علم شیمی در دو قرن گذشته آغاز تحول سودآوری برای غربیها بود .آنها با فرستادن استاد و پذیرش دانشجو دست آوردهای خود را در سایر ملل ترویج نمودند . بسیاری از مواد شیمیائی جدید را که کوچکترین خواصی داشت و حتی موادی که ریشه آن در شرق بود با شکل و نام جدید عرضه و در انحصار قرار دادند پس از توسعه صنعت بسته بندی در اشکال مختلف با حجم کم و دز تعیین شده تولید انبوه و بنام داروهای اسپسیالیته صادر و ماده مؤثره آن را در کتب و فارماکوپه ها معرفی نمودند و خلاء ناشی از درمانهای پرحجم تکراری و خسته کننده سنتی را با روش کم حجم و مدرن خود پر کردند در زمان جنگهای جهانی و گسترش نیاز به دارو و کشف چند داروی حیات بخش و ارائه روشهای مدرن تشخیص طبی اطمینان پزشکان و بیماران افزایش یافت . تا آن زمان مجموع مواد شیمیائی و سایر منابع شامل صدها گونه و هزاران فرمول بود که بتدریج رایج شده بود . از حدود سال 1965 به بعد پس از مصرف میلیونها دز از هر مواد یکی پس از دیگری تجویز آن ممنوع یا محدود شد و بازنگری وسیعی به آنچه تا قبل از این معمول بود صورت پذیرفت و این بدین معناست که معلوم گردید این فرهنگ سازی بر آزمون گسترده روی انسانها استوار بوده است و آنچه تجویز شده یا اثر درمانی آن ناچیز یا عوارض سوء آن بسیار بوده است در این حرکت علاوه بر خسارات انسانی ناشی از عوارض سوء متأسفانه سهم گیاهان داروئی در فرمولاسیونها شدیداً کاهش یافت و طب سنتی ملل کمرنگ گردید . یک بررسی دقیق نشان می دهد که عوارض سوء و حذف این مواد زمانی اعلام می گردید که یا ملل دیگر قادر به سنتز آن شده بودند یا خود کشور سازنده جایگزین مناسبی معرفی کرده بود . عجیب آن که غربیها که توسعه مواد شیمیائی جدید را برای درمان آغاز کردند خودشان آغازگر توسعه گیاهان داروئی و توجه به طب سنتی ملل دیگر هستند که دلیل آن متکی بود طب سنتی بر هزاران سال تجربه فرهنگهای مختلف است البته آنچه اکنون در درمان معمول است نتیجه تجربه قرنها و برگزیده ای از مجموعه مواد و علوم است بدون شک پیشرفتهای حاصل شده مهم ، تحسین برانگیز و قابل تقدیر است که هم اکنون نتیجه تلاش متخصصین بصورت فراگیر در اختیار بشریت قرار داد .
 

نتایج و بحث:

نتایج این بررسی تحولات و تغییرات نشان می‌دهد كه توسعه پایدار گیاهان داروئی به عوامل زیر بستگی دارد:
1-كشت گیاهان داروئی بجای برداشت از طبیعت برای تامین مواد اولیه كارخانجات داروسازی ومصارف سنتی .
2-ایجاد نظام نامه برای مصرف OTC .
3-ساخت داروهای 100% گیاهی برای پزشكان و بیماران علاقه‌مند .
4- مشارکت با کشورهای پیشرفته و ایجاد کارخانجات مدرن موجب تلفیق تجربه ما و تکنولوژی آنها می گردد و ورود به بازارهای جهانی را در پی دارد .
5-ساخت دارو از هر منشاء بدون هیچ محدودی در انتخاب مواد اولیه كه این روش فراگیرترین شیوه معمول در جهان در طول تاریخ در ملل مختلف است و هم اكنون نیز رایج است.
متخصصین با بررسی همه عوامل گزینه برتر را درخدمت درمان قرار دهند با نگرش تاریخی به تركیبات داروئی سهم گیاهان داروئی نسبت به سایر مواد در قرون گذشته بیشتر بوده است كه آموزش و اطلاع رسانی می‌تواند دستیابی به جایگاه واقعی گیاهان داروئی را در ساخت دارو میسر سازد.
مراكز علمی با شناخت ماده موثره گیاهان و اثبات خواص و تعیین دز و عوارض احتمالی آن و ارائه نتایج تحقیقات به كارخانجات داروسازی درتوسعه پایدار گیاهان داروئی نقش موثری را برعهده دارند.
بسیاری از بیماران كه درمان آنها ناشناخته مانده است در انتظار تلاش پژوهشگرانی هستند كه از بزرگترین كارخانه سنتز مواد كه همانا طبیعت است به داروی خود دست یابند و هرچه این تحقیقات گسترده باشد سهم ماده موثره گیاهی دركنار سایر عوامل تشكیل دهند دارو بیشتر خواهد بود.
 

سپاسگزاری

از همکاری جناب آقای مهندس محمد علی عسکرزاده و همکاران محترم ایشان در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان قدردانی می نمایم و از توران و پوران اردلان همکاران واحد تحقیق و توسعه R&D پادینا که در بررسی کتب قدیم جستجو نموده اند سپاسگزارم .

 

منابع

1. مجموعه قانون در طب ابوعلی سینا انتشارات سروش
2. فرمولر داروهای جالینوسی دكتر جنیدی
3. كدكس 1949 فرانسه
4. مجموعه پزشكی جلد اول دكتر مرتضی شاهین
5. فرهنگ داروئی ایران ؛ دكتر رهنما چیت‌ساز، دكتر توكلی صابری.
6. MIDDLE EAST 1992
7. پزشكی نامه ناظم الطباء
8. و با استفاده از متون قدیمی و نظریات شخصی


TO GAIN ACCESS TO THE REAL IMPORTANCE OF PLANT DRUGS IN MAKING DRUGS
Alireza ARDALAN
Assistants: Touran & pouran ARDALAN
Adress: Mashhad-Chaheshk-padina, Applied Industries & Researches Complex on Natural P.O Box: 91735-1183
1- Researcher and member of Iran Society of Inventors & Innovators.
2- students in Pure Chemistry and members of Iran Society of Inventors & Innovators.

