روش های تیغ زنی بر عملكرد شیره و بقای گیاه دارویی آنغوزه
رضا امیدبیگی1 و محمدرضا پیرمرادی2
1- عضو هیأت علمی 2- دانشجوی كارشناسی ارشد سابق دانشكده كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
تهران- تقاطع بزرگراههای شهید چمران و جلال آل احمد، صندوق پستی 381-16415
 

خلاصه

آنغوزه از گیاهان دارویی مهم تیره چتریان است. ریشه این گیاه شیره‌ای را در خود ساخته و دخیره می‌كند كه با عمل تیغ‌زدن مورد بهره‌وری قرار می‌گیرد. این شیره مصارف دارویی داشته و جهت تهیة داروهای ضد انگل، ضد تشنج و قاعده آور مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این تحقیق اثرات پنج روش تیغ زنی عرضی (شاهد)، دو طرفه، یك طرفه، طولی و تلفیقی (تركیبی از یكطرفه و طولی) بر روی عملكرد شیرابه دهی و بقای گیاه آنغوزه مورد بررسی قرار گرفت. میانگین عملكرد تولید شیرابه در روشهای تیغ زنی عرضی (شاهد)، دو طرفه، یك طرفه طول و تلفیقی به ترتیب 9/62، 6/59، 0/39، 6/19 و 4/43 گرم در بوته بود و درصد سبز شدن (بقاء) گیاهان نیز به ترتیب 12،86 ،‌94،‌76 و 96 درصد بود. طبق نتایج این تحقیق، تیغ زنی به روش دو طرفه جهت بهره‌برداری از گیاه آنغوزه توصیه می شود.
 

مقدمه :

آنغوزه (Ferula assa-foetida L) گیاهی است علفی، چند ساله و و مونوكارپیك. قطر ریشه آنغوزه بین 10 تا 12 سانتی‌متر و طول آن 30 تا 40 سانتی‌متر می‌باشد. صمغ استخراج شده از این گیاه با عمل تیغ زنی رأس طوقه انجام می‌گیرد. در ایران از روش تیغ‌زنی عرضی برای استحصال شیره استفاده می‌شود و به این صورت كه یك برش عرضی در رأس طوقه گیاه زده می‌شود و جوانه انتهایی كه در این ناحیه وجود دارد قطع می‌گردد و منجر به مرگ گیاه می‌شود و به این جهت نسل این گیاه مفید در معرض انقراض است. هدف از انجام این تحقیق یافتن روشی صحیح ازتیغ زدن ریشه است به طوری كه نه تنها حداكثر شیرابه كسب گردد و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد بلكه به ادامه حیات گیاهان آنغوزه صدمه‌ای وارد نگردد.
 

مواد و روشها :

این تحقیق در منطقه‌ای به نام خمروت در 35 كیلومتری شمال شرقی زرند و 100 كیلومتری شمال غرب شهر كرمان انجام گرفت. پنج روش تیغ زنی شامل روش عرضی (سنتی)، یك طرفه، دو طرفه، برش طولی و تلفیقی (تركیبی از یك طرفه و برش طولی) در این تحقیق مورد مطالعه قرار گرفت. برای هر تیمار 10 گیاه به صورت تصادفی تیغ زده شد و شیره این ده گیاه نیز در طی 15 مرتبه تیغ زنی در یك ظرف جداگانه جمع‌آوری شدند. شیرابه‌های جمع‌آوری شده در هر ظرف در پایان دوره بهره برداری توزین و در پایان مرحله تیغ زدن گیاهان تیغ خورده خاك داده شده و در بهار سال بعد تعداد گیاهان سبز شده شمارش شدند.

نتایج و بحث:

نتایج این پژوهش نشان داد (شكل 1) كه میزان عملكرد تولید شیرابه در روشهای عرضی (شاهد)، دو طرفه، یك طرفه، طولی و تلفیقی به ترتیب 9/62، 6/59، 0/39، 6/19 و 4/43 گرم در هر بوته بود. روش تیغ زنی عرضی (شاهد) كه در حال حاضر در ایران اجرا می‌شود با روش دو طرفه از نظر میزان عملكرد تولید شیرابه (به ترتیب 9/62 و 6/59 گرم شیره) اختلاف معنی‌داری نداشت. روشهای تلفیقی و یك طرفه نیز از این نظر اختلاف معنی داری با یكدیگر نشان ندادند. روش طولی مناسب تشخیص داده نشد زیرا شیره دهی پس از چند بار تیغ زدن به شدت كاهش می‌یابد و محل تیغ خورده خشك می‌شود. این روش كمترین تولید را داشت. اثر روشهای تیغ زنی بر بقاء گیاهان نیز اختلاف معنی‌دار داشت. به طوری كه از 50 گیاه تیغ خورده به هر روش 60، 43، 47، 48 و 38 گیاه (12، 86، 94 و 76 درصد) به ترتیب در روشهای عرضی، دو طرفه، طولی و تلفیقی باقی ماندند و در سال بعد مجدداً سبز شدند و تولید پیكر رویشی كردند (شكل 2). در این تحقیق روش دو طرفه جهت تیغ زنی گیاه آنغوزه توصیه می‌گردد. چون ضمن اینكه این روش از نظر آماری عملكرد شیره‌دهی مساوی با روش عرضی داد ادامه حیات درصد بیشتری از گیاهان بهره برداری شده را نیز در مرتع امكان پذیر می كند.


شكل 1، میانگین شیرابه‌دهی هر بوته گیاه آنغوزه در هر یك از روشهای تیغ زنی

شكل 2،‌میانگین درصد زنده ماندن گیاهان آنغوزه

 

منابع :

اشرفی، علی. 1368. بهره برداری آنغوزه، انتشارات اداره كل منابع طبیعی استان فارس،‌ 80 صفحه
حیدری‌پور، مسعود. 1369. آنغوزه، انتشارات اداره كل منابع طبیعی استان كرمان، 28 صفحه
شاد، قاسم. 1374. اتكولوژی كما آنغوزه و بررسی روشهای بهره‌برداری از آن در منطقه محمدآباد چلپو كاشمر. پایان نامه دوره كارشناسی ارشد مرتع، دانشكده منابع طبیعی، دانشگاه علوم كشاورزی گرگان، 112 صفحه.



