بررسی بعضی از صفات سیتوژنتیکی، تنوع ژنتیکی و خصوصیات زراعی توده‌های بومی سیاهدانه خراسان

مهدی فراوانی 1 ،محمد فارسی 2 ، مسعود رضوی 1 و غلامجسین جهان بین 1
1 مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان - صندوق پستی 488-91735
2 استادیاردانشکده کشاورزی - دانشگاه فردوسی مشهد
 

خلاصه

در طی سالهای1378 -1376 از نقاط مختلف خراسان 28 توده سیاهدانه جمع آوری ودر قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی کشت گردید. در طی فصل رشد یاداشت برداری از صفات مختلف مرفولوژیکی انجام گردید وجهت بررسی آناتومیکی تعداد دستجات آوندی ، اقطار آوندهای چوب و آبکش و صفات مختلف زراعی نمونه برداری صورت گرفت. نتایج نشان داد که توده های سیاهدانه از نظر ارتفاع بوته ، وزن هزاردانه،عملکرد دانه ، تعداد انشعابت ساقه ، وزن کپسول ، تعداد روزنه ، تعداد دستجات آوندی و اقطار آوند چوب - آبکش تفاوت معنی داری داشته ولی از نظر شاخص برداشت ، تعداد دانه در کپسول ووزن تک بوته درسطح 5% تفاوت آماری معنی داری نداشت.ازبین صفات مورد بررسی صفات عملکرد بیولوژیکی HIوتعداد انشعاب ساقه با 977/0 =R2 تغییرات عملکردانه را توجیه نموده و شاخص برداشت و عملکرد بیولوژیکی بیشترین توارث پذیری و بازده ژنتیکی را داشته که در گزینش و اصلاح نباتات بایستی مد نظر قرار داد.
واژه های کلیدی : سیاهدانه ، سیتولوژیکی، صفات زراعی

 

مقدمه:

سیاهدانه با نام علمی Nigella sativa از خانواده آلاله بوده و پوشیده از کرکهای ظریف با برگهای منقسم به تقسیمات باریک ونخی شکل وگلهایش منفرد وبه رنگ سفیدکه دربیشتر نواحی اروپا،آ سیا واز جمله ایران درمنطق اراک به صورت طبیعی می روید و به صورت پرورشی درخراسان و اصفهان کشت می گردد . سیاهدانه دارای 40-30% روغن ، 5/1-5/0 % اسانس ، قندهای مختلف ، مواد صمغی ، آلبومینوئیدی ، نیژلین ، پروتئین 85/20% ، اسیدهای چرب ، اسید آمینه و آلکالوئیدها می باشد (4و3).شناخت کافی از سیتوژنتیک گیاه و نحوه انتقال صفات و چگونگی ارتباط وهمبستگی ساده وچندگانه صفات از اهمیت بسزایی در انتخاب ارقام با خصوصیات کمی و کیفی برتر می باشد(1).
 

مواد وروشها:

این آزمایش در طی سالهای 78-1376 در مرکزتحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان انجام شد. در سال اول 28 توده از نقاط مختلف خراسان جمع آوری شد و سپس در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی مورد بررسی قرارگرفت. در طی مراحل رشد نونه برداری جهت بررسیهای گیاهشناسی صورت گرفت و بر روی 30 بوته صفات مختلف مرفولوژیکی اندازه گیری شد.جهت بررسی تعداد روزنه و دستجات آوند از اپیدرم برگ و مقطع برداری ورنگ آمیزی مضاعف ، کارمن زاجی و آبی متیل استفاده شد (2). جهت بررسی سیتولوژیکی ابتدا از هر جمعیت به تعداد 100 بذر انتخاب و پس از جوانه زنی بذور 20 ریشه چه 2-5/1 سانتیمتری را از هر جمعیت انتخاب نموده و با کلشسین ، هیدروکسی کینوئین و آلفا برمونفتالین تیماردهی شدند.جهت تثبیت میتوز از ترکیب یک قسمت اسید استیک خالص و سه قسمت الکل اتیلیک خالص استفاده شد.
 

نتایج و بحث :

بررسی سیتوژنتیک :مشاهدات سیتوژنتیک نشان داد که گونه Nigella sativa دارای 24 عدد کروموزوم ریز و درشت می باشند 24=x2=n2و دیپلوئید می باشد.
صفات زراعی : تجزیه واریانس نشان داد در بین 28 توده سیاهدانه مورد بررسی 14 صفت اندازه گیری شده شامل ارتفاع بوته ، وزن هزاردانه ، تعدادانشعابات ساقه ، تعداد دانه در ک-#1587;ول ، وزن هرگیاه ، تعداد روزنه ، تعداد دستجات آوندی ، قطرآوند چوب - آبکش ، عملکرد بیولوژیکی و دانه تفاوت معنی داری وجود داشته ولی از نظر شاخص برداشت ، تعداد دانه در کپسول و وزن گیاه اختلاف معنی داری مشاهد نگردید. عملکرد دانه در توده های مختلف داری تغییرات معنی داری در سطح یک درصد بود بطوریکه 43 -98/12گرم دانه درمترمربع متغییر بوده و تعداد انشعابات ساقه ، ارتفاع بوته و عملکرد بیولوژِیکی با عملکرد دانه همبستگی مثبتی داشته ولی با تعداد روزنه این رابطه منفی بوده است.
صفات آناتومیکی : تعداد روزنه از 15-6 عدد متفاوت بوده و رابطه همبستگی آن با قطر آوند چوبی و آبکش مثبت می باشد.تعداد دستجات آوندی از 25/23-5/13 متفاوت بوده و با افزایش عمرگیاه وقطر ساقه مقادیر قطر آوندی نیزافزایش یافته است.
تنوع ژنتیکی : نتایج حاصل از تجزیه کلاستر نشان داد که 28 توده را می توان به 7 گروه برحسب خویشاوندی بیشتر تقسیم نمود.
توارث پذیری : صفات عملکرد بیولوژیکی ، شاخص برداشت ، قطرآوند آبکش و تعداد روزنه دارای بالاترین میزان میزان توارث پذیری بوده که این خود به علت اختلاف کم تغییرات ژنتیکی و فنوتیپی می باشد ویا به دلیل تاثیر پذیری پایین نسبت به شرایط محیطس می باشد و می توان به عنوان صفات قابل قبول برای انتخاب در نظر گرفته شوند.صفات شاخص برداشت و عملکرد بیولوژیکی دارای همبستگی بالا با عملکرد دانه و بیشترین پراکنش در بین کلیه صفات مورد بررسی داشته است که این امر دلیلی بر صحت انتخاب مناسب این صفات می باشد.
بررسی رگرسیون صفات نشان داد فقط سه صفت عملکرد بیولوژیکی ، شاخص برداشت و وزن هزاردانه سهم معنی داری از تغییرات متغییرهای وابسته را به خود اختصاص داده اند( جدول 1).
 

جدول (1)  صفات وارد شده در معادله عملکرد دانه به روش رگرسیون جلو رونده .