Abstract
By examining books and written works of RAZY (Rhazes) and AVICENNA as well as other Iranian medical books during the past centuries and propagation of Chemical Drugs during the two recent century in treament and finally, rejection of Chemical Drugs during the three recent decennials and a new attention to the plant Druge, all of them, are enough convincing reasons for proving that the plant Drugs used in drugs preparation have proved their efficiency during the history.
I thank deeply Miss. Touran & Pouran ARDALAN for their valuable cooperation and studies of the ancient books in this field.
Keywords : medicinal plant , making drugs

[ چهارشنبه 16 مرداد 1387 - 08:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی ارزش علوفه ای و دارویی درمنه كوهی (Boiss. Artemisia aucheri ) در استان گلستان
قاسمعلی ابرسجی١ و حسن اكبر پور١
1- اعضای هیات علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان
گرگان - خیابان شهید دكتر بهشتی - روبروی سازش - مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان - كد پستی 4915677555

خلاصه

درمنه كوهی (Artemisia aucheri ) گیاهی است بوته ای از خانواده Asteraceae به ارتفاع 25 تا 50 سانتی متر . این گونه در ارتفاعات و مراتع ییلاقی استان گلستان به وسعت تقریبی 68500 هكتار از منطقه حاجی آباد تا خوش ییلاق به وفور یافت می شود و معمولاً در فصل پائیز و زمستان مورد تغذیه دامهای منطقه قرار می گیرد . بر اساس نتایج بدست آمده از تحقیقات ، 17 تركیب عمده در اسانس این گیاه شناسایی و تعیین گردیده است (1) . تحقیقات انجام یافته نشان داده است كه گونه Artemisia aucheri دارای خاصیت ضد قارچی می باشد(6). با توجه به ارزش داروئی وعلوفه ای Artemisia aucheri ، جهت تعیین برخی از تركیبات شیمیایی درمنه كوهی ، از اندامهای هوایی این گیاه در سه مرحله رشد رویشی ، گلدهی و رسیدن بذر تعدادی نمونه و بصورت تصادفی از رویشگاه اصلی تهیه و در آزمایشگاه ، درصد پروتئین خام ، درصد چربی ، درصد الیاف خام ، درصد خاكستر ، درصد فسفرو میزان انرژی تعیین گردید . نتایج نشان داد كه درصد پروتئین خام این گیاه در سه مرحله فنولوژی ، یكسان نبوده بلكه بیشترین مقدار آن در مرحله رشد رویشی به میزان22/13 درصد می باشد كه با افزایش سن گیاه كاهش می یابد . بطوریكه میزان آن در مرحله گلدهی به 76/8 درصد و در مرحله رسیدن بذر به حداقل خود یعنی 37/7 درصد میرسد .
واژه های کلیدی : درمنه کوهی،ارزش علوفه ای،استان گلستان

 

مقدمه

یكی از مهمترین گیاهان بوته ای موجود در عرصه مراتع ، گیاهان جنس درمنه ( Artemisia) هستند كه به دلیل تنوع خواهشهای اكولوژیك ، دارای گونه های متعددی بوده و جوامع وسیع پوشش طبیعی مناطق استپی و نیمه استپی كشور را تشكیل می دهند . این گونه ها خصوصاً از اوایل پائیز و به تدریج بعد از مرحله گلدهی و رسیدن بذر كه گیاه تدریجاً خشك شده و منجر به تبخیر چربیهای فرار موجود در اندامها می گردد ، مورد چرای دام قرار می گیرند . بر اساس نتایج بدست آمده از تحقیقات ، 17 تركیب عمده ازجمله آلفا توجن، آلفا پینن ، كامفن ، سابینن ، بتا پینن ، بتا میرسن ، آلفا ترپینن ، پی سیمن ، 1 و 8 سینئول ، كامفر ، بورنئول ، 4 ترپینئول ، آلفا ترپینئول، ژرانیل استات ، آلفا كوپائن ، نرولیدول ، كاریوفیلن اكسید، در روغن اسانس این گیاه شناسایی و تعیین گردیده است (1). روغن های اصلی این گونه بر روی عفونتهای vaginalis Trichomonas مؤثر می باشد (4). تحقیقات انجام یافته نشان داده است كه این گونه دارای خاصیت ضد قارچی می باشد(5). همچنین بررسی ها نشان داد كه گونه Artemisia aucheri دارای شش oxygenated monoterpens می باشد(6) . در این گونه تركیبات اصلی عبارت بودند از verbenon ،camphor ، cineol ، Trans-verbenol (7) . لذا با توجه به اهمیت این گونه و ویژگیهای فوق الذكر و همچنین جهت استفاده بهینه و حفظ رویشگاهها ،آگاهی از تركیبات شیمیائی این گونه ضروری می باشد .
 

مواد و روشها

جهت تعیین برخی از تركیبات شیمیایی موجود در اندامهای هوائی گونه گیاهی درمنه كوهی( Artemisia aucheri) تعدادی نمونه وبصورت تصادفی از نقاط مختلف رویشگاه و در سه مرحله مهم فنولوژی گیاه (مرحله رشد رویشی ، مرحله گلدهی و مرحله رسیدن بذر ) برداشت گردید . در آزمایشگاه با استفاده از روشهای استاندارد و معمول ، فاكتورهایی از قبیل ، درصد ماده خشك ، درصد پروتئین خام ، درصد چربی ، درصد الیاف خام ، درصد خاكستر ، درصد فسفر ومیزان انرژی خام اندازه گیری و تعیین گردید .
 

