تاثیر اسانس زیره در كنترل تعدادی از عوامل بیماریزای میكروبی
حسین آرویی1 ، محمّد محسن زاده 2 ، صفر موسی پور3 و حسن كریم زاده4
1 عضو هیئت علمی گروه علوم باغبانی دانشگاه فردوسی مشهد
2 عضو هیئت علمی گروه بهداشت صنایع غذایی دانشگاه فردوسی مشهد
3مدیر ترویج سازمان جهاد كشاورزی استان خراسان
4 كارشناس سازمان جهاد كشاورزی مشهد

خلاصه

به منظور بررسی فعالیّت ضد میكروبی اسانس زیره سیاه اروپایی آزمایشاتی در محلّ آزمایشگاههای گیاهان دارویی گروه علوم باغبانی و كنترل میكروبی دانشگاه فردوسی مشهد انجام گرفت. در این تحقیق اسانس زیره سیاه پس از تهیه و فرمولاسیون بر روی گونه ها مختلف باكتریهای بیماریزای مورد استفاده قرار گرفت . نتایج بدست آمده نشان می دهد تركیب مورد استفاده به خوبی كنترل رشد و توسعه تعدادی از باكتریهای مورد بررسی را انجام داده است . با توجه به نتایج بدست آمده می توان بیان داشت كه از مواد استخراج شده از زیره پس ازفراوری و فرمولاسیون می توان در صنایع غذایی و تبدیلی به عنوان یك تركیب ضد میكروبی طبیعی بهره جست .
واژه های کلیدی : اسانس زیره ، باکتری

 

مقدمه

آللوپاتی عبارتست از اثرات مخرب گونه ای از گیاهان ( بعنوان گیاهان اهدا كننده ) بر موجودات زندة دیگر نظیر گیاهان ، باكتریها ، قارچها و حشرات ( بعنوان موجود گیرنده ) كه توسط مكانیسمهای مختلفی ایجاد میگردندMolisch, 1937; Rice, 1984; )Chala and Pavindar, 1998,.) . گیاهانی نظیر آویشن ، مریم گلی ، نعناء فلفلی ، خردل ، تنباكو ، انیسون ، افسنطین و بسیاری دیگر از گیاهان دارویی اسانس دار از جمله گیاهان حائز اهمیّت در كنترل بسیاری از آفات محسوب میشوند . تركیباتی كه از تعدادی از این گیاهان استخراج میگردد عمدتاً در صنایع غذایی بعنوان طعم دهنده ، آنتی اكسیدانت و آنتی باكتریال مورد استفاده قرار میگیرند (Whittaker and Feeny, 1971; Rice, 1979; Hale and Orcutt, 1987 ; Rizvi and Rizvi, 1992 ) . بسیاری از محققین تاثیر ضد میكروبی تعدادی از گیاهان دارویی نظیر شوید ،میخك ، آویشن و رزماری را بیان نموده اند و نتایج آنها دالّ بر كنترل سوشهای گرم مثبت و منفی باكتریها توسط این گیاهان می باشد. هدف از این تحقیق ارزیابی تاثیر ضد میكروبی اسانس زیره سیاه بر روی تعدادی از سوشهای مختلف باكتریها می باشد .
 

مواد و روشها

در این تحقیق از زیره سیاه اروپایی اصلاح شده بعنوان منبع تامین اسانس استفاده شده است . برای استخراج اسانس از دستگاه اسانسگیر(Clevenger) استفاده گردید. سپس نسبت به فرموله كردن و بررسی تاثیر آن بر چهار گونه مختلف باكتریهای آزمایشگاهی Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus vulgaris, Pseudomonas aeroginosa اقدام گردید . نگهدار ی باكتریها در محیط غذایی آگار و دمای 37 درجه سانتیگراد برای 48 ساعت انجام گرفت .سپس آنها در محیط Mueller Hinton Agar قرار داده شدند. به منظور بررسی تاثیر ضد میكروبی از روش تستKirby-Bauer ( 1966) استفاده شد . سپس تكه ای از محیط حاوی باكتری را برداشته و در 1 میلی لیتر آز BHI حل نموده و در دمای 35 درجه سانتیگراد اینكوبه مینمائیم . غلظت نهایی سلول 106-107 cfu/ml می باشد. سپس 1 میلی لیتر از محیط مذكور را بر روی یك صفحه آگار حاوی موادغذایی قرار می دهیم . تمامی تستها توسط قرار دادن صفحات كاغذی ( 50 میكرو لیتر برای 5 میلیمتر قطر ) در غلظتهای مختلفی از اسانس زیره انجام گرفته است . 50میكرو لیتر آب مقطر نیز بعنوان شاهد تست شد كه اثر منفی داشت . سپس صفحات در شرایط دمای 37 درجه سانتیگراد برای مدت 24 ساعت قرار داده شدند و بعد از آن تشكیل مناطق آلوده مورد مشاهده و اندازه گیری قرار گرفت .
 

نتایج و بحث

نتایج بدست آمده از این تحقیق نشان می دهد كه اسانس زیره دارای تاقیر قابل ملاحظه ای در كنترل تعدادی از گونه های باكتری می باشد ( جدول 1 ). در حالیكه در تیمار شاهد هیچگونه كنترلی مشاهده نشد. بیشترین كنترل میكروبی توسط اسانس زیره درباكتریKlebsiella pneumoniae مشاهده شد. تحقیقات انجام شده توسطValero و (2003) Salmeron ، Essawi و Srour (2000) گزارشهای مشابه ای مبنی بر تاثیر مثبت تعدادی از گیاهان خانواده نعنائیان و چتریان در كنترل میكروبی را ارائه نموده اند.

 

منابع

1. A. Chaibi , L.H. Ababouch, K. Bllasri, S. Boucetta, and F.F. Busta ( 1997 ). Inhibition of germination and vegetative growth of Bacillus cereus T and Clostridium botulinum 62A spores by essential oils.Food Microbiology 14 , 161-174
2. H.W. Chang ( 1995 ). Antimicrobial effect of spices and vegetables. Food Industries (ROC) 27, 53-61
3. T. Essawi, and M. Srour( 2000 ). Screening of some Palestinian medicinal plants for antibacterial activity. Journal of Ethnopharmacology , 70 : 343-349

4. E. O-Gara , D.J. Hill , and D.J. Maslin ( 2000 ). Activities of garlic oil, garlic powder, and their diallyl constituents against Helicobacter pylori. Appl. Environ. Microbiol. 66, 2269- 2273 .
5. K.J. Lachowicz, G.P. Jones, D.R. Briggs, F.E. Bienvenu, J. Wan, A. Wilcock, and M.J. Coventry (1998 ). The synergistic preservative effects of the essential oils of sweet basil (Ocimum basilicum L.) against acid tolerant food microflora. Letters in Applied Microbiology 26 , 209-214
6. A. Smith-Palmer , J. Stewart, and L. Fyfe (1998). Antimicrobial properties of plant essential oils and essences against important food borne pathogens. Lett. Appl. Microbiol. 26, 118-122.
7. M. Valero , and M.C. Salmeron ( 2003 ) . Antibacterial activity of 11 essential oils against Bacillus cereus in tyndallized carrot broth . International Journal of Food Microbiology , 85 : 73 - 81


Table 1. Antibacterial Activity of Essential oil of Black Caraway.
 

Investigation on the anti microbial activities of the essential oils of Iranian carway .

Abstract
The anti microbial activities of the essential oils of Iranian caraway -Carum carvi - was investigated on Escherichia coli, Klebsiella pneumonia, Proteus vulgaris, and Pseudomonas aeroginosa. The anti microbial activity of the essential oils were evaluated by disc diffusion method. Results in this study, showed that the Escherichia coli and Klebsiella pneumonia were affected by the oil. Furthermore, the study suggests that the use of these essential oils can be used considered in the food preservations.
Keywords: Carum Carvi , essential oil .

از خواص و كاربرد آنغوزه بیشتر مطلع شویم
مجید اخوان ، عضو هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان
مشهد. مجتمع كشاورزی طرق - كدپستی 91735 صندوق پستی 488 

خلاصه

انغوزه با نام علمی Ferula ass - foetida L. از خانواده جعفریApiaceae كه دارای 140 گونه است. این گیاه در سال 1844 میلادی در بیابانهای آرال گزارش شده، ولی از قرن پانزدهم این گیاه را مردم شناخته و مطالبی از وجود آن در بازارهای آن زمان نقل شده است. گزارشها و مقاله‌های زیادی وجود دارد كه از كاربری این گیاه حكایت می‌كند. ایران یكی از بزرگترین تولید كنندگان انغوزه در دنیاست كه تقریبا-تمامی آن به‌صورت خام و ماده اولیه صادر می‌شود كه اگر در ایران فر آوری شود , اولا- تولید كار نموده و ثانیا- ارز آور بوده و ثالثا- مردم می‌توانند آنرا جایگزین مواد شیمیایی نمایند.
واژه های كلیدی: آنغوزه، خواص داروئی
 

مقدمه

انغوزه در ایران باستان به‌نامFood of the God -s در نقاط دیگر به‌نامهای Aka asafoetida , Giant fennol and Gum asafetida , Devil-s dung  از این ماده نام برده‌اند. در كتاب باستان سانسكریت از این ماده به‌عنوان نرم كننده گوشت و همچنین ماده‌ای كه از فسادگوشت جلوگیری می‌نماید، یاد شده است. در ایران باستان از این ماده برای خشك كردن گوشت استفاده می‌شده است. در كشور نپال انغوزه در آئین هندوها ماده سمبلیك بوده و روزانه 5/0 تا 5/1 گرم مصرف آنرا توصیه كرده اند.
 

