معرفی آفات سیر (Allium sativum L.) در استان همدان
محمد خانجانی1 و مجید میراب بالو1
گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا
Khanjani@basu.ac.ir
 

خلاصه

این تحقیق طی سالهای 1381 تا 1383 در مزارع سیر همدان انجام گرفت، گونه‌های مختلف حشرات و کنه‌های گیاهخوار سیر در طول سال به ویژه فصل بهار و تابستان از روی بوته‌ها از مزارع مختلف جمع آوری شد. جمع آوری نمونه‌ها با تور حشره گیری، قلم مو، پنس، بوته چینی و آسپیراتور انجام گرفت. نمونه‌ها به روش چسباندن بر روی سنجاق و یا کاغذ سه گوش و یا در محلول الکل 75 درصد، نگهداری و آماده مطالعه شدند. شناسایی نمونه‌ها بر اساس مشخصات شکل شناختی و ویژگیهای اندام خارجی دستگاه تناسلی انجام شد. اسامی گونه‌های جمع آوری شده به شرح زیر می‌باشد:
Dyspessa pallidata Staudinger (Lep., Cossidae)
Thrips tabaci Lind. (Thysanoptera, Thripidae)
Hylemyia antiqua Meigen (Diptera:Anthomyiidae(
Tetranychus urticae Koch (Acari: Tetranychidae)
Tryrophagus putrescetiae Schrannk(Acari: Acaridae)
Rhizoglyphus robini Claparede (Acari: Acaridae)
واژه های كلیدی: سیر، آفات، همدان

 

مقدمه

سیر (Allium sativum L.) یکی از محصولات عمده استان همدان است. قسمت سبز و ساقه زیرزمینی (پیازچه) آن نقش مهمی در برنامه غذایی جوامع مختلف بشری دارد. این گیاه علاوه بر تأمین نیاز غذایی انسان از حیث ویتامینها و مواد معدنی، دارای خواص دارویی نیز بوده و مصرف آن برای بیماران دیابتی، مبتلایان به چربی خون و تقویت مو (Spanish garden، Garlic shampoo) نیز توصیه شده است (1). همچنین از آن برای خوش طعم کردن برخی از محصولات صنعتی نظیر ماکارونی استفاده می‌شود. همچنین دارای خاصیت ضد باکتری است و اخیراً خاصیت ضد سرطانی نیز به آن نسبت داده اند. محصول این گیاه، یکی از اقلام صادراتی و دارویی کشور می‌باشد. گونه‌های متعددی از حشرات و کنه‌ها روی این گیاه در منطقه همدان تغذیه می‌نمایند، در بعضی موارد برخی از آنها خسارت اقتصادی ایجاد می‌کنند. این آفات، یکی از مشکلات تولید محصول و صادرات آن می‌باشند. غیر از کرم سیر هیچ گونه اطلاعی در خصوص آفات این محصول وجود ندارد (2). با توجه به جایگاه ویژه این گیاه در بین گیاهان دارویی، لازم است عوامل محدود کننده تولید آن بررسی شود. در این بررسی، آفات موجود در مناطق مختلف استان شناسایی شده است.
 

مواد و روشها

به منظور جمع آوری و شناسایی آفات سیر در منطقه همدان، در طول سال زراعی 82-1383 به مناطق مختلف سیرکاری استان همدان (مریانج و روستاهای آن، روستاهای شهر بهار و اطراف آن و روستاهای بخش مرکزی همدان) مسافرت و از مزارع سیر در طول فصل زراعی به طور منظم و متناوب، هفته‌ای یک بار به طریق بوته چینی، جمع آوری با تور حشره گیری، انتقال به وسیله قلم مو، پنس و آسپیراتور انجام شد. سپس برای بررسی بیشتر به داخل پاکت کاغذی ریخته و به آزمایشگاه حشره شناسی دانشگاه بوعلی سینا انتقال داده شد. در آزمایشگاه پس از تفکیک، برخی از نمونه‌های حشرات اتاله و برخی دیگر در الکل 70 درصد نگهداری و از نمونه‌های کنه پس از شفاف کردن، اسلایدهای میکروسکوپی تهیه شد و با استفاده از منابع مختلف علمی (کلیدهای حشرات قسمت اروپایی روسیه، کلید کنه‌های زخوت کین، 1974) نسبت به شناسایی آنها اقدام گردید.
 