نتایج و بحث

بررسی ارزش غذائی به منظور بررسی كیفی علوفه وتلفیق آن با مقادیر كمی جهت برآورد دقیق ظرفیت مراتع وتنظیم جیره غذائی دامهائی كه از مراتع استفاده می كنند از اهمیت ویژه ای بر خورداراست(2) . االبته دربعضی موارد خوشخوراكی علوفه را نمی توان از طریق تركیبات شیمیائی تعیین نمود. ازطرف دیگر به نظرمی رسد كه هر نوع تركیب گیاهی كه عطر ویاطعم علوفه را تغییردهد با تاثیر بر حواس دام برخوشخوراكی علوفه نیز تاثیر خواهد گذاشت(3) . در این بررسی مشاهده گردید كه با توجه به اینكه درمنه كوهی در مرحله رشد رویشی كه دارای 22/13درصد پروتئین خام می باشد ولیكن در این مرحله كمتر مورد مصرف قرار گرفته و دامها رغبت چندانی به خوردن آن از خود نشان نمی دهند. اما همین گیاه در فصل پاییز وزمستان كه همزمان با ریزش بذر وخشك شدن گیاه بوده ونیز نسبت به مرحله رویشی از میزان پروتئین خام كمتری برخوردار می باشد ولی بهتر مورد استفاده دام قرار می گیرد كه علت آن احتمالا به دلیل وجود اسانسهای موجود در این گیاه در طول دوره رویش وتا مرحله گلدهی می باشد كه پس از این مرحله وبا تبخیر اسانسها،مورد تعلیف دام قرار می گیرد كه این خود عامل مهمی در حفظ وبقاءاین گونه بوده است زیرا مصرف این گیاه در این زمان باعث می شود كه بذور در عرصه ریزش كرده وتوسط سم حیوانات وارد خاك شده و نقش مهمی در زاد آوری گیاه داشته باشد.
 

منابع

1 - اكبر پور ، حسن ، 1374 . مطالعه خصوصیات اكولوژیك در منه كوهی (Artemisi aucheri) در منطقه گرگان و دشت ، پایان نامه كارشناسی ارشد ، دانشگاه علوم كشاورزی و منابع طبیعی گرگان .
2 - صادقی ، بهنام ، 1371 . بررسی ارزش غذایی بر اساس چند تركیب شیمیایی در گونه های شناخته شده جنس درمنه از مراتع ایران ، پایان نامه كارشناسی ارشد ، دانشگاه تهران .
3 - قدسی راثی، هومن ،1375.مقایسه روشهای تعیین خوش خوراكی وبررسی عوامل مؤثربرخوش خوراكی گونه های مهم مرتعی منطقه چهارباغ گرگان، پایان نامه كارشناسی ارشد دانشگاه تهران .
4-Abdollahy, F.,Ziaei H.Shabankhani B,and M.Azadbakht,2004,Effect of essential oil of Artemisia aucheri Boiss.Zetaria multiflora Boiss,and Myrtus communis L. on Trichomonas vaginalis,2nd International congress on traditional Medicine and Materia Medica,Tehran,Iran.
5-AMIN,G.,ANAHITA DEHMOOBED.,et.al.Screeng of Iranian plants for Antifongal activity.Department of pharmacognosy,Tehran university of Medical science.Tehran,Iran.
6-Bamoniri.A.,2004,constituents of the essential oil of Artemisia aucheri in kashan area., Iranian Jurnal of pharmaceutical research.2:83-83.
7-Sefidkon, F.,A.jalili and T.Mirhaji,.2001,Essential oil composition of three Artemisia spp.from Iran.Resarch institute of forests and rangelands,p.o.Box 13485-116,Tehran,Iran.


Investigation on forage and medicinal value of Artemisia aucheri Boiss. in Golestan province
Ghasem Ali Abarsaji & Hassan Akbar Pour
Members of scientific board of Agricultural and Natural Resources Research center of Golestan Province
E.mail : gh_abarsaji@yahoo. com

Abstract
Artemisia aucheri is a shrubplant of the Asteracea family with a height 25-50 cm.This plant is found plenty on elevated aereas and summer ranges about 68500 hectars from Haji Abad to Kosh Yeelagh regions. Artemisia aucheri is feeded by livestock in autumn and winter seasons.Based on results obtained from investigations,there have been identified and determined 17 main compounds in extract of this plant.Accomplished investigations show that Artemisia aucheri species has anti-fungal properties.with regard to medicinal and forage value of Artemisia aucheri,to determine some of chemical compounds of this plant,there were prepared a number samples of the aereal organs of this plant in original site of Artemisia aucheri in three stages including vegetative,flowering and seed rippening stages as random.Then the samples were transited to the laboratory and measured some factors include crude protein percent,fat percent,crude fiber percent,ash and phosphorous percent and the rate of energy.Results showed that crude protein rates of Artemisia aucheri in three stages was not the same, but the most amount of crude protein was 13.22% at vegetative growth stage and it reduces with increasing of the plant age so that its rate reaches to 8.76% at flowering stage and minimum 7.37% at seed rippening stage.
Key words:Forage and medicinal value,Artemisia aucheri ,Golestan province

[ سه شنبه 15 مرداد 1387 - 03:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی اسانس بذر گیاه دارویی Vitex pseudo-negundo (هنده بید ) در سبزوار
سید هاشم اخلاقی1 - اسماعیل فیله كش2 - رضا طیبی3- محبوبه سادات مقدسی ثانی4
1- مربی دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار 2 - كارشناس ارشد پژوهشی ایستگاه تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی سبزوار 3 - دانشیار دانشگاه تربیت معلم سبزوار 4- كمك كارشناس گیاهان دارویی سبزوار - صندوق پستی 103 تلفن 2647006 - فاكس 2647491