مواد و روشها

در یك بررسی علمی (3 ) كه از سال 1992 تا 1995 میلادی در ایستگاه تحقیقاتی دانشكده كشاورزی هندوستان در مورد كنترل بیماری پژمردگی بوته‌های گوجه فرنگی كه عامل آن قارچ رولستونیا سونالاسه رم انجام گردیده است. استفاده از ماده شیمیایی استرپتومایسین 200 میكرو گرم در میلی لیتر با انغوزه به مقادیر 5/1 و 5 گرم در 10 لیتر آب و كوركما به مقادیر 1 و 5 گرم در 10 لیتر آب مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد كه مصرف استرپتومایسین توانست بیماری را به میزان 79 درصد و انغوزه به میزان 3/70 درصد و كوركما 69 درصد این بیماری را كنترل و باعث افزایش تولید محصول گوجه فرنگی نیزشده است.
تاثیر استفاده از عصاره هیدروالكلی انغوزه (با روش خسانیدن) بر روی كرم‌های همینولیپس نانا Hymnolepis nana (1 )
در روده موشها با مقایسه استفاده از داروی نیكلوزاماید Niclosamidدر یك تحقیق علمی در ایران بر روی 30 موش سفید سوری كه آلوده به این كرم بودند انجام گردیده است. نتایج این تحقیق بیانگر آنست كه استفاده از عصاره هیدرولیكی انغوزه یا غلظت 7/17 میلی گرم در میلی لیتر با دوز واحد بمدت دو هفته باعث بهبودی 90 درصد از موشهای آلوده به كرم همینولیپس نانا گردید كه تقریبا- تاثیر آن با اثر استفاده از داروی نیكوزاماید برابر است.
 

نتایج و بحث

در بررسی‌هایی كه در مقاله‌ها و كتابها و كتب انجام شده است و اخبار اطلاعاتی كه از سایر ممالك كسب می‌شود، حاكی از آنست كه انغوزه به‌عنوان یك گیاه دارویی و همچنین در صنعت بلحاظ طیف وسیع كاربردی از جایگاه خاصی برخوردار است. كشور ایران می‌تواند یكی از تولید كنندگان محصولاتی كه از انغوزه تهیه شده است ، باشد و به‌جای صادرات مواد خام این ماده با ارزش وحیاتی علاوه بر تولید بازار كار برای جوانان و ارز آوری برای مملكت عزیزمان ، هموطنان نیز از این این تولیدات گیاهی به‌جای تولیدات شیمیایی در زندگی روزمره استفاده نمایند. خوشبختانه طرحهای زراعی كردن این گیاه برای حفظ مراتع و منابع ملی و حصول به تولیدات بیشتر در دست اجرا است. امید است كه در این همایش به گیاهان دارویی به‌طور اعم و انغوزه بطور اخص در كلیه زمینه‌ها و جنبه‌های مربوط به آنها اقدامات مثمر ثمری انجام پذیرد.
 

منابع

1 - مجله علمی پزشكی , علوم پزشكی اهواز. شماره 23 . صفحات 56-48 .
2 - Grieve , M. A modern herbal. 2004. WWW. Botanical.com.
3 - Mazumder , N , 1998. Managing Ralstonia solanascerum wilt of tomato. Journal of mycology and plant pathology. 28 : 2/189 - 192.


Knwing more about using and propreties of Anghose
Majid Akhavan ,
Khorasan agricultural and natural resources Research Center , P.O.Box 91735 - 488
Email : majid akhavan 2003@yahoo.com

Abstract
Anghose with scientific name is Ferula assa - foetida L. blong toApiaceae family which have 140 specious. This plant was find in Aral deseart in 1844 AD. but it was well knowning in fifteen century by people. Iran is the one of the important Asafoetida producer in the world. Ferula assa - foetida L. by the names of Food of the God-s , Aka asafoetida , Giant fennol , Gum asafetida and Devil-s dung was known in some where in the world. Chemical and non-chemical treatments for control of R.Solanacearum on tomato CV. Pusa Rubi were investigated in field trials during 1992-1995 in Assam. For the treatments test , 200 micro g/ml Streptomycin was the most effective , giving diseas control 79% and maximum yields of 132 ton/he. Two organic formulations comparising the mixture of assafetida , Turmeric powder and water (ATW) at the ratio of 1.5 , 5, 10 gr/liter and 1 , 5 , 10 gr/l. recorded disease control of 70.3 % and 69% respectively with increasing yield. Two cocentration of bleaching powder (10 and 5 gr/liter ) effectively reduced disease incidence and increased yields.
Keywords: Ferula assa - foetida L. Apieacea Medical plant

افزایش تراوایی غشاء خطوط سلولی Caco-2 با استفاده از ساپونین تام اكانتوفیلوم اسكواروزوم
دکتر اسکندر مقیمی پور1، دکتر ابوالقاسم سجادی طبسی2، دکتر محمد رمضانی2 و دكتر رایمار لوبنبرگ3
1- عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز
2- عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد
3- عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه آلبرتا، ادمونتون، كانادا  

خلاصه

بسیاری از داروها به دلیل جذب خوراكی بسیار اندك, به صورت اشكال دارویی تزریقی و موضعی مصرف می‌شوند. برای غلبه بر مشكلات جذب سیستمیك این داروها تا كنون تحقیقات متعددی انجام شده است. در سالهای اخیر با استفاده از روشهای مختلف افزایش جذب، تراوایی غشاهای بیولوژیكی را در برابر عبور داروهای مختلف افزایش داده اند. یكی از راههای موثر استفاده از تركیبهای است كه كه به نام جذب افزا خوانده می‌شوند. تا كنون تركیبهای مختلف شیمیایی به عنوان جذب افزا مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته‌اند كه از آن جمله می‌توان به عوامل فعال سطحی، نمكهای صفراوی، برخی از داروها و ساپونین‌ها اشاره كرد. در این تحقیق قابلیت ساپونین تام گیاه چوبك در افزایش تراوایی مدل غشاء سلولی Caco-2 با استفاده از خطوط سلولی و تكنیك عكسبرداری میكروسكوپی كنفوكال لیزری (CLSM) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشان دهنده توان بالقوه این ماده جهت عبور مدل دارویی از غشاء مذكور می‌باشد.
واژه‌های كلیدی: گیاه چوبك، ساپونین، تراوایی غشاء 

مقدمه

ساپونین‌ها گلایكوزیدهای‌ با وزن‌ ملكولی‌ بالا هستند كه‌ دارای‌ گروه‌ قندی‌ متصل‌ به‌ اگلایكون‌ تری‌ ترپن‌ یا استروییدی‌ می‌باشند(1). یك محلول آبی ساپونین درست مانند محلول صابون كف می‌كند. ساپونین‌ها برای كاهش كشش سطحی در موارد متعددی از جمله به عنوان امولسیون كننده و فرونشاننده آتش بكار می‌روند (2). ساپونین‌ها در بسیاری‌ از داروهای‌ سنتی‌ و گیاهان‌ دارویی‌ به‌خصوص‌ در مشرق‌ زمین‌ یافت‌ می‌شوند و در نتیجه‌ تلاشهای‌ زیادی‌ جهت‌ تعیین‌ ویژگی‌ها و تحقیق‌ در زمینه‌ خواص‌ فارماكولوژیكی‌ و بیولوژیكی‌ آنها صورت می‌گیرد.
نام عمومی چوبك به تعدادی از گیاهان گفته می‌شود كه در قدیم از ریشه آنها به علت داشتن ماده ساپونین، برای شستن لباس استفاده می‌كرده اند. در این تحقیق تلاش شده است كه پس از استخراج و خالص سازی ساپونین تام ریشه گیاه چوبك, قابلیت آن در افزایش جذب مدل دارویی CF (5 (6)- كربوكسی فلوئورسئین) مورد ارزیابی قرار گیرد.

مواد و روشها

ابتدا گیاه جمع‌آوری و شناسایی و استخراج و جداسازی ساپونین تام با استفاده از روشهای شیمیایی انجام و با بهره‌گیری از روشهای مختلف كروماتوگرافی, از خلوص نسبی آن اطمینان حاصل شد. در مرحله بعد, خصوصیات فیزیكوشیمیایی محلول ساپونین تام اكانتوفیلوم اسكواروزوم (ATS) از جمله كشش سطحی آن تعیین و با برخی از سورفكتانت‌های سنتتیك مانند سدیم لاوریل سولفات (SLS) و بنزالكونیوم كلراید (BC) و همچنین ساپونین تجارتی كیلایا ساپوناریا (QTS) مقایسه شد. سپس با استفاده از خطوط سلولی Caco-2, قابلیت جذب افزایی برون تن ساپونین تام تعیین گردید. همچنین برای بررسی سمیت احتمالی جذب افزاهای مورد استفاده و تعیین برگشت پذیر بودن یا نبودن آن، تغییرات مقاومت الكتریكی ترانس اپیتلیال (TEER) در خطوط كشت سلولی، قبل و بعد از اضافه كردن جذب افزا تعیین شد. جهت بررسی سازوكار تاثیر جذب افزاها و تعیین راههای عبور از غشاء، عكسبرداری میكروسكوپی كنفوكال لیزری (CLSM) بر روی نمونه‌ها انجام شد.
 

 نتایج و بحث

براساس نتایج بدست آمده، حضور ساپونین به عبور CF از غشاء سلولهای Caco-2 منجر می‌گردد. تصاویر میكروسكوپی كنفوكال نیز افزایش ورود CF به داخل سلولها را در اثر حضور ATS تایید نمود (شكل شمارة 1). همچنین این نتایج نشان داد كه خاصیت جذب افزایی ATS سازوكار غیر فعال است كه از طریق افزایش تراوایی مسیرهای فراسلولی (به طور عمده) وترانس سلولار (به میزان كمتر) اعمال می‌گردد. نتایج بررسی مقاومت الكتریكی ترانس اپیتلیال نشان داد كه اكثر جذب افزاهای مورد استفاده و به‌خصوص ATS، نه تنها مقاومت الكتریكی غشاء سلولی را از بین نمی برند، بلكه این مقاومت را افزایش داده و باعث تثبیت غشاء ‌نیز می‌گردند. این تغییرات در ساختمان اتصالات محكم برگشت پذیر بوده وغشاء پس از 24 ساعت، وضعیت طبیعی خود را باز می‌یابد. از مقایسه این نتایج با كارهایی كه قبلاً انجام شده است (3)، می‌توان نتیجه گرفت كه اثرات سمی این جذب افزاها و به خصوص ساپونین تام چوبك وابستگی كامل به دوز مصرف شده دارد وبا كنترل میزان جذب افزا در فرآورده می‌توان تأثیر سمی آن را تا حد زیادی مهار نمود.