منابع :

1- فراوانی ، م.، فارسی ،م.1378.بررسی خصوصیات زراعی و بعضی از صفات سیتوژنتیکی و تنوع ژنتیکی در توده های سیاهدانه. گزارش نهایی. انتشارات سازمان تحقیقات و آموزش جهاد کشاورزی.
2- میرحیدر , ح .1373 . معارف گیاهی ، کاربرد گیاهان در پیشگیری و درمان بیماریها . نشر فرهنگ اسلامی.جلد 5.
3- هوشیار،آ، 1368. روشهای آزمایشگاهی در گیاهشناسی . انتشارات دانشگاه تبریز.
4-Rathee.Ps,Sh.Mishara,R.Kaushal .1987.Activity of essential oil, fixed oil and saponifiable matter of Nigella sativa L. Indian .J.Pharm.Sci.44:8-10


Invesgigation on agronomic ,some cytogenetic characters and genetic variability in black cumin
( Nigella sativa ) landraces population .
Mahdi Faravani 1,Mohammad Farsi 2 ,Alireza Razavi 1 ,Gholam Hossain Jahanbin 1
1Khorasan Agricultural & Natural Resources Research Center
2 Ferdowsi University of Mashhad

Abstaract
The 28 landraces population of black cumin(Nigella sativa ) collected in Khorasan province in 1997-1999 and conducted in RCBD .The morphological measurements and anatomic character were down during the plant growth and other agronomic characters were measured after harvesting. Results showed that different black cumin landraces view point of plant height, weight of 1000 kernel , seed yield, number of stem branches ,vascular bundles , weight of capsul ,diameter of xylem and phloem were significant at P<1%. Only biological yield, HI and branches of stem with R2=0.977 confirmed the seed yield. biological yield, HI and branches of stem had maximum inhertibility and genetic efficiency .
Keywords: Nigella sativa,anatomic,genetic ,variability ,cytogenetic

بررسی‌اثر تراكم گیاهی زیره سیاه بر عملکرد واجزاء عملکرد دانه در شرایط زراعی خزانه و مزرعه
مهدی فراوانی
عضو هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان - Email: faravani@gmail.com
 

خلاصه

این تحقیق به منظور تعیین تراكم گیاهی مطلوب زیره سیاه (Bunium persicum) در خزانه و مزرعه آزمایشی در سال1375 در قالب طرح آماری بلوكهای كامل تصادفی با چهار تكرار اجرا گردید. مقادیر بذر‌مصرفی در خزانه عبارت بودند از 20،60،100،140،180 و 220 گیلو گرم در هكتار كه به صورت‌نواری در 25 آذر 1375 در ایستگاه تحقیقات كشاورزی خراسان - ایستگاه طرق كشت گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد كه كاربرد60 كیلوگرم در هكتار بذرزیره سیاه در خزانه موجب دستیابی به حداكثر تعداد غده‌های دو ساله زیره سیاه می‌گردد. در سال دوم آزمایش غده‌های دو‌ساله به سه اندازه تفكیك و با تراكم گیاهی 200،100، 7/66و 40 بوته در متر مربع و به صورت فاكتوریل‌در قالب طرح بلوكهای كامل تصادفی با چهار تكرار كشت گردیدند. نتایج آماری نشان داد كه تراكم گیاهی بر عملكرد دانه، عملكرد‌بیولوژیكی تاثیر معنی داری داشته در حالی‌كه این تاثیر بر وزن هزار دانه، ارتفاع بوته، ‌تعداد چتر، چترك، دانه در چترك و تعداد دانه در گیاه معنی دار نبوده است، بیشترین‌عملكرد دانه زیره سیاه و عملکرد بیولوژیکی به ترتیب برابر 1/604 و 1624گرم در مترمربع در تراكم گیاهی 200 بوته در متر مربع بدست آمد. با درشت‌تر شدن غده از 2 گرم به بالا ارتفاع بوته، تعداد چتر، چترك افزایش یافته و‌در نتیجه عملكرد دانه و عملكرد بیولوژیكی در برداشت سال دوم افزایش یافت.
واژهای كلیدی : تراكم گیاهی،زیره سیاه، غده

 

مقدمه

‌زیره سیاه ایرانی، گیاهی علفی و چند ساله است كه در ارتفاعات كوههای مركزی و‌ به نحو عمده شرقی كشور می‌روید، ‌به‌وسیله بذر تكثیر می‌شود ودانه‌های رسیده در پایان مرحله رویشی در محیط پراكنده می‌شوند و پس از پشت سر گذاشتن سرمای زمستان در شروع‌فصل بهار جوانه می‌زنند (1). این گیاه در سال سوم از نیمه اردیبشهت تا اواسط خرداد ماه ‌وارد مرحله زایشی شده و گل تشكیل می‌گردد كه به‌مدت 8 سال دارای باردهی اقتصادی با‌عملكرد دانه متوسط 700 كیلو گرم بوده كه بر حسب شرایط آب و هوایی متغیر می‌باشد (3و2).
 

مواد و روشها

‌این بررسی شامل دو آزمایش: الف- آزمایش مقایسه مقادیر مختلف بذر زیره سیاه در خزانه : ‌اول به مقایسه مقادیر مختلف بذر زیره سیاه در 6 سطح 20،60،100،140 تا180 و220‌ كیلو گرم در هكتار پرداخته شد كه در قالب بلوكهای كامل تصادفی با 5 تكرار در سال 1375‌در ایستگاه طرق به صورت نواری در كرتهای 15 متری مربعی در عمق 2 سانتی متر كشت گردید. قبل از كاشت‌مشخصات خاك تا عمق 30 سانتیمتری اندازه‌گیری شد. نمونه‌برداری از غده‌های یكساله صورت گرفته و سپس دیسك سطحی زده شد. به منظور‌بررسی تغییرات وزن، قطر و تعداد غده دو ساله در تابستان 1377 نمونه برداری صورت گرفت. ب- آزمایش مقایسه مقادیر مختلف غده‌های دو ساله زیره سیاه در خزانه :‌پس از آنكه غده‌های زیره سیاه دو ساله گردیدند. در مهر ماه غده‌ها را از زمین خارج نموده و با الك ریز و درشت آنها را به سه‌اندازه ریز، متوسط و درشت به ترتیب با وزن‌های 331-272، 833-739 و2145-1764 میلی گرم تفكیك كرده و جهت جلوگیری از آسیب عوامل بیماریزای گیاهی‌با سم كربوكسن تیرام با نسبت 5/1-1 در هزار ضد عفونی گردید. سپس قطعه زمین مورد‌نظر را برای كشت انتخاب و قبل از كاشت عملیات آماده سازی شامل یك شخم نیمه‌عمیق به همراه دیسك و لولر انجام داده و قبل از دیسك آخر بر اساس 25 تن كود دامی‌پوسیده و NPK برابر 30:30:90 كیلو گرم در هكتار كودپاشی صورت گرفت، به‌طوری‌كه 25%‌كود اوره در زمان كاشت و بقیه در سه مرحله پس از ذوب شدن برفها ظهور ساقه گلدهنده‌و زمان گلدهی مصرف گردید و جهت مبارزه با علفهای هرز با علفكش سونالان (‌اتیل‌فلوراین) به میزان 3 لیتر در هكتار سمپاشی انجام شد. در نیمه مهر ماه تیمارهای مورد بررسی شامل فواصل روی ردیف 2، 4، 6، 8 و10 سانتیمتر و وزن غده در سه سطح فوق كه به‌صورت فاكتوریل در قالب‌بلوكهای كامل تصادفی در 4 تكرار به ابعاد 5- متر به صورت كرتی در نوارهای به فاصله25 سانتیمتر از یكدیگر و با عمق 10-7 سانتیمتر كشت گردید. اولین آبیاری پس از كاشت‌در اواخر آبانماه و آبیاریهای بعدی همزمان با دادن كود سرك اوره صورت‌گرفت. ‌صفات مختلف زراعی و مورفولوژیكی از زمان سبز شدن تا زمان گلدهی اندازه‌گیری شد.
 