چكیده

گیاه دارویی Vitex pseudo-negundo در خراسان و بالاخص شهرستان سبزوار رویش داشته و به صورت درختچه هایی به ارتفاع 1-3 متر و به قطر تاج پوشش 5-3 متر به طور طبیعی در مسیل ها و آبراهه ها و كناره های رود خانه های فصلی و دائمی گسترش دارند. برای گونه های مختلف جنس Vitex خواص متعدد دارویی از جمله : محرك برای ترشح غدد هیپوفیز , ازدیاد شیر , خواص ضد باكتریایی , بهبود برخی ناراحتی های گوارشی و ... ذكر گردیده (3) و شركت های بزرگ دارویی جهان اندام های مختلف این گیاه را به صورت طبیعی , قرص, كپسول, قطره , شربت و ... عرضه می كنند . با توجه به اهمیت روزافزون این گیاه و كاربرد آن در درمان انواع بیماری ها , بررسی میزان اسانس آن در مناطقی كه سطح زیادی از این گونه در آن گسترش دارد حائز اهمیت بوده و می تواند راه را برای شرائط تجاری كردن این گونه را فراهم نماید . این بررسی در ادامه پژوهش های انجام گرفته برای تعیین میزان اسانس اندام های مختلف گیاه Vitex انجام گرفته است و ریشه و بذر ( میوه ) این گیاه از عرصه آبخوان سبزوار ( كیلومتر 45 جاده سبزوار به تهران) جمع آوری و به روش تقطیر با آب و بخار آب با دستگاه كلونجر اسانس گیری شد . نتایج حاصله نشان می دهد كه : میزان اسانس موجود در ریشه به میزان بسیار ناچیز و میزان اسانس در میوه (بذر) به میزان 8/0 % در این منطقه نسبتا خوب بوده و با توجه به نتایج حاصله از سایر مناطق بالاترین میزان اسانس را دارا می باشد .نتایج این بررسی می تواند زمینه كاربرد و استفاده اقتصادی از این گیاه را برای ورود به عرصه دارو های گیاهی فراهم نماید .
كلید واژه ها: itex pseudo-negundo اسانس - بذر -سبزوار

 

مقدمه

آمار ارائه شده در سالهای اخیر در مورد مصرف گیاهان داروئی نشان می دهد كه مصرف آن در كشورهای پیشرفته به شدت افزایش یافته است. مواد موثره حدود 50% داروهای عرضه شده به بازار دارای منشا طبیعی هستند و در برخی از كشورها مردم بیش از 90% داروهایی كه مصرف می كنند منشا گیاهی دارد. از طرف دیگر تهیه برخی از مواد موثر فعال صنعتی كه در صنایع داروئی از اهمیت زیادی برخوردار بوده، تولید آنها به صورت صنعتی مشكل و یا امكان پذیر نیست. این دسته از مواد یا بطوركلی فرمول پناشناخته ای دارند و یا به دلیل داشتن فرمول بسیار پیچیده شیمیایی، تولید آنها مستلزم صرف هزینه بالائی است. مواد موثره گیاهان اثر بخشی تدریجی دارند و اثرات جانبی آنها نیز مفید است، طعم، بو، مزه فرآورده های حاصله از مواد موثره گیاهان داروئی مطلوب است.
شناخت اسانس های جدید گیاهی بالاخص گیاهان داروئی بومی در كشور ما از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این امر می تواند ضمن كاهش وابستگی داروئی به ماده اولیه داروها، زمینه ایجاد اشتغال و تولید داروهای جدید را نیز فراهم نماید. گیاه هنده بید با نام علمیpseudo-negundo Vitex از جمله گونه های داروئی است كه كار پژوهشی بر روی آن كمتر انجام گرفته است. این بررسی برای نشان دادن مواد موثر در اندام های مختلف این گونه برای اولین بار انجام گرفته و امید است این پژوهش مورد استفاده محققان داروسازی و.... قرار گیرد.
 

پنج انگشت: Vitex L.

Vitex sp از خانواده Verbenaceae رویشگاه آن در نقاط مختلف استپی و جنوب ایران می باشد. نام فارسی آن در نقاط مختلف به نام پنج انگشت، فلفل دروغی، هنده بید و... نامیده می شود.
این گیاه بیشتر به صورت درختچه یافت می شود و دارای چندین گونه در سراسر جهان می باشد. گونه های ذیل از ایران نام برده شده است (2):
1Vitex angus- castus - : مناطق رویشی آن در استان خراسان و همچنین نواحی استپی اطراف كرج به صورت طبیعی دیده می شود.
2: Vitex angus castus var. micrantha - با نام فارسی جاز، برگها ریزتر و بوی آن تند زننده، در ارتفاعات غرب (تنگه ملاوی، سپید دشت و دورود) دیده می شود.
Negundo -3 Vitex : به صورت درخت و ارتفاع درخت به 8 متر می رسد رویشگاه آن در اپسین بندرعباس است
4-: Vitex pseudo-negundo با نام های محلی پنج انگشتی, بنگله، نیگرو، گناك و گنگ و هنده بید و... . این گونه دامنه رویشگاهی بالائی داشته و در آسیای غربی، سوریه، كردستان، ایران، افغانستان گسترش دارد. دامنه انتشار این گونه در بیشه زرد، رود دز، دورود تا بختیاری گچساران، هفت گل، بهبهان، اهواز و فارس (سیوند و كازرون، فیروز آباد) جهرم، در بلوچستان (چابهار، تنگه سرحه، كاراندرو) در خراسان از عباس آباد میامی و سبزوار می باشد. این گونه بیشتر به صورت درختچه به ارتفاع 3-1 در مسیل رودخانه های فصلی به صورت كلنی دیده می شود.
5- Vitex trifolia: درختی كوچك (درختچه) به ارتفاع 6 متر. در مناطق نیك شهر و ایرانشهر گسترش و نام محلی آن گنك است.)2)