منابع

1- Hostettmann, K., Marston, A., 1995. Chemistry and phamacology of natural products: Saponins. University press. UK. pp, 1-286.
2- Samuelsson, G., 1999. Drugs of Natural Origin. 4th edition. Chapter 7. Apotecarsocieteten. Sweden. pp:307-321.
3- Yen, W., Lee, V.H.L., 1995. Penetration enhancement effect of Pz-peptide, a paracellularly transported peptide, in rabbit intestinal segment and Caco-2 cell monolayers. Journal of Controlled Release. 36,25-37.



شكل 1 : سلولهای Caco-2 پس از مجاورت با محلول CF حاوی ATS

The Enhancing Effect of Total Saponin from Acanthophyllum squarrosum on the permeation of Caco-2 cell lines
Eskandar Moghimipour *, Seyyed A. Sajjadi , Mohammad Ramazani, and Raimar L-enberg
* Corresponding author. Department of Pharmaceutics, School of Pharmacy, Ahwaz Medical Sciences University, Ahwaz, Iran Email: moghimipour@yahoo.com

Abstract
Acanthophyllum squarrosum is one of 23 species of the section oligosperma which is endemic to Iran. Its roots, named Chubak, have been traditionally used as a detergent for washing clothes and dishes. In the present study, we have tried to extract and purify the total saponin from roots of the plant and evaluate its ability to enhance the absorption of a drug model, 5(6)-carboxyfluorescein in Caco-2 cell line.
After collection and identification of the plant roots, Acanthophyllum squarrosum total saponin (ATS) was extracted and isolated using several chemical and chromatographic methods. Then, its in vitro absorption enhancing effects was determined using Caco-2 cell line model. The ability of the saponin to enhance drug passage through Caco-2 cell membrane was assessed using a diffusion cell apparatus and confocal laser scanning microscopy (CLSM) technique. The results were compared to data from quillaja total saponin (QTS), sodium lauryl sulfate (SLS) and Benzalkonium chloride (BC).
The extracted material showed a relatively high surface activity. Its surface tension lowering effect was comparable to that of synthetic surfactants. In Caco-2 cell lines, ATS induced a significant increase (p<0.05) in 5(6)-carboxyfluorescein (CF) transport through the membrane. Furthermore, confocal laser scanning microscopy proved the presence of CF in the individual cells. The results suggest that ATS is an efficacious absorption enhancing agent which acts through both paracellular and transcellular routes of passive diffusion pathway.
Key words: saponin, Caco-2, enhancer

مطالعه اثر 15 عصاره گیاهی بر روی بیماری کوکسیدیوز
احمدرضا محمدی-مهدی دبیرسیاقی
1ـ عضو هیئت علمی مرکزتحقیقات جهاد کشاورزی استان تهران 2ـ دامپزشک
تهران ـ خیابان طالقانی ـ نرسیده به سه راه طالقانی -ساختمان شماره 2 جهاد کشاورزی استان تهران -واحد پزوهش
 

خلاصه

آنتی بیوتیک های یونوفور بطور وسیع در درمان بیماری کوکسیدیوز طیور مورد استفاده قرار می‌گیرید.بعلت وجود بقایای دارویی در بافتهای طیور به جستجوی مواد گیاهی ضد کوکسیدیوز سالم‌تر جهت کنترل بیماری کوکسیدیوز بر آمدیم.میزان اثر پانزده عصاره گیاهی بر علیه آیمریا تنلا (عامل بیماری کوکسیدیوز طیور) مورد آزمایش قرار گرفت.یافته‌ها نشان میدهد که عصاره S.flavescens موثر ترین عصاره بوده ونیز P. Koreana و S.acutum وU.macrocarpa و Q. indicaهمچنین بر علیه بیماری کوکسیدیوز موثرند.
واژه های کلیدی : عصاره گیاهی ، بیماری کوکسیدیوز

مقدمه

بیماری کوکسیدیوز در بسیاری از کشورها به عنوان یک بیماری بسیار مضر شناخته شده است بنابراین در سراسرجهان هر روزه انواع داروهای ضد کوکسیدیوز برای صنعت طیور ساخته و به بازار عرضه میشود. امروزه استفاده وسیع و گسترده و گاهاً نابجا باعث بروز مقاومت دارویی شده و از طرفی همواره وجود باقیمانده های دارویی در گوشت طیور به دلیل تجویز این گونه داروها باعث نگرانی مصرف کنندگان می‌باشد به همین دلیل استفاده از عصاره و اسانسهای گیاهی برای درمان این بیماری می‌تواند درمان مناسبی در آینده باشد. 

مواد و روشها

در این تحقیق از 17 قطعه جوجه گوشتی یک روزه و از نژاد آربردکرز استفاده شد. جوجه های گوشتی به 17 تقسیم شدنده به طوری که در هر قفس 5 مرغ و 5 خروس قرار گرفت. برای جلوگیری از درگیری گله با بیماری نیوکاسل دسته‌ها د ردو هفتگی بر ضد بیماری نیوکاسل واکسینه شدند. برای تغذیه این 17 دسته از غذای آماده طیوراستفاده شد به طوری که کل غذا در طول مدت پرورش خانگی از داروهای ضد کوکسیدیوز بود. در این تحقیق سطحی شده هر جوجه با 1-05 اووسیت از ایمریا تنلاآلوده شود تا میزان کارآمدی هر دارو مطالعه شود. در این آزمایش از 15 عصاره گیاهی استفاده شده عصاره‌های گیاهی به صورت آماده تهیه شد. در کلیه موارد از عصاره گیاهان بصورت تجویز در آب استفاده شد. اسامی عصاره گیاهان استفاده شده در این آزمایش به قرار زیر است:
 

در این تحقیق 17 گروه مورد آزمایش وجود داشت که هر یک شامل 10 عدد جوجه می شد. 15 گروه از این 17 گروه با عصاره این 15 گیاه درمان شدند یک گروه نیز به عنوان شاهد اول عفونت ایمریا و گروه دیگر نیز به عنوان شاهد دوم بدون هیچ گونه عفونت یا درمان در نظر گرفته شد. 15 گروه مورد درمان از طریق آب آشامیدنی مورد استفاده به وسیله ی عصارههای گیاهی مورد درمان قرار گرفتند. میزان درصد تلفات به وسیله تقسیم جوجه های زنده مانده به کل جوجه در هر دسته بدست آمد. همچنین میزان وزن هر دسته د رهفته اول و دوم نسبت گردید ضریب تبدیل غذایی نیز در هر دو هفته نگهداری برای هر دسته محاسبه شد 

نتایج و بحث

اسهال خونی تقریبا در همه دسته‌ها به جز گروه شاهد دوم که آلوده شده بود در روز چهارم تا ششم پس از آلودگی با انگل مشاهده شد. گروههایی که با عصاره های گیاهان flavescens , acutum درمان شده بودند میزان اسهال خونی ملایم‌تر بوده میزان زنده ماندن دو گروه کنترل اول و گروهی که با macrocarpa درمان شدند 100% بود .در پایان هفته اول بعد از آلودگی به انگل میزان وزن گیری گروهی که با Q.indica درمان شده بود نسبت به سایر گروههای آلوده بیشتر بود .میزان اووسیت‌های جدا شده در گروه درمانی P.kareana , Q.indica , T.japanica , A.asiatica S.flavescens در مقایسه به گروه آلوده شده شاهد کمتر بوده است.
.اسهال خونی در تمامی گروه‌ها بعد از 4 تا 6 روز پس از آلودگی دیده شد بجز به در گروه شاهده آلوده نشده به انگل. ما میزان اسهال خونی در گروه درمانی S.flavescecs , S.acutum نسبت به گروههای دیگر خفیف‌تر بود میزان عرم بروز تلفات یا همان زنده ماندن جوجه‌ها در گروههای درمانی U.macrocarpa , P.koreana , T.japanica , A.asiatica , S.flavesens به میزان 30-20% نسبت به گروه شاهد آلوده بهبود داشته است. بعلاوه عصاره A.annua وزن بدن جوجه هارا تا 15%افزایش داده و درجه جراحات را به میزان 7/0 و ضریب تبدیل غذا را 518/0 در جوجه های آلوده به آیمریا تنلا را بهبود بخشیده است.به طور کلی با توجه به مشاهده نتایج حاصله در گروههای درمانی S.japanica , T.nucifera نتایج نشان داد که عملکرد این دوعصاره نسبت به گروههای دیگر و گروههای شاهد ضعیف بوده که احتمالا به دلیل مسمویت با ین عصاره‌ها بوده است.
درهر حال گروههای درمانی با S.flavescecs , P.kareana , S.aculum , U.macrocarpa , Q.indica در مقایسه با گروههای شاهد آلوده نتایج بهتری نشان دادند به طوری که اثر عصاره گیاه S.flavescens ازهمه بهتر و بیشتر بوده است. حال با توجه به نتایج بدست آمده و با آزمایشات و تحقیقات بیشتر می توان با شناسایی مواد موثر این گیاهان و همچنین استفاده از مخلوط چند گیاه به طوری که بتوان از خاصیتهای ضد کوکسیدیایی، ضد اسهال خونی و ضد تلفاتی آنها استفاده نمود به طوری که هم باعث کاهش هزینه‌ها در تولید و هم جلوگیری از وجود باقیمانده های دارویی در گوشت طیور میشود

منابع

1- Akhtar , M.S, , Rifaat , 1987. Anticoccidial screening of melia azedarach linn. (bakain ) in naturally infected chickens. pakistan J.Agric. Sci. 24, 95-99.
2- Coke D.W , lallinger , G.J durack , D.T. 1987. in vitro sensitivity of nageleria fowleri to qinghaosu and dihydroqinghaosu. J.parasitol. 73 , 411-413.