نتایج و بحث

‌نتایج تجزیه واریانس بدست آمده از غده‌های دو ساله زیره سیاه نشان داد كه مقادیر بذر‌مصرفی جهت خزانه تاثیرات معنی داری در سطح احتمال یك درصد بر قطر وزن هر غده‌و نیز تعداد غده دو ساله در واحد سطح دارد، درحالی كه عملكرد غده دو ساله در سطح‌احتمال 5 درصد معنی دار نشد. با افزایش میزان بذر عملكرد غده و تعداد غده دو‌ساله در واحد سطح روند افزایشی داشته به‌طوری‌كه در میزان بذر 60 كیلو گرم در هكتار بیشترین مقدار ‌عملكرد غده و تعداد غده بدست آمد واین مِیزان بذر جهت‌خزانه و تولید غده‌های دو ساله زیره سیاه مناسب است. ‌قطر و وزن غده‌های دو ساله نسبت به غده‌های یكساله به‌ترتیب به طور متوسط 21/2 و 92/11 برابر‌شده است كه بیشترین افزایش قطر و وزن هر غده در مقادیر پایین تر بذر مشاهده شد. ریشه‌های غده‌ای بزرگتر و دارای وزن بیشتر باعث افزایش میزان عملكرد دانه در سالهای بعد می‌گردند. تراكم گیاهی بر عملكرد دانه و عملكرد بیولوژیكی تاثیر معنی داری داشته، در حالی كه این تاثیر بر‌وزن هزار دانه، ارتفاع بوته، تعداد چتر، چترك، دانه در چترك و تعداد دانه در گیاه معنی دار نبوده است.‌با افزایش تراكم گیاهی میزان عملكرد دانه افزایش یافته است و بیشترین میزان عملكرد دانه مقدار1/604 گرم در تراكم گیاهی 200 بوته در متر مربع بدست آمد ‌كه در سال دوم حداكثر عملكرد دانه‌مشاهده شد.پیشنهاد می شود كه اگر مشکل علف هرز وجود ندارد ویا امکان مبارزه صحیح وجود دارد با توجه به هزینه انتقال غده و پوکی غده بهتر است کاشت به صورت مستقیم صورت گیرد.


‌

منابع

1- امید بیگی، ر. 476. رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی جلد دوم انتشارات‌نشریه.
2- خسروی،م. 1372. زیره سیاه (گیاهشناسی، اكولوژی و بررسی امكان تولید زراعی) ‌پایان نامه كارشناسی ارشد رشته زراعت دانشكده كشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد.
3- فراوانی،م.ح، رحیمیان مشهدی 1376. تعیین تراكم گیاهی مطلوب زیره سیاه در‌خزانه و مزرعه گزارش پژوهشی بخش تحقیقات نهال و بذر مركز تحقیقات كشاورزی‌خراسان.


Invesgigation on plant density of Black cumin (Bunium persicum) on grain yield and yield compenents in nursery
and field
Mahdi Faravani
Khorasan Agricultural and Natural Resources Research Center, www.kanrrc.ac.ir faravani@yahoo.com

Abstract :
This study was conducted in 1996 at KANRRC to determine optimum plant density of black cumin in nursery and field.The experiment was laid out at a RCBS and consist of six seed rates viz. 20,60,100,180 and 220 kg/ha . Results revealed that 60 kg/ha of seed in the case of indirect planning (nursery) was the best seed rate to produce two years bulbs with a highest weight and size.
Key Wordsant density , Bulb , Black cumin

تعیین مناسب‌ترین سطح كود نیتروژنه و فسفاته برروی عملكرد و درصد اسانس گیاه بابونه
ابراهم فراهانی 1، غلامرضا نادری 1،، حمید مدنی 2
1-كارشناسان ارشد پژوهش مركز تحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی تهران، 2-استاد یار دانشگاه آزاد اراك
تهران، خ طا لقانی،پلاك 605- مركز تحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی استان تهران، ص پ 151-15715
 

خلاصه

بابونه گیاهی است كه كاربردهای زیادی در صنایع دارویی دارد و می‌توان به فعالیتهای باکتری کش و ضد قارچی به ویژه علیه باکتری گرم مثبت و گونه‌ای از قارچهای Candida که در انسان عفونت ایجاد می‌کنند، اشاره کرد. در این تحقیق اثر دو عامل N و P(کود نیتروژنه و فسفاته) هر کدام در 4 سطح (در مجموع 16 تیمار) و 3 تکرار (48 کرت) در قالب آزمایش فاکتوریل در طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی بر روی مقدار عملکرد گیاه دارویی بابونه مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که کود نیتروژنه و فسفاته می‌توانند در عملکرد گیاه بابونه تأثیر داشته باشند.
واژه‌های كلیدی: نیتروژنه، فسفاته بابونه.

 

مقدمه

بابونه دارویی با نام علمیL Matricaria chamomilla گیاهی است یكساله، كوتاه, بلندی آن حداكثر تا 60 سانتیمتر، با برگهای سبز بریده شده، بسیار شبیه برگ شوید بوده وگلهای آن خیلی كوچك كه در یك طبق مدور كوچك قرار دارد، هر طبق دو نوع گل دارد، گلهای سفیدزبانی كه در قسمت خارج دایره و كلی متمایل به طرف پایین و آویزان و گلهای لوله‌ای زرد مایل به قهوه‌ای یا زرد كه در وسط دایره مركزی قرار دارند (3). اسانس بدست آمده از بابونه دارای فعالیتهای باكتری كش و ضد قارچی، به ویژه بر علیه باكتری گرم مثبت است وCandida albicans (گونه‌ای از قارچهایCandida در انسان عفونت ایجاد می‌كنند) می‌باشد. (2) كیسه‌های (مثل پاكت چای فوری) بابونه برای بی‌خوابی، نقرس، سیاتیك، سوء هاضمه و اسهال بكاربرده می‌شود. این گیاه جایگاه ویژه‌ای برای معالجه ناراحتی بچه‌ها مانند گاز معده، دردهای دندان و تشنج مربوط به دوران كودكی دارد(2). گلهای بابونه حدود 2 درصد (از24/0 تا 9/1 درصد) روغن فرار شامل ,- Bisabolol و اكسیدهای آن و آزولن‌ها به اضافه كامازولن دارد. به علاوه فلاونوییدها، كومارین‌ها، پروآزولن‌ها، پلی ساكاریدها و اسیدهای آمینه نیز در گیاه وجود دارند.(1و2و4)