مواد و روشها

الف : جمع آوری و آماده سازی نمونه گیاهی :
نمونه های مورد بررسی از عرصه آبخوان ایستگاه سبزوار جمع آوری گردید. این منطقه در فاصله 45 كیلومتری غرب سبزوار و در شمال جاده سبزوار به تهران قرار داشته و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1050 متر می باشد . متوسط بارندگی منطقه 200 میلیمتر و از نظر اقلیمی در اقلیم فراخشك سرد قرار می گیرد. گیاه Vitex به صورت درختچه های حجیم به قطر 5-3 متر و و ارتفاع 1-3 متر بیشتر در مسیل آبراهه های فصلی و كنار رودخانه ها دیده می شود. خاك عرصه سبك و بیش از 60% آن را گراول تشكیل می دهد. نمونه ریشه از سایه انداز گیاه از عمق cm80-50 بیرون آورده و پس از وزن نمودن و تعیین درصد رطوبت، قطعه قطعه و در هوای آزاد خشك گردید. برای اسانس گیری از پودر خورد شده كه در هوای آزاد خشك شده بود استفاده گردید. بذر ( میوه ) گیاه از روی سرشاخه هایی كه در سال جاری تولید بذر نموده و در حال سفت شدن بود جمع آوری و به آزمایشگاه انتقال یافت . پس از تعیین درصد رطوبت به 2 صورت تر و پس از خشك شدن بدون اینكه هیچ عملی روی بذور انجام گیرد اسانس گیری شد .
 

اسانس گیری

اسانس گیری به روش تقطیر با آب و بخار آب با استفاده از دستگاه كلونجر انجام گرفت . این عمل در دمای 79 درجه سانتیگراد برای شروع و پس از به جوش آمدن در دمای 35 درجه تنظیم تا عمل تقطیر انجام گیرد . بیشترین میزان اسانس در 15 دقیقه اول حاصل می آید . پس از 5/1 ساعت هنگامی كه دیگر به حجم اسانس افزوده نشد اسانس گیری متوقف گردید. اسانس حاصله بوی ملایم و رنگ زرد روشن داشت .
 

نتایج و بحث

علیرغم اینكه در برخی منابع برای ریشه این گیاه نیز اسانس و میزان مواد متشكله ذكر شده ولی اسانس موجود در ریشه این منطقه بسیار ناچیز بود . در اسانس در جمع آوری شده نمونه های بذر در نمونه نر حدود 8/0 درصد و در نمونه خشك شده در هوای آزاد 62/0 درصد بود. گسترش این گونه در مسیل ها و نواحی خشك و نیمه خشك به عنوان یك توان بالقوه تولیدی در عرصه گیاهان دارویی می تواند مد نظر قرار گیرد . میزان اسانس موجود در بذر بررسی شده در مناطق دیگر از جمله مسیر فیروزآباد به شیراز ارتفاع 1800 متر با میزان 25/0 (1) و تحت جلگه نیشابور با 72/0 (4) نشان می دهد كه با اسانس موجود در رویشگاههای منطقه سبزوار متفاوت بوده و نیاز به بررسی عمیق تری می باشد .
 

پیشنهادات

انجام بررسی های ذیل برای روشن شدن وضعیت این گونه در فهرست گیاهان دارویی الزامی می باشد :
- دامنه گسترش این جنس و گونه در نواحی مختلف و سطحی كه هر گونه به خود اختصاص داده است .
- موارد مصرف سنتی این گونه , نوع اندام مصرفی و سایر كاربرد ها
- مناطقی كه امكان بهره برداری از این گونه به صورت پایدار وجود دارد .
- نحوه بهره برداری از اندام ها و ضرورت بهره برداری از هریك
به نظر می رسد با توجه به عدم شناخت كافی از این گونه بهره برداری از اندام های مختلف این گونه بالاخص بذر باید با احتیاط صورت پذیرد .

 

منبع

احمدی , لطیفه - 1379 - شناسایی و و مقایسه تركیب های موجود در اسانس برگ و میوه گیاه دارویی پنج انگشت Vitex pseudo-negundo -تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران شماره 5 - نشریه شماره 219 مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
ثابتی , حبیب ا...- 1373 - درختان و درختچه های ایران - انتشارات دانشگاه یزد
زرگری , علی -1368 - گیاهان دارویی جلد 3 - دانشگاه تهران
مهرزاد , حسین - 1375 - تجزیه و شناسایی اسانس هنده بید Vitex pseudo-negundo - پایاننامه دكترای داروسازی - دانشگاه علوم پزشكی تهران

Study of the seed essence medical plant,s Vitex pseudo-negundo in Sabzevar
S. H. Akhlaghi (1), I. Filehkesh(2).R. Tayebee (3)
(1) Azad University of Sabzevar (2)Station Agriculture and Natural Resources in Sabzevar-(3), Sabzevar Teacher Training University
Abstract:
Vitex pseudo-negundo, as a medical drug, naturally grows in several regions of Iran. This species exists around seasonal rivers in Sabzevar. Several pharmaceutical and medicinal properties of this species caused to introduce Vitex pseudo-negundo as a familiar drug. Ups to now, several efforts have been done to introduce constituents and quantity of each chemical in different parts of this species. Therefore, further investigation on the essence constituents and germination time of this plant has attracted great interest in the past few years. constituents of seed, of Vitex pseudo-negundo gathered from the height of 1050 meter in the 42 Km of the west of Sabzevar in the late of Mehr. The extracts were obtained using water steam distillation with Klonjer apparatus.
Result & Discussion: The essence Vitex pseudo-negundo was ./8 % . This plant is good geneus for investigation

[ سه شنبه 15 مرداد 1387 - 03:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی میزان فلاونوئید نارنجین روی میوه نارنج (Citrus aurantium L.) در تنكابن و جیرفت
خدایار همتی1، زین العابدین بشیری صدر2 و احمد احمد پور3
1-دانشگاه علوم كشاورزی و منابع طبیعی گرگان 2- سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران 3-ایستگاه تحقیقات مركبات جیرفت