Methods of Incisions on Resin yield and Survival of asafoetida
Reza Omidbaigi and Mohamad Reza Pirmoradi
College of Agriculture, Tarbiat Modarres University
romidbaigi@yahoo.com E-mail:

Abstract
The resin of root of asafo etida (Ferula assa-foetida L.) secreted by incising of the root and has medicinal property. methods consist of widthwise (as control), one-side, lengthwise and composition (mix of one-side and lengthwise method) on resin yield and survival of asafoetida were studied.The average yields of resin in widthwise, two-sided, one-sided, lengthwise and composition method was 62.9, 59.6, 39.0, 19.6 and 43.4 g per plant respectively, and percentage of survived plant was 12, 86, 94, 76 and 96 respectively. According to the results two-sided incision method of the asafoetida is more suitable and recommended

بررسی تولید کالوس و سوسپانسیون سلولی گیاه Varthemia persica
اعظم اکبری، غلامرضا اصغری، علی اکبر احسانپور
دانشجوی دکترای داروسازی دانشکده داروسازی و علوم دارویی اصفهان
اصفهان ـ خیابان هزار جریب ـ دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ـ دانشکده داروسازی و علوم دارویی
 

خلاصه

امروزه کشت بافت گیاهی از اهمیت و ارزش خاصی در دنیا برخوردار بوده، صنایع مختلف مانند صنایع دارویی، استفاده از کشتهای بافت گیاهی و جایگزین کردن آن در بعضی موارد به جای گیاهان طبیعی را در دستور کار خود قرار داده اند. در این تحقیق به منظور بررسی تاثیر نور، pH ، دما و هورمونهای تنظیم کننده رشد بر روی میزان رشد کالوس و سوسپانسیون وارتمیاپرسیکا و بهینه کردن این شرایط، کالوسها و سوسپانسیونها در شرایط مختلف از نور، pH ، دما و هورمونهای تنظیم کننده رشد انکوبه شدند و پس از یک ماه میزان رشد و خصوصیات ظاهری کالوسها و سوسپانسیون ها با شرایط معمولی انکوباسیون مقایسه شد. نتایج نشان داد که میزان رشد کالوسها و سوسپانسیونها در تاریکی با pH 6 و درجه حرارت بین 20 تا 26 درجه سانتیگراد و مقادیر هورمونی ، 4-D ، 2 و کینتین و میواینوزیتول و فاقد NAA بیشترین مقدار می باشد و در هر گونه برنامه ریزی برای تولید بیشتر باید این پارامترها لحاظ شود.
واژه های کلیدی : کشت بافت ، گیاه دارویی ، کالوس

 

مقدمه

گیاه Varthemia persica گیاهی معطر با نام فارسی عطر سنگ از خانواده آستراسه (کمپوزیته) دارای سه واریته (stennocephalu, squerrosula, persica) می باشد(2). گیاهی است پایا، ایستاده و محکم، سبز متمایل به کبود یا زرد فام، پرساقه، منشعب، گل آن زرد و موسم گل مرداد و تیر می باشد. (3) این گیاه با توجه به خانواده آن (کمپوزیته) احتمالاً حاوی فلاونویید، کومارین، سزکویی ترپن، لاکتون و ... می باشد. (4) در گونه V.iphionoides ، عصاره قلیایی دارای اثر ضد باکتری و ضد قارچ می باشد. گیاه دارای اثر ضد اسپاسمی نیز می باشد اثر کاهش دهنده قند هم در رات سالم و هم در رات دیابتی با استرپتوزوسین را نیز نشان می دهد. این اثرات به علت فلاونوئیدهای (Kamatakenia ، Xanthomicrol ، Jaceidine ، متیل 3-3 کوارستین) می باشد (4). کشت بافت گیاهی روش جدید برای بدست آوردن مواد موثره گیاهی است (1). و از آنجا که تاکنون هیچ مطالعه کشت بافت روی این گونه صورت نگرفته است. بررسی هایی برای ایجاد کشت کالوس و سوسپانسیون سلولی گیاه مذکور انجام شد.
 

مواد و روشها

دانه های عطر سنگ به مدت سه دقیقه با الکل 70 درصد و با پراکسید هیدروژن 30 درصد استریل گردیده، سپس توسط آب مقطر استریل شستشو داده شدند. پس از آن در شرایط آسپتیک به پتری دیشهای استریل حاول کاغذ صافی آب مقطر منتقل شدند. دانه ها پس از تبدیل شدن به دانه رست در شرایط اسپتیک به محیط کشت جامد MS منتقل گردیدند تا به کالوس تبدیل شوند (5-1). سپس قطعاتی از کالوس نکروز نشده به محیط کشت مایع MS منتقل و روی تکان دهنده دوار قرار داده شدند تا به سوسپانسیون سلولی تبدیل گردد(1). به منظور بررسی تاثیر نور، pH ، دما و هورمونهای تنظیم کننده رشد بر روی میزان رشد کالوس و سوسپانسیون وارتمیاپرسیکا و بهینه کردن این شرایط، کالوسها و سوسپانسیونها در شرایط مختلفی از نور ، pH ، دما و هورمونهای تنظیم کننده رشد انکوبه شدند. پس از یک ماه میزان رشد و خصوصیات ظاهری کالوسها و سوسپانسیونها با شرایط معمولی انکوباسیون مقایسه شد (6).
 

نتایج و بحث

محیط کشتهای مختلف با تغییر تنظیم کننده های رشد برای ایجاد کالوس و سوسپانسیون با توده و وزن مناسب بررسی شدند. در محیط کشت MS حاوی ، 4-D ، 2 و کینتین و میواینوزیتول و فاقد NAA بهترین رشد دیده شد. کالوسها و سوسپانسیونهایی که در شرایط معمولی (محیط کشت با pH حدود 7/5 ، دمای ، 18 ساعت روشنایی و 6 ساعت تاریکی) رشد کردند، سفید رنگ بودند و رشد خوبی هم داشتند. کالوسها و سوسپانسیونهایی که در روشنایی رشد کردند، بعد از مدتی سبز رنگ شدند و میزان رشد آنها کمتر از شرایط معمولی بود. در صورتیکه کالوسها وسوسپانسیونهایی که در تاریکی رشد کردند، سرعت رشد بهتری نسبت به شرایط معمولی داشته و سفید رنگ بودند. کالوسها و سوسپانسیونهایی که روی محیط کشت با pH حدود 9 (بازی) واکشت شدند، کمی بعد از واکشت سبز رنگ و بعد از چند روز سیاه شدند و رشد آنها متوقف شد. در صورتیکه که کالوسهایی که روی محیط کشت با pH 6 واکشت شدند، رشد بهتری نسبت به pH حدود 7/5 داشته و سفید رنگ بودند. انکوبه کردن کالوسها در دمای سبب شد که کالوسها و سوسپانسیونها رشد آهسته تری نسبت به دمای داشته باشند و بعد از مدتی نکروز شوند در صورتیکه در دمای کالوسها و سوسپانسیونها رشد بهترین نسبت به دمای داشته وس فید رنگ بودند. چون کالوسها و سوسپانسیونها بیشترین رشد را با مقادیر هورمونی ، 4-D ، 2 و کینتین و میواینوزیتول و فاقد NAA نشان دادند ، در تمام آزمایشات از این مقادیر هورمونی استفاده شد. کالوسها و سوسپانسیونها در تاریکی با pH 6 و درجه حرارت بین 20 تا 26 درجه سانتیگراد بیشترین مقدار رشد را نشان دادند. کالوسها ترد و سفید رنگ بود و در مورد سوسپانسیون سلولی آن سبز رنگ بود. در این مطالعه نشان داده شده pH ، دما، نور روی میزان رشد کالوس و سوسپانسیون تاثیر داشته و هر گونه برنامه ریزی برای تولید بیشتر باید با توجه به این پارامترها انجام گیرد.

سپاسگزاری

از معاونت پژوهشی دانشکده داروسازی اصفهان و جناب آقای دکتر امیر سیاهپوش دستیار گروه فارماکوگنوزی بخاطر همکاری های فراوانشان نهایت قدردانی را دارد.
 

منابع:

1- افشاری پور، س. مبانی کشت بافت گیاهی، انتشارات معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، 1372.
2- مظفریان، و . فرهنگ نامهای گیاهی ایران (لاتین، انگلیسی، فارسی)، انتشارات فرهنگ معاصر، 1377.
3- قهرمان، ا. فلور رنگی ایران، ج 14، 1374.
4- پیریک، آر. ال. ام. مبانی کشت بافتهای گیاهی، ترجمه: باقری ـ مشهد. انتشارات دانشگاه فردوسی، 1376.
5- شفیعی اردستانی، م. بررسی اثر دما، pH و نوربر روی میزان رشد و تولید متابولیتهای ثانویه حاصل از کشت سلولی گیاه Silybum marimm L. پایان نامه دکترای عمومی داروسازی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، 1377.
6-Afifi F. et al. Effect of Varthemia iphionoides on blood glucose level of normal rats with streptozocin induced diabetes mellitus Current Therapeutic Research. 1997; 58(11)


Establishment of Varthemia persica callus
and cell suspension cultures
Azam Akbari, Gholamreza Asghari and ali Akbar ehsanpour
School of Pharmacy, Esfahan University of Medical Sciences
Email: Samaneh_Pharma083@yahoo.com

Abstract
Nowadays, plant cell culture has been considered a important tool for production of secondary metabolites. Varthemia persica a member of Astracea family, has been shown to have antidiabetic effect and have been used in cosmetic industries. The effects of temperature, pH, light and plant growth regulators on establishment and growth of the callus and cell suspension of Varthemia persica were examined. The results showed that optimized callus and suspension culture can be achieved by manipulating of pH, temperature, light and plant growth regulators.
Keywords: Varthemia persica, Callus, Suspension

معرفی آفات مهم پسته وحشی در استان سیستان و بلوچستان
مهدی افروزیان1 حمیدیارمند2
1- عضو هیات علمی مركزتحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی خراسان ، مشهد صندوق پستی 1148-91735
2- عضو هیات علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها ومراتع
 

خلاصه :

پسته وحشی از مهمترین گونه های درختی استان سیستان و بلوچستان بشمار می آید. پسته وحشی در مناطق شهرستان های زاهدان ، خاش و سراوان گسترش دارد. طرح شناسائی و جمع آوری فون حشرات جنگلها و مراتع سیستان و بلوچستان از سال 1374 و در فاز اول به مدت 5 سال در استان به اجرا در آمد . جهت جمع آوری آفات بنه تعداد دو ایستگاه جمع آوری در سطح شهرستانهای زاهدان و خاش تعیین گردید . جمع آوری آفات با استفاده از تله نوری ، آسپیراتور و نیز جمع آوری مستقیم از روی پسته وحشی با دست یا تور حشره گیری صورت گرفت .نمونه های شناسائی شده بشرح زیر می باشد.
Chaetoptelius vestitus (Col. Scolytidae)
Eurytoma plotnikovi (Hym. Eurytomidae)
Forda hirsuta ( Hom. Pemphigidae)
Idiocerus stali ( Hom.Cicadelidae )
Lepidosaphes pistacia (Hom.Diaspididae)
Lygaeus pandurus (Hemi.Lygaeidae)
Nezara viridula (Hemi.Pentatomidae)
Ocneria terebinthina(Lep.Lymantridae)
Hystrix sp(Rodentia.Hystricidae)
واژه های کلیدی : پسته وحشی ، آفات ، سیستان و بلوچستان .
 

مقدمه :

استان سیستان و بلوچستان با مساحتی حدود 187000 کیلومتر مربع یکی از پهناورترین استانهای کشور می باشد. میزان متوسط بارندگی تقریبا 100 میلیمتر بوده و متوسط حداقل وحداکثر درجه حرارت آن در طول سال حدود 45 درجه سانتیگراد اختلاف دارد. پوشش گیاهی استان بسیار متنوع می باشد. در نواحی سواحل دریای عمان جوامع نیمه گرمسیری ، در دشتهای شرق جازموریان دارای جوامع گیاهی مناطق بیابانی و در منطقه تفتان دارای پوشش گیاهی استپی است. بنه یا پسته وحشی از گونه های مهم درختی استان می باشد که در ارتفاعات زاهدان ، خاش و سراوان بخصوص در نواحی تفتان و بزمان بهمراه بادام کوهی مشاهده می شود. گونه های مورد بررسی شامل Pistacia atlantica subsp mutica و Pistacia khinjuk بود ند. بنه یکی از مهمترین گیاهان داروئی صنعتی جنگلی است که سقز حاصل از آن در صنایع داروئی ، تولید چسب ، رنگ ،موم ،لاک ، مواد پاک کننده ،سموم دفع آفات ، مواد معطره و آدامس بکار میرود. محمدی (4) دوازده گونه شته شامل شته چین دار برگ بنه و شته گالزای بنه ، پروانه برگخوار بنه ، پروانه برگخوار پسته ، پروانه مغز خوار بنه ،شپشک نخودی بنه ، شپشک واوی پسته ، زنجره بنه ،سوسک برگخوار بنه ، سوسک چوبخوار بنه ، مینوز بنه ، مگس گالزای بنه و آفت تشی یا گربه تیغی را بعنوان آفات مهم بنه در ایران معرفی نموده است . عسکری و همکاران (3) پروانه برگخوار بنه ، پروانه تخم انگشتری ، مغز خوار پسته ، شته گالزای پسته و آفت تشی را مهمترین آفات بنه در ایران معرفی نموده اند . صادقی و همکاران (2) پروانه سفید بنه ، پروانه برگخوار پسته ، زنبور مغز خوار سیاه ، زنبور مغز خوار طلائی ، زنجرک پسته و آفت تشی را از آفات مهم بنه زارها در غالب نقاط کشور و عرصه زاگرس معرفی نموده اند.
 

مواد و روشها:

جهت جمع آوری آفات بنه زارها ابتدا دو ایستگاه جمع آوری که بیانگر تپیک منطقه از نظر اقلیمی و پوشش گیاهی بود انتخاب گردید. جمع آوری حشرات با استفاده از تله نوری ،آسپیراتور و نیز جمع اوری مستقیم از روی درختان پسته وحشی با دست یا تور حشره گری صورت گرفت . حشرات جمع آوری شده با استفاده از شیشه های سیانور پتاسیم و یا کاغذ آغشته به استات اتیل کشته شده و پس از آماده سازی اولیه در داخل بسته های پنبه ای و جعبه های مخصوص نگهداری می شوند .نمونه های لارو حشرات کوچک در شیشه های محتوی الکل یا فرمالین نگهداری شدند. سپس نمونه ها در آزمایشگاه مدت 24 الی 48 ساعت در داخل دسیکاتور قرار گرفته و سپس به روشهای متداول علمی حشرات هر دسته بطور خاص فرم داده شدند. پس از خشک شدن حشرات که معمولا یک هفته بطول می انجامد اتیکتی برای حشره شامل تاریخ و محل جمع آوری ، نام جمع آوری کننده ، ارتفاع محل و نام گیاه میزبان نصب گردید. حشرات آفت آماده شده با استفاده از منابع علمی معتبر و کلیدهای شناسائی موجود و با استفاده از کتاب بورور در حد خانواده و جنس و گونه شناسائی شد .

نتایح و بحث :

نتایح حاصل از این تحقیقات نشان داد که حدود 9 گونه آفت مهم بر روی بنه زارها استان سیستان و بلوچستان فعالیت می کنند.این آفات به شرح زیر می باشند.
1- Lygaeus pandurus (Hemi.Lygaeidae)
2- Nezara viridula (Hemi.Pentatomidae)
3- Ocneria terebinthina(Lep.Lymantridae)
4-Lepidosaphes pistacia (Hom.Diaspididae)
5- Chaetoptelius vestitus (Col. Scolytidae)
6- Eurytoma plotnikovi (Hym. Eurytomidae)
7- Forda hirsuta ( Hom. Pemphigidae)
8- Idiocerus stali ( Hom.Cicadelidae )
9- Hystrix sp(Rodentia.Hystricidae)
باید توجه نمود که جنگل بنه بعنوان یکی از اعضای اکوسیستم طبیعی بوده و افات و دشمنان طبیعی آن همیشه در حالت تعادل با هم قرار دارند و در صورت نیاز به مبارزه می بایست از بکارگیری سموم شیمیائی اجتناب نمود . در صورت نیاز به مبارزه می توان از مبارزه بیو لوژیک و یا استفاده از سموم میکروبی کم خطر برای پارازیتها و پر داتور ها استفاده کرد .
 

منابع :

افروزیان ، مهدی و همکاران . 1379 . گزارش نهائی طرح تحقیقاتی جمع آوری ، شناسائی و بررسی فون حشرات جنگلها و مراتع استان سیستان و بلوچستان . مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام سابق سیستان و بلوچستان .
2- صادقی ،سید ابراهیم و حسن عسکری .1379 ، نگرشی بر مسائل گیاهپزشکی بلوط و بنه در عرصه زاگرس . مقاله های نخستین همایش ملی گیاهپزشکی بلوط و بنه در عرصه زاگرس .انتشارات موسسه تحقیقات چنگلها و مراتع.
3- عسکری ، حسن و سید ابراهیم صادقی. 1379 . روند تحقیقات گیاه پزشکی کشور در بررسی آفات و بیماری های بلوط و بنه در عرصه زاگرس . انتشارات موسسه تحقیقات و مراتع.
4- محمدی ، محمود .1374 . آفات و بیماریهای درختان بنه و روشهای مبارزه با آنها در ایران. مجموعه مقالات اولین سمینار ملی بنه (مروارید سبز). ُ


ِIntroduction of the important pests of Wild Pistachio in Sistan and Baluchestan province .
Mahdi Afrouzian , Hamid Yarmand
Khorasan Agricultural and Natural Resources Research Center .
Abstract
Pistachio are among the important tree species in Sistan and Baluchestan province . Wild pistachio species grow from Zahadan , Khash to Saravan area . This survey wich is being carried out since 1995 in province , In order to collect pests 2 station were selected in Zahadan and Khash , and all pests associated with Wild pistachio species were collected . Furthermore insects resting on Wild pistachio were captured directly , by hand . Sweeping net or an aspirator .The important pests of Wild pistachio includ :
1- Lygaeus pandurus (Hemi.Lygaeidae)
2- Nezara viridula (Hemi.Pentatomidae)
3- Lepidosaphes pistacia (Hom.Diaspididae)
4-Ocneria terebinthina(Lep.Lymantridae)
5- Chaetoptelius vestitus (Col. Scolytidae)
6- Eurytoma plotnikovi (Hym. Eurytomidae)
7- Forda hirsuta ( Hom. Pemphigidae)
8- Idiocerus stali ( Hom.Cicadelidae )
9 - Hystrix sp(Rodentia.Hystricidae)
Key Word : Pistachio , Pests, Sistan and Baluchestan

كشت ـ تولید و تكثیر رزماری(اكلیل كوهی) در ایستگاه گیاهان دارویی مركز آموزش جهاد كشاورزی سمنان
حسین اعتمادی 1ـ بهروز ارسطو 2ـ محمدرضا ناظریه3
1- مدیر گروه منابع طبیعی و آب وخاك 2- مدرس مركز 3- مسئول ایستگاه گیاهان دارویی مركز
مركز آموزش جهاد كشاورزی سمنان ـ ص پ 114ـ35145
Semnanedu@semnannet.com
 

خلاصه

این تحقیق مطالعاتی با هدف شناخت بهترین روش كشت جهت افزایش تولید در هكتار و نیز نحوه تكثیر قلمه به روشهای مختلف كه در ایستگاه گیاهان دارویی مركز آموزش جهاد كشاورزی سمنان در فاصله سالهای 1379 تا 1382 انجام شد. نتایج نشان داد كه نحوه كشت و تولید وتكثیر این گیاه نباید با استفاده ازروشهای منابع موجودانجام شود بلكه باید با توجه به شرایط هر منطقه و با بررسی های مختلف انجام شود تا به بهترین عملكرد در هكتار رسید.ما نتیجه گرفتیم كه بهترین شیوه كشت گیاه رزماری برای منطقه سمنان در سال اول در داخل جوی ها وبه فاصله 80*80 سانتیمتر می باشد كه با توجه به كاشت تعداد بیشتر قلمه ها میزان تولید در هكتار تا 5/1 برابرافزایش یافت.
واژه های کلیدی : کشت ، رزماری ،سمنان .
 

مقدمه

كاشت صحیح گیاهان دارویی و محصولات فرعی و فراورده های آنها مستلزم تحقیق و كاربرد روش صحیح و علمی است. چنانچه در كشت و تكثیر گیاهان دارویی بخواهیم با استفاده از منابع موجود و یا اطلاعات جمع آوری شده از كشورهای مختلف عمل نماییم هرگز بهره برداری مناسب از محصول مورد نظر و همچنین از فراورده های آن نخواهیم داشت زیرا شرایط اكولوژیك مناطق مختلف متفاوت بوده و همچنین نوع زمین مورد كشت، نحوه آبیاری ـ نوع آب آبیاری و موارد مشابه دیگر در تولید محصول و نیز فراورده های حاصل از آن نیز موثر خواهد بود لذا جهت تولید و كشت صحیح یك گیاه دارویی باید در هر منطقه شرایط صحیح و مناسب آن بررسی و سپس با توجه به شرایط موجود اقدام به كشت و تكثیر آن نمود.در این مطالعه كه در راستای تولید گیاه(ماده اولیه) برای پایلوت اسانس گیری و عرق گیری گیاهان دارویی در مركز آموزش جهاد كشاورزی سمنان بر روی گیاه رزماری انجام گرفته است موضوعات مورد بررسی بر روی نحوه كشت ـ نحوه تكثیر قلمه ـ نحوه برداشت ـ زمان برداشت میزان تولید و موارد دیگر می باشد كه به شرح ذیل می آید.
 

مواد و روشها

مركز آموزش جهاد كشاورزی سمنان پس از راه اندازی پایلوت اسانس گیری و عرق گیری گیاهان دارویی جهت آشنایی دانشجویان با كارهای عملی و كار با دستگاههای صنعتی اسانس گیری و عرق گیری به منظور تامین مواد اولیه پایلوت اسانس گیری خود اقدام به كشت گیاه رزماری (الكیل كوهی) به وسعت 2/1 هكتار (قطعه اول) نمود كه تاریخ اولین كشت در 15/2 /79 با استفاده از گیاهان گلدانی بود كه قطعه زمین مورد نظر به صورت جوی و پشته آماده گردید فاصله ردیف های كشت 120cm ودر روی ردیف 50 cmدر نظر گرفته شد و به تعداد حدود 18000 گلدان كشت گردید.(در 2/1 هكتار) زمین كشت شده در نیمه اول سال هر 7 روز یك بار و در نیمه دوم سال با توجه به بارندگی هر 25-20 روز یكبارآبیاری گردید اولین برداشت محصول در اوایل خرداد ماه 80 صورت گرفت.
همچنین دومین برداشت محصول در سال81 همزمان با گلدهی آغاز گردید كه گیاهان به طور پیوسته روزانه تراشیده شده و در پایلوت اسانس گیری مورد نظر اسانس گیری شدند از زمان اولین كشت رزماری های مورد نظر موارد و پارامترهای زیادی مورد بررسی و اندازه گیری قرار گرفتند كه نتایج حاصل در بخش نتایج و بحث آمده است و كلیه نتایج بدست آمده در مزارع جدید رعایت گردید.
نحوه مبارزه با علف های هرز در مزرعه موجود با استفاده از كلتیواتور بطریق مكانیكی پس از برداشت محصول بوده است كه علف های ریشه كن شده توسط كارگر جمع آوری گردیدهمچنین در كل مراحل رشد از هیچ كود شیمیایی استفاده نگردید و فقط از كود مرغی بصورت سرك استفاده گردیده است.
در تكثیر قلمه های رزماری از شاسی استفاده گردید(در مرحله اول) كه شاسی مورد نظر از سطح زمین یك متر عمق داشت كه در كف شاسی 50 cm ماسه بادی ریخته شده بود و سقف شاسی با پلاستیك پوشانده گردید . دراین روش تكثیر قلمه ها در 15 آبان درشاسی كشت شد ودر اسفند ماه به زمین اصلی انتقال داده شدند. در هر متر مربع شاسی حدود 800 قلمه تولید گردید كه موفقیت كل قلمه های تولید شده 90 درصد بود.
در سالهای بعد بدون پوشاندن سقف شاسی در اوایل فروردین قلمه ها در شاسی زده شد و در اسفند ماه همان سال مورد استفاده قرار گرفت كه موفقیت تولید این قلمه ها نیز 90 درصد بوده است.
نوع سوم تكثیر قلمه های رزماری، كشت مستقیم قلمه ها در زمین معمولی كه حدود 20 cm از ماسه بادی پوشانده شده بوداجرا گردید كه موفقیت این نوع تكثیر نیز حدود 90 درصد بود .
 

نتایج و بحث

نتایج این پژوهش نشان داد كه با بررسی های به عمل آمده در نحوه كشت رزماری در قطعه اول، فاصله ردیف ها زیاد در نظر گرفته شده بود و به همین خاطر فاصله ردیف ها در كشت قطعه دوم وقطعات سالهای بعد به 80cm كاهش داده شد كه به این صورت تعداد قلمه های ریشه دار كشت شده در یك هكتار از زمین حدود 22000 قلمه رسید. همچنین در كشت قطعه اول گلدانها بر روی پشته ردیف ها كاشته شد كه به علت گرمای هوا و كافی نبودن رطوبت حدود 1500 گلدان خشك گردید لذا در قطعه دوم و قطعات دیگر قلمه های ریشه دار با این كه به صورت گلدانی نبودند داخل جوی ها كشت شده كه بعلت رطوبت بیشتر تعدادسبز شدن قلمه ها افزایش پیدا كرده و در سال دوم جای جو و پشته در زمین جابجا گردید در برداشت سال اول كه همزمان با گلدهی گیاه انجام گرفت میزان تولید گیاه حدود 12 تن و در برداشت سال دوم به 40 تن رسید در(2/1 هكتار) كه با توجه به اینكه تعداد قلمه های كشت شده در قطعه دوم افزایش داده شد میزان تولید در یك هكتار در سال اول حدود 15 تن و در سال دوم حدود 50 تن رسید. یعنی با تغییر فاصله كشت تولید حدود 5/1 برابر افزایش پیدا كرده است .
همچنین در خصوص آفت گیاه رزماری از زمان كشت تا بحال هیچ آفت خاصی بر روی این گیاه مشاهده نگردیده است ولی در بعضی ازمواقع بوته ها دچار بیماری قارچی شدند.
 

سپاسگزاری

بدینوسیله از كلیه همكاران مركز آموزش جهاد كشاورزی بخصوص رئیس محترم مركز آموزش جناب آقای مهندس عزالدین و كلیه دانشجویانی كه در خصوص كشت و تولید ما را یاری نمودند نهایت تشكر و قدردانی را دارم.
 

منابع

1 - آزادبخت،محمد، رده بندی گیاهان دارویی .
2 - صمصام شریعت ، هادی ،1374،پرورش و تكثیر گیاهان دارویی ،انتشارات مانی .


Cultivation , determining of rosmarinus officinal in medicinal plants station semnan educational center of jahad keshavarzi
1-H . Etemadi 2- B . Arastoo 3-Mh . Nazareie

ABSTRACT
In order to determining the best method of cultivation of Rosemarinus officinalis And proliferation of its slips,this survey study was performed in medical plants Station of semnan educational center of natural resources from1379 to 1382.
Results showed that the method of cultivation , proliferation and preducing this Plant must not to accomplish by using of presentive resources methods , so it Must accomplished with assaying the condition of each area and by using several Researches.We concluded that the best method of preducing of Rosemarinus in Semnan area is to cultive them in brooks with 80X 80cm distances in first year. With use of this method producing rate was increased as many as one and half.
Keywords : semnan , rosmarinus officinalis , cultivation

تاثیر كمپوست زباله‌های شهری و ورمی كمپوست بر رشد و عملكرد اسفرزه (Plantago ovata)
علیرضا آستارائی
استادیار گروه خاكشناسی _دانشكده كشاورزی -دانشگاه فرودسی مشهد.
alirezaastaraei@yahoo.com
astaraei@ferdowsi.um.ac.ir
 

خلاصه

نتایج در شرایط گلخانه نشان داد كه مطلوبترین مخلوط كمپوست و خاك در خصوص ورمی كمپوست در نسبت 80/20 بوده كه تفاوت معنی‌داری نسبت به خاك شاهد داشت. مقایسه تیمارهای ورمی كمپوست و تیمارهای كمپوست (بدون كرم) بیانگر كارآیی و نقش مؤثر ورمی كمپوست در اجزای عملكرد اسفرزه در مقایسه با كمپوست زباله‌های شهری در نسبت مشابه مخلوط كمپوست و خاك است.
واژه‌های كلیدی: كمپوست، اسفرزه، ورمی كمپوست

 

مقدمه

اسفرزه به‌دلیل بكارگیری بذر و پوسته آن جهت تولید تركیبهای مختلف شیمیایی در داروسازی از گیاهان دارویی ارزشمند جهان محسوب می‌گردد. بكارگیری گیاهانی با خصوصیات مقاومت به خشكی و نیاز آبی كم گویای مدیریت زراعی موفق به منظور استفاده بهینه از این منابع در اقلیمهای خشك می‌باشد. كاربرد كشت‌های آلی باعث تداوم كشاورزی پایدار و كیفیت زیست محیطی می‌گردد (3). تحقیقات شفر و همكاران (4) نشان داد كه كودهای آلی در كشت گیاهان دارویی تولید بیوماس و تركیبهای استخراج شده از آنها را افزایش می‌دهد. كمپوست زباله‌های شهری به‌عنوان یك كود آلی مقرون به صرفه با توان مناسب و با ارزش می‌تواند به عنوان جایگزینی مناسب در كشاورزی پایدار و كشت آلی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشد (5). تهیه ورمی كمپوست به منظور تبدیل ضایعات آلی به كود آلی با ارزش و غنی شده در مقایسه با فرایند تهیه كمپوست به روش سنتی، از ارزش غذایی بالا به دلیل افزایش معدنی شدن و درجه هوموسی شدن برخوردار می‌باشد (2).
آن در تیمار شاهد مشاهده شد (جدول 1).
حد اكثر وزن دانه و تعداد دانه در سنبله در تیمار20MCW به ترتیب 6/13 و 7/8 درصد افزایش نسبت به مقادیر آنها در تیمار 20 MC مشاهده شد (جدول شمارة 1). وزن كل دانه در بوته تیمار 20 MCW در مقایسه با مقدار آن در تیمارهای 50 MCWو 20 MC بترتیب 72 و 38 درصد افزایش معنی‌داری رانشان داد. در حالیكه وزن كاه و كلش در بوته تیمار20 MCW تنها با مقدار آن در تیمار 50 MCWافزایش معنی‌داری معادل 30 درصد داشت (جدول 1). وزن 1000 دانه و نسبت وزن دانه به كاه و کلش اسفرزه نیز در تیمار 20MCW حداكثر بوده كه نسبت به مقادیر آنها در خاك شاهد بترتیب 29 و 24 درصد افزایش معنی‌داری داشتند (جدول 1). از نتایج بدست آمده در خصوص تیمارهای آزمایشی و مقایسه آنها با یكدیگر می‌توان چنین نتیجه‌گیری نموده كه مطلوبترین نسبت مخلوط كمپوست با خاك معادل80/20 می‌باشد. همچنین با توجه به جدول 1 می‌توان به كارآیی و نقش مؤثر ورمی كمپوست درمقایسه با مخلوط خاك + كمپوست (بدون كرم) و خاك شاهد پی برد. جیابال وكوپوسوامی (2) در
 

مواد وروشها

در این تحقیق با استفاده از كمپوست زباله‌های شهری (5/7= pH، نیتروژن كل= 94/0 درصد،8/19 = و هدایت الكتریكی= 4/4) و یك خاك لوم زراعی (4/8= pH، نیتروژن كل= 16/0 درصد، 9/6 = و هدایت الكتریكی= 4/2) تیمارهای آزمایشی با نسبت‌های 50/50، 70/30، 80/20 و 90/10 كمپوست زباله شهری به خاک تهیه شدند. مخلوط كمپوست و خاك هر نسبت به دو گروه با مقدار وزنی مشابه تقسیم شدند كه یكی در شرایط طبیعی (MC10, MC20, MC30, MC50) و دیگری پس از افزون كرمهای خاكی به‌مدت 5 ماه در شرایط رطوبتی و دمایی بهینه نگهداری شدند (MCW10, MCW20, MCW30, MCW50). سپس مخلوط خاک و کمپوست با کرم و بدون کرم و یک خاک شاهد (C) را در گلدانهای پلاستیکی اضافه کردند و گیاه اسفرزه در اسفند ماه 1381 در شرایط گلخانه كشت و به منظور ایجاد تراكم مناسب كلیه بوته‌های موجود در هر گلدان در مرحله 4-3 برگی به 5 بوته تنك شده و گیاه در خرداد ماه 1382 برداشت گردید. كشت بذرهای تیمار شده با قارچ كش انجام مؤلفه‌های مورد نظر در خصوص اجزای عملكرد و عملكرد دانه و كاه و كلش اندازه‌گیری و تعیین شدند. تجزیه و تحلیل نتایج بدست آمده در قالب طرح كاملاً تصادفی با سه تكرار و با استفاده از نرم افزار Mstatc انجام و میانگین‌ها با استفاده از روش آزمون چند دامنه‌ای دانكن مقایسه شدند.
 

نتایج و بحث

بیشترین ارتفاع بوته و طول سنبله در تیمارهای 30 و 20 درصد كمپوست و خاك با كرم و كمترین
خصوص كاربرد ورمی كمپوست بر گیاهان برنج و نخود و نیز كورتز و حامد (1) در رابطه با اثرات ترغیبی كرمهای خاكی بر كانی شدن نیتروژن در كشت گندم بهاره به نقش مؤثر ورمی كمپوست و كارآیی بالای آن اشاره نموده اند.
منابع
1-Cortez, J. and R. H. Hameed. 2001. Simultaneous effects of plants and earthworms on mineralization of - labeled organic compounds adsorbed onto soil size fractions. Biol. Fertil. Soils. 33:218- 225.
2-Jeyabal, A.and G. Kuppswamy. 2001. Recycling of organic wastes for the production of vermicompost and it-s response in rice-legume cropping system and soil fertility. European Journal of Agronomy. 15: 153-170.
3-Poudel, D. D., W. R. Horwath, W. T. Lanini, S. R. Temple and A. H. C. Van. Bruggen. 2002. Comparison of soil.N availability and leaching potential, crop yields and weeds in organic, Low input and conventional systems in California. Agri. Eco. Envir. 90: 125-137.
4-Scheffer, M. C., P. J. Ronzelli, and H. S. Koehler. 1993. Influence of organic fertilization on the biomass, yield and yield composition of the essential oil of Achilles millefoliom. Acta Hort. 331:109- 114.
5-Sumner, M. E. 2000. Beneficial use of effluents, wastes, and biosolids. Commun. Soil Sci. Plant Anal. 31:1701- 1715.

 

تأثیر ماده آلی پیت و كشت قبلی نخود بر اجزای عملكرد و عملكرد
گیاه اسفرزه
علی رضا آستارائی1 و مهرنوش اسكندری2
1- استادیار و 2- كارشناس ارشد خاكشناسی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه فردوسی
alirezaastaraei@yahoo.com
astaraei@ferdowsi.um.ac.ir
 

خلاصه

نتایج آزمایش بیانگر اثرات مثبت نخود کشت شده در خاک بر گیاه اسفرزه است. تیمار ماده آلی پیت نسبت به خاك شاهد تغییرات معنی‌داری را در گیاه اسفرزه ایجاد نمود. بیشترین عملكرد گیاه در تیمار ورمی كمپوست + پیت مشاهده شد.
واژه‌های كلیدی: ماده آلی، نخود، اسفرزه

 

مقدمه

با توجه به وسعت ایران و اقلیمهای گوناگون آن، جایگاه مناسبی برای رشد و گسترش گونه‌های مختلف گیاهی ایجاد شده است. کیفیت یک خاک تنها به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن محدود نشده، بلکه تنوع کشت و واکنشهای سودمند بین گیاهان و میکروارگانیسمها در منطقه ریشه از عوامل اولیه در سلامت گیاه و حاصلخیزی خاک محسوب می شوند. نتایج تحقیقات در خصوص تأثیر کرم خاکی بر فراوانی و نقش قارچ میکوریزا در خاک حاکی از کاهش سرعت کلنی شدن و فراوانی میکوریزا است(2). در حالی‌که لارنس و همکاران (3) نتیجه گیری کردند که کرمهای خاکی نقش مهمی در پویایی ترکیبهای خاک داشته که تأثیر گذار بر مورفولوژی و فراوانی قارچ میکوریزا می باشد. گیاه اسفرزه به‌دلیل اهمیت دانه‌ها و پوسته در داروسازی دارای اهمیت اقتصادی چشمگیری در بازار جهانی است. سینگ و همکاران (4) نتیجه گیری کردند که تلقیح قارچ میکوریزا باعث افزایش رشد و عملکرد اسفرزه می‌گردد.
 

مواد و روشها

تیمارهای آزمایشی شامل:1-خاک+3 % پیت (CpP)، 2- خاک استریل شده + 3% پیت (SCpP)، 3- مخلوط خاک و ورمی کمپوست(6:1)+3 % پیت (VCpP)، 4- خاک حاوی ریشه های نخود (Cp) بودندکه گیاه نخود در آنها کشت شده و 90 روز بعد از برداشت نخود، تیمار آزمایشی 5- خاک شاهد (C) نیز اضافه و برای کشت اسفرزه هر کدام در چهار تکرار استفاده شدند. خاك مورد استفاده دارای كلاس بافتی لوم و 7/7 =pH و خاك پیت دارایوضعیت كیفی خاك و وجود عناصر غذائی برای گیاه اسفرزه شده كه در نتیجه گیاه اسفرزه از رشد رویشی (اندام هوایی) و زایشی به مراتب بهتری برخوردار شده است(4). چتری و همكاران (1) اظهار داشتند كه اثرات باقی مانده تیمارهای كوددامی - زراعی بیشتر در عملكرد دانه مؤثر بوده تا عملكرد كاه و كلش گیاه. كاربرد ورمی كمپوست در این مطالعه تحت تأثیر كشت گیاه نخود، اجزای عملكرد و عملكرد اسفرزه را افزایش داد که احتمالاً به دلیل وجود بیشتر عناصر غذایی به‌ویژه N، P،K و S است(3).
عملكرد و اجزای عملكرد در تیمار خاك +پیت در مقایسه با تیمار ورمی كمپوست + پیت كمتر بود. سترون نمودن خاك آزمایش باعث كاهش معنی‌دار تمامی مؤلفه‌ها گردید که بیانگر اهمیت میكروارگانیسمها در ریزوسفر و اثرات رقابتی مثبت آنها با گیاه اسفرزه و نیز تأثیر پیت (مادة آلی) نیز 6= pH و ظرفیت نگهداری رطوبت= 82 درصد بود. گیاه اسفرزه در تاریخ 19/5/82 برداشت و مؤلفه‌های مورد نظر تعیین و اندازه‌گیری شدند. داده‌های بدست آمده جهت تحلیل آماری توسط نرم افزار MSTATC و با استفاده از طرح كاملاً تصادفی تحلیل شده و مقایسة داده‌ها با استفاده از میانگین چند دامنه‌ای دانكن در سطح احتمال 5 درصد مورد تحلیل قرار گرفتند.
 

نتایج و بحث

مقایسه تیمارها نشان داد كه ارتفاع بوته تیمارهای VCpP، CpP و Cp (خاک حاوی ریشه های نخود) نسبت به خاک شاهد(C) به ترتیب 82، 70 و 68 درصد افزایش داشتند. بیشترین طول سنبله در تیمارهای VCpP، CpPو Cp نسبت به خاک شاهد (C) مشاهده شد (جدول شمارة 1). تعداد سنبله در بوته تیمار VCpP نسبت به خاك شاهد(C) 79 درصد افزایش داشت. بیشترین وزن دانه در سنبله به ترتیب در تیمارهای VCpP و Cp مشاهده شد. وزن خشك كاه و كلش در بوته تیمار VCpP نسبت به خاک شاهد 246 درصد افزایش داشت. وزن دانه در سنبله تیمار ورمی کمپوست + پیت نسبت به خاک شاهد 165 درصد افزایش داشت. وزن كاه و كلش در بوته و وزن دانه در سنبله تیمار خاك حاوی ریشه های نخود (Cp) در مقایسه با خاك شاهد (C) به ترتیب 75 درصد و 135 درصد افزایش معنی‌داری داشتند (جدول شمارة 1). تعداد دانه در سنبله تیمار Cp در مقایسه با خاك شاهد (C) 93 درصد افزایش نشان داد كه بیانگر تأثیر مثبت گره های ریشه نخود در خاک تیمار Cp بر روی تعداد دانه در سنبله اسفرزه است. وزن 1000 دانه در تیمار VCpP نسبت به خاک شاهد معادل 5/36 درصد افزایش داشت (جدول شمارة 1). بیشترین نسبت وزن دانه به وزن كاه و كلش در تیمار خاك حاوی ریشه های نخود (Cp) نسبت به خاک شاهد (C) مشاهده شد که با افزایش 81 درصدی خود بیانگر نقش مؤثر حضور گره های ریشة نخود قبل از كشت گیاه اسفرزه می‌باشد.
حضور گیاهی از تیرة لگوم احتمالاً سبب بهبود بر مؤلفه‌های اندازه‌گیری شده بسیار اندك بود
 

منابع

Chettri, G. B., M. Ghimray and C. N. Floyd. 2003. Effects of farmyard manure, Fertilizers and green manuring in rice-wheat systems in Bhutan results from a long - term experiment. Expl Agric. 39:129-144.
Jeffries, P., S. Gianinazzi, S., Perotto, K. Turnau, Jose Miguel Barea. 2003. The contribution of arbuscular mycorrhizal fungi in sustainable maintenance of plant health and soil fertility. Biological Fertil Soils 37:1-16.
Lawrence, B., M. C. Fisk, T. J. Fahey and E. R. Sulez. 2003. Influence of nonnative earthworms on mycorrhizal colonization of sugar maple. New phytologist. 157:1-16
Singh, H. B., A. Kalra, R. Pardey, and M. L. Gupta. 2002. Application of AM fungi for enhanced productivity in Plantago ovata. CIMAP, Lucknow, India
 

جدول شمارة 1- تأثیر تیمارهای آزمایشی بر اجزای عملكرد و عملكرد گیاه اسفرزه

اعداد موجود در هر ستون در صورت داشتن حروف غیر مشابه در سطح احتمال 5 درصد معنی‌دار می‌باشند

Effect of organic peat and pea as a previous crop on yield and yield
components of plantago ovata
Dr. Ali Reza Astaraei and Mehrnoosh Eskandary
De