مواد وروشها

در این پژوهش اثر دو عامل N (نیتروژنه) وP (فسفاته) هر كدام در چهار سطح (در مجموع 16 تیمار) و سه تکرار (48 کرت) در قالب آزمایش عاملیل در طرح پایه بلوكهای كامل تصادفی برروی مقدار عملكرد گیاه دارویی بابونه مورد بررسی قرار گرفت.
سطوح مختلف کود نیتروژنه:
n0=0 kg /hec ، n45 = 45 kg / hec
n90 = 90 kg /hec ، n135 = 135 kg /hec
سطوح مختلف کود فسفاته:
p0=0 kg /hec ، p22.5 = 22.5 kg / hec
p45 = 45 kg /hec ، p67.5 = 67.5 kg /hec
هر كرت به مختصات2در 3متر به مساحت 6مترمربع در نظر گرفته شد. در داخل هر كرت 4 خط كاشت با فاصله 40 سانتیمتر در نظر گرفته می‌شود. سطح برداشت با حذف دو خط كناری از هر طرف و نیم متر از ابتدا و انتهای هر كرت دقیقا 12 مترمربع می‌باشد كه در محاسبات آماری منظور گردید. عملكرد تیمارها به روش دانكن بررسی شد و بعد بین درصداسانس و عملکرد, رابطه رگرسیونی وهمبستگی محاسبه گردید.
 

نتایج وبحث

بررسی جدول تجزیه واریانس نشان می‌دهد كه بلوكها (تكرارها) با هم اختلاف معنی داری نداشته، ولی عامل A (عامل كود نیتروژنه) و عامل B (عامل کود فسفاته)و اثر متقابلAB (عامل كود نیتروژنه -عامل كود فسفاته) در سطح 1% اختلاف معنی دار داشته اند.
 

جدول شماره 1- جدول تجزیه واریانس طرح بررسی تاثیر اثرات كود نیتروژنه و فسفاته در عملكرد اندام هوایی گیاه بابونه

مقایسه میانگینها تیمار‌ها نشان می‌دهد كه اختلاف معنی داری در میانگین عملكرد n135وn90 مشاهده نشده و بیشترین عملكرد را سطح n90 از خود نشان می‌دهد و نیزn0 وn45 نیز اختلاف معنی داری با هم ندارند بنابراین سطوح كودn90 (90كیلوگرم) برای افزایش عملكرد بابونه مناسب می‌باشد.


بین میانگین عملكرد سطح p67.5 با بقیه سطوح كود فسفره اختلاف معنی داری (در سطح1%) وجود داشته و p67.5 بهترین میانگین عملكرد را نشان می‌دهد. میانگین عملكرد سطوحp45 وp22.5 و همچنین p22.5 و p0 با هم اختلاف معنی داری ندارند.
شکل شماره2: عملکردگیاه بابونه درسطوح مختلف کودفسفاته
بررسی میانگین عملكرد تیمار‌ها نشان می‌دهد كه بهترین عملكرد اندام هوایی را تیمار n135 p67.5 و كمترین عملكرد را تیمار n0p0 داشته‌اند, اما میزان عملكرد تیمار‌های n135 p67.5 وn90p22.5 وn90 p67.5 وn135p0 وn0 p67.5 وn90p45 وn0 p67.5 با هم اختلاف معنی داری را نشان نمی دهند. بنابراین n90p22.5 را از لحاظ مصرف كود می‌توان توصیه نمود وn0p0 وn0p22.5 وn45p0 نیز حداقل عملكرد را از خود نشان می‌دهند.
میانگین درصد اسانس در كل تیمارها 582/0 (درصد) بوده وكمترین درصد اسانس را تیمار n0 p22.5 داشته است و بیشترین درصد اسانس را تیمار n135 p67.5 داشته است. با دادن كود نیتروژنه درصد اسانس افزایش یا فته و این افزایش از n0 به n135 ادامه می‌یابد. مصرف كودفسفاته از p0 تا p45 افزایش درصد اسانس مشاهده می‌شود و سپس در p67.5 دوباره درصد اسانس كاهش می‌یابد.
سپاسگزاری
با تشکر و سپاس از آقایان مهندس پرویزبابا خانلو (هماهنك كننده طرح)، دكتر محسن بیگدلی و مهندس بهنام میرکریمی و مهندس هادی بندعلی و خانم مهندس ناهید عیسی زاده که در کلیه مراحل اجرای طرح با این جانب همکاری نموده‌اند.
 
منابع

1-بنیادی، شهلا. 1357، بررسی ماتركاریاكامومیلا (بابونه). پراكندگی آن در ایران و تجسس فلاونوییدی موجود در آن پایان نامه شماره 2127, دانشكده داروسازی, دانشگاه تهران.
2-جایمند، ك، م. ب. رضایی. 1381. بررسی تركیبهای اسانس بابونه دارویی (Matricaria chamomilla L) در مناطق تهران، همدان، كازرون، انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع شماره 305-1381 صفحه 11 تا 24
3-میرحیدر, حسین. 1372. مصرف گیاهی. جلد 5, دفتر فرهنگ معاصر اسلامی, ص 93 تا 108
4-قاسمی دهكردی، ن، جلیلی، تعومی، م.403. 1375. استخراج و شناسایی ماتریسین از گلهای بابونه پژوهش و سازندگی. شماره 33. صفحه 13-17
5-Barry, m, 1995- The chamomiles, The pharmacetical journal, Vol. 254 -191-193
6- Bradley, P, 1992, The British herbal compendium. London British herbal medicine association.
7-Carker.L.E, Simon, J, E,1980, Herbal, spices and medicinal plants Vol 1. Arizona, US, Oryx Press,; 235 - 80
8- Kindersley, D, 1996, The Encyclopedia of medicinal plants. PP 76

Effect of N and P fertilizers on yield and Essential oil of Matricaria chamomilla
Tehran Agriculture and Natural Resources Research center

Abstract:
Matricaria chamomilla is an annual , short plant. The leaves are green like the leaves of dill. The most important activities of Matricaria chamomilla are bactericidal and antifugal , especially for positive gram bacteria and candida fungi. In this study , the effect of N , P each one in 4 levels (totaly 16 treatment) and 3 replication (48 plots) in case of factorial test ,on yield and essential oil of Matricaria chamomilla , was studied. The results show that N fertilizer and P fertilizer have effect on the yield and increase it. In different levels of N fertilizer and P fertilizer , N90 and P67.5 are very suitable for increasing of yield N135 P67.5 have the best yield of arial organic and N0P0 have the least yield. Also N and P fertilizers increased essential oil.
Keywords: Essential oil, yield , fertilizer

تاثیرتنش آبی و كود نیتروژنی بر كمیت و كیفیت اسانس در گیاه زیره سبز
فرحزا كاظمی سعید1،‏ مهدی میرزا2 و ابراهیم شریفی عاشورآبادی2
1- كارشناس ارشد موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
2- عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع

خلاصه

به منظور بررسی اثر رطوبت خاك، نیتروژن و اثر متقابل آنها بر كمیت و كیفیت اسانس گیاه دارویی زیره سبز (Cuminum cyminum) آزمایشی با سه سطح رطوبت خاك شامل ظرفیت مزرعه‏، 3/2 ظرفیت مزرعه‏ و 3/1 ظرفیت مزرعه و چهار سطح مصرف نیتروژن شامل صفر(شاهد)، 40، 80 و 120 كیلوگرم نیتروژن در هكتار به‌صورت یك طرح Split plot در مزرعه انجام گرفت. براساس نتایج حاصل، رطوبت خاك بر میزان اسانس تاثیری نداشت، در صورتی كه با مصرف نیتروژن اضافی میزان اسانس كاهش یافت. بهترین كیفیت اسانس در رطوبت 3/2 ظرفیت مزرعه و مصرف 40 كیلوگرم نیتروژن مشاهده شد كه در آن میزان كومین آلدئید و پارا- منتا - 1و4- دی ان- 7- ال به ترتیب بیش از 50 و 46 درصد افزایش یافت. نتایج این تحقیق نشان داد كه برای افزایش كمیت و كیفیت اسانس باید نسبت مناسبی از رطوبت خاك و نیتروژن مصرفی در اختیار گیاه قرار گیرد.
واژه‌های كلیدی: رطوبت خاك، مصرف نیتروژن، اسانس، زیره سبز، اثر متقابل رطوبت و نیتروژن.

 

مقدمه

بذرهای زیره سبز به لحاظ وجود اسانس معطر است. مقدار اسانس متفاوت و بین 5/2 تا 5 درصد است (4).
شناخت شرایط مطلوب برای رشد بهینه و شناسایی عواملی كه در تغییرات كمی و كیفی گیاهان دارویی موثر هستند می‌تواند راهگشای تولید بهتر و بیشتر بدون نیاز به مصرف نهاده‌های اضافی باشد. در اكوسیستم‌های زراعی شناخت عوامل افزایش دهنده كیفیت و كمیت یك امر ضروری است كه بسته به نوع گیاه می‌تواند جهت دستیابی به حد مطلوب مورد ملاحظه قرار گیرد. بنابراین ارائه روشهایی كه بتواند گیاه دارویی سالم با مواد موثر بیشتر تولید نماید ضروری به نظر می‌رسد (1، 2 و3).

 

مواد و روشها

این تحقیق به منظور بررسی تاثیر تنش آبی و سطوح مختلف كود نیتروژنی بر كمیت و كیفیت اسانس گیاه زیره سبز، در مزرعه گیاهان دارویی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع (مجتمع تحقیقاتی البرز) انجام شد. بذرهای مورد نیاز از مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان خراسان تهیه گردید. تیمارها به‌صورت طرح كرتهای خرد شده در قالب بلوكهای كامل تصادفی در سه تكرار اجرا شد كه در آن عامل تنش آبی در پلاتهای اصلی و عامل سطوح مختلف نیتروژن در پلاتهای فرعی قرار گرفتند. تیمارهای آبی شامل سه سطح شاهد (رطوبت خاك در حد ظرفیت مزرعه)، 3/2 ظرفیت مزرعه و 3/1 ظرفیت مزرعه و تیمارهای كود نیتروژنی در 4 سطح شامل شاهد (بدون كود)، 40، 80 و 120 كیلوگرم نیتروژن خالص در هكتار بودند.
پس از برداشت كامل مزرعه، بذرها جدا شدند و تا زمان اسانس گیری، در شرایط مناسب از لحاظ درجه حرارت، رطوبت و نور نگهداری شدند. قبل از اسانس‌گیری، بذرها در آون در دمای 50 درجه قرار داده شدند تا رطوبت آنها خشك گردد. جهت استخراج اسانس، بذرها ابتدا آسیا شده و به صورت پودر درآمدند. سپس هر نمونه به دقت توزین گردید و در نهایت با دستگاه كلونجر (تقطیر با آب) اسانس‌گیری شدند. مدت زمان لازم برای گرفتن اسانس هر نمونه، 5/2 ساعت طول كشید و تركیبهای تشكیل دهنده اسانس توسط دستگاه GC/MS مورد تجزیه قرار گرفت.
 

نتایج و بحث

نتایج نشان داد كه مقادیر مختلف رطوبت خاك اثر معنی‌داری بر میزان اسانس نداشت. با این وجود بالاترین میزان اسانس مربوط به تیمار 3/2 ظرفیت مزرعه بود. سطوح مختلف نیتروژن اثر معنی‌داری در سطح 1 درصد بر میزان اسانس داشتند. مقایسه میانگین‌ها نشان داد كه بالاترین میزان اسانس مربوط به تیمار شاهد (بدون كود) بود كه با سایر تیمارها تفاوت معنی‌دار داشت. همچنین تیمارهای 40 و 80 كیلوگرم نیتروژن در هكتار با تیمار 120 كیلوگرم نیتروژن در هكتار تفاوت معنی‌دار داشتند بنابراین افزایش مصرف نیتروژن 1 درصد اسانس را كاهش داد.
اسانس زیره سبز در تیمارهای مختلف حاوی حداقل 5 تركیب و حداكثر 14 تركیب مختلف بود. 5 تركیب پارا- سیمن (P-symene)، گاما- ترپینن (γ-terpinene)، كومین آلدئید (Cuminaldehyde)، پارا- منتا - 1و3- دی ان- 7- ال (P- mentha- 1,3-dien-7-al) و پارا- منتا - 1و4-دی ان-7- ال (P-mentha-1,4-dien-7-al) در تمام تیمارها حضور داشتند.
بهترین كیفیت اسانس در رطوبت 3/2 ظرفیت مزرعه و مصرف 40 كیلوگرم نیتروژن مشاهده شد كه در آن میزان كومین آلدئید و پارا- منتا - 1و4- دی ان- 7- ال به ترتیب بیش از 50 و 46 درصد افزایش یافت. نتایج این تحقیق نشان داد كه برای افزایش كمیت و كیفیت اسانس باید نسبت مناسبی از رطوبت خاك و نیتروژن مصرفی در اختیار گیاه قرار گیرد.
 

جدول شماره 1- تاثیر میزان رطوبت خاك بر درصد اسانس گیاه زیره سبز

جدول شماره 2- تاثیر سطوح مختلف نیتروژن بر درصد اساسن گیاه زیره سبز

مقایسه میانگین‌ها با استفاده از آزمون دانكن در سطح 5 درصد انجام شده است

سپاسگزاری

از مسئولان محترم مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كه امكان این تحقیق را فراهم نمودند سپاسگزاری می‌گردد. همچنین از آقای مهندس محمد بابائی و خانم مهندس مریم دهقان به خاطر مساعدت فراوانشان قدردانی می‌شود.
 