خلاصه

این تحقیق در قالب طرح كاملاً‌ تصادفی درمؤسسه های تحقیقات مركبات تنكابن( كترا) وجیرفت در انجام شد. در این تحقیق تأثیر زمان برداشت میوه نارنج( (Citrus aurantium L. بر فاكتورهایی مانند ضخامت پوست میوه ، ماده خشك میوه ، میزان عصاره كل و مقدار نارنجین موجود در عصاره كل بررسی گردید . در این تحقیق استخراج عصاره كل به روش هگزان و اندازه گیری مقدار نارنجین با استفاده از دستگاه كروماتو گرافی مایع با كارایی بالا(HPLC) انجام گرفت. بر اساس نتایج این تحقیق زمان برداشت اثر معنی داری روی میزان نارنجین داشت بالاترین مقدارنارنجین در تنكابن ( 44/10درصد ) بیشتر از جیرفت(29/5 در صد) در عصاره میوه هایی كه 45 روز پس از گلدهی كامل استخراج شدند بدست آمد .
واژه های کلیدی : فلاونوئید،نارنجین و زمان برداشت .

 

مقدمه

میوه های نارس گونه های مختلف مركبات به عنوان ذخایر مهم فلاونوئیدها شناخته شده اند . نارنجین یكی از فلاونوئیدهایی است كه مزه بسیار تلخی دارد . اثرات نارنجین در درمان سرطان سینه طی آزمایشات بالینی به اثبات رسیده است .بعلاوه نارنجین به عنوان انتی اكسیدان و كاهش دهنده كلسترول خون اهمیت فراوانی دارد
(1). در كشاورزی از نارنجین بعنوان محرك رشد برخی از سبزیجات مانند كلم چینی ،‌ تربچه و - استفاده میشود (2).طی بررسیهای بعمل آمده میزان فلاونوئیدهای موجود در مركبات به شدت بستگی به زمان برداشت میوه های آن دارد (3). اورتانو و همكاران (1997) اظهار داشتند كه مقدار فلاونوئید نارنجین در میوه های نارس به مراتب بیشتر از مقدار آن در میوه های كاملاً رسیده است. آنها همچنین اظهار داشتند كه اقلیم ، نوع كولیتوار و پایه روی مقدار فلاونوئیدها تأثیر داشته و بیشترین میزان نارنجین در گریپ فروت روی پایه نارنج گزارش شده است. با توجه به اهمیت نارنجین در صنایع مدرن داروسازی هدف از انجام این تحقیق تعیین مناسبترین زمان برداشت میوه نارس نارنج در تنكابن و جیرفت و مقایسه این دو مكان است بطوریكه بتوان بیشترین مقدار نارنجین را بدست آورد .
 

مواد و روشها

این تحقیق در موسسه های تحقیقات مركبات كترا در تنكابن و جیرفت در قالب طرح كاملاً تصادفی در سه تكرارروی درخت نارنج انجام گرفت. نمونه ها 45 روز پس از گلدهی كامل در چهار نوبت به فاصله 10 روز جمع آوری شدند. استخراج عصاره كل و اندازه گیری میزان نارنجین به روش هگزان و دستگاه كروماتوگرافی مایع با كارایی بالا در پژوهشكده صنایع شیمیایی سازمان پژوهش های علمی صنعتی ایران انجام گرفت .
میوه های برداشت شده خشك و آسیاب شدند. عصاره گیری با هگزان و تركیب متانول و دی متیل سولفوكسایدانجام گردید(5).از هر نمونه 10 میلی لیتر عصاره برای تزریق به دستگاه كروماتوگرافی مایع با كارایی بالا استفاده شد.
 

نتایج و بحث

بر اساس آزمون دانكن مقدار درصد نارنجین نمونه ها به چهار سطح طبقه بندی شده كه بیشترین آن در مرحله اول برداشت در تنكابن و كمترین آن در مرحله چهارم برداشت در جیرفت تولید شده و در سطح احتمال 1درصد(P<1%) معنی دار شده است. نتایج نشان می دهد كه میزان نارنجین موجود در عصاره خشك نیز بطور معنی دار تحت تأثیر زمان برداشت قرار گرفته ، بطوریكه بیشترین میزان نارنجین در تنكابن و جیرفت (44/10 و 29/5درصد) در اولین مرحله برداشت میوه ( 45 روز پس از گلدهی كامل ) وكمترین آن(1/8 و95/3 در صد) در مرحله چهارم (75روز پس از گلدهی كامل) تولید گردیده است (جدول 1). در این تحقیق پراكندگی فلاونوئید نارنجین در میوه های نابالغ نارنج تحت شرایط تنكابن و جیرفت بررسی گردیده كه بیشترین در صد آن در مراحل اولیه رشد، زمانیكه قطر میوه13 میلیمتر بوده تولید گردیده است.
 

منابع

1-Behar, A . Laurain, E ., Maurel, A ., Brun, M.D.and Chauvin, L .1997.The pathophysiological mechanism of fluid retention in advanced cancer patient trearted docetaxel. J.Clin. Pharmacol. 43: 53-8
2- Bronner, W.G.and Beechei, G.R.1995. Extraction and measurment of prominent flavinoids in orange and grapefruit juice concentrates. J.of Chromato. 705: 247-256
3- Castillo, J. Benavente,O. and Del Rio,J.A. 1992. Naringin and neohesperdin levels during development of leaves,flower buds and fruits of Citrus aurantium.Plant Physiology.99:67-9
4- Ortuno, A., Reynaldo, I., Fuster, M.D., Botia, J., Puig, D. J., Sabater, F., Lindon, A, Q., Porras, I.and Del Rio,J.L.1997. Citrus cultivars with high flavonoid contents in the fruits Sci. Hort. 68: 231-236
5- Renaldo, I.,Botia, J.,Lindon, A.,Q.and Del Rio, J.L.1999. Flavonoids found in several citrus species cultivated in Cuba and Spain for the industerial application.J.Article.20000309157
6- Ortuno,A. I.Reynaldo,M.D.Fuster, J. Botia, D.J. Puig, F.Sabater, A.Q. indon, I. Porras and J. L Del Rio.(1997). Citrus cultivars with high flavonoid contents in the fruits. Science. Horticulture. 68: 231-236



 

جدول- 1: مقا یسه میا نگین اثر زمان برداشت میوه بر عصاره كل، مقدار نارنجین و عملكرد نارنجین ( بر اساس روش دانكن).
 