نتایج و بحث

در این مطالعه گونه‌های زیر دارای نقش گیاهخوار بودند که از مزارع جمع آوری و شناسایی شده اند:
Dyspessa pallidata Staudinger (Lep., Cossidae)
Thrips tabaci Lind. (Thysanoptera, Thripidae)
Hylemyia antiqua Meigen (Diptera:Anthomyiidae(
Tetranychus urticae Koch (Acari: Tetranychidae)
Tryrophagus putrescetiae Schrannk(Acari: Acaridae)
Rhizoglyphus robini Claparede (Acari: Acaridae)
پروانه D. pallidata در دهه اول خرداد ماه به تدریج در شرایط مزرعه ظاهر می‌شود و جمعیت آن در اوایل تیر به اوج می‌رسد. بررسی تخمدانهای حشرات ماده نشان داد که رسیدگی تخمها و تخمریزی در دهه اول تیر ماه صورت می‌گیرد و این تخمریزی سبب آلودگی محصول به تخم آفت شده، گهگاه در مزارعی که برداشت محصول دیر انجام می‌شود تخمها در شرایط مزرعه باز می‌شوند و در مزارعی که کمی زود برداشت می‌شود باز شدن تخمها در انبار صورت می‌گیرد. در هر صورت تغذیه لاروهای آفت به طور عمده در انبار انجام می‌شود، در مواردی که انبار با قرص فستوکسین گازدهی نشده باشد تا صددرصد خسارت می‌بیند و پیازچه‌های آلوده کاملاً پوک شده و فقط فضولات لاروی در داخل آن دیده می‌شود. پیازچه‌های آلوده فاقد هر گونه ارزش غذایی می‌باشد (3). غیر از گونه اول بقیه گونه‌ها برای اولین بار از روی سیر گزارش شده است. در میان گونه‌های جمع آوری شده اولین گزارش این کنه (Rhizoglyphus robinii) در روی سیر می‌باشد. استقرار این کنه روی سیر، موجب ورود برخی از عوامل بیماریزا نظیر Ditylenchus destructor می‌گردد. به نظر می‌رسد كه این گونه کنه با سوراخ کردن و از بین بردن پوست سیر در داخل خاک، راه را برای ورود این نماتد فراهم می‌کند. این کنه در قرخلر در 30 کیلومتری همدان از مزارع سیر جمع آوری شد.

 

منابع

1- زرگری، ع. 1352. گیاهان دارویی. انتشارات دانشگاه تهران، جلد سوم، 916 صفحه.
2- حیدری، ح. 1365. بررسی بیواکولوژی پروانه کرم سیر در همدان. آفات و بیماریهای گیاهی، 54 (1 و 2) : 1-9.
3- صفرعلیزاده، م. ح. 1372. گزارش نهایی طرح بررسی خصوصیات بیواکولوژیک کرم سیرخوار و تأثیر زمان برداشت در میزان آلودگی.
4- Els, D. A. and Magan, S. R. 2004. Some responses of salivary glands in female Hylemyia marginatum Rufipes to water and garlic. 33rd Annual Congress of the Parasitological Society of SA. pp. 18.
5- Zakhvatkin, A. A. 1959. Fauna of U.S.S.R. Arachnoidea. The American Institute of Biological Sciences, Washington 6, D.C. 573pp.