Screening of the anticoccidial effects of fifteen herb extracts against Eimeria tenella
Ahmad Reza Mohammadi , Mehdi Dabir
Tehran Agricultural and Natural Resources Research Center
Email: ahrmohammadi@yahoo.com

Abstract
Ionophorous antibiotics have been popularly used in the treatment of avian coccidiosis. Tissue residue of these antibiotics may be found in poultry, we have sought safe alternative anticoccidial herbal materials for the control of avian coccidiosis. Efficiency of extracts from 15 different herbs, including Bupleurum chinese DC, Sophora flavescens Aiton, and Artemisia annua Linne was tested against Eimeria tenella. One-day-old broiler chicks were infected with a USDA reference book of
E. tenella, and administered various herbal extracts. Survival rates, lesion scores, body weight gains, bloody diarrhea, and oocysts excretions were investigated at the first and the second week after infection. Bloody diarrhea in the S. flavescens
and Sinomenium acutum treated groups was milder than that of the other infected groups. Survival rates in the groups treated with Ulmus macrocarpa (100%), Pulsatilla koreana, Torilis japonica, Artemisia asiatica and S. flavescens (90%) were higher than that of the infected control group (70%). Lesion scores in the groups treated with U. macrocarpa.1:40_1:14/ or Pulsatilla koreana.1:60 _ 1:82/ were significantly lower than those of the infected control group.3:00 _ 1:10/. During the first week after infection, the weight gains in the groups treated with Quisqualis indica.232:9 _ 43:5 g/, S. flavescens.214:4 _ 46:1 g/ and S. acutum.211:3 _ 29:4 g/ were significantly higher than the infected control group.172:4 _ 17:6 g/. In conclusion, the data of the survival rates, bloody diarrhea symptoms, lesion scores, body weight gains and oocyst excretions indicate that the extract of S. flavescens was the most effective. P. koreana, S. acutum, U. macrocarpa and Q. indica were also effective. Further research on the above herbal materials will be carried out by the authors by chemical analysis of the extracts.
Keywords: Anticoccidial effects; Avian coccidiosis; Eimeria tenella; Herb extracts

توسعه و مدیریت گیاهان دارویی از دیدگاه پزشكان . داروسازان
و درمانگران سنتی
دكتر بهزاد كرمی‌متین1 ـ مهندس منوچهر امیدواری2 ـ مصطفی جعفری
1- عضو هیأت علمی Ph.D ) ) 2ـ كارشناس ارشد ( M.S) 3ـ كارشناس ( B.S )
آدرس : كرمانشاه ، میدان ایثار ، جنب بیمارستان فارابی ، دانشكده بهداشت

خلاصه

عدم وجود برنامه استراتژیك در گسترش گیاهان دارویی ( داروهای گیاهی ) و همچنین فقدان زمینه‌های لازم جهت فعالیت‌های سازمان‌یافته درمانگران سنتی و كم‌توجهی داروسازان و پزشكان در این راستا شرایط نامطلوبی را در مدیریت و توسعه گیاهان دارویی بشكل سیستماتیك فراهم نموده است. لذا این پژوهش با هدف شناخت نگرش ذینفعان اصلی گیاهان دارویی در ارتباط با توسعه و مدیریت گیاهان دارویی انجام گرفت. در این مطالعه جمعاً نمونه‌ای شامل 105 نفر از پزشكان ، داروسازان و درمانگران سنتی شهر كرمانشاه مورد بررسی قرار گرفتند و نتایج نشانداد كه 69 درصد پزشكان 78 درصد داروسازان و 96 درصد درمانگران سنتی بطور كلی نسبت به توسعه گیاهان دارویی بعنوان استراتژی اصلی در تأمین دارو نظر موافق داشتند.
واژه های کلیدی : مدیریت گیاهان داروئی ، داروسازی.
 

مقدمه

امروزه با وجود پیشرفت‌های شایان علم داروسازی همپای سایر علوم‌پزشكی و گیاه‌شناسی متأسفانه جایگاه واقعی گیاهان دارویی و درمان گیاهی بیماریها در كشور بدرستی روشن نیست و این در حالی است كه رویكرد جهان به گیاهان دارویی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. بازگشت بسوی طبیعت و در واقع آشتی با آن و استفاده مجدد از داروهایی كه منشاء گیاهی و طبیعی دارند در شرایطی صورت می‌گیرد كه انسان امروزی با تقویت و تبلیغ به مصرف هرچه بیشتر داروهای شیمیایی كه از اثراتشان مبرا نبوده‌اند مواجه است (1). در كشور ما نیز چنین روندی وجود دارد.
یكی از مشكلات اساسی بشر در عصر حاضر این است كه شروع به استفاده وسیع از داروهای شیمیایی نموده و كمتر به داروهای گیاهی روی آورده است و از یك سو خود را با مشكل كمبود دارو و گرانی بیش از حد
داروهای شیمیایی و از طرف دیگر عوارض جانبی سوء این دارو‌ها مواجه نموده است (2). در هر حال توجه به توسعه و مدیریت گیاهان دارویی نیازمند ایجاد بینش لازم در ذینفعان صنعت گیاهان دارویی است. كه مهمترین آنان را پزشكان ، داروسازان و درمانگران سنتی تشكیل می‌دهند. بینش این سه گروه خود نقش اساسی در بستر‌سازی لازم در زمینه توسعه و مدیریت گیاهان دارویی دارد. ناهماهنگی و عدم وجود برنامه سیستمیك در سطح كشور موجبات شكل‌گیری فرایندهای نامنظم در مدیریت گیاهان دارویی را در بر داشته است بطوریكه متأسفانه در ایران آمار درستی از میزان مصرف گیاهان دارویی و یا عوارضی كه در اثر مصرف خودسرانه یا ناآگاهانه ایجاد می‌شود در دست نیست (3).

مواد و روشها :

این پژوهش یك مطالعه توصیفی تحلیلی بوده كه جامعه مورد مطالعه آنرا پزشكان عمومی ، داروسازان و درمانگران سنتی شهر كرمانشاه تشكیل می‌دادند و جمعاً نمونه‌ای شامل 105 نفر ( 60 نفر پزشك ، 29 نفر داروساز و 16 نفر درمان گر سنتی ) با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای و خوشه‌ای انتخاب شدند و با استفاده از پرسشنامه‌ای در دو بخش مشتمل بر سئوالات دموگرافیك و سئوالات اصلی پژوهش كه به روش لیكرت تنظیم گردیده بود(روایی پرسشنامه به روش تحلیل محتوا وپایایی آن از طریق تكرار آزمون تأیید شد) مورد بررسی قرار گرفتند، سپس داده ها با مراجه به واحدهای پژوهش جمع آوری وبه كمك نرم افزار SPSS و ازطریق آمار توصیفی وآزمون كای-دو واسپیرمن مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت.
 

نتایج و بحث

یافته‌های پژوهش همانگونه كه در جدول زیر مشاهده میشود حكایت از نگرش مثبت سه گروه نسبت به توسعه و مدیریت گیاهان دارویی داشت.
همچنین در سنجش ارتباط بین نگرش افراد مورد مطالعه و متغییرهای دموگرافیك نتایج نشان داد كه بین سن، میزان تحصیلات و سابقه كار با وضعیت نگرش نسبت به توسعه و مدیریت گیاهان دارویی بترتیب با مقادیر 030 /0= P و 009/0 = P و 000/0 = P ارتباط مستقیم آماری وجود داشت . همچنین بین سن و سابقه كار در پزشكان با وضعیت نگرش آنان بترتیب با030/0 = P و 003/0 = P ارتباط معنی‌دار وبین نگرش داروسازان با سابقه كار آنان با 006/0 = P ارتباط معكوس معنی‌دار وجود داشت.
اهمیت مدیریت و توسعه گیاهان دارویی را نبایستی اندك پنداشت. زیرا كه سرمایه‌ عظیمی را در اختیار كشور قرار داده و كم‌توجهی به آن هزینه‌های بسیار بهمراه دارد. بطور مثال در سال 1997 در آمریكا حدود 27 بیلیون دلار برای درمانهای سنتی هزینه شده و 24/3 بیلیون دلار آن مربوط به درمانهای گیاهی بوده است(4). نظارت بر نحوه تهیه و مصرف گیاهان دارویی نیز موضوعی است كه باید بدان پرداخت. بطور تقریبی 50% از مردم انواعی از طب سنتی را مورد استفاده قرار می‌دهند. در آلمان یك مرجع
تظیم‌كننده بنام كمیسیون E بررسی گسترده گیاهان شایع را انجام و كیفیت اثربخشی بالینی و موارد استفاده 300 فراورده گیاهی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد (5 و 6 ). این بررسی‌ها به استاندارد شدن درمانهای گیاهی منجر شده است. در ایران نیز توجه به این موضوع و برنامه‌ریزی استراتژیك در این زمینه بسیار ضروری است.