* حروف مشابه بعد از میانگین ها در هر ستون نمایانگر عدم وجود اختلاف معنی دار در سطح احتمال ذكر شده( ( P<1% بین آنهاست
روش چند دامنه ای دانکن )
سپاسگزاری
از كلیه كاركنان مؤسسه تحقیقات مركبات كترا تنكابن و جیرفت وپژوهشكده شیمی سازمان پژوهش های علمی صنعتی ایران كه در انجام این پروژه تحقیقاتی ما را یاری كردند تشكر و قدردانی می شود.



The effect of harvesting time on naringin contentin Sour orange
(Citrus aurantium L.)fruit in Tonecabon and Jiroft
Khodayar hemmati1 and Zainolabedin Bashiri sadre2
1Faculti member Gorgan of Natural Resources and Agricultural Science University and 2Iranian Research of Organisation for Science and Technology
Email: khodayarhemmati@yahoo.com

Abstract
This research has been used statistical design of randomized completely and was conducted in the Citrus Research Organizations located in Tonekabon and Jiroft. In this investigation the effects of fruit harvest time sour orang (Citrus aurantium L.) and total extract and naringin flavoniod content in the total extract was studied. Extraction of total extract used to hexan method and naringin content measured using HPLC. On the basis of the results,fruit harvest time had significant effect on narigin content.The highest naringin content(10.44%) was found in Tonekabon than to Jiroft(5.29%) in the fruit gathered 45 days after full bloom.
Keywords: Citrus aurantium , naringin flavoniod , Tonecabon , Jiroft

[ سه شنبه 15 مرداد 1387 - 03:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی امكان استفاده از اسانس زیره سبز و آویشن باغی به عنوان آنتی‌اكسیدان در روغن‌های خوراكی
عباس همتی كاخكی1- محمدتقی مهذب رحیم‌زاده2- الهه همتی كاخكی3
1- عضو هیأت علمی پژوهشكده تحقیقات توسعه فناوری خراسان 2- كارشناس ارشد صنایع غذایی 3- دانشجوی رشته گیاهپزشكی دانشگاه فردوسی مشهد
مشهد- كیلومتر 12- بزرگراه قوچان- پارك علم و فناوری خراسان- صندوق پستی 139-91735 - E - mail: Hemati@kstp.ir
 

خلاصه

از آنجا كه مصرف آنتی‌اكسیدان‌های تركیبی در روغن‌های خوراكی اثرات نامطلوب بر سلامتی انسان دارند، امروزه تلاشهای وسیعی جهت جایگزین نمودن آنها با انواع طبیعی صورت می‌گیرد. اسانسهای گیاهی به دلیل داشتن تركیبهای فنلی دارای گروههای فعال، خاصیت آنتی‌اكسیدانی دارند. در این تحقیق از هر یک از اسانسهای دو گیاه زیره سبز و آویشن باغی در سه سطح به روغن مایع آفتابگردان اضافه شده و بعد اثرات آنتی‌اكسیدانی آنها با نمونه شاهد حاوی 200 قسمت در میلیون آنتی‌اكسیدان تركیبی BHT در طی 70 روز نگهداری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد كه هر دو اسانس در تمامی غلظتهای مورد استفاده اثرات آنتی‌اكسیدانی دارند. ولی تأثیر آنها در مقایسه با BHT برای اسانس آویشن و زیره سبز به ترتیب 1000 و 2000 قسمت در میلیون می‌باشد.
واژه‌های كلیدی: اسانس، زیره سبز، آویشن باغی
 

مقدمه

روغنها و چربی‌های خوراكی یكی از سه مادة اصلی در جیرة غذایی می‌باشند كه از سه طریق اتواكسیداسیون، فتواكسیداسیون و اكسیداسیون آنزیمی اكسیده می‌شوند. در حال حاضر در صنایع روغن ایران از آنتی‌اكسیدانهای تركیبی نظیر BHT، BHA و پروپیل گالات و یا مخلوطی از آنها استفاده می‌شود. از آنجا كه تحقیقات اخیر اثرات مضر این‌گونه آنتی‌اكسیدانها را بر روی حیوانات آزمایشگاهی به اثبات رسانده است، بنابراین مصرف آنها در برخی از كشورها به دلیل امكان داشتن اثرات مشابه در انسان، ممنوع و تلاش و استقبال فزاینده‌ای جهت جایگزینی آنها با انواع طبیعی صورت گرفته است (1 و 2). اسانسهای موجود در ادویه و برخی از گیاهان دارویی به دلیل دارا بودن تركیبهای فنلی به عنوان آنتی‌اكسیدان عمل می‌كنند. برخی از بررسیها نشان می‌دهد كه اسانس موجود در دو گیاه زیرة سبز و آویشن باغی دارای خواص آنتی‌اكسیدانی در روغن‌ها بوده و قابلیت جایگزین نمودن آنها با آنتی‌اكسیدانهای تركیبی وجود دارد (3 و4).