منابع

1- صمصام شریعت‏، ه. 1374. پرورش و تكثیر گیاهان دارویی، انتشارات مانی، اصفهان، 420 صفحه.
2- كوچكی‏، ع.، ع. نخفروش، و ح. ظریف كتابی، 1376. كشاورزی ارگانیك، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، 331 صفحه.
3- لباسچی، م. ح. 1379. بررسی جنبه‌های اكوفیزیولوژی گل راعی در اكوسیستم‌های طبیعی و زراعی، پایان نامه دكتری زراعت، دانشگاه تربیت مدرس، 114 صفحه.
4- Furia, T., and N. Bellanca, 1995. Fenarolls handbook of flavor ingredients, ol. I & II, 3rd edition CRC press pp. 771.

Effects of water stresses and nitrogen fertilizer on quality and quantity of essential oil in cumin

Farahza Kazemi Saeed, Mehdi Mirza and Ebrahim Sharifi Ashorabadi
Research Institute of Forests and Rangelands

Abstract
In order to investigate effects of soil moisture, nitrogen application on quality and quantity of essential oil of cumin (Cuminum cyminum) an experiment with three levels of soil moisture including field capacity, 2/3rd field capacity and 1/3rd field capacity and four levels of nitrogen including 0(control), 40, 80 and 120 kg/ha nitrogen were studied in a split plot experiment in a field. According to results, soil moisture had no effect on essential oil content, while it decreased in further nitrogen application. The best quality of essential oil was observed in 2/3rd of field capacity moisture and 40 kg/ha nitrogen application, so that cuminaldehyde and P-mentha -1,4-dien-7-al increased more than 50 and 46 percent respectively. The results of this research showed that for achievment of high quality and quantity of essential oil in cumin, a suitable ratio of soil moisture and nitrogen must be applied.
Key words: Soil moisture, Nitrogen application, Essential oil,Cumin, Moisture and nitrogen interaction

بررسی كشت كما كندل و آنغوزه در زمانهای مختلف
به منظور اهلی كردن آنها در مشهد
براتعلی غلامی - محمد علی عسكرزاده
اعضای هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان ص. پ. 488-91735
 

خلاصه

هردو گونه دارویی و صنعتی آنغوزه ( Ferula assa foetida ) و كندل ( Dorema ammoniacum ) از جمله گونه‌های مهم اسانس دار و صادراتی استان می‌باشند كه متاسفانه به مقدار زیادی به صورت غیر اصولی از مراتع برداشت می‌شوند كه زمینه انقراض این گونه‌ها را در گذشت زمان فراهم نموده است به‌طوری كه هر ساله از سطح رویشگاه این گونه‌ها كاسته می‌شود. امكان كشت و زراعت این گونه‌ها زمینه بهره برداری پایدار از آنها را فراهم می‌نماید. بدین منظور در سال 1381 پس از جمع آوری بذر هر دو گونه از رویشگاه جوانه‌زنی بذرها در شرایط آزمایشگاه بررسی و بعد بذر گونه‌ها در تاریخهای مختلف ( آذر، دی، بهمن و اسفند ) به صورت ردیفی و در قالب بلوكهای كامل تصادفی در سه تكرار و به فواصل 50 سانتیمتر در شرایط مزرعه ( مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی مشهد ) كشت گردید. پس از كاشت یادداشت برداریهای لازم در طول سال 81 تا 82 انجام گردید.
داده‌های ثبت شده در دوسال مورد تجزیه آماری قرار گرفت. طرح تحقیقاتی در حال اجرا قرار است كه در 5 سال اجرا گردد و نتایج بیان شده در این مقاله پس از گذشت دو سال از مدت اجرای طرح می‌باشد. نتایج تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد كه بین زمانهای كاشت برای هر دو گونه در سطح آماری 5% اختلاف معنی دار بود و در هردو گونه كشت آذر ماه بیشترین درصد سبز شدن واستقرار گونه‌ها را به خود اختصاص داده بودند و زمان كشت اسفند ماه در هر دو گونه موفقیت آمیز نبود و هیچ‌كدام از گونه‌ها سبز نشدند. هر دو گونه جهت جوانه‌زنی به سرما نیازمند هستند و در 5 درجه سانتیگراد بیشترین درصد جوانه‌زنی را داشتند.
واژه‌های كلیدی: كماكندل، آنغوزه، اهلی كردن

 

مقدمه

هدف از اجرای این طرح بررسی امكان كشت و اهلی كردن این گونه‌ها می‌باشد. آنغوزه و كندل به نحو عمده در خراسان جنوبی و قسمتهایی از خراسان رضوی پراكنش دارند و در این مناطق مورد بهره برداری قرار می‌گیرند. هر دو گونه از جنبه‌های دارویی و صنعتی اهمیت دارند و صمغ آنها از مهمترین محصولات فرعی و صادراتی مراتع استان محسوب می‌شوند. جوانه‌های زایشی وبرگهای آنغوزه در ابتداء فصل رشد در تهیه نوعی آش مصرف سنتی دارد و صمغ گیاه به عنوان ضد تشنج ، ضد كرم، قاعده آور ، بادشكن و برای درمان هیستری و دفع آفات خاكزی و تهیه نوعی چسب الماس بكار می‌رود. كندل ( وشا، وشق ) برخلاف آنغوزه بیشتر در مناطق دشت و نسبتاٌ مسطح رویش دارد. این گونه برای درمان زخمهای چركی، ناراحتیهای معده و انگلهای گوارشی، برونشیت مزمن، تنگی نفس و به عنوان بادشكن و خلط آور مصرف سنتی دارد و در صنایع غذایی، عطر سازی، رنگ سازی و ساخت مواد پاك كننده بكار می‌رود. درصورت موفقیت و امكان تولید صمغ گونه‌ها در شرایط زراعی علاوه بر كاهش برداشت از مراتع زمینه تولید زرعی آنها بوجود خواهد آمد.
 

مواد و روشها

بذر گونه آنغوزه در تیر ماه از منطقه كوهسرخ كاشمر و بذر كندل از منطقه محمد آباد قاین جمع آوری گردید. در شرایط آزمایشگاه جوانه‌زنی بذرها در در درجه حرارتهای مختلف ( 5 ، 10 ، 15 و 20 درجه سانتیگراد) با استفاده از كاغذ صافی و پتری دیش در چها ر تكرار در ( با 100 عدد بذر سالم ) قالب طرح آزمایشی كاملاٌ تصادفی بررسی گردید. پس از آماده سازی مزرعه كشت ( شخم، تسطیح و ایجاد فارو) بذر هر دو گونه در تاریخهای مختلف ( هجدهم آذر(T1 ) ، دوازدهم دی ماه( T2 ) پانزدهم بهمن(T3 ) و پانزدهم اسفند( T4) در ابعاد 4  2 متر در چهار ردیف به فواصل 50 سانتیمتر به‌طور یكنواخت كشت گردید. لازم به‌ذكر است كه كشت به‌صورت دیم و هیچ‌گونه آبیاری در مزرعه صورت نگرفت. پس از كاشت تاریخ سبز شدن، تعداد روز از زمان كاشت تا سبز شدن ، درصد سبزشدن و مراحل فنولوژیكی و رشد گیاه (به فواصل هر ده روز یكبار) اندازه گیری گردید. داده‌های برداشت شده در سال 81 و 82 توسط نرم افزار آماری SASمورد تجزیه آماری قرار گرفت و پس از ثبت مراحل رشد و فنولوژیكی هر دو گونه تقویم فنولوژیكی گونه‌ها در شرایط زراعی تهیه گردید.