منابع

1- حاتمی ورزنه ، مجید - داروخانه گیاهی و طبیعی - انتشارات انتظار سبز ـ چاپ زیتون ـ اول مرداد 1382.
2- حاتمی ورزنه ، مجید - شگفتیهای درمانی با گیاهان دارویی ، انتشارات انتظار سبز ، چاپ زیتون ، مرداد 1382.
3- دیانتی بنفشه ، تاج‌خانم مؤمنی ، عوارض جانبی داروهای گیاهی انشارات شهرآب ، چاپ پژواك اندیشه، تهران ، 1380.
4-Neldner HK. Complementary and alternative medicine clin Derma tol . 1999 ; 17:53-56.
5-BLvmethal M. Crucn wald J, Hall , Rister RS , eds. The complete German commission monographs : Thevapevtic Guide To Herbal medicine. Boston mass : Integrative medicine Communications ; 1998.
6-Bisset NG , Wichtlm , eds. Herbal Drugs and. Phy to pharmaceuticals. 2nd ed. Boca Raton , Fla : CRC Press ; 2001

بررسی عصاره متانولی 7 گیاه دارویی بردرمان سرطان از طریق مهارآنزیم توپوایزومراز I( 188 ) و جهش یافته Saccharommyces cerevisiae ( 322 )
ندا علی مولایی1 و امین علی مولایی2
1- دانشجوی مهندسی كشاورزی- خاكشناسی 2- دانشجوی بهداشت عمومی
آدرس : كرمان- كوچه آلاله- پژوهشكده تعلیم و تربیت استان كرمان 

خلاصه

مطالعات دقیق بر روی مكانیسم اثر كامپتوتسین در دو نژاد مخمر وحشی ( 188 ) و جهش یافته saccharomyces cerevisiae ( 322) صورت پذیرفته است. ژن RAD 52 كه مسئول بازسازی شكست ناشی از عمل كامپتوتسین می باشد در مخمر ( 322 ) دچار موتاسیون شده و نسبت به كامپتوتسین حساس است. و مشابه سلول سرطانی می باشد.
در نتیجه تركیباتی كه مثل كامپتوتسین عمل كنند با استفاده از این دو نژاد قابل شناسایی هستند. در این تحقیق اثرات 7 گیاه دارویی برگ گیاه گزنه، برگ چای مكه، برگ مرزن گوش و سرشاخه های گل دار گل همیشه بهار، سرشاخه های گل دار گل گندم و میوه گیاهان فوفل و میوه رازیانه با غلظتهای ( 20,10,5,2/5,1/25,0/625 mg/ml ) بر روی این دو نژاد بررسی شد.
واژه های کلیدی : سرطان ، جهش ، گیاهان داروئی .
 

مقدمه

سرطان به عنوان یكی از مهلك ترین بیماریهایی است كه تاكنون بشر با آن دست به گریبان بوده است و بعد از بیماریهای قلبی- عروقی یكی از شایع ترین علل مرگ و میر انسانها در جهان است از طرف دیگر همواره برای درمان سرطان از شیمی درمانی، پرتو درمانی و جراحی و ... استفاده می شود كه این روشها عوارض و مشكلاتی را برای بیمار به همراه دارد به همین هر نوع تحقیقی كه بتواند روشهای درمان سرطان را بهبود بخشد برای جامعه ضروری است(1)
كشور ما با داشتن بیش از 7500 گونه گیاهی، یكی از كشورهای غنی در زمینه گیاهان دارویی به شمار می رود است. در این پژوهش اثر 7 گیاه دارویی بومی كه در سایر
تحقیقات بررسی نشده بودولی در باورهای سنتی رایج میباشد. بر مهار آنزیم توپوایزومراز با استفاده از دو سویه مخمر وحشی ( 188 ) و جهش یافته ( 322 ) بررسی شد.
 

مواد و روشها

سوسپانسیون میكروبی از مخمرهای (322) و (188) با كدورت 5 مك فارلند و با استفاده از نرمال سالین آماده شد و بر روی محیط كشت ( YPDA ) در پلیت های جداگانه كشت داده شد و تست خلوص و حساسیت مخمرها تكرار شد.در مرحله بعد در پلیت های حاوی مخمرهای ( 188‌) و( 322 ) چاهك زده شد و در هر كدام از چاهكها 100 میكرولیتر از عصاره متانولی هر یك از گیاهان یا غلظت های ( 625/ 0 و 25/ 1 و 5/ 2 و 5 و 10 و 20 mg/mg ) ریخته شد و به مدت 48 ساعت قطر هاله عدم رشد در پلیت های حاوی مخمر ( 322 ) و (188) اندازه گیری شد آزمایشات در هر غلظت 3 بار تكرار شد با استفاده از داده های به دست آمده با نرم افزار Spss نمودارهای مربوط رسم شد. ( 05/0 < P )
 

نتایج و بحث

از بررسی نتایج حاصل از اندازه گیری قطر هاله ها و تحلیل آنها با كمك آزمونهای آماری Duncan , LSD نكات زیر استنباط گردید. گل گندم با غلظت ( mg/ml 5/2 و 5 و 20 ) و گل همیشه بهار با غلظت ( mg/ ml 625/0 و 10 ) ، چای مكه با غلظت ( mg/ml 20 )و گزنه با غلظت( mg/ml 625/0 و 10 ) دارای عامل موثر در مهار آنزیم توپوایزومراز I هستند . كه این عامل در غلظت ذكر شده مانند كامپتوتسین عمل نموده و احتمالاً باعث پایدار نمودن كمپلكس آنزیم و DNA دچار شكستگی شده و در حین فرایند همانند سازی از بین می رود. بنابراین در صورت تخلیص و جداسازی مواد موثر عصاره گیاهان نامبرده می شود مصرف آنها را به عنوان یكی از روشهای پیشنهادی با عوارض جانبی كمتر برای درمان سرطان مورد تحقیق و مطالعه بیشتر قرار داد
گیاهانی نیز دارای خاصیت افزایش فعالیت و كاهش هاله عدم رشد را دارند عبارتند از : فومل در غلظت ( mg/ml 25/1 ) و چای مكه در غلظتهای ( mg/ml 625/0 ) كه نشان می دهد كه گیاهان ذكر شده باعث افزایش رشد سلولی از طریق افزایش فعالیت آنزیم های موثر در رشد سلولی می شود.
و گیاهانی نیز به عنوان گیاهان دو خاصیته معرفی شدندكه در غلظتهای مختلف اثر كاهش و افزایش را دانسته اند و عبارتند از مرزن گوش در غلظت (mg/ml 5 و 625/ 0) كاهش قطر هاله در (322) نسبت به (188) ولی در غلظت (mg/ ml 25/1) افزایش قطر هاله (322) را داریم. گیاه رازیانه در غلظت های ( mg/ml 625/0 و 25/1 و 5/2 ) افزایش هاله (322) را نسبت به (188) داریم و در غلظت (mg/ml 10) كاهش قطر هاله را مشاهده می كنیم.

 منابع 

1- علمداری، ش- آیا سرطان قابل پیشگری و درمان است؟
موسسه فرهنگی انتشاراتی- 1375 چاپ اول- صفحات3-1
2- ابن سینا، قانون در طب، ترجمه عبدالرحمان شرفكندی ( هه ژار)- جلد 4، انتشارات سروش، 1362
3- زرگری، علی- گیاهان دارویی- جلد دوم- سوم و چهارم- انتشارات دانشگاه علوم پزشكی- 1373
4- www.nature cancer update. Com
5- www.cancer.cow
6- CD Herbalist / Keywords. Cancer & plants

Studing Effect of metalonic Extract of seven medical plant, on cancer treatment,by Inhibitory Effect of Topoisomerase Enzyme I and using Two fermenter variety,wild varity (188) and mutant variety (322)
Neda Ali Molaei – Amin Ali Molaei
Agricultur Engineer Scholar - Public Hygiene Scholar
Email:AminAli50@yahoo.co.in

Abstract
Cancer as a most fatal Disease that is known right now after Cardio Vascular disease is most common That leave deaths every year through the word. In this study we are investigating of seven Medical Plant That are pot marrygold Hibiscus gossy,centauria, Griganum foeniculum,Areca and urtical- nettle. For cancer treatment by Inhibitory effect of topoisomerase Enzyme I and using two fermenter varety, wild variety (188) and mutant variety (322) In The studyafter fermenter test (322) by compotesin, and by using well method, we studied (Concentrations in 2.5, mg/ml) and Urtica- nettle in (0.625 mg/ml) and hibiscus gossy in (20 mg/ml) and Pot marry gold in (0.625,10 mg/ml) the mentioned concentrations could stop mutant variety (322) and stop cancer cells growth.
Keywords: medicinal plant, metalonic extract, cancer

اثر عصاره ریشه گیاه نوروزك (Salvia leriifolia) بر روی میزان لیپید پراكسیداسیون در جریان ایسكمی فراگیر مغزی در رت
حمید رضا صادق نیا 1 و مرجان نصیری اصل1 و محمد حسین حداد خداد پرست2 و حسین حسین زاده*3
1- دستیار بخش فارماكولوژی دانشكده پزشكی دانشگاه علوم پزشكی مشهد2-دانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد
3-استاد بخش فارماكودینامی و سم‌شناسی دانشكده داروسازی و مركز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشكی مشهد
پست الكترونیكی: hosseinzadehh@yahoo.com
 

خلاصه

تولید رادیكالهای آزاد اكسیژن و متعاقب آن پراكسیداسیون چربیهای غیر اشباع موجود در غشاءهای سلولی از وقایع كلیدی در جریان فرآیند آسیب ایسكمیك / رپرفیوژن ومی‌باشند. مطالعات آسیب شناسی انجام گرفته نشان می‌دهد كه عصاره گیاه نوروزك (Salvia leriifolia) دارای اثرات محافظتی در برابر ایسكمی می‌باشد. هدف از این مطالعه بررسی اثر عصاره آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك بر روی میزان لیپید پراكسیداسیون در جریان ایسكمی فراگیر مغزی/ رپرفیوژن در هیپوكامپ رت می‌باشد. ایسكمی مغزی به روش انسداد چهار رگ، به مدت 20 دقیقه، ایجاد گردید. به منظور سنجش میزان لیپید پراكسیداسیون، سطح مالون دی آلدئید (MDA) در هیپوكامپ رت اندازه‌گیری گردید. میزان MDA در گروه نرمال سالین بالاتر از گروه sham بود (p<0.001). فنی توئین و عصاره ریشه گیاه نوروزك، سطوح MDA بافتی را به صورت معنی‌داری كاهش دادند. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد كه عصاره‌های آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك دارای اثرات محافظتی قوی در برابر لیپید پراكسیداسیون در جریان فرآیند ایسكمی/ رپرفیوژن می‌باشند.
واژه های کلیدی : Salvia leriifolia، اکسیداسیون ، چربیها .

 

مقدمه

گونه‌های فعال اكسیژن (ROS) در پاتوژنز آسیب ایسكمیك/رپرفیوژن دارای نقش اساسی هستند. این تركیبات می‌توانند موجب آسیب اكسیداتیو لیپیدها، پروتئین‌ها و DNA گردند. پراكسیداسیون چربیهای غشاء بوسیله رادیكال‌های آزاد منجر به تولید آلدئید‌های سمی همچون مالون دی آلدئید (MDA)، 4-هیدروكسی نوننال و آكرولئین می‌شوند(1). پیشتر ما اثرات ضد ایسکمی برگ ودانه (2) و ریشه (3) گیاه نوروزك (Salvia leriifolia) را به روش آسیب شناسی بررسی کرده بودیم. در این مطالعه اثر عصاره آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك بر روی میزان لیپید پراكسیداسیون در جریان ایسكمی فراگیر مغزی، در هیپوكامپ رت بررسی گردید.
 

مواد و روشها

تهیه گیاه و عصاره‌گیری: گیاه نوروزك (Salvia leriifoia) از منطقه بجستان استان خراسان جمع‌آوری گردید. پس از تایید (شماره هرباریوم : 05-1912-153)، ریشه گیاه در سایه خشك شده، توسط آسیاب پودر گردیده و در شرایط مناسب نگهداری شد. عصاره‌گیری به دو روش جوشانده آبی و خیسانده الكلی انجام شد(3).
القاء ایسكمی گلوبال به روش انسداد چهار رگ (4VO) و سنجش میزان MDA تولید شده: در این مطالعه از رت‌های نر با نژاد NMRI استفاده شد و به منظور ایجاد ایسكمی فراگیر مغزی از روش انسداد چهار رگ استفاده گردید (4). به منظور انجام آزمایشات حیوانات به 9 گروه 6 تایی تقسیم شدند. گروه اول عبارت بودند از حیوانات گروه sham، به گروه دوم نرمال سالین (ml/kg10، ip)، به گروه سوم فنی توئین (mg/kg 50، ip)، به گروههای چهارم تا ششم عصاره آبی (g/kg1/0، g/kg2/0 و g/kg4/0، ip) و به گروههای هفتم تا نهم عصاره الكلی (g/kg 1/0، g/kg 2/0 و g/kg 4/0، ip) تجویز گردید. تمام داروها 15 دقیقه بعد از انسداد شریانهای كاروتید تزریق شدند و تجویز آنها به مدت 2 روز (هر 24 ساعت) ادامه یافت. در روز سوم بلافاصله بعد از كرانیوتومی و جدا كردن ناحیه هیپوكامپ مغز، میزان MDA تولید شده در جریان ایسكمی با استفاده از تست تیوباربیتوریك اسید اندازه كیری گردید(5).
 

نتایج و بحث

درحیوانات گروه نرمال سالین افزایش قابل توجهی در سطح MDA مغز درمقایسه با گروه sham مشاهده گردید(77%) (جدول 1). فنی توئین و همچنین دوزهای مختلف عصاره‌های آبی و الكلی ریشه گیاه نوروزك به صورت معنی‌داری سطح MDA مغزرا در مقایسه با گروه نرمال سالین كاهش دادند، اگرچه بین عصاره‌های الكلی و آبی گیاه نوروزك و همچنین سطوح مختلف دوز از نظركاهش میزان MDA مغز تفاوت معنی‌داری مشاهده نگردید(جدول 1). Lazzarino و همكاران نشان دادند كه افزایش سطح MDA مغز ناشی از لیپید پراكسیداسیون القاء‌شده بر اثر رهایش رادیكالهای آزاد، متعاقب آسیب ایسكمیك / رپرفیوژن می‌باشد (6). عصاره آبی والكلی گیاه نوروزك عمدتا ًحاوی ساپونین وتانن می‌باشد (3).گزارشاتی مبنی برفعالیت ضد ایسكمیك وضد هیپوكسیك بعضی از این تركیبات وجود دارد (7، 8). این احتمال وجود دارد که دی ترپن‌ها نیز, همانند گیاه Salvia miltiorrhiza, در اثرات محافظتی بر ضد ایسكمی داشته باشند, هرچند که وجود این ترکیبات در ریشه گیاه نوروزک بررسی نگردیده است. بنابراین به نظر می‌رسد كه اثرات عصاره ریشه گیاه نوروزك در مهار لیپید پراكسیداسیون و احتمالاً اثرات ضد ایسكمیك آن به علت وجود تركیبات آنتی اكسیدانت و مهار كننده رادیكالهای آزاد در آن می‌باشد.
جدول1. اثرعصاره‌های ریشه نوروزک وفنی توئین برمیزان مالون دی آلدئید در رت به دنبال آسیب ایسكمیك- رپرفیوژن
 

نتایج به صورت میانگین- SEM ذكر شده اند. ***p<0.001 در مقایسه با گروه نرمال سالین. از آزمون ANOA و Tukey-Kramer جهت آنالیز آماری استفاده گردید.
 

منابع

1- Fisher M (2001) Stroke therapy, Butter worth-Heinemann, 2nd ed., PP: 25-50.
2- Khooei AR, Hosseinzadeh H, Imanshahidi M (2002) Pathologic evaluation of anti-ischemic effect of Salvia lerrifolia Benth. Seed and leaf extracts in rats after global cerebral ischemia. Iranian Journal of Medical Sciences, 5, 200-205.
3- Hosseinzadeh H, Khooei AR, Jafari MR, Ghassamipuor J (2001) Evaluation of anti-hypoxic and anti-ischemic effect of alcoholic and aqueous extracts of Salvia lerrifolia Benth. root in mice and rats. Iranian Journal of Medical Sciences, 1, 1-10.
4- Pulsinelli WA, Brierley JB (1979) A new model of bilateral hemispheric ischemia in the unanesthetized rat. Stroke, 10, 268-272.
5- Uchiama M, Miahara M (1978) Determination of malonaldehyde precursor in tissues by thiobarbituric acid test. Anal. Biochem. 86, 279-286.
6- Lazzarino G, Tavazzi B, Dipierro D, Vagnozzi R, Penco M, Giardina B (1995) The relevance of malondialdehyde as a biochemical index of lipid peroxidation of post ischemic tissues in the rat and human beings., Biological Trace Element Research, 47 (1-3), 165-70.
7- Sui DY, Lu ZZ, Ma LN (1994) Effects of the leaves of Acanthopanax senticosus on myocardial infarct size were studied in acute ischemic dogs. Chung. Kuo. Xao. Tsa. Chin., 19, 746-7.
8- Wen TC, Yoshimura H, Matsuda S, Lim JH, Sakanaka M (1996) Ginseng root prevents learning disability and neuronal loss in gerbils with minute fore brain ischemia. Acta. Neuropathol. 91, 15-22.



The effect of Salvia leriifolia root extracts on lipid peroxidation level during global cerebral ischemia-reperfusion in rats
Hamid-Reza Sadeghnia1, Marjan Nassiri Asl1, Mohammad Hossein Haddadkhodaparast2 and Hossein Hosseinzadeh3*
1- Department of Pharmacology, Faculty of Medicine, Mashhad University of Medical Science, Mashhad, 2- Department of Agriculture, Ferdowsi University, Mashhad. 3-Correspondence author: Pharmaceutical Research Center, Faculty of Pharmacy, Mashhad University of Medical Sciences,
P.O. Box: 1365-91775, Mashhad, Fax: 5118623251, E-mail: hosseinzadehh@yahoo.com

Abstract
The previous pathological data has revealed that Salvia leriifolia root extracts have a neuroprotective activity against cerebral ischemia, thus the effect of the root extracts on lipid peroxidation was evaluated using experimental global ischemia-reperfusion in rats hippocampus. Cerebral ischemia was induced by four-vessel-occlusion (4VO) for 20 min. The aqueous and ethanolic extracts (0.1, 0.2 and 0.4 g/kg), phenytoin, as positive control, (50 mg/kg) and normal saline (10 ml/kg) were administered intraperitoneally 15 min after the induction of ischemia. The malondialdehyde (MDA) was measured by the thiobarbituric acid (TBA) test. The MDA level was higher in the saline group than the sham group. The MDA levels were recovered significantly upon phenytoin and the extracts therapy in the hippocampus of ischemic rats. These results suggest that S. leriifolia root extracts may show a protective effect against lipid peroxidation in cerebral ischemia.
Key words: Lipid peroxidation, Global cerebral ischemia-reperfusion, Salvia leriifolia

این هم خیلی جالبه

طب سنتی در ایل بزرگ قشقایی
عزیزاله جعفری كوخدان
عضو هیأت علمی دانشگاه یاسوج
دانشكده كشاورزی، دانشگاه یاسوج
 خلاصه

كشور پهناور ایران وارث دو میراث گرانقدر است یكی میراث ارزشمند تنوع زیستی و دیگری گنجینه گرانقدر طب سنتی. تنوع زیستی یا ثروت زیست شناختی به عنوان پشتوانه حیات انسانها، محصول میلیونها سال تكامل است و به عنوان میراث مادی باید حفظ گردد.گنجینه ارزشمند طب سنتی بومی به عنوان میراث فرهنگی و معنوی و دانش نانوشته مردم این سرزمین كه ارتباط تنگاتنگ و جدایی ناپذیر بین انسان و طبیعت است باید در كنار آن حفظ و مورد استفاده علمی قرار گیرد. در واقع این دو میراث (مادی و معنوی) مكمل هم بوده و استفاده از دانش طبِ سنتی بومی می‌تواند كمك قابل توجهی به بهره‌برداری از ذخایر ارزشمند ثروت زیست شناختی نماید و حفظ میراث زیستی می‌تواند به بقاء و بررسی جنبه‌های علمی طب سنتی كمك كند.در این راستاجهت شناسایی، ثبت ومكتوب نمودن دانش نا‌نوشته ‌ارزشمند طب سنتی در میان عشایرایل قشقایی طرح تحقیقاتی-- بررسی طب سنتی ایل قشقایی،، به مدت دو سال درمیان عشایر این ایل اجرا‌ گردید .
واژه‌های كلیدی: ایل قشقایی، عشایر

 

 مقدمه

استفاده از سَرنخ‌هایی كه دانش طب سنتی مردم بومی در زمینه داروها بدست می‌دهد مسیر گذار از موجودات وحشی به محصولات تجاری را بسیار كوتاه می‌كند . این نكته قابل توجهی است كه حدود 74% از تركیبهای دارویی خالص كه در هر جایی از جهان مصرف می‌شود بر اساس رهنمود‌های طب سنتی بدست آمده است‌. با توجه به این كه زندگی مردم طی نسلها وابسته به این (مجموعه طب سنتی) بوده است، بنابراین بخش عمده‌ای آن مطمئن وقابل اتكاء است، روشهای استخراج، مقدار ونوع مصرف به دفعات بیشمار از طریق آزمون و خطا تعیین شده است، اما متأسفانه درجریان آوارگی قبایل از سرزمین مادری خود و درهم ریختن ساختار ایلی وعشیره‌گری و مهاجرت آنها به شهرها، این دانش ماقَبلِ سواد نیز هم چون بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری مربوطه‌اش در حال از بین رفتن است، وقتی آنها كار و كسب تازه‌ای یاد می‌گیرند، شیوة زندگی گذشته را از یاد می‌برند، فرهنگ خویش را در این زمینه از دست می‌دهند و بسیاری از اطلاعات این دانش نانوشته كه حاصل تجارب جامعة بشری در طول قرنهای متمادی است برای همیشه به دست فراموشی سپرده می‌شود، آن گونه كه-همپاته با- می‌گوید -در آفریقا وقتی كه پیری می‌میرد گویی كتابخانه‌ای از میان‌رفته است-. به هر حال در این تحقیق مبادرت به جمع‌آوری،ثبت،ضبط و بهره‌گیری از دانش ارزشمند طب سنتی در میان عشایر ایل بزرگ قشقایی گردید. این ایل دارای دومیلیون نفر جمعیت و از نظر ساختار ایلی از 12طایفه كوچك وبزرگ تشكیل شده است‌ و زبان آنها تركی است،عشایر این ایل از ده قرن قبل در جنوب و جنوب غرب ایران در استانهای فارس، كهگیلویه بویراحمد، اصفهان، چهارمهال بختیاری و بوشهر به صورت كوچ نشینی زندگی می‌كنند. شیوه معیشتی، شرایط و محیط زندگی،عدم دسترسی به پزشك و مراكز‌ درمانی درغنای طب سنتی این ایل بزرگ تأثیر به سزایی‌ داشته است.

 

مواد و روشها

برای انجام تحقیق ابتدا مبادرت به تهیه اطلاعات‌ و منابع نوشتاری لازم درخصوص ایل قشقایی ‌گردید.‌ بعد اقدام به تهیه پرسشنامه استاندارد و تعیین موقعیت ییلاق و قشلاق این ایل بر روی نقشه توپوگرافی250000/1 گردید، شش‌‌منطقه در ییلاق و قشلاق این ایل به صورت تصادفی انتخاب گردید، این مناطق شامل دومنطقه پادنا وشهید در استان اصفهان، فیروزآباد و كوار در استان فارس و‌گچساران ودنا دراستان كهگیلویه وبویراحمد بود.تحقیقات دراین مناطق به دو روش پرسشنامه و گفتگوی دو یا چند طرفه صورت گرفت و اطلاعات فراوانی جمع‌آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت‌.
 

نتایج و بحث

نتایج حاصل از این تحقیق بیانگر غنای طب سنتی در میان عشایر قشقایی است.یافته‌های حاصل از این تحقیق نشان داد كه 83% از افراد مورد مطالعه در درمان تعداد زیادی از بیماریهای خود از گیاهان دارویی استفاده می‌كنند ومعتقدند كه داروهای گیاهی نسبت به دارو‌های شیمیایی ارزان تر و از نظر عدم ایجاد عوارض جنبی برتری دارند.بیش از 275 گونه گیاهی در طب سنتی عشایر قشقایی دارای كاربرد دارویی هستند،ازمهمترین و رایج‌ترین این گونه‌ها می‌توان انواع آویشن (Thymus spp.)،بابونه(Anthemis persica)، برنجاسف (Achillea wilhelmsii)،درمنه(Artemisia persica)، حَلبه (Teucrium polium)، گاوزبان (Anchusa italica)‌، زرشك (Berberis integrrima)، سیاه دانه (Nigella sativa)، شیرین‌بیان (Glycyrrhiza glabra)، رازیانه (Foeniculum vulgare)، انغوزه (Ferula assa-foetida) و - را نام برد. همچنین عشایر مورد بحث برای درمان بیماریهایی نظیر سرماخوردگی، دردهای عضلانی، اسهال، چربی خون، سردرد، سنگ‌كلیه و ناراحتیهای مجاری ادراری، نفخ شكم، دل درد، بیماری‌ای پوستی و- معمولاً از گیاهان دارویی استفاده‌ می‌كنند.گیاهانی نظیر بابونه (Anthemis persica)، زعفران (Crocus sativa)، چویل ‌(Ferulago angulata)،شوید (Anethum graveolens)، سیر (Allium sativa)، لیزك (Allium sp.)، آویشن (Thymus daenensis)، پونه‌كوهی (Mentha longifolia) و را به عنوان گیاهان ادویه‌ای و برگ بید‌ (Salix excelsa)، ‌برگ بنه ‌(Pistacia atlantica)، برگ كنار(Ziziphus spina -chirsti)، پوست زرشك (Berberis integrrima) و- را به عنوان گیاهان رنگ‌زا و از گیاهانی نظیر ختمی ‌(Alcea officinalis)، برگ كُنار (Z.spina chirsti)، برگ مورد (Myrtus communis) و- را به عنوان شوینده، گیاهانی نظیر خوشك ‌(Daphne mucronata)، ختمی (A.officinalis)، مرورشك (Salvia sclarea)و‌- را برای دفع حشرات و موجودات موذی بكار می‌برند. از اسفند (Peganum harmala)، حنظل (Citrullus colocyanthis)، تنباكو (Nicotiana tabacum) و آهك برای از بین بردن انگلهای داخلی و خارجی دام و برای دفع كرم و انگل در انسان از دانه حنظل (Citrullus colocyanthis)، لیموترش‌ (Citrus media)،دانه كور (Capparis spinosa) استفاده می‌شود. ریشه كاسنی‌ (Cichorium intybus) و - برای درمان چربی خون، كاكل ذرت(Zea mays)، گل محمدی (Rosa damascena) و چینه‌دان كبك در درمان سنگ كلیه بكار می‌رود، از زعفران، روغن خرس‌، روغن بادام كوهی (Amygdalus scoparia)، آویشن، گاوزبان وبابونه برای درمان ناراحتی‌های قلبی استفاده می‌كنند‌.در این مناطق از اعضاء حیواناتی نظیر تیهو، كبك، خرس، روباه، گرگو - استفاده درمانی بعمل می‌آید‌.از شیرابه انجیر (Ficus carica) و مایع درون شیردان بزغاله برای تبدیل شیر به پنیر استفاده می‌كنند‌.
 

سپاسگزاری

به این وسیله از جناب آقای مهندس هاشمی ریاست وقت سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اصفهان و آقای مهندس ضیایی، خانم صدیقه نصیری، تابان‌نصیری، اشكان محمدی، فاطمه ناصری و پروین‌نیساریان كه در انجام این تحقیق مرا یاری نموده‌اند تشكر می‌گردد.


The Investigation of the traditional medicine in the QashqaieTrib
Azizolah Jafari Kokhedan
Faculty of Agriculture, University of yasuj

Abstract:
The vast country of Iran inherits two precious legacies,one is valuable Biodiversity heritage, and the other is valuable treasure of traditional medicine.Bidiversity or Biological wealth as a support to human life is the result of millions of years evolution which must be presented as valuable heritage.The valuable native traditional medicine as acultural and intellectual heritage and unwritten knowlege of the people of this region which is the narrow and unsperatable eveolatin between human and the nature must he preserved and protected along with it.Indeed these two material and intellectual Legacies which are Cemplementany to each other and using methods of native traditional medicine could give considerable assistance to productivity of valuable treasure of biological weath.In other to recognition registration and recording of valuable traditional and knowledge among the tribal Qashqaie people a research design on traditional medicine of Qashqaie tribe was among these tribal in a period of two years.
Keywords: traditional medicine

این هم به پزشکی مربوط هست.

مبانی نظری طب اسلامی
سید احمد امامی- بهجت جوادی
دانشکده داروسازی مشهد
 

طب اسلامی یکی از مکاتب طبی دیرپا و کل نگر می باشد که از روزگاران کهن در پیشگیری و معالجه بیماری های گوناگون نقشی بنیادین داشته است. مکتب مذکور به طور کلی به دو بخش نظری و عملی تقسیم می گردد كه هر یك دربردارنده برخی مبانی نظری هستند. در مقاله حاضر به بررسی مبانی نظری طب اسلامی پرداخته می شود.
بخش نظری خود متشكل از چهار جزء زیر است:
شناخت امور طبیعی، شناخت احول بدن انسان، شناخت علل و شناخت نشانه ها .
امور طبیعی هفت چیز هستند:
 

الف) اركان كه چهار تا می باشند: آتش كه گرم و خشك است، هوا كه گرم و تر است، آب كه سرد و تر است و زمین كه سرد و خشك است.
 

ب) مزاج كه نه گونه است: معتدل (كه مشتق از تعادل به معنی تساوی عوامل نمی باشد چرا كه چنین مزاجی وجود ندارد بلكه مشتق از عدالت در تقسیم است) و غیر معتدل كه نوع اخیر خود بر دو گونه است مفرد كه بر چهار نوع گرم، سرد، خشك و تر تقسیم می گردد.
و مركب كه آن نیز شامل چهار نوع گرم و خشك، گرم و تر، سرد و خشك و سرد و تر می باشد.
 

ج) اخلاط كه چهار نوع بوده و بر حسب برتری عبارتند از: خون كه بهترین اخلاط است و گرم و تر بوده عهده دار تغذیه بدن است. خون طبیعی سرخ رنگ، فاقد بوی نامطبوع، دارای قوام معتدل و مزه شیرین می باشد.
خون غیر طبیعی از لحاظ رنگ، بو، قوام و طعم متفاوت است.
بلغم كه از لحاظ برتری پس از خون قرار دارد، سرد و تر می باشد و هنگامی كه بدن دچار بی غذایی است به خون تبدیل می گردد. همچنین عهده دار مرطوب نمودن اندامها بوده از خشك شدن آن به دنبال حركت جلوگیری می كند. خلط مذكور در تغذیه مغز نیز نقش دارد و نوع طبیعی آن، آماده تبدیل شدن به خون می باشد.
صفرا كه از لحاظ برتری پس از بلغم قرار دارد، گرم و خشك بوده، موجب لطیف سازی خون و افزایش نفوذپذیری آن به اندامهای مختلف می گردد. خلط مذكور عهده دار تغذیه اندامهایی مانند ریه است و مقداری از آن نیز به روده ها راه یافته تفاله ها و بلغم لزج موجود در آنها را می شوید.
صفرای طبیعی سرخرنگ ، شفاف و اندكی تند است.
سودا كه از لحاظ برتری پس از صفرا قرار دارد، خشك و تر می باشد. سودا موجب غلظت و قوام خون گردیده در تغذیه اندامهایی مانند استخوان ها نقش دارد. همچنین مقداری از آن به دهانه معده رسیده ، موجب ایجاد حس گرسنگی و تحریك اشتها می گردد.
سودای طبیعی ناشی از رسوب برخی از اجزاء خون است، در صورتیكه سودای غیر طبیعی حاصل سوختن هر یك از اخلاط از جمله خود سودا می باشد.
 

د) اعضاء كه ممكن است مفرد و یا مركب باشند. اعضایی از قبیل استخوان، غضروف ، رباط ، عصب ، وتر، غشاء، گوشت، چربی، پیه، سرخرگها و سیاهرگ ها در شمار اعضاء مفرد بوده،
ایجاد اعضاء مركب ممكن است ناشی از اولین آمیختگی (مانند عضلات) و یا دومین (مانند چشم)، سومین (مانند صورت) و یا چهارمین آمیختگی (مانند سر) باشد.
برخی اعضای مركب كه در بقای فرد و یا نوع نقش اساسی دارند به نام اعضای رئیسه خوانده می شوند.
اعضای رئیسه دخیل در بقای فرد شامل قلب، مغز و كبد می باشند كه به ترتیب سرخرگها، عصب ها و سیاهرگها را در خدمت دارند. اعضای موثر در بقای نوع شامل قلب، مغز ، كبد و نیز بیضه ها می باشند. بیضه ها مجاری منی را در خدمت دارند.
 

ه) ارواح كه به معنی نوعی جسم لطیف بخاری حاصل از لطیف ترین بخشهای اخلاط است، همان گونه كه اعضا با غلیظ ترین بخشهای اخلاط حاصل می گردند. یادآور می گردد كه مقصود از ارواح، نفسی كه در كتب الهی بدان اشاره گردیده نمی باشند بلکه اجسام لطیف بخاری هستند که از بخش لطیف خلطها ایجاد می شوند، همانگونه که اندامها از بخش غلیظ خلطها به وجود می آیند. ارواح حامل قوا هستند بنابراین انواع آنها همچون انواع قوا می باشد.
 

و) قوا كه بر سه گونه اند:
قوای طبیعی كه عهده دار تصرف و تغییر در غذای خورده شده به منظور بقای فرد هستند و خود به چند دسته منقسم می گردند: قوه غاذیه كه در تغذیه فرد نقش دارد، قوه نامیه كه موجب ساخت و ترمیم اندامهای فرد می گردد،و قوه متصرفه كه در غذا تصرف نموده در بقای نوع نقش دارد و خود متشكل از دو قوه است: قوه مولده كه سبب ساخت جوهر منی گردیده، مصالح لازم برای ساخت هر یك از اعضاء جنین را فراهم می سازد و قوه مصوره كه باعث شكل بخشیدن و ایجاد خطوط و حفرات و دیگر ریزه كاریهای موجود در هر یك از اعضاء جنین می گردد. تصرف دو قوه مولده و مصوره در غذا موجب بقای نوع می شود.
قوای نفسانی كه شامل قوای محركه و مدركه می باشد. قوه محركه متشكل است از دو قوه شوقیه (انگیزشی) كه قوای شهوانی و غضبی را در خدمت دارد و قوه فاعله (حركتی ) كه موجب حركت عضلات ، كوتاه شدن و تر و انقباض عضو و یا باعث دراز شدن عضله، كشش وتر و شلی عضو می گردد.
قوه مدركه كه در درك ظواهر و یا امور باطنی كارآیی دارد. قوه ادراك ظواهر متشكل از حواس پنجگانه است كه در حكم جاسوس های قوه ادراك امور باطنی می باشند.
قوه ادراك كننده امور باطنی متشكل از قوای زیر است:
1)حس مشترك كه محل آن بخش پیشین بطن و قسمت جلویی مغز بوده، عهده دار درك صور محسوس توسط حواس ظاهری است.
2)خزانه خیال كه محل آن بخش پسین بطن پیشین مخ است.
3) واهمه كه محل آن بطن میانی است.
4) حافظه كه محل آن بطن پسین است.
5)متصرفه كه به دلیل آن كه مورد استخدام نفس ناطقه قرار می گیرد به نام مفكره و به دلیل آنكه مورد استخدام قوه واهمه (جهت تصور معانی جزئی) قرار می گیرد به نام متخیله نیز خوانده می شود.
6) قوه حیوانی كه اعضای بدن را جهت پذیرش قوای نفسانی آماده می سازد.
 

ز) افعال كه به دو نوع مفرد و مركب منقسم می گردند: افعال مفرد آنهایی هستند كه كارشان به واسطه یك قوه به انجام می رسد. جذب و دفع مثالهایی از افعال مذكور هستند. افعال مركب افعالی هستند كه به واسطه دو و یا چند قوه به نهایت می رسند، مانند عمل بلع.
بخش دوم از اجزاء بخش نظری در احوال بدن انسان
احوال بدن بر سه گونه است:
الف) تندرستی: یعنی حالتی كه عملكرد بدن طبیعی و بدون اشكال است.
ب) بیماری: عكس حالت فوق می باشد.
ج) حالت بینابینی: كه ناشی از فقدان تندرستی و بیماری است. مانند حالت سالخوردگان ، كودكان و افراد در حال نقاهت.
هر بیماری یا مركب است یا مفرد و هر بیماری مفردی ابتدا اعضاء مفرد را مبتلا نموده ، (بیماریهای سوء مزاج) سپس اعضاء مركب را درگیر می كند (بیماری های تركیب). همچنین ممكن است ابتدا هر كدام از اعضاء مفرد یا مركب را دچار نماید (بیماری های تفرق اتصال).
بیماری های سوء مزاج هشت حالت خارج از اعتدال بوده و هر یك از آنها ممكن است ساده و یا ماده دار باشند.
بیماری های تركیب چهار گونه اند: امراض خلقتی ، امراض مقداری، امراض عددی و امراض وضعی.
امراض خلقتی خود به چهار دسته تقسیم می شوند:
1) بیماریهای ناشی از وجود اختلال در شكل همانند سبدی شدن سر (هیدرومگالی) و یا گوژپشتی
2) بیماری های درگیر كننده مجاری كه ممكن است ناشی از گشاد شدن مجراها (مانند گشادگی عروق)، تنگی مجاری (مانند تنگی مجاری تنفسی) و یا مسدود شدن آنها (مانند انسداد مجاری صفراوی) باشد.
3) بیماری ها ممكن است اعضاء توخالی را مبتلا سازند، بدین ترتیب كه آنها را بزرگتر از حد عادی نماید (مانند اتساع كیسه بیضه) و یا كوچك شدن و تنگی عضو توخالی را در پی داشته باشند (مانند كوچك شدن معده) و یا به خالی شدن و پر شدن عضو (از خلط معینی) مرتبط گردند (مانند خالی شدن قلب از خون هنگام شادی های كشنده و یا پر شدن آن از خون همچون سكته)
4) بیماری ها ممكن است سطوح اعضاء را درگیر نمایند، مانند صاف شدن و از بین رفتن پرزهای رحم و معده و یا پرزدار شدن و خشن شدن نای.
امراض مقدار ممكن است ناشی از زیاد شدن و یا كم شدن باشند و هر یك از آن دو می تواند كل بدن یا بخش خاصی را گرفتار نماید. چاقی مفرط و یا لاغری مفرط مثالی از دسته اول و بزرگ شدن زبان یا كوچك شدن حدقه در شم