 

مواد و روشها

تهیه نمونه‌ها: روغن آفتابگردان تصفیه شده از خط تولید شركت روغن نباتی دامون تهیه گردید. كلیه مراحل تصفیه رنگبری و بوگیری بر روی این روغن انجام شد ولی هیچ‌گونه آنتی‌اكسیدانی به آن اضافه نشده بود. اسانس موردنیاز از دو گیاه آویشن باغی و زیرة سبز به روش تقطیر با بخار آب تهیه و پس از جداسازی و آبگیری مورد استفاده قرار گرفت. اسانس زیرة سبز در سه سطح 400، 800 و 2000 قسمت در میلیون و اسانس آویشن باغی در سه سطح200، 600 و 1000 قسمت در میلیون به نمونه‌های روغن اضافه گردید. به عنوان شاهد از نمونه روغن بدون آنتی‌اكسیدان و جهت مقایسه اثربخشی نسبت به آنتی‌اكسیدانهای تركیبی از نمونه روغن حاوی آنتی‌اكسیدان تركیبیBHT در سطح 200 قسمت در میلیون استفاده گردید. نمونه‌های تهیه شده در ظرفهای شیشه‌ای استریل بسته‌بندی گردید.
نگهداری نمونه‌ها: نمونه‌های تهیه شده در حرارت یكسان (C40) ولی در دو محیط روشنایی و تاریكی به مدت 75 روز نگهداری شدند. در طی مدت زمان نگهداری هر 15 روز یكبار اندیس پراكسید و تیوربابیتوریك از هر تیمار به عنوان شاخص پیشرفت اكسیداسیون روغن در سه تكرار اندازه‌گیری گردید.
طرح آماری مورد استفاده كاملاً تصادفی با آرایش اسپلیت پلات بوده و مقایسه میانگین‌ها نیز از طریق آزمون چنددامنه‌ای دانكن (در سطح 5%) انجام پذیرفت.
 

نتایج و بحث

بررسی قابلیت آنتی‌اكسیدانی دو اسانس زیرة سبز و آویشن باغی بر روی روغن مایع آفتابگردان تصفیه شده در غلظت‌های مختلف مورد استفاده نشان داد كه هر دو اسانس مذكور دارای خاصیت ضداكسیدانی بوده و با نمونه شاهد فاقد آنتی‌اكسیدان اختلاف معنی‌داری دارند. مقایسه دو اسانس مذكور نشان می‌دهد كه با توجه به غلظت‌های مورد استفاده، اسانس آویشن باغی نسبت به اسانس زیره در غلظت‌های مساوی از خاصیت آنتی‌اكسیدانی بیشتری برخوردار است. مقایسه اثربخشی غلظت‌های مختلف اسانسهای اضافه شده به روغن در مقایسه با BHT نیز بیانگر این واقعیت است كه اسانس زیره و آویشن به ترتیب در غلظت 2000 و1000 قسمت در میلیون اثراتی مشابه آنتی‌اكسیدان تركیبی BHT با غلظت 200 قسمت در میلیون (غلظت مصرفی در صنعت) را دارا می‌باشند. شكل 1 روند تغییرات اندیس پراكسید روغن را در طی 75 روز نگهداری و شكل شمارة 2 همین تغییرات را در مورد اندیس تیوبار بیتوریك به عنوان دو شاخص پیشرفت اكسیداسیون روغن نشان می‌دهد.
این بررسی همچنین نشان داد كه سرعت اكسیداسیون در تیمارهای نگهداری شده در نور نسبت به نمونه‌های نگهداری شده در تاریكی بیشتر بوده است. نتایج این تحقیق مؤید نتایج بدست آمده توسط فرج و همكاران (1989) می‌باشد (4).



 

منابع

1- عین افشار، پروین. 1374. تعیین اثر درجه حرارت، نور‌ و ‌غلظت آنتی‌اكسیدان طبیعی (اكلیل‌كوهی و آلفاتوكوفرول) و تركیبی جهت نگهداری روغن سویا. پایان‌نامة كارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت‌مدرس.
2- همتی كاخكی، عباس و محمدتقی مهذب رحیم‌زاده. 1378. بررسی اثرات آنتی‌اكسیدانی اسانسهای زیرة سبز و آویشن باغی در روغن آفتابگردان مایع. گزارش نهایی طرح تحقیقاتی. سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران- پژوهشكده خراسان.
3- Badei, A.Z., Farag, R.S. and Baroty, G.S.A. 1989. Influence of thyme and clove essential oils on cotton seed oil oxidation. J. Am. Oil chem. Soc. , 66: 800-804.
4- Farag,A.S.1989. Antioxidant activity of some spice essential oil on linoleic acid oxidation in aqueous media, J. Am. Oil chem. Soc., 66:792-799.


Uses of thyme and cumin essential oils on sunflower oil oxidation
Abbas Hemmati Kakhki, MohammadTagi Mohazab, Elahe Hemmati Kakhki
Khorasn Science and Technoloty park
E -mail: Hemati@kstp.ir

Abstract
Uses of synthetic antioxidants in edible oils cause health hazards. Therefore in recent years attempts have been made to replace them with natural antioxidants. In this study, thyme and cumin essentials oils were added to the refined sunflower oil at 3 levels and their antioxidant activity was evaluated in compare 200ppm BHT. (Butylated hydroxy toluen). Results indicated that both thyme and cumin essential oils had effects in all of the levels used, but they had the same effect of200 ppm BHT only in 1000ppm concentration for thyme and 2000ppm concentration for cumin.
Keywords: Thyme, cumin, Essential oil

[ سه شنبه 15 مرداد 1387 - 03:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

+ کشت گیاهان دارویی در مراتع ارسنجان فارس آغاز شد
+ بیست و هفتمین شماره فصلنامه گیاهان دارویی منتشر شد
+ گیاهان دارویی در ایران سابقه ای دیرینه دارد اما دنیا از ما جلوتر است
+ ایران و ژاپن در زمینه زعفران و گیاهان دارویی همکاری می کنند
+ ایران منبع غنی گیاهان دارویی در جهان است
+ استاد ژاپنی : ایران سرشار از منابع گیاهان دارویی است
+ تور "زعفران، گیاهان دارویی و پسته" ایران برگزار می شود
+ مصرف خودسرانه گیاهان دارویی احتمال بروز مسمومیت را افزایش می دهد
+ امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
+ بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
+ همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی
+ بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
+ مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
+ گیاهان دارویی در ایران و جهان
+ بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)

---

صفحات :
... 5 6 7 8 9 10 11 ...