نتایج و بحث

نتایج بررسی آزمایشگاهی اختلاف بین تیماردهی حرارتی را در سطح 1% معنی دار نشان داد. دراین رابطه هر دو گونه مورد مطالعه جهت جوانه‌زنی به درجه حرارت پایین و رطوبت كافی نیاز دارند به‌طوری كه هردو گونه در حرارت 5 درجه سانتیگراد بیشترین درصد جوانه‌زنی را پس از گذشت 45 روز داشتند. شروع جوانه‌زنی در گونه آنغوزه از روز پانزدهم ودر كندل از روز بیستم پس از كاشت انجام گردید.
نتایج كشت زراعی بین تیمارهای مختلف ( زمانهای كاشت ) در سطح 5% اختلاف معنی داری داشتند و در این رابطه نتایج تجزیه آماری نشان داد كه بین تعداد روز تا سبز شدن پس از كاشت و درصد سبز شدن برای هر دو گونه بین زمانهای كاشت تفاوت زیادی وجود دارد. در هر دو گونه كندل و آنغوزه كشت در اسفند ماه موفقیت آمیز نبود و كشت آذرو دی ماه در هر دو گونه بیشترین درصد سبز شدن و استقرار را داشتند. (نمودار شماره 1 2)
با توجه به نتایج تا كنون می‌توان گفت كه در شرایط مشهد زمان كشت مناسب برای گونه كندل در آذر ماه و برای گونه آنغوزه در آذر و دیماه است. نتایج بررسی مراحل فنولوژیكی در طول فصل رشد پس از كاشت نشان داد كه گونه كما آنغوزه بسته به زمان كاشت بین 45 - 75 روز طول می‌كشد تا به 50% جوانه‌زنی در شرایط كشت دیم و زراعی برسد و در مورد گونه كندل این عامل بین 52 - 82 روز متغیر است. در هر دو گونه کندل و آنغوزه اولین برگ اصلی در اوایل فروردین تشكیل می‌گردد و با تاخیر در زمان كشت زمان تشكیل برگ اصلی به تعویق می‌افتد. در گونه آنغوزه در سال اول تعداد برگ اصلی بسته به زمان كشت بین 1-3 عدد متغییر است و در گونه كندل فقط یك برگ اصلی تولید گردید. تمامی زمانهای كاشت برای هر دو گونه تقریباٌ بطور همزمان در اواسط تیرماه كاملاٌ خشك شدند.

منابع

1 - شاد، قنبرعلی.1374. آت اکولوژی کما آنغوزه و بررسی روشهای بهره برداری از آن ( -#1575;یان نامه کارشناسی ارشد ) دانشکده منابع طبیعی گرگان
2 - قاسمی آریان، علیرضا. 1373. بررسی نیازهای بوم شناختی گونه کندل و لزوم حفظ و تکثیر آن بعنوان یک گونه داروئی و علوفه ای (پایان نامه کارشناسی ارشد )
3- عسکری، فاطمه. 1376. بررسی کمی و کیفی اسانس آنغوزه. مجموعه مقالات اولین سمینار گیاهان داروئی و صنعت



An investigation on cultivation of Ferula assa - foetida and Dorema ammoniacum for domestication in Mashhad
Barat Ali gholami - Mohammad Ali Askarzadeh

Abstract
F. assa foetida and D. ammoniacum are endemic and indicator in arid , semiarid and deserts rejoins of Khorasan province. Gum of these plants harvest from ranges and then export. Both species are main medicinal and industrial plants. This research carrid out for determined of the best sowing date for cultivation of plants. Seeds planting on different date in field condition Data analyzed show that there are significant different between planting date for both species. On the field condition seedling Establishment and seed germination rate of F. assa foetida and D. ammoniacum was Maximum in December than other sowing dates. In laboratory, the most seed Germination of them occurred at 5 degree centigrade.
Keywords: cultivation, domestication, Ferula and Dorema

بررسی عملکرد کمی و کیفی اکوتیپ های زیره کوهی (Bunium persicum) كشور در شرایط آب و هوایی مشهد
محمدعلی عسکرزاده1، براتعلی غلامی1، عبدالکریم نگاری2
1- اعضای هیئت علمی 2- کارشناس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان
مشهد- بزرگراه شهید کلانتری- حد فاصل میدان جمهوری اسلامی و جهاد- مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان
ص.پ- 1148- 91735

خلاصه:

زیره کوهی گیاهی است بسیار اقتصادی و دارای ارزش صادراتی و سالیانه مبلغ قابل توجهی ارز وارد کشور می کند. در برنامه ریزی کشت چند ساله، زیره کوهی عملکرد کمی و کیفی و همچنین عملکرد اقتصادی بالاتری نسبت به سایر زیره ها دارد. امروزه این گیاه در صنایع داروسازی، غذایی و بهداشتی و آرایشی مورد استفاده قرار می گیرد.
پس از مطالعه مقدماتی و تعیین نقاط پراکنش زیره کوهی، عملکرد کمی و کیفی غده های مناطق ذیل در قالب طرح آماری بلوکهای کامل تصادفی مورد بررسی قرار گرفتند: 1- استان سمنان (کوه زر دامغان) 2- استان قزوین (کوه الموت) 3- استان هرمزگان (کوه گنو بندر عباس) 4- استان خراسان (جنگل خواجه کلات و فریزی چناران و باقران بیرجند و بابا امان بجنورد) 5- استان یزد (کوه لاخسه مهریز) 6-استان فارس (کوه تودج استهبان) 7- استان کرمان (کوه چوپار) 8-استان مرکزی (سیاه کوه) نتایج نشان داد که بیشترین عملکرد بذر مربوط به منطقه جنگل خواجه خراسان برابر 915 کیلوگرم در هکتار وکمترین عملکرد بذر مربوط به منطقه کوه باقران بیرجند برابر با 96 کیلوگرم در هکتار بود. بشترین درصد اسانس به میزان 6% مربوط به منطقه بیرجند و کمترین درصد اسانس بذر ها مربوط به غده های جنگل خواجه برابر با 5/2% بود. بهترین بذر برای کاشت در منطقه مشهد و حومه مربوط به غده های کوه الموت قزوین بود که غده های آن در یک برآورد کلی با عملکرد بذر برابر با 2/843 کیلو گرم در هکتار با 4% اسانس به میزان 72/33 کیلوگرم در هکتار اسانس تولید نمود.
واژه های کلیدی : زیره کوهی ، رویشگاه ، اسانس
 

مقدمه:

