كشت و اهلی كردن 5 گونه گیاه دارویی كرچك سفید- زیره سبز- كاسنی، رازیانه و اسفرزه در استان تهران
دكتر محسن بیگدلی
عضو هیأت علمی و رییس مركز تحقیقات جهاد كشاورزی استان تهران
آدرس: تهران، خیابان طالقانی، بین بهار و شریعتی، پلاك 605، ساختمان شماره 2 جهاد كشاورزی، تلفن: 8 ـ 7506064
E.mail: bigdeli @ hotsheet.com

 

خلاصه:

تركیبات شیمیائی گیاهان داروئی از نظر كمی و كیفی شدیداً متأثر از عوامل محیطی و شرایط كاشت، داشت و برداشت می‌باشد. لذا در این تحقیق كشت و بررسی فنولوژیك 5 گونه گیاه داروئی كرچك، زیره سبز، كاسنی، رازیانه و اسفرزه در ایستگاه تحقیقات گیاهان داروئی خجیر مورد بررسی قرار گرفت كه نتایج حاصل و مناسب ترین شرایط از نظر رشد و مواد مؤثره در جدولی ارائه گردیده است.
واژه های كلیدی: كرچك، زیره سبز، كاسنی، رازیانه، اسفرزه، كشت و اهلی كردن، خجیر
 

مقدمه:

ریشه رازیانه، اثر مدر قوی دارد. اوره و اسید اوریك را دفع می كند. به علاوه اشتها آور و قاعده آور است. ریشه رازیانه به علت مدر بودن، در موارد كمی دفع ادرار، سنگ كلیه، نفریت و بیماریهای نظیر آن مصرف می شود. برگ رازیانه و كلیه قسمتهای گیاه اگر به مقادیر زیاد مصرف شود، اثر قاعده آور ظاهر می شود. میوه رازیانه، اثر نیرودهنده، مقوی معده، اشتها آور، آرام كننده، قاعده آور، زیاد كننده ترشحات شیر و بادشكن دارد.
مواد تشكیل دهنده میوه (دانه) زیره، مخصوصاً اسانس آن، بر حسب مشخصات محل رویش و اختصاصات زمین زراعتی و غیره فرق می كند. اسانس زیره شامل نوعی ترپن بنام كارون (لیمونن راست)و دی هیدروكاروئول است.
قسمت اصلی اسانس زیره را به طوری كه مشاهده می شود، كارون و لیمونن تشكیل میدهند كه در آن مقدار كاروون معادل 50 ـ 60 درصد و لیمونن در حدود 30 درصد میباشد. خواص درمانی زیره شباهت زیاد به رازیانه و انیس سبز دارد. دارای اثر نیرودهنده، هضم كننده، بادشكن، مدر و به طور خفیف قاعده آور، ضد كرم و ضد تشنج است.جوشانده ریشه كاسنی به مقدار دو قاشق مرباخوری در هر فنجان آب (دو فنجان در روز) مدر، ملین و محرك است. از این جوشانده هنگام ابتلاء به بیماری كبدی، سنگهای صفراوی یا كلیوی و همچنین در رابطه با ورمهای مجاری ادرار استفاده می شود.كرچك گیاهی است یك ساله و دارای ساقه ای به ارتفاع 2 متر است. ولی در آب و هوای گرم و مساعد به صورت چند ساله با ظاهر درختچه مانند و به ارتفاع 4 تا 6، حتی 10 متر و گاهی بیشتر ممكن است درآید. روغن كرچك دارای اثر ملین و مسهلی است. مصرف آن با تحریك روده همراه نیست و به علاوه می توان آن را مناسبترین مسهل در طی دوره آبستنی دانست. به عنوان رفع یبوست عادی نیز می توان روغن كرچك را مورد استفاده قرار داد.
تركیبات زیادی از گیاهان به عنوان نگهدارنده و طعم‌دهنده در صنایع غذایی، محافظت‌كننده و شاداب‌كننده پوست در صنایع آرایشی و بهداشتی و روغن‌های فرار مختلف در آروماتراپی مورد استفاده قرار می‌گیرند . (1)
صادارت گیاهان دارویی می‌تواند تا 10 میلیارد دلار برای كشور ارزآوری داشته باشد .(3)
مواد و روشها:

كشت گیاه كرچك:

بذور به صورت خطی داخل كرتهای آماده شده در عمق 2 الی 3 سانتیمتر به طور مستقیم كشت گردید. فاصله بذور از هم بر روی خط 50 سانتیمتر در كرچك سفید و 70 سانتیمتر در كرچك قرمز در نظر گرفته شد (2).در طول مراحل رشد رویشی و زایشی این گیاه فقط آفت شته مشاهده گردید. با توجه به نیاز ابی كرچك دوره های آبیاری در مزرعه با بافت خاك رسی شنی هر هفت روز یكبار در نظر گرفته شد و بر اساس شناسنامه طرح كلیه مراحل فنولوژی گونه ها در طول دوره رشد گیاهان در طی 5 سال یادداشت برداری گردید. لازم به ذكر است جهت مبارزه با علفهای هرز مزرعه وجین با دست صورت گرفت.

كشت گیاه رازیانه:

بذور به صورت خطی داخل كرت در عمق 1 الی 2 سانتیمتری خاك به طور مستقیم كشت گردید. فاصله بذور از هم بر روی خطوط 30 سانتیمتر در نظر گرفته شد در حالت كلی فاصله خطوط از هم 40 سانتیمتر انتخاب شد. در طول اجرای طرح آفات و امراض مشاهده نشد. دوره آبیاری برای این گیاه هفت روز یكبار تعیین گردید. (2)
 

كشت گیاه زیره سبز:

در عمق 2 الی 3 سانتیمتری خاك كشت شد. فاصله بذور از هم بر روی خطوط 25 سانتیمتر در نظر گرفته شد و فاصلة خطوط داخل كرت از هم 35 سانتیمتر انتخاب شد. در طول اجرای طرح آفت و امراضی مشاهده نشد. (2)

كشت گیاه اسفرزه:

بذور به صورت خطی داخل كرت در عمق 1 الی 2 سانتیمتری خاك به طور مستقیم كشت گردید. فاصله بذور از هم بر روی خطوط 30 سانتیمتر در نظر گرفته شد.

كشت گیاه كاسنی:

بذور این گیاه به صورت خطی داخل كرت در عمق 1 الی 2 سانتیمتری خاك به طور مستقیم كشت گردید. فاصله بذور از هم بر روی خطوط 40 سانتیمتر در نظر گرفته شد.

نتایج و بحث

بعد از اهلی كردن گیاهان به میزان كمی به عملكرد افزوده شده است ولی سالهای پایانی بیشترین عملكرد را داشته اند و نتیجه اینكه كشت و اهلی كردن موجب افزایش عملكرد می‌شود. مناسبترین دوره آبیاری برای كل گیاهان هفته ای یكبار میباشد ولی چنانچه امكان آبیاری بارانی و یا قطرهای باشد میزان آب كمتری نیاز میباشد.
جهت مبارزه بیولوژیكی (به علت عدم استفاده از سموم شیمیایی) اطراف كرتهای كرچك گیاه دارویی رازیانه كشت شد كه محل اسكان كفشدوزك میباشد كه این حشره از شته ها تغذیه می نماید.
 

سپاسگزاری

از همكاران ایستگاه گیاهان داروئی مركز تحقیقات منابع طبیعی استان تهران بویژه مهندس نادری تقدیر و تشكر می‌شود.
 

منابع

1-زمان  ساعد. 1374 گیاهان داروئی  ققنوس
2-امید بیگی  رضا . 1379 تولید و فرآوری گیاهان داروئی  انتشارات استان قدس رضوی_ شركت به نشر
3-S.wrigley & etal.1997 phytochimical Diversity. The Royal society of chemistry.



Cultivation of the medicinal ornamental plants in Khojir park of Tehran province
Mohsen Bigdeli,
Member of scientific board and head of the research centre of Jahad Agriculture of Tehran province.
Address: No: 605, Talegani` st., Tehran Email: bigdeli @ hotsheet. Com

Abstract:
In this research, 5 species of medicinal plants with a view to cultivation method, adaptation to environment and greenness have been studied.
To perform the design, collected seeds were tested to determine viability. Seeds of these plants were sowed in linear form and their planting depths were as follows: Castor 2-3 cm, fennel 1-2 cm, flea wort 1-2 cm and succory 1-2 cm. Distance of seeds from each other in lines were:50 cm (white castor), 70 cm (red castor), 40 cm (fennel), 30 cm (flea wort) and 40 cm (Succory). During vegetative and reproductive growth of castor bean plant only aphid was observed as pest. In fennel no pest or disease observed. Crop management for all species was the same and including irrigation, weeding and thinning.
Key word: white castor, red castor, fennel, flea wort and Succory

اثر شرایط خشك كردن بر كیفیت سیرخشك
فریبا بیات
عضو هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان. صندوق پستی 887. تلفن: 8-2545047

خلاصه

در فرآیند خشك كردن سیر باید كیفیت محصول نهایی از جنبه رنگ، عطر، طعم و مواد تشكیل دهنده تا حد امكان حفظ شود به این منظور اثر متغیرهای دما، ضخامت ورقه‌های سیر و غلظت های متابی‌سولفیت سدیم بر روی مدت زمان خشك كردن و ویژگی‌های كیفی سیر خشك بویژه رنگ و عطر و طعم آنها بررسی گردید. نتایج نشان داد كه افزایش دمای خشك كن بویژه دماهای بالاتر از 60 درجه سانتیگراد و كاهش ضخامت ورقه‌های سیر بویژه كمتر از 2 میلی‌متر موجب كاهش پیرووات و افزایش رنگ گردید و استفاده از متابی‌سولفیت سدیم موجب بهبود رنگ محصول خشك شد. ضخامت 3 میلی‌متر ورقه‌های سیر در هر یك از شرایط دمایی دارای مناسب‌ترین كیفیت ولی طولانی‌ترین مدت زمان خشك كردن بود بنابراین از این ضخامت می‌توان در شرایط دمایی بالاتر از 60 درجه سانتیگراد به منظور جبران اثرات منفی ناشی از دماهای بالا استفاده نمود، از بین دیگر تیمارها با توجه به كیفیت آنها ضخامت 2 میلی‌متر ورقه‌های سیر خشك شده در شرایط دمایی 50 و 60 درجه سانتیگراد به عنوان شرایط مناسب تشخیص داده شد.
واژه های کلیدی : کیفیت سیر ، خشک کردن .

 

مقدمه

یکی از محصولاتی که از نظر تجارتی اهمیت زیادی دارد سیر خشك به صورت ورقه یا پودر است که به عنوان افزودنی در مواد غذایی استفاده شده یا به مصارف دارویی می‌رسد. از آن جا كه سیر دارای تركیب‌های عطر و طعم دهنده ای است که به گرما حساس می‌باشد خشك كردن آن نیاز به فرآیند گرمایی ملایم، در مدت زمان كوتاه دارد تا كیفیت محصول نهایی تا حد امكان حفظ گردد. موریرا و همكاران )4( ویژگیهای حسی سیر خشك شده در شرایط گوناگون دمایی را ارزیابی كردند. اختلاف معنی‌داری بین طعم و بوی نمونه‌های خشك شده در دماهای پایین (50 تا 70 درجه سانتیگراد ) یا بالا (80 و 90 درجه سانتیگراد) وجود نداشت ولی اختلاف بین دو گروه آشكار بود. آنها درگزارش دیگری (5‌)، قهوه‌ای شدن رنگ محصول را با افزایش دما و طعم پختگی سیر را با افزایش مدت زمان خشك كردن مشاهده نمودند. پزوتی و كراپیست (6) گزارش دادند كه در دماهای بالاتر، اسید پیروویك آنزیمی سریعتر از اسید پیروویك كل كاهش یافت كه این كاهش به علت غیر فعال شدن پاره‌ای آنزیم آلی‌ایناز در طول فرآیند خشك كردن و تخریب آنزیمی و غیرآنزیمی پیش‌طعم‌های سیر بود. شرما و همكاران (7) افزایش سرعت خشك كردن و كاهش مدت زمان آن را با افزایش دما مشاهده نمودند.
 

مواد و روشها

مقدار 4 -5/3 كیلوگرم پیاز سیر پس از جدا شدن سیرچه‌ها، پوست‌گیری و شستشو به ضخامتهای 5/1، 2 و 3 میلی‌متر ورقه گردید و در محلول متابی سولفیت سدیم (Sodium metabisulphite) با غلظتهای صفر و 5/0 درصد به مدت 20 دقیقه فرو برده ‌شد. پس از اندازه‌گیری مقدار رطوبت اولیه آنها، ورقه‌های سیر در سه سطح دمایی 50، 60 و 70 درجه سانتی‌گراد بسته به شرایط خشك كردن سیر تا رسیدن رطوبت نهایی محصول به 6 تا 4/10 درصد براساس مرطوب خشك ‌شد و اثر متغیرهای یاد شده در بالا بر روی مدت زمان و سرعت خشك كردن اندازه‌گیری‌ ‌گردید. ورقه‌های سیر خشك به پودر تبدیل شد و ویژگی‌های محصول خشك شده در شرایط گوناگون از نظر رنگ، پیرووات (به عنوان شاخص تركیب‌های عطر و طعم دهنده) و رطوبت با یكدیگر مقایسه گردید.
 

نتایج و بحث

با افزایش دما، سرعت خشك كردن افزایش و مدت زمان فرآیند كوتاه‌تر ‌شد. این كاهش به علت افزایش در فشار بخار آب ماده غذایی و همچنین كاهش در رطوبت نسبی هوای خشك است كه خروج رطوبت از درون محصول به سطح آن را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر در دمای ثابت فرآیند هر چه ضخامت ورقه‌های سیر كمتر شد رطوبت آنها سریع‌تر كاهش ‌یافت زیرا در ورقه‌های نازكتر مسافتی كه رطوبت باید از درون محصول خارج شود كمتر شده، برای وزن مشخصی از نمونه، سطحی از ورقه‌های نازكتر سیر كه در برابر فرآیند گرمایی قرار می‌گیرند بیشتر است، نتایج مشابهی به وسیله آلكاساباس (1) و مادامبا و همكاران (3) به دست آمد. از سوی دیگر روند خروج رطوبت از ورقه‌های سیر مانند بسیاری از مواد غذایی به صورت یك تابع نمایی است. اثر متغیرهای خشك كردن بر روی ویژگی‌های كیفی نشان داد كه افزایش دما موجب كاهش مقدار پیرووات ‌شده است، علت این مسئله افزایش شدت غیر فعال شدن آنزیم آلی ایناز و كاهش فعالیت تخریب آنزیمی و غیر آنزیمی پیش طعم‌های سیر می‌باشد كه موجب كاهش مقدار تركیب‌هایی مانند پیرووات ‌شده است. نتایج مشابهی نیز به وسیله پزوتی و كراپیست )6) گزارش شد. افزایش دما سبب تشدید قهوه‌ای شدن رنگ ورقه‌های سیر خشك شد ولی با افزایش ضخامت اثرات منفی دما بر روی رنگ مهار گردید. موریرا و همكاران (4) نیز افزایش قهوه‌ای شدن رنگ سیر خشك را با افزایش دمای فرآیند خشك كردن مشاهده نمودند. در دمای ثابت با افزایش ضخامت ورقه‌های سیر افت پیرووات كاهش یافت كه علت آن حفظ بیشتر فعالیت آنزیم آلی‌ایناز در ورقه‌های ضخیم‌تر سیر است، بنابراین جهت خشك كردن ورقه‌های سیر با ضخامت کمتر از 2 میلی متر بهتر است از دماهای پایین‌تر استفاده نمود. در رابطه با رنگ نیز در ورقه‌های نازك‌تر مقدار قهوه‌ای شدن رنگ بیشتر مشاهده شد زیرا با كاهش ضخامت ورقه‌ها سطحی از آنها كه در برابر فرآیند خشك كردن قرار گرفت افزایش ‌یافت ولی استفاده از محلول 5/0 درصد متابی سولفیت سدیم موجب مهار قهوه ای شدن رنگ شد. بنابراین برای تعیین تیمار مناسب‌ باید فرآیند خشك كردن را به نحوی انجام داد كه به مناسبترین كیفیت محصول در كوتاهترین زمان ممكن رسید. به طوری كه كمترین افت در پیرووات و رنگ مشاهده گردد ضمن این‌ كه رطوبت نهایی محصول خشك با توجه به استانداردهای موجود بیشتر از 8 درصد نباشد (2). اثرات متقابل متغیرهای خشك كردن نشان داد كه ضخامت 2 میلی‌متر ورقه‌های سیر خشك شده در شرایط دمایی 50 و 60 درجه سانتیگراد با توجه به ویژگی‌های كیفی آنها از نظر رنگ و پیرووات و نیز مدت زمان خشك كردن مناسب‌ترین شرایط جهت خشك كردن می‌باشد.
 

منابع

Alcasabas, M.D.D. )1990(. Studies on the quality of garlic powder. MappSc thesis. Department of Food Science and Technology, University of New South Wales, Sydney, Australia, 2052.
British Standard. 1996. Herbs and spices ready for food use, specification for dehydration garlic. Part 2. BS 7087.
Madamba, P.S., R.H. Driscoll and K.A. Buckle. (1994). Shrinkage, Density and porosity of garlic during drying. J. Food Eng. 23: 309-319
Moreira, H.T., M.I. Villegas and R.L. Cabrera. (1986). Effect of drying temperature on the quality of dehydrated garlic, Evaluation of odour and pungency. Technologia Quimica. 7(4): 35-42.
Moreira, H.T., M.I. Villegas, and R.L. Cabrera. (1987).Browning and cooked flavour of garlic during dehydration. Technologia Quimica. 8(1): 31-36.
Pezzutti, A. and G.H. Crapiste. (1997). Sorptional equilibrium and drying characteristics of garlic. J. Food Eng. 31(1): 113-23.
Sharma, G.P., S. Prasad and A.K. Datta. (2003). Drying kinetics of garlic convective drying conditions. J. Food Sci. Technol. 40(1): 45-51.


Effect of different conditions of drying on the quality of dried garlic
Fariba bayat
Hamedan Agricultural and Natural Resources Research Center , Email: f_bayat52@yahoo.com

Abstract:
Garlic slices (1.5, 2 and 3 mm) were soaked in 0 and 0.5% sodium metabisulphit solution for 20 minutes prior to drying at 50, 60 and 70 degree C. The effect of these parameters on drying rate, pyruvate and color were investigated. Drying rate increased with increasing drying temperature and reducing thickness, but was not affected by sulphite treatment. Pyruvate loss and the browning of color increased with the increasing of drying temperature and decreasing thickness. Sulphiting inhibited browning and drying of garlic at 50 and 60 degree C with 2 mm slices were the suitable conditions and 3 mm slices were suitable only for temperatures higher than 60 degree C.
Key words: Garlic, Drying, Sulphiting, Quality

تعیین شرایط مناسب خشك كردن پس از برداشت توده سیر سفید همدان Allium sativum) (
فریبا بیات1 و علی احسان نصرتی2
1و2 اعضای هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان. تلفن: 8-2545047، صندوق پستی 887
 

خلاصه

یكی از عوامل مهم برای افزایش بازار پسندی و عمر ماندگاری سیر در انبار خشك كردن پس از برداشت می‌باشد. این تحقیق نیز به منظور تعیین شرایط مناسب خشك كردن پس از برداشت توده سیر سفید همدان با توجه به زمان برداشت آن انجام گردید. نتایج نشان داد كه مراحل گوناگون برداشت (مرحله زرد شدن نوك برگ‌ها، مرحله زرد شدن كامل برگ‌ها و مرحله قهوه‌ای و خشك شدن برگ‌ها) سیر اثر معنی‌داری بر روی عملكرد و ویژگی‌های كیفی آنها (پیرووات، رنگ، سفتی بافت، رطوبت سیرچه‌ها و پوسته آنها) ندارد بنابراین امكان برداشت پیازهای سیر از مرحله زرد شدن نوك برگ‌ها وجود دارد. اثر شرایط گوناگون خشك كردن (طبیعی و مصنوعی) پیازهای سیر بر روی كیفیت آنها نشان داد كه دمای 35 درجه سانتیگراد و شرایط طبیعی جهت خشك كردن پیازهای سیر برداشت شده در مرحله اول و دماهای 35 و 45 درجه سانتیگراد جهت خشك كردن پیازهای سیر برداشت شده در مرحله‌های دوم و سوم مناسب‌تر است.
واژه های کلیدی : سیر، خشک کردن، زمان برداشت .

 

مقدمه

سیر پس از رسیدن فیزیولوژیك یعنی تشكیل سیرچه‌ دارای مقداری رطوبت است كه برای نگهداری و فرآوری مناسب نمی‌باشد و خشك كردن آن برای كاهش رطوبت قسمت‌های گوناگون پیاز سیر الزامی است این عمل به وسیلة كشاورزان با قرار دادن محصول در مزرعه و برداشت دیرتر آن صورت می‌گیرد كه موجب آسیبهای فیزیكی یعنی جدا شدن لایه‌های سطحی پوست و تغییر رنگ آنها و نیز جدا شدن سیرچه پیاز‌ها می‌گردد كه در صورت نگهداری در انبار افت كمی و كیفی بیشتری را خواهد داشت ضمن این كه امكان عرضة به موقع محصول به بازار فراهم نخواهد شد و به علت تأخیر در برداشت، خسارت ناشی از آفات از جمله آفت كرم سیر به محصول افزایش می یابد به طوری كه مالمیر (1) گزارش داد چنانچه برداشت سیر در استان همدان در تاریخ 30- 20 تیرماه انجام شود آلودگی پیازهای سیر به آفت كرم سیر به 2-1 درصد كاهش خواهد یافت ولی تأخیر در برداشت موجب افزایش خسارت در مدت نگهداری در انبار می‌شود. پارك و همكاران (4) برای خشك كردن پس از برداشت سیر آن را در دمای 40 درجه سانتیگراد به مدت 12 روز (8 ساعت در روز) قرار دادند ولی مدت زمان خشك‌كردن طبیعی محصول بسیار طولانی‌تر بوده و 36 روز به طول انجامید. آویلا (2) گزارش داد جهت نگهداری طولانی مدت سیر در انبار تعیین زمان و روش برداشت افزون بر ژنوتیپ‌، مقدار و زمان كوددهی و آبیاری ضروری است. كاتاهیرا و بكی (3) ویژگیهای خشك كردن سیرچه‌های سیر را در یك سیستم بسته با سیركولاسیون هوا در شرایط گوناگون از نظر دما و رطوبت نسبی بررسی نمودند. سرعت كاهش وزن در دمای 40 درجه سانتیگراد بیشترین و در شرایط خشك كردن طبیعی در سایه كمترین حالت گزارش گردید. هدف اصلی از اجرای این تحقیق نیز تعیین شرایط مناسب خشك كردن پیازهای سیر پس از برداشت در مرحله‌های گوناگون می‌باشد.
 

مواد و روشها

تودة سیر سفید همدان در قالب طرح بلوك‌های كامل تصادفی كشت و در 4 تكرار مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. پس از آخرین آبیاری بوته‌ها در سه مرحله برداشت شدند. مرحله اول: مرحله‌ای كه نوك جوانترین برگهای سیر (حداقل 70% بوته‌های سطح مزرعه) شروع به زرد شدن نمود، مرحله دوم: زمانی كه كل برگها در دست كم 70% بوته‌ها كاملاً زرد رنگ شدند و مرحله سوم: مرحله‌ای كه برگها كاملاً خشك و قهوه‌ای رنگ شدند ( مرحله برداشت رایج در منطقه) پس از آن عملكرد پیازهای سیر بر حسب كیلوگرم بر هكتار اندازه‌گیری گردید. برگهای سیر تا فاصله 10 سانتی متری بالای گردن پیاز سیر بریده شد و عوامل كیفی (رطوبت، پیرووات، رنگ و سفتی بافت) بر روی آنها اندازه‌گیری گردید سپس داده‌های كیفی پس از برداشت سیر با یكدیگر مقایسه شد. توده سیر سفید پس از برداشت در هر یك از مراحل یاد شده و اندازه‌گیری رطوبت گردن پیاز سیر، سیرچه و پوسته آن در شرایط دمایی زیر قرار گرفتند. الف) خشك كردن مصنوعی: پیاز‌هایی با اندازة یكسان از تودة سیر سفید در شرایط دمایی 2 35، 2 45 و 2 55 درجه سانتیگراد قرار گرفتند. ب) خشك كردن طبیعی كه در سایه و بر روی طبقهای سیمی انجام شد. بوته‌های سیر برداشت شده در هر مرحله پس از خشك شدن در شرایط گوناگون، عوامل كیفی یاد شده در بالا بر روی آنها اندازه‌گیری گردید.
 

نتایج و بحث

اثر مرحله‌های گوناگون برداشت سیر بر روی عملكرد و مقدار رطوبت سیرچه‌ها و پوسته آنها، مقدار پیرووات، رنگ و سفتی بافت سیرچه‌ها معنی‌دار نمی‌باشد بنابراین امكان برداشت پیازهای سیر از مرحله اول وجود دارد. شكل 1 مقدار رطوبت قسمت‌های گوناگون پیاز سیر را نشان می‌دهد. عملیات خشك كردن پیازهای سیر باید تا حدی انجام شود كه رطوبت سیرچه‌ها به 1  64 درصد، پوسته آنها به 2 20 درصد و گردن پیازهای سیر به4  15 درصد برسد. اثر شرایط گوناگون خشك كردن پیازهای سیر نشان داد كه سرعت خشك كردن مصنوعی بیش از خشك كردن طبیعی است به طوری كه با افزایش دما، سرعت خشك كردن افزایش و مدت زمان آن كاهش می‌یابد. نتایج مشابهی نیز به وسیله پارك و همكاران (4) گزارش گردید. دماهای بالاتر از 35 درجه سانتیگراد برای خشك كردن پیازهای سیر برداشت شده در مرحله اول موجب تغییر ثانویه در بافت و رنگ سیرچه‌ها و نرم و نباتی شدن آنها گردید ضمن این كه مقدار افت پیرووات و رنگ در آنها به صورت معنی‌داری افزایش نشان داد بنابراین جهت خشك كردن آنها باید از دماهای كمتر از 35 درجه سانتیگراد یا شرایط طبیعی (سایه) استفاده نمود. برای پیازهای سیر برداشت شده در مرحله‌های دوم و سوم نیز دماهای بالاتر از 45 درجه سانتیگراد سبب تغییرات یاد شده در بالا شد بنابراین باید از دماهای 35 و 45 درجه سانتیگراد می توان برای خشك كردن آنها استفاده نمود.



مقدار رطوبت پیاز سیر پس از برداشت در مرحله‌های گوناگون
 

منابع

مالمیر، علی. 1378. بررسی و تعیین روشهای تلفیقی در كاهش خسارت لارو پروانه D.ulula.. گزارش نهایی. مركز تحقیقات كشاورزی همدان.
Avila, G.T. 1998. Variables for estimating the best time for drying garlic (Allium sativum, L.) bulbs. Advances en Horticultura. 3(1). 12-18.
Katahira, M. and Bekki, E. 1999. Dehumidified drying of garlic bulb in a closed air recirculation system. Journal of the Japanese Society of Agricultural Machinery. 61(2). 171-180.
Park, M.H., Koh, H.Y. Shin, D.H. and suh, K.B. 1981. Study of the longterm storage of garlic bulbs. I. The effect of post-harvest drying method and storage condition on the quality. Journal of the korean Agricultural Chemical Society. 24(4). 218-223.


Determination of the post harvest drying condition
of the white garlic population
Fariba Bayat and Ali Ehsan Nosrati
Hamedan Agricultural and Natural Resources Research Center, Email: f_bayat52@yahoo.com

Abstract:
The effect of the different postharvest drying conditions of white garlic population on the quality and quantity properties were investigated. After the last irrigation, garlic were harvested at three stages i.e. the yellowing of the tip of leaves, the yellowing of all leaves and the browning and drying of leaves. Results showed that different stages of harvesting has not got significant effect on yield and other quality agents, therefore garlic harvesting from the first stage is possible. The effect of different drying condition (Natural and Artificial) on the garlic quality showed that the 35 degree C and natural drying for the first stage of harvesting and the tempratures of 35 and 45 degree C for the second and third stages are more suitable.
Key words: Garlic, Harvesting time, Postharvest, Drying

--*بررسی میزان متوسط شیره دهی هر بوته آنقوزه
محمد طاهر بوستانی وحجت ا- حسینی نژاد كارشناسان اداره كل منابع طبیعی استان كرمان
كرمان ـ بلوار جمهوری اسلامی ـ نرسیده به چهار راه فرهنگیان ـ اداره كل منابع طبیعی استان كرمان
 

مقدمه :

تنوع شرایط جغرافیایی و آب و هوایی در سرزمین پهناور ایران ، گوناگونی عظیمی را در شرایط اقلیمی و به تبع آن جوامع گیاهی این كشور پدید آورده است . اگر چه بنا به دلایل چون چرای مفرط دام ، بهره برداری های بی رویه و قهر طبیعت كه خود ناشی از علل یاد شده است ، از انبوهی جوامع و گستردگی عرصه های تحت پوشش گیاهی كاسته شده ولی با این وجود راه نجات جوامع گیاهی بازمانده از خطر انهدام و امید به احیاء رویشگاه های زوال یافته هنوز باقی است . لیكن دستیابی به این دو هدف بزرگ تنها با تلاش و موقعیت سنجی برنامه ریزان و متخصصین منابع طبیعی تجدید شونده در جهت ارائه طرحها و برنامه های مدون مبنی بر اصول علمی از یك سو و جلب مشاركت مردم در به اجرا در آوردن این گونه طرحها از سوی دیگر امكان پذیر خواهد بود .
شناخت ارزشهای نهفته در منابع جنگلی و مرتعی از جمله عواملی است كه انگیزه حفاظت و احیاء منابع تجدید شونده را قوت می بخشد وجود گونه های متنوع گیاهی با ارشهای صنعتی ، دارویی و خوراكی كه بعضی از آنها نقش پر اهمیتی را در صادرات غیر نفتی دارا می باشند ، جاذبه های فراوانی را در گستره جنگلها و مراتع كشور پدید می آورد . برخی از این گونه ها از دیر باز مورد شناسایی اطباء و دانشمندان اعصار گذشته قرار گرفته ، سابقه بهره برداری دیرینه ای در میان مردم هر سامان داشته و پاره ای از آنها به دلیل ناشناخته ماندن از نظر ارزشهای موصوف در خور اهمیت دانسته نشده و یا به واسطه صفات كم اهمیت تری مورد بهره برداری قرار گرفته است .
استان كرمان نیز با وسعت 2/18 میلیون هكتار به عنوان دومین استان پهناور كشور محسوب میشود و تنوع آب و هوایی متنوع در این استان باعث بروز شرایط اقلیمی و به تبع آن جوامع گیاهی متنوعی شده است . آنقوزه یكی از گیاهان بسیار مهمی است كه همه ساله مقادیر قابل توجهی شیره از آن استحصال و به كشورهای خارجی صادر میشود ، ولی در تهیه طرحهای بهره برداری و برآورد تولید تاكنون بر روی محاسبه میانگین تولید هر بوته عملاً هیچگونه فعالیتی انجام نشده است .
 

هدف تحقیق :

در سالهای اخیر با بهره برداری های غیر اصولی گیاه آنقوزه در حال انقراض و نابودی است به منظور حفظ و حراست از رویشگاه های این گیاه تهیه طرحهای بهره برداری مدون كه در آن به تمامی جنبه های حفظ و احیاء توجه شده باشدالزامی است و در ایتراستا دانستن میانگین متوسط هر بوته نیز ضروری بنظر میرسد.بمنظور رسیدن به نقضها ی جنبه های حفظ واحیاء توجه شده باشد الزامی است و در این راستا دانستن میانگین متوسط هر بوته نیز ضروری بنظر میرسد. بمنظور رسیدن به نقصهای مشترك با انجام تحقیقات موارد ذیل تحقق مییابد :
1 ـ بررسی میانگین تولید هر بوته آنقوزه 2 ـ محاسبه تولید هر منطقه بر اساس شیره دهی هر بوته 3 ـ برنامه ریزی جهت برآورد تولید 4 ـ محاسبه دقیق ارزش ریالی تولید آنقوزه در هر منطقه 5 ـ آموزش بهره برداران به بهترین روش تیغ زنی
 

شناسایی گیاه آنقوزه :

آنقوزه گیاهی است كه از خانواده چتریان Umbellifereae با نام علمی FerUla Assa Foetisa كه به فرانسوی به آن Asa Foetida و به انگلیسی به آن Stingingassa گفته میشود كه بر اثر تیغ زدن شیرابه از آن استحصال میشود كه به نام خود گیاه یعنی آنقوزه معروف است . در استان كرمان دو نوع آنقوزه به نامهای آنقوزه شیرین كه در حوالی سیریز ( مرز كرمان و یزد ) ، كوهبنان زرند و نوق رفسنجان و آنقوزه تلخ در حوالی كرمان ( كوهپایه و شرق چترود ) پابدانا ، بیدخون زرند ، جنوب سیرجان ، شمال و غرب شهر بابك پراكنش دارد، گستردگی دارد . پراكنش آنغوزه تلخ در استان كرمان به مراتب بیشتر از آنقوزه تلخ میباشد . آنقوزه گیاهی است چند ساله كه قطر ریشه گیاه بر حسب سن متفاوت و ار 7 تا 10 سانتیمتر نیز میرسد و تا عمق 30 الی 40 سانتیمتری خاك فرو میرود . ریشه ها بصورت افقی و به موازات سطح خاك قرار دارند به دلیل گستردگی ریشه گیاه در حفاظت خاك نقش مهمی را ایفاء مینماید . ریشه از دو لایه ذخیم و نازك تشكیل شده است و پوسته بیرونی به رنگ قهوه ای متمایل به تیره میباشد كه پس از خشك شدن به صورت یك لایه نازك به راحتی جدا میشود . پوست دورنی ضخیم و به رنگ سفید می باشد بافت ریشه بصورت چوب پنبه ای دارد و در اثر برخورد با اجسام سخت و به راحتی تغییر شكل میدهد . منطقه یقه گیاه پوشیده از الیافی است كه باقیمانده خشك شده برگهای سنوات قبل میباشد . با توجه به میزان بارندگی و سایر شرایط محیطی هر چند سال یكبار به بذردهی میرسد . و بعد از بذردهی بوته های آنقوزه برای همیشه خشك میشوند ، چون در گیاه بالغ تمامی شیره پرورده برای ساختن بذر به مصرف میرسد . گل آذین به صورت چتر
مركب میباشد و گلها هرمافرودیت و به رنگ زرد میباشد ، البته گلهای نر و ماده نیز در گیاه وجود دارد ، ارتفاع ساقه گل دهنده به دومتر نیز میرسد بذرها به شكل راكت می باشد و بسیار سبك هستند . رنگ پوست ساقه گل دهنده زرد و متمایل به سبز میباشد . برگها به صورت روزن و در روی زمین گسترده میباشند برگها سبز تیره دارای بریدگیهای عمیق هستند . برگهای جوان بسیار شكننده بوده و به راحتی زخم میشوند و شیره از داخل زخم تراوش می كند . شیره آنقوزه به دو نوع اشكی و توده ای میباشد . نوع اشكی از ساقه گیاه و به مقدار كم در حالت طبیعی خارج و به درشتی یك نخود تا یك گردو می باشد و بسیار مرغوب است . نوع توده ای بر اثر تیغ زدن فوقانی ریشه بدست می آید و دارای طعم گس و گزنده است و نامرغوب تر از نوع اول است . شیره آنقوزه حاوی 62% رزین 5/12% صمغ ، 3 تا 7 در صد اسانس ، 28/1 درصد اسد فرولیك و به مقدار بسیار جزئی وانیلین میباشد . آنغوزه دارای خواص درمانی بسیاری است و حتی در دامپزشكی نیز مورد استفاده قرار میگیرد . طبق رأی حكما طب سنتی از نظر طبیعت خیلی خیلی گرم و نسبتاً خشك است و در درمان بیماریهایی چون فلج ، رعشه ، سستی اعضاء بسیار مفید است . همچنین از شاخ و برگ خشك شده آنقوزه در زمستان برای تغذیه دام استفاده می شود
عملیات پژوهشی طرح :
در سالهای اخیر به دلیل افزایش جمعیت ، بهره برداری رو به افزایش است و بهره برداران همواره سعی می كنند كه بیشترین تولید را به دست آورند . به دنبال این روند در سالهای اخیر بهره برداری از گیاه فوق منوط به تهیه طرحهای بهره برداری مدون گردیده است . در تهیه طرحهای بهره برداری معمولاً طراحان به آمار و ارقام متفاوتی استناد می كنند كه عموماً پایه و اساس درستی ندارند ، لذا به منظور وحوت رویه در طراحی طرحهای بهره برداری بایستی به میزان تولید متوسطی جهت هر بوته دست یافت كه هدف از تحقیقات حاضر دستیابی به میزان تولید متوسطی جهت هر بوته دست یافت كه هدف از تحقیقات حاضر دستیابی به این مهم میباشد . بدین منظور در دو منطقه از استان كه از نظر شرایط اكولوژیكی ، توپوگرافی ، پوشش گیاهی و - شبیه هم هستند . ( تیكدر كرمان و بیدخون زرند ) 6 قطعه ( در هر منطقه سه قطعه ) به صورت پلاتهای صد متر مربعی ( 10 10 ) به طور تصادفی در نظر گرفته شد و ضمن محصور نمودن این قطعات نسبت به شمارش بوته های قابل بهره برداری اقدام و سپس با تیغ زدن هر بوته در طی دوره بهره برداری كه یكصد روز میكشد نسبت به توزین شیره به دست آمده از هر گیاه پرداخته و ضمن مقایسه تولید هر پلات با پلات دیگر میزان متوسط تولید هر بوته در كل پلاتها اقدام گردید . در جدول زیر نتایج حاصل از آماربرداری در پلاتهای شش گانه ذكر گردیده است .

 

نتیجه گیری :

چنانچه از جدول فوق هویداست در این تحقیقات جمعاً در شش پلات 87 بوته قابل بهره برداری بوده اند كه جمعاً میزان 3615 گرم آنغوزه استحصال شده است . با تجزیه و تحلیل نتایج بدست آمده با استفاده از روشهای آماری نهایتاً این نتیجه حاصل شد كه میزان متوسط شیره دهی هر بوته آنقوزه برابر 7/39 گرم می باشد كه میتواند در طراحی طرحهای بهره برداری توسط كارشناسان و افرادی كه طرحهای بهره برداری آنقوزه تهیه میكنند مد نظر قرار گیرد .
 

منابع :

1 ـ عماد،مهدی . 1378 .مجموعه كتب شناسایی گیاهان دارویی ، صنعتی مرتعی و جنگلی و موارد مصرف آنها . انتشارات توسعه روستایی
2 ـ قهرمان،احمد. زمستان1378.فلورگیاهی ایران.انتشارات دانشگاه تهران
3 ـ زرگری،علی.آذرماه1368.گیاهان دارویی.انتشارات دانشگاه تهران
4 ـ میرحیدری،حسین.1372.معارف گیاهی.دفتر نشر فرهنگ اسلامی
Abstract
Study Of The Average Amount Of Self Succulent In Every Stinging assa
Mohammad Taher Bostani _ Hojat Allah Hoseiny Nejad
Kerman _ Bolvar Jomhori _ Natural Ressorces Total Office
Kerman is the Second Vast State in Iran and in About 18/2 Milion Hectar that Have Varios Climate and Phyto Scocieties . Stingingassa IS One of the Important Medicine Plants That Noticible Amount Of That Exploit Every Year And Consume In Side And Outside Of The Country .
And Because Of That a Huge Foreign Enchange Arive In Country . Scientific Name Of This Plant Is Ferula Assa Foetida From Umbellifereae Family .
To Calculate The Average Amount Of Self succulent For Every Plant , Six 100 m2 Plate Have Selected In Tow Diferent Area But Similar Conditions And Topographies . After Exploitation The Production Of Every Plant Has Weighed And with Using Of Statistics Methods , The Average Of Self Succulent Of Every Plant Has Entimated In About 39.7 gr . so Experts can Use These Results IN Providhng The Exploitation Project After This

بررسی اثر تاریخ كاشت و تراكم بوته بر اجزاء عملكرد و خصوصیات مورفولوژیك گیاه داروئی زنیان
زینت برومند رضازاده1، پرویز رضوانی مقدم2، محمد حسن راشد محصل3
1- دانشجوی كارشناسی ارشد زراعت 2و3- دانشیار و استاد دانشكده كشاورزی
مشهد - میدان آزادی - دانشكده فردوسی - دانشكده كشاورزی - ص‏پ 1163- 91775

خلاصه

به منظور ارزیابی اثر تاریخ كاشت و تراكم گیاهی بر خصوصیات مورفولوژیكی زنیان، تحقیقی در سال زراعی 83-82 با استفاده از آزمایش فاكتوریل بر پایه طرح بلوك‌های كامل تصادفی شامل 16 تیمار و 3 تكرار اجراء شد. تراكم گیاهی دارای 4 سطح 10، 30، 50 و 70 بوته در متر مربع بود. كشت در چهار تاریخ 16 اسفند، 8 فروردین، 29 فرودین و 20 اردیبهشت بصورت مستقیم صورت گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد كه تاریخ كاشت و تراكم بر خصوصیات مورفولوژیكی زنیان اثر معنی‌دار دارد به‌ نحوی كه تأخیر در كاشت سبب كاهش عملكرد دانه شده و تاریخ كاشت آخر (20 اردیبهشت) با عدم سبز شدن كامل همراه بود. تراكم زیاد باعث افزایش ارتفاع گیاه، كاهش انشعابات اولیه وثانویه، تعداد چترك در هر چتر، تعداد چتر در بوته و وزن دانه در بوته گردید.
واژه های کلیدی : زنیان ، مورفولوژیکی ، تاریخ کاشت ، تراکم بوته .
 

مقدمه

زنیان (Trachyspermum ammi) گیاهی است متعلق به تیره چتریان، علفی، یكساله، بی‌كرك به ارتفاع 30 تا 90 سانتی‌متر كه به حالت خودرو در نواحی شرق هند، ایران و مصر روئیده و همچنین در مناطق دیگر نیز پرورش می‌یابد(3). بذر زنیان خواص داروئی فراوانی دارد و از آن به عنوان مقوی معده، اشتهاآور، كرم‌كش، بادشكن، ملین، ضد تهوع و از بین برنده بوی دهان استفاده می‌كنند(2).
كریشنامورتی و همكاران اثرسه مقداربذر (4،8 و12كیلوگرم درهكتار)و 5 فاصله ردیف (30،45،60،75 ،90 سانتی‌متر) را بر خصوصیات مورفولوژیك و عملكرد زنیان مورد بررسی قرار دادند. آنها دریافتند تعداد انشعابات اولیه وثانویه، كل تولید ماده خشك، تعداد چتر درگیاه، تعداد بذر در هر چتر و وزن دانه در گیاه در مقدار بذر 4 كیلوگرم و فاصله ردیف 90 سانتی‌متر بیشتر بود. همچنین عملكرد بیشتر بذر در هكتار در مقدار بذر 8 كیلوگرم و فاصله ردیف 60 سانتیمتر بدست آمد(5).
هدف از تعیین تاریخژ كاشت، یافتن زمان كاشت رقم یا گروهی از ارقام مشابه یك گیاه است بطوریكه مجموعه عوامل محیطی حادث درآن زمان برای سبز شدن، استقرار و بقاء گیاه مناسب باشد وضمن اینكه گیاه حتی‌الامكان در هر مرحله از رشد با شرایط مطلوب خود روبرو می‌گردد، با شرایط نامساعد محیطی برخورد نكند. بهترین تاریخ كشت منجر به حصول عملكرد بالاتری در مقایسه با سایر تاریخهای كاشت می‌گردد(2).
 

مواد و روشها

این تحقیق در سال زراعی 83-82 با استفاده از آزمایش فاكتوریل بر پایه طرح بلوك‌های كامل تصادفی شامل 16 تیمار و 3 تكرار در زمینی به مساحت 1800 متر‌مربع در مزرعه تحقیقاتی دانشكده كشاورزی دانشگاه فردوسی به اجرا در آمد. تیمارهای این آزمایش شامل تركیبی از سطوح مختلف 2 فاكتور تاریخ كاشت و تراكم بود. كشت در چهار تاریخ 16 اسفند(D1)، 8 فروردین (D2)، 29 فروردین(D3) و 20 اردیبهشت (D4) بصورت مستقیم انجام شد. سطوح مختلف فاكتور تراكم نیز بصورت 10، 30،50 و 70 بوته در متر مربع در نظر گرفته شد و تراكم‌های مطلوب از طریق تغییر فاصله گیاه روی ردیف اعمال گردید. تنك كردن زمانیكه ارتفاع گیاه به cm15-10 رسید و در روز قبل از آبیاری انجام شد. پس از برداشت خصوصیات مورفولوژیكی شامل ارتفاع گیاه، ارتفاع ساقه اصلی، تعداد انشعابات اولیه و ثانویه، تعداد چتر در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد بذر در هر چترك، وزن دانه در بوته و وزن خشك هر بوته اندازه گیری شد. نتایج حاصله با استفاده از نرم افزار MSTAT-C آنالیز و مقایسه میانگین‌ها با استفاده از آزمون دانكن انجام گردید.
 

نتایج و بحث

نتایج اولیه حاكی از آن است كه اثر تاریخ كاشت برعمده فاكتورهای مورد آزمایش معنی‌دار بود(05/0p<. بدین ترتیب كه تأخیر در كاشت سبب كاهش عملكرد گردید و تاریخ كشت آخر با عدم سبز شدن همراه بود. بهترین نتایج حاصله از 2 تاریخ كاشت اول بدست آمد. تعداد انشعابات اولیه و ثانویه، تعداد چتر در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد بذر در هر چترك، وزن خشك هر بوته و وزن بذر در گیاه در 2 تاریخ كشت اول بیش از تاریخ كشت سوم بود كه احتمالاً به دلیل دوره رشد طولانی‌تر و استفاده بهتر از شرایط محیطی و همچنین رقابت بهتر با علف‌های هرز می‌باشد.
تفاوت بین تاریخ كاشت اول و دوم از لحاظ تأثیر بر عملكردگیاه معنی‌دار نبود ولی بین تاریخ كاشت اول و دوم با تاریخ كشت سوم تفاوت معنی‌داری مشاهده شد و عمكرد محصول درتاریخ كشت سوم نسبت به تاریخ كشت اول و دوم به ترتیب 51/27 و 85/33 درصد كاهش نشان داد )شكل 1).
اثر تراكم نیز بر پارامترهای مورد مطالعه معنی‌دار بود؛ بدین صورت كه با افزایش تراكم، ارتفاع گیاه افزایش یافت. این امر می‌تواند با رقابت بیشتر گیاهان بر سر فضا و نور مرتبط باشد كه با نتایج حاصل از آزمایشات و كریشنامورتی و همكاران(5) مطابقت دارد. تعداد انشعابات اولیه وثانویه، كل ماده خشك تولیدی، تعداد چتر در گیاه و تعداد بذر در
هر چتر با افزایش تراكم روند كاهشی نشان داد. بیشترین وزن بذر در بوته مربوط به تراكم‌های پایین‌تر در نتیجه تعداد انشعابات اولیه و ثانویه بیشتر و متعاقب آن تعداد بالاتر چتر و چترك بود.

شكل 1: اثر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر عملکرد گیاه
 

منابع

1- امینی، س. 1375، تجزیه و شناسایی مواد موجود در اسانس زنیان Trachyspermum ammi به روش GC-mass و خرده‌نگاری زنیان، پایان‌نامه دكترا ، دانشگاه علوم پزشكی تهران.
2- خواجه‌پور، م. 1378 ، اصول و مبانی زراعت، مركز انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی اصفهان.
3- زرگری، ع. 1367 ، گیاهان دارویی، جلد دوم، انتشارات دانشگاه تهران.
4- Gersbach, P.V. and N.Reddy, 2002, Non-invasive localization of thymol accumulation in Carum copticum (Apiaceae) fruits by chemical shift selective magnetic resonance imaging, Annals of Botany 90: 253-257.
5- Krishnamoorthy, V., M.B. Madalageri, and N. Basavaraj ,2000, Response of ajowan (Trachyspermum ammi L.) to seed rate and spacing. International Journal of Tropical Agriculture 18: 379-383.


Effects of Sowing Date and Plant Density on Morphological Characteristics of Ajowan
Zinat Boroumand Rezazadeh, Parviz Rezvani Moghadam, Mohammad Hassan Rashed Mohassel
Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad
E-mail: z_boroumand@yahoo.com

Abstract
Ajowan (Trachyspermum ammi L.) from family of Apiaceae is an important medicinal plant. Ajowan seeds have numerous applications such as antiseptic, expectorant, spasm relaxation. In order to study effects of sowing date and plant density on morphological characteristics of ajowan a field experiment was conducted at experimental station, faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad during the year 1382- 83. The factorial experiment was laid out in a Complete Randomized Block Design with three replications. Treatments were combination of four levels of sowing date (16 Esfand, 8 Farvadin, 29 Farvardin and 20 Ordibehesht) and four levels of plant density (10, 30, 50 and 70 plant /m2). Results indicated that both factors had significant effects on measured parameters. Delay in planting generally caused yield reduction. No plant was emerged in the last sowing date and the best result was shown in the first and the second planting dates. Effect of plant density on different plant criteria was also significant. The highest plant height was recorded in 70 plant.m-2. Number of primary and secondary branches, total dry matter.plant-1, number of umbels in plant, primary umbels, and number of seeds per plant were decreased as plant density increased. The highest seed yield per plant was obtained in the lower plant densities.
Key words: Ajowan, sowing date, plant density

ازدیاد،پرورش و فرآوری ژینكو بیلوبا
لیلی برزگر طرقبه و سید مجتبی مظهری1
1- به ترتیب دانشجویان كارشناسی ارشد باغبانی و اصلاح نباتات دانشگاه گیلان)
 

خلاصه

ژینكو گیاه دارویی ارزشمندی است كه برای اهداف دارویی متنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ژینكو به منظور استفاده از بذر و به خصوص برگ پرورش می‌یابد. بذرهای ژینكو هزاران سال است كه در طب سنتی چین استفاده می‌شود. فرآورده‌های ژینكو كه امروزه در دسترس می‌باشند از برگ آن بدست می‌آید. در نهالستانهای پرورش برگ، درختان ژینكو به‌صورت متراكم كشت شده و برگها برای تهیه عصاره برداشت می‌شوند تا مورد فرآوری قرار گیرند. عصاره برگ ژینكو یكی از مهمترین گیاهان دارویی رایج در دنیا می‌باشد.
واژه های كلیدی : گیاهان داروئی،پرورش، فراوری

 

مقدمه

درخت ژینكو با نام علمی Ginkgo biloba L. از خانواده Ginkgoaceae، یكی از قدیمی‎ترین گونه‎های درختی روی زمین است. این درخت خزان كننده در بسیاری از قسمتهای معتدل دنیا به ویژه مناطق معتدله مرطوب به‌خوبی رشد می‌كند و به محدوده وسیعی از اقلیم‎ها و شرایط نامساعد مقاومت دارد. ژینكو در خاكهای عمیق با زهكش خوب و لومی شنی و حاصلخیز رشد مناسبی دارد. ژینكو به منظور استفاده از خواص دارویی بذر و به خصوص برگ پرورش می‌یابد (3، 6).
 

اهمیت دارویی بذر و برگ

بذرهای ژینكو برای بیش از 1000 سال است كه در طب سنتی چین، به‌عنوان داروی قابض برای ریه استفاده می‌شود تا آسم و سرفه را درمان كند. همچنین آنرا تصفیه كننده خون، كمك كننده هاضمه، ضد كرم، تب بر وآنتی‌بیوتیك می‎دانند. (3). اولین كاربرد برگها در چین، در سال 1436 برای درمان بیماریهای پوست و زخمهای سر گزارش شد. عصاره برگ ژینكو، فعالیت بیولوژیكی وسیعی دارد. عصاره خالص برگ گیاه از نظر داروشناسی، دارای عمل بازكنندگی عروق شریانی و فعال كننده گردش خون در شرائین است كه خود موجب رساندن خون بیشتر به بافتها می‎شود. عصاره برگ ژینكو جریان خون را به مغز افزایش می‎دهد و در نتیجه حافظه و توانایی فكری بهبود می‎یابد. عصاره‎های استاندارد شده برای انواع بیماریها و نارسایی‎های ذهنی و فیزیكی مرتبط با سن استفاده می‎شود و در درمان آلزایمر، اسكیزوفرنی، پاركینسون، نقص حافظه مرتبط با سن (AAMI)، ناتوانی مغزی، افسردگی و اضطراب بكار می‎رود. عصاره برگ ژینكو همچنین در درمان طنین مزمن گوش یا زنگ گوش، لنگی متناوب، سرگیجه مزمن، نارسایی‎های جنسی، درد معده، بیماری‎های پوستی، ایجاد لخته در رگ و سایر اختلالات قلبی، عروقی و اعصاب مركزی مؤثر است (2، 3، 6).
 

روشهای ازدیاد

روشهای معمول ازدیاد این درخت از طریق بذر، پیوند و قلمه است. ازدیاد از طریق بذر در خاك سبك شنی، در شاسی سرد در پاییز و زمستان صورت می‎گیرد. ازدیاد این درخت بوسیله پیوند و كوپیوند نیز می‌تواند صورت گیرد. روش قلمه زدن برای تولید گیاهانی با جنسیت مشخص استفاده می‎شود. استفاده از هورمون IBA و سیستم مه‌پاشی، ریشه‌زایی را تسهیل می‌كند. از ریزازدیادی نیز برای تكثیر ژینكو استفاده می‌شود (1،4).
 

پرورش ژینكو به منظور تولید بذر

مهمترین منطقه تولید بذر ژینكو در چین است. در این نهالستانها، آبیاری زیاد، كوددهی، سرزنی، حلقه برداری، هرس، بازجوان سازی درختان مسن، گرده افشانی مصنوعی، پیوند شاخه‎های گل‎دهنده نر روی درخت ماده،سبب ازدیاد بذردهی می‌شود (4).
 

پرورش ژینكو به منظور تولید برگ

ژینكو به طوراختصاصی به منظور تولید برگ، برای استخراج مواد مؤثر از سال 1980 كشت می‎شود. نهالستانها برای برداشت برگ ژینكو ابتدا در فرانسه تاسیس شدند و بعد در سومتر، جنوب كارولینا كشت وسیعی انجام گرفت. در سومتر 25000 درخت درهر هكتار وجود دارد كه به فاصله 40 سانتیمتری از هم در ردیفهایی به فاصله یك متر كشت شده‎اند. برای 400 هكتار نهالستان در سومتر، این مقدار به ده میلیون درخت در هكتار می‎رسد. از سال 1990 پرورش دهندگان چینی به سرعت افزایش یافتند. وسعت كل كشت در چین در حدود 5000 هكتار است (5).
 

ساختمان و الگوی نهالستانهای پرورش برگ

در مقایسه با نهالستانهای پرورش بذر تراكم در نهالستانهای پرورش برگ به طور وسیعی افزایش یافته‌است. باغهای معمولی 150 تا 670 گیاه در هكتار دارند، در حالی كه در نهالستانهای پرورش برگ از الگوی كشت متراكم استفاده می‎شود و بیش از 20000 گیاه (در كشورهای جنوبی) و یا بیش از 90000گیاه در هر هكتار (در نهالستانهای چین) وجود دارد. فاصله بین گیاهان و ردیفها 100*50 یا 50*50 سانتی متر است. درختان با اعمال هرس سنگین كوتاه نگه داشته‌می‌شوند تا برداشت مكانیزه براحتی صورت گیرد، به‌طوری كه گیاه در سال دوم بعد از كاشت، از 50 سانتیمتری بالای سطح زمین بریده می‎شود و در سال سوم، چهارم وپنجم به ترتیب از ارتفاع 70، 90 و 110 سانتیمتری قطع می‎شود. در سال ششم بعد از كاشت، گیاه از ارتفاع 10 سانتیمتری بالای سطح زمین بریده می‎شود و این سیستم هرس ادامه می‌یابد. به طوركلی، یك تولید خوب از نهالستان مناسب 3 یا 4 تن برگ خشك شده در هكتار است (4،5).

فرآوری برگ

برگهای تازه برداشت شده ژینكو، در حدود 75 درصد رطوبت دارند و با عبور از خشك كن، رطوبت برگها به12 درصد كاهش می‌یابد. روی برگهای خشك شده تحلیل شیمیایی میكروبیولوژیكی و میكروسكوپی انجام می‎شود تا حضور عناصر سنگین و آلودگی‎ها، آفلاتوكسین و سایر تركیبها ارزیابی شود. عصاره در یك فرآیند چند مرحله‌ای، استاندارد می‎شود تا از نظر غلظت به سطح مطلوبی برسد. عصاره برگ ژینكو تقریباً به نسبت67:1 -35 (67-35 كیلوگرم برگ خشك شده برای تولید یك كیلوگرم عصاره) غلیظ می‎شود. به‌طور كلی 27 مرحله استخراج و دو هفته وقت مورد نیاز است كه از 50 كیلوگرم برگ، یك كیلوگرم عصاره بدست بیاید (3، 6).
 

فرآورده‌های ژینكو

فرآورده‎های ژینكو از برگ طبیعی ژینكو، یا از عصاره برگ آن بدست می‏آید و به شكل دارویی (قرص، كپسول و عصاره مایع)، به‌صورت انواع خوردنی‎ها و لوازم آرایشی (كرمهای پوست، شامپو و صابون) در دسترس هستند (3).
 

منابع

1. برزگر طرقبه، لیلی. 1382. بررسی تاثیر بسترهای كشت، غلظت‌های مختلف هورمون ایندول بوتیریك اسید و زمان قلمه‌گیری در ریشه‌زایی قلمه‌های ژینكو بیلوبا. پایان نامه كارشناسی ارشد. دانشگاه گیلان.
2- زرگری، علی. 1362. گیاهان دارویی. جلد سوم. انتشارات دانشگاه تهران
3- Bilia, A. R. 2002. Workshop report Ginkgo biloba L. Fitoterapia: 73, 276-279.
4. Del Tredici, P.1991. Ginkgoes and people- a thousand years of interaction. Arnolida boston. 51 (2): 2-15.
5. He, S. Sun, S. and Liu, W. 1999. Leaf- cultivation of Ginkgo for medicinal use. Acta horticulturae. No. 502.143-151.
6. Huh, H. and Staba, E. J. 1992. The botany and chemistry of Ginkgo biloba L. Journal of herbs, pices and medicinal plant. 1:92-124.


Medicinal importance, growth and processing of Ginkgo biloba
Leili Barzgar Torghabeh and Seyyed Mojtaba Mazhari1
1. MS.c students of Horticulture. And Plant Breeding of Guilan University

Abstract
Ginkgo is a valuable medicine plant that it used for a variety of medicinal purposes. Ginkgo growthes in order to its seeds and leaves specially. Ginkgo seeds have been used for hundreds of years in traditional chineses medicine. The ginkgo products available today are derived from the leaf. In leaf plantations, Ginkgo trees cultivate intensively and leaves harvest in order to extract and then processing. Ginkgo leaf extract is one of the most popular hebal medicines in world.
Keywords: Ginkgo biloba, medicine, processing

اثر بستر كشت و غلظت‎های مختلف IBA در ریشه‎زایی قلمه‎های ژینكو بیلوبا
لیلی برزگر طرقبه، یوسف حمیداوغلی، عبدالله حاتم زاده، و علیرضا حداد1
1- به ترتیب دانشجوی كارشناسی ارشد، استادباران گروه باغبانی دانشگاه گیلان و پژوهشگر ایستگاه تحقیقات گل و گیاه لاهیجان
 

خلاصه

در این آزمایش اثر غلظت‎های مختلف ایندول بوتیریك اسید (IBA) و بسترهای ریشه‎زایی بر ریشه‎دار شدن قلمه‎های ساقه برگدار ژینكو بیلوبا در گلخانه مجهز به سیستم مه‎پاش مورد ارزیابی قرار گرفت. محدوده غلظت‎های IBA شامل 0، 2000، 4000، 6000 و 8000 پی‎پی‎ام بود و بستر ریشه‎زایی استفاده شده شامل ماسه، پرلیت و مخلوط ماسه و پرلیت به نسبت حجمی مساوی بود. قلمه‎ها به طول 15 سانتی‎متر از درختان نر بالغ تهیه شدند و پس از ضد عفونی با محلول قارچكش بنومیل و تیمار با غلظت‎های مختلف هورمون در بسترهای كشت قرار گرفتند. كاربرد IBA به طور معنی‎داری درصد ریشه‎زایی و تعداد ریشه در هر قلمه را افزایش داد. اثر بستر كشت بر روی درصد قلمه‌های ریشه‎دار شده و تعداد ریشه در هر قلمه معنی‎دار نبود.
واژه های کلیدی : ریشه زایی ، ژینکو بیلوبا
 

مقدمه

درخت ژینكو با نام علمی Ginkgo biloba L. از خانواده Ginkgoaceae، یكی از قدیمی‎ترین گونه‎های درختی روی زمین است. این درخت به محدوده وسیعی از اقلیم‎ها و شرایط نامساعد، آلودگی هوا، گرد و خاك و دود شهر‎ها مقاومت دارد و بوسیله قارچ، حشرات و بیماریها آسیب نمی‎بیند (2، 4، 6). بذر و برگ آن دارای خواص دارویی است و برای رفع مشكلات تنفسی از قبیل آسم، برونشیت، از دست رفتن شنوایی، ضعف گردش خون، آلزایمر، افسردگی و اضطراب بكار می‎رود (2، 6). این گیاه دو پایه بعد از 35-20 سال وارد مرحله زایشی می‎شود. با توجه به اینكه جهت تولید بذر به زمان طولانی نیاز دارد، تكثیر غیر‎جنسی برای تولید گیاه ترجیح داده می‎شود. در حالی كه به منظور استفاده زینتی، همواره از پایه‎های نر این گیاه استفاده می‎شود زیرا درختان ماده تولید میوه‎های سمی می‎كنند (2، 3).
 

مواد و روشها

جهت انجام آزمایش، قلمه‎های نیمه خشبی برگدار از پایه‎های نر ژینكو موجود در ایستگاه تحقیقات لاهیجان تهیه شد. قلمه‎ها به طول 15 سانتی‎متر و حداقل دارای سه جوانه بودند. به منظور ضدعفونی و پیشگیری از آلودگی‎های قارچی، قلمه‎ها قبل از قرار گرفتن در بستر‎های كشت با قارچكش بنومیل به غلظت 5/1 در هزار ضدعفونی شدند و سپس انتهای قلمه با هورمون ایندول بوتیریك اسید (IBA) به غلظت‎های 2000, 4000, 6000 و 8000 پی‎پی‎ام به روش فروبری سریع تیمار شدند. بسترهای كشت مورد استفاده شامل ماسه (با قطر كمتر از 1 میلیمتر)، پرلیت (با قطر بین 1 تا 2 میلی‎متر) و مخلوط ماسه و پرلیت با نسبت حجمی مساوی بود. كاشت قلمه‎ها در گلخانه مجهز به مه‎افشانی صورت گرفت. طرح استفاده شده در این آزمایش اسپلیت پلات در قالب بلوك‌های كامل تصادفی بود. داده‎های حاصل از آزمایش با استفاده از نرم‎افزاز آماری SAS مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و مقایسه میانگین‎ها از طریق آزمون دانكن بدست آمد.
 

نتایج و بحث

نتایج حاصل از تجزیه آماری نشان داد كه بستر كشت بر روی درصد قلمه‎های ریشه‎دار شده اثر معنی‎داری ندارد. همچنین نتایج نشان داد كه غلظت‎های مختلف هورمون بر روی درصد قلمه‌های ریشه‎دار شده اختلاف معنی‎دار داشته است. با توجه به آزمون دانكن مشخص ‎شد كه تیمار شاهد با كمترین درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده تفاوت معنی‎داری با تیمارهای هورمونی دارد. بیشترین درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده متعلق به غلظت 4000 پی‎پی‎ام است. هر چند غلظت‎های 2000، 6000 و 8000 پی‎پی‎ام نیز تفاوت معنی‎داری با غلظت 4000 پی‎پی‎ام ندارند و در یك گروه قرار می‎گیرند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده‎ها نشان داد كه بستر كشت بر روی تعداد ریشه در هر قلمه اثر معنی‎داری ندارد. درحالیكه غلظت‎های مختلف هورمون بر روی تعداد ریشه در هر قلمه اختلاف معنی‎داری دارند. مقایسه میانگین‎ها نشان داد كه غلظت‎های 4000 و 6000 پی‎پی‎ام دارای بیشترین تعداد ریشه در هر قلمه بودند. این موضوع به اثبات رسیده است كه اكسین تشكیل ریشه نابجا در قلمه‎های ساقه را از طریق تحریك فعالیت آغازنده‎های ریشه و افزایش انتقال كربوهیدرات به انتهای قلمه تسهیل می‎كند. تقسیم اولین سلولهای آغازنده ریشه، به وجود اكسین درونی و یا اكسینی كه از خارج به كار برده می‎شود، وابسته است و افزایش ریشه‎زایی قلمه‎های تیمار شده با اكسین به نظر می‎رسد تا حدودی به‎واسطه افزایش هیدرولیز ذخایر غذایی تحت تاثیر اكسین‎ها باشد (1، 3، 5). تفاوت ریشه‌زایی بین غلظت‎های هورمونی و شاهد نشان دهنده این واقعیت است كه هر گاه در آغاز مرحله ریشه‎زایی مقداری هورمون اكسین در بستر موجود باشد می‎تواند به افزایش درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده كمك نماید و از مرگ قلمه‎ها جلوگیری به عمل آید، بطوری‎كه تعداد قلمه‎های ریشه‎دار شده در قلمه‎هایی كه با اكسین تیمار شده بود بطور معنی‌داری، بیشتر از شاهد بود. كاهش درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده در غلظت‎های بالاتر از 4000 پی‎پی‎ام احتمالاً به دلیل به هم خوردن تعادل هورمونی است. قلمه‌های گونه‎های مختلف نیازهای متفاوتی در پاسخ به بستر ریشه‌زایی دارند. دلیل این واقعیت هنوز كاملاً شناخته نشده است. این نتایج نشان می‎دهد كه ژینكو بیلوبا می‎تواند بطور موفقیت‎آمیزی از طریق قلمه ساقه برگدار با استفاده از سیستم مه‎پاش ازدیاد شود. كاربرد IBA می‎تواند درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده و تعداد ریشه را بهبود بخشد و غلظت 4000 پی‎پی‎ام بهترین غلظت برای ریشه‎دار شدن قلمه‎های ژینكو پیشنهاد می‎شود و نیز بستر كشت ماسه با توجه به ارزان بودن و در دسترس بودن نسبت به پرلیت برای ریشه‎زایی قلمه‎های ژینكو در شرایط مه‎پاش متناوب مناسب‌تر است.
 

سپاسگزاری

بدینوسیله از كلیه كاركنان مركز تحقیقات لاهیجان كه در اجرای این پروژه همكاری نمودندكمال تشكر را دارم.
 

منابع

1- Arteca, R. N. 1996, Plant growth substances: principles and applications. Chapman & Hall. PP. 332.
2- Bilia, A. R. 2002. Workshop report Ginkgo biloba L. Fitoterapia: 73, 276-279.
3- Hartman, H. T. , Kester, D. E. and F. T. Davies. 1975. Plant propagation principles and practices. Prentice Hall, Inc. Newjersey.
4- Huh, H. and Staba, E. J. 1992. The botany and chemistry of Ginkgo biloba L. Journal of herbs, pices and medicinal plant. 1:92-124.
5- Macdonald, B. 1990, Practical woody plant propagation for nursery growers, Timber press, PP. 670.
6- Starbuck, J. 1999. Why you need Ginkgo.Better nutrition. Vol. 61.


The effect of media and different IBA concentrations in rooting of Ginkgo biloba cuttings
Leili Barzgar Torghabeh, Yusef Hamidoghli, Abdollah Hatamzadeh, Alireza Haddad1
1. MS.c student and Asis Prof of Horticulture Dept. of Guilan university and Researcher of Institute of Ornamental Plant Research of Lahidjan

Abstract
In this experiment the effects of different concentrations of IBA and propagation media were investigated on rooting of leafy stem cuttings of Ginkgo biloba in mist conditions. The experiment was conducted with five IBA concentrations (0, 2000, 4000, 6000 and 8000 ppm) and propagation media, namely sand, perlilte and 1:1 mixtures of sand and perlite. Cuttings were provided with 15 centimeters lengths from male adult trees. Before insertion of cutting in propagation media, they were sterilled with benomil fungicide solution and treated with diferent hormone concentrations. The results showed that application of IBA significantly increased percentage of rooting and number of roots per cuttings. The effect of propagation media on percentage of rooted cuttings and the number of roots per cuttings were non significant.
Keywords: Ginkgo biloba, rooting, IBA

اثر دما و مدت زمان نگهداری بر قابلیت حیات بذر سنبل الطیب(Valeriana sisymbriifolia)
زرین تاج بردبار 1 و مسعوداسماعیلی شریف 2 بابک بحرینی نژاد 3
1-كارشناس 3و2-عضو هیئت علمی مركزتحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
اصفهان- شهرك امیرحمزه-ص پ 199-81785
 

خلاصه

در میان گیاهان تیره سنبل الطیب ، والرینها بصورت یك جنس مهم اقتصادی مطرح هستند.این مطالعه بمنظور ارزیابی كیفیت بذرگیاه والرین كوهستانی(Valeriana sisymbriifolia Vahl.) به اجرا درآمد. ابتدا بذر های جمع آوری شده از گیاه،خالص سازی و سپس بسته بندی و در سه محدوده دمایی قرارگرفتند ودر طول یكسال ،از نظر میزان جوانه زنی تست شدن(تصویر الف) پس از آنالیز داده ها , نتایج آزمایش نشان داد كه مدت زمان نگهداری درسطح1%معنی دارمیباشدو در طول مدت نگهداری قوه نامیه بذر کاهش خواهد یافت وبهترین دمابرای نگهداری بذرصفر تا پنج درجه سانتیگرادتوصیه می شود.
واژه های کلیدی : قوه نامیه ، سنبل الطیب ، زمان نگهداری.
 

مقدمه :

گیاه والرین كوهستانی (Valeriana sisymbriifolia (تصویر ب) یكی ازشش گونه موجود جنس سنبل الطیب در ایران است كه در نواحی شمالی ومركزی كشور پراكندگی دارد(1) بطور كلی سنبل الطیب بعنوان یك ضعیف كننده سیستم اعصاب مركزی دارای فعالیت ضد اسپاسمی و معتدل كننده می باشد. اثر آرام بخشی ملایم آن را به والپوتریاتها و سزكویی ترپنها نسبت میدهند(3و5)در حال حاضر بدلیل مشكلاتی كه در زمینه بذر واستقرار آن وجود داردكشت آن بصورت زراعی ممکن نیست .تحقیقات انجام شده در سطح دنیا اغلب منحصر به گونه های هندی و اروپایی سنبل ا لطیب مانند: V.jatamansii و .V.officinalisمی‌باشد.(1و2)
 

مواد و روش ها:

ابتدا بذرها از منطقه فریدونشهراصفهان در خرداد ماه جمع آوری شدند.سپس در مجاورت آفتاب بمدت 12ساعت خشك شده ودر پاكتهای آلومنیومی سه جداره بسته بندی شدند.این مطالعه با بررسی دو عامل درجه حرارت نگهداری در سه زیر سطح (5+,5-,25+)درجه سانتی گرادومدت زمان نگهداری در شش زیرسطح(2,4,6,8,10,12)ماه در قالب طرح آماری كاملا تصادفی در پایه فاكتوریل اجرا گردید.داده ها توسط نرم افزارsas مورد تجزیه وتحلیل آماری قرار گرفتند.
 

نتایج و بحث:

با توجه به جدول تجزیه واریانس(جدول1)اثر مدت زمان نگهداری بذر بر شاخص های درصد جوانه زنی و نسبت ساقه به ریشه,بسیار معنی دار بود(P<0.01).با توجه به جدول 2دوران حفظ قوه نامیه این بذر از یک توزیع طبیعی اطراف میانگین بر خور دار است واین امر امکان رسم منحنی های کلی را برای پیش بینی قوهنامیه بذر درشرایط نگهداری بدست می دهد.کاهش ناگهانی در صد جوانه زنی(38%و43%) درماههای هشتم ودهم بدلیل شرایط نامناسب در جوانه زنی حاصل شده است از طرف دیگر زمان لازم برای کاهش پنجاه درصدی قوه نامیه در این گونه بیش ازِیک سال است بدین ترتیب درصد جوانه زنی متاثر از درجه حرارت نبوده بلكه متاثر از طول مدت نگهداری می باشد و دارای یك آهنگ ملایم كاهش درجوانه زنی است . درجه حرارت نگهداری گر چه تاثیر معنی داری بر هیچ یك از شاخص های, درصد جوانه زنی,سرعت جوانه زنی ونسبت ساقه به ریشه نداشت, لیكن بنظر می رسد دماهای زیر صفروبالاتر از25درجه سانتی گراد,موجب كاهش كیفیت بذر خواهد شد(جدول2)
 

جدول1- خلاصه تجزیه واریانس درصد، سرعت و نسبت طول ساقه به ریشه نمونه فریدونشهر
 

** معنی دار بودن در سطح 1درصد

جدول 2-مقایسه میانگین درصد وسرعت جوانه زنی نسبت طول ساقه به ریشه نمونه فریدونشهر براساس مدت زمان نگهداری