A Study on pests of garlic in Hamadan
Mohammad Khanjani , Majid Mirab baluo
Department of plant protection, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University.
Khanjani@basu.ac.ir Email :

Abstract
This study was carried out during 2002-2004 in garlic fields of Hamadan. Various pests of insects and mites species were found on garlic fields. Collections were mainly made of phytophagous insects and mites on green parts and bulbs with use of sweepnet, fine paintbrush and aspirator. speciments were preserved in alcohol and mites mounted (mites on slide microscope) or insect on insect pine triangulas papers or morphological and genitalia charactristics were used to identify the specimens which are listed below:
Dyspessa pallidata Staudinger (Lep., Cossidae)
Thrips tabaci Lind. (Thysanoptera, Thripidae)
Hylemyia antiqua Meigen (Diptera:Anthomyiidae(
Tetranychus urticae Koch (Acari: Tetranychidae)
Tryrophagus putrescetiae Schrannk(Acari: Acaridae)
Rhizoglyphus robini Claparede (Acari: Acaridae)

Keywords: Pests (insects & mites), Garlic (Allium sativum L.), medical plant, Hamadan

بررسی تراكم جمعیت شته Macrosiphum rosae (L.) (Homoptera:Aphididae) روی ژنوتیپهای مختلف گل محمدی در ایران
سعید حیدری1، سید ابراهیم صادقی2، سید رضا طبایی عقدایی2 و حسن عسكری2
1- سرباز سازندگی ایستگاه تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی شهرستان نیشابور
2- اعضای هیأت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، تهران
شهرستان نیشابور- كیلومتر 2 جاده باغرود، ایستگاه تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی سید محمد تونی، ص‌پ 587

 

خلاصه

گل محمدی (Rosa damascena Mill.) از مهمترین گیاهان معطر و دارویی ایران با پراكندگی جغرافیایی وسیع است كه هر ساله مورد حمله شته گلسرخ Macrosiphum rosae (L.) قرار گرفته و خسارات كم تا متوسطی را از این آفت متحمل می‌گردد. این تحقیق با هدف مقایسه تراكم آفت روی چهل ژنوتیپ مختلف گل محمدی در سال 1382 و در مزرعه تحقیقاتی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع به مرحله اجرا در آمد. شمارش تعداد كل حشرات كامل و پوره‌های سنین مختلف آفت در هر واحد نمونه‌برداری جهت مقایسه میزان آلودگی ژنوتیپهای مختلف مورد استفاده قرار گرفت. در نهایت دو ژنوتیپ 118B و 78B به ترتیب با میانگین‌های 44/2- 5/17 و 19/0-53/0 شته در هر واحد نمونه‌برداری بیشترین و كمترین مقدار تراكم آفت را به خود اختصاس دادند.
واژه‌های كلیدی: گل محمدی، ژنوتیپ، شته

 

مقدمه

شناسایی و كاشت ارقام بومی مقاوم به آفات و سازگار با شرایط محیطی می‌تواند سود حاصل از پرورش گیاهان دارویی را تا حد زیادی افزایش دهد. برخی از پژوهشگران تحقیقاتی را در مورد صفات زراعی ژنوتیپهای مختلف گل محمدی موجود در كشور انجام داده‌اند (1). نعمت اللهی (2) میزان آلودگی این گیاه به آفت جوانه‌خوار سبز گل محمدی Eucnaemidophorus rhododactylus Den. & Schiff را در مناطق مختلف استان اصفهان بررسی كرد. افراد دیگر نیز به فون كفشدوزك‌ها و كنه‌های گل محمدی اشاره كرده‌اند (3 و 4) اما تاكنون هیچ گونه مطالعه‌ای در مورد تراكم و خسارت شته‌های آفت در این گیاه و ژنوتیپهای مختلف آن انجام نگرفته است.
 

مواد و روشها

میزان تراكم شته M. rosae روی چهل ژنوتیپ مختلف گل محمدی در مزعه تحقیقاتی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع بررسی گردید. این ژنوتیپها كه از نقاط مختلف كشور جمع‌آوری شده بودند، بصورت طرح بلوكهای كامل تصادفی با سه تكرار در سال 1377 كاشته شده بودند و نمونه‌برداریها نیز در فصول بهار و پاییز 1382 انجام گرفتند. چگونگی تعیین تراكم شته در هر یك از ژنوتیپها به این ترتیب بود كه در فصول فعالیت آفت از هر گیاه چهار نمونه كاملاً تصادفی از جهات چهارگانه جغرافیایی انتخاب و تعداد كل حشرات كامل و پوره‌های شته در آن شمارش و ثبت گردید. با توجه به فنولوژی گیاه میزبان و طرز فعالیت شته‌ها، در فصل بهار غنچه وسطی و دمگل آن از یك دسته گل چندتایی و در پاییز نیز ده سانتیمتر انتهایی یك شاخه به‌عنوان واحد نمونه برداری انتخاب گردید. آماربرداریها در زمان حداكثر فعالیت شته‌ها در مزرعه صورت گرفته و بعد داده‌های حاصل با استفاده از نرم‌افزارهای MINITAB و MSTATC و تحت آزمون آماری دانكن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و تراكم آفت روی انواع ژنوتیپهای میزبان تشخیص داده شد.
 

نتایج و بحث

نتایج این پژوهش نشان داد كه ژنوتیپهای مختلف گل محمدی از لحاظ تراكم جمعیت شته آفت در فصلهای بهار و پاییز و همچنین میانگین كلی تراكم در فصلهای مذكور دارای اختلافات معنی‌داری می‌باشند. با توجه به مشاهدات انجام شده خصوصیاتی نظیر تردی و لطافت قسمتهای سبز گیاه، مقدار اسانس، تراكم و اندازه‌ خارهای گیاه و نیز جثه بوته كه تحت تاثیر ژنوتیپ گیاه قرار دارند، در میزان استقرار شته و دشمنان طبیعی آن نقش به‌سزایی دارند. به‌طور كلی، تراكم جمعیت پاییزه شته‌ها ( 37/0-59/8) بیشتر از فصل بهار (71/0-59/7) بود، اما این تفاوت از لحاظ آماری معنی‌دار نگردید (جدول1).


 

جدول شماره 1- نتایج تجزیه واریانس تراكم شته M. rosae در فصلهای مختلف

ns اختلاف غیر معنی‌دار در سطح احتمال 5%

اختلاف تراكم شته در ژنوتیپهای مختلف بسیار معنی‌دار بود (جدول شماره 2) به‌طوری‌كه تیمارهای 118B، 36A، 143B، 158B و 178B به ترتیب با میانگین‌های 44/2- 5/17، 19/2-01/16، 28/3-21/13، 58/2-90/12و 48/2-78/12 بیشترین تراكم و تیمارهای 78B، 93B، 148B، 58B و 6A نیز به ترتیب با میانگین‌های 19/0-53/0، 49/0-21/2، 42/0-27/2، 69/0-21/3 و 33/0-25/3 كمترین فراوانی را به خود اختصاص دادند. بنابراین، می‌توان بیان نمود كه دو تیمار 118B و 78B به ترتیب حساس‌ترین و مقاوم‌ترین ژنوتیپها به شته گلسرخ می‌باشند.
 

سپاسگزاری

نگارندگان از كلیه همكاران مجتمع تحقیقاتی البرز كرج، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع و ایستگاه تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی نیشابور به‌خاطر راهنمایی و مساعدت فراوانشان نهایت قدردانی را دارند. از آقای مهندس جواد یوسفی به سبب كمك در تجزیه و تحلیلهای آماری طرح نیز تشكر می‌گردد.
 

جدول شماره 2- نتایج تجزیه واریانس تراكم شته M. rosae روی ژنوتیپهای مختلف گل محمدی

** اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 1%

منابع

1- طبایی عقدایی، سید رضا و محمد بابائی. 1382. ارزیابی تنوع ژنتیكی برای تحمل خشكی در قلمه‌های گل محمدی (Rosa damascena Mill.) با استفاده از تجزیه‌های چند متغیره. تحقیقات ژنتیك و اصلاح گیاهان مرتعی و جنگلی ایران. 11(1):39-51.
2- نعمت اللهی، محمد رضا. 1383. بررسی بیواكولوژی جوانه‌خوار سبز گل محمدی Eucnaemidophorus rhododactylus در استان اصفهان. خلاصه مقالات شانزدهمین كنگره گیاهپزشكی ایران. جلد اول. صفحه 347.
3- نعمت اللهی محمد رضا و محمد رضا باقری. 1381. قسمتی از فون كفشدوزكهای گل