با توجه به دامنه سازگاری نسبتاً وسیع گیاه در اکثر نقاط ایران قابل پرورش می باشد، بنا براین زیره کوهی به عنوان یک گیاه زراعی جدید(New crop) مطرح بوده و میبایست به جهت بهره برداری بهینه از پتانسیل های گیاه ، نیازهای زراعی و شرایط به زراعی آن مورد بررسی قرار گیرد. یکی از روش های اصلاح نبات انتخاب از جمعیت های طبیعی یا بومی است. جمعیت های طبیعی (گونه های خودرو) اولین مواد اصلاحی بودند که مورد انتخاب قرار گرفته اند.
مواد و روش:
در بررسی های عرصه ای، در طی مراجعات مستقیم به رویشگاه های زیره کوهی، غده ها مناطق مختلف جمع آوری و تا زمان انتقال به مزرعه در گلدان هایی که حاوی خاک منطقه بود نگهداری شدند.
پس از شخم زمین اصلی مواد غذایی مورد نیاز بر اساس 20 تن در هکتار کود حیوانی پوسیده ، 100 کیلو گرم در هکتار کود فسفات آمونیوم و 100کیلو گرم در هکتار سولفات پتاس و همچنین 25 کیلو گرم در هکتار کود اوره در زمین پخش و چند نوبت کولتیواتور زده شد تا کود ها با خاک مخلوط گردند.
پس از آماده سازی زمین غده ها در کرت هایی به ابعاد 4- متر انتقال شدند. هر کرت دارای 6 ردیف کاشت به فاصله 50 سانتیمتر بود که روی هر ردیف 16 غده به فاصله 25 سانتیمتر کشت شد. پس از آماده شدن پشته ها چاله هایی به عمق 15-12 سانتیمتر در زمین کنده شد و غده های زیره کوهی موجود در آن کشت گردیدند.

نتایج و بحث:

نتایج آنالیز خاک جمع آوری شده از مناطق رویشگاه نشان داد که خاک بیشتر مناطق رویشی زیره کوهی سبک بوده دارای بافت لوم، لوم شنی، سیلتی لوم، شنی لوم میباشند،صرفا بافت خاک دو منطقه جنگل خواجه خراسان و کوه گنو بندر عباس رسی بود.
دامنه تغییرات PH رویشگا ههای مختلف بسیار کم و بین 4/7 در استان قزوین تا 8/7 در استان یزد بود بنابراینPH خاک مناطق مختلف در حدی است که بیشترین درصد عناصر غذایی قابل جذب میباشد.
ماده آلی خاک رویشگاهای مختلف در دامنه ای بین 5/1درصد در استان هرمزگان تا 2/2 درصد در استانهای فارس و کرمان متفاوت بود. ماده آلی خاک این رویشگاه ها نیز در حد مطلوبی است.
با الگوگیری از رویشگاه طبیعی گیاه ، مزرعه انتخابی دارای بافت خاک (سیلتی لوم تا لوم)، PH خاک برابر با 6/7، درصد ماده آلی خاک بین01/1 - 1، EC خاک برابر با 2/2-2 میلی موس بود که خصوصیات زمین مورد نظر تقریباٌ نزدیک به شرایط خاک رویشگاه بود.
عمق غده در شرایط رویشگاه بین 4/12-4/9 سانتیمتر بود و میانگین وزن غده بین 2/1 گرم در استان یزد و 68/3 گرم در منطقه فریزی خراسان بود.
در سال زارعی 82-81 جدول تجزیه واریانس اجزاء عملکرد نشان می دهد که تعداد چتر در بوته، تعداد چترک درچتر، تعداد دانه در چترک، ارتفاع بوته و همچنین عملکرد بوته در کرت تفاوت بسیار معنی داری دارد ولی وزن هزار دانه بذور غده های مناطق مختلف تفاوت معنی داری از خود نشان نداد.
مقایسه میانگین عملکرد نشان داد که بیشترین عملکرد تک بوته مربوط به اکوتیپ منطقه جنگل خواجه با میزان 4/11 گرم در بوته وکمترین عملکرد مربوط به کوه باقران بیرجند با میزان20/1 گرم در بوته بود. بر عکس بیشترین درصد اسانس مربوط به اکوتیپ کوه باقران بیرجند به میزان 6% و کمترین درصد اسانس مربوط به بذر غده‌های جنگل خواجه خراسان به میزان 5/2% بود.
برآورد نهایی عملکرد ودرصد اسانس در هکتار (جدول شماره 1) حاکی از آن است که بیشترین مقدار اسانس مربوط به اکوتیپ منطقه کوه الموت برابر با 72/33 کیلوگرم در هکتار و کمترین میزان اسانس مربوط به اکوتیپ منطقه کوه باقران بیرجند به میزان 76/5 کیلوگرم در هکتار تخمین زده شد.
 

منابع:

1- خسروی، محمود. 1372. زیره سیاه. گیاهشناسی، اکولوژی و بررسی امکان تولید زراعی. پان نامه دوره کارشناسی ارشد. دانشگاه فردوسی مشهد.
2- هی، رابرت. پ، واترمن. 1946. گیاهان اسانس دار. مترجمان بقا لیان، کامبیز. ح نقدی بادی. تهران. نشر اندرز. 1379. نشر اندرز. شرکت تعاونی اندیشه نگار پویا.

 

To consider the quality and quantity yield of Iranian different ecotype of Bunium persicum in
Mashhad climate
Mohamad Ali Askarzadeh, Barat Ali Gholami, Abdul karim Negari
The research center of agriculture and natural sources of Khorasan - Mashhad P. O. 91735-1148
Abstract:
Today, Bunium persicum is being used an extensive rang in medicinal, food, hygiene and cosmetic industrials. From an economic view, it is a exportable plant. Thus to provide the condition of breading Bunium persicum is a necessary subject.
We selected 11 habitats areas in Iran. We transferred their corms from habitat areas to the experimental farm in Mashhad. The analysis table shows that the yield of seeds and essential oils of different corms was very significant. The Ghazvin corms (Almout Mountain) had the most essential yield (33.728 kg/h) so it was the best ecotype for cultivating in Mashhad.
Key words: Bunium Persicum, habitats , essential oil .

بهبود فرآیند جوانه زنی گل راعی ( Hypericum perforatum L.)
با استفاده از تیمارهای نوری , شستشو وسرمادهی
مجید عزیزی , حسین آرویی
عضو هیات علمی گروه علوم باغبانی , دانشگاه فردوسی مشهد
مشهد - دانشگاه فردوسی, دانشكده كشاورزی , گروه علوم باغبانی
 

خلاصه

گل راعی ( Hypericum perforatum L.) یك گیاه ارزشمند دارویی بوده كه تاكنون نزدیك به 60 نوع دارو از آن تهیه شده است . به منظور توسعه كشت این گیاه و با توجه به اینكه جوانه زدن بذور گل راعی غیر قابل پیش بینی و كم می‌باشد مطالعه فرآیند جوانه زنی آن ضروری است. در این تحقیق تاثیر تیمارهای شستشو با آب , ضدعفونی با هیپوكلریت سدیم ,نور فروسرخ و سرما بر جوانه زنی بذور گل راعی بررسی گردید. نتایج نشان داد كه ضدعفونی با وایتكس 30 درصد به مدت 20 دقیقه و سپس شستشو با آب مقطر می‌باشد بهترین و اقتصادی ترین تیمار در بهبود فرآیند جوانه زنی این گیاه است.
واژه های کلیدی :گل راعی ، جوانه زنی ، تیمار سرمادهی.
 

مقدمه

در سالهای اخیر توجه زیادی به مصرف گیاهان دارویی شده است. در این راستا تولید گیاهان دارویی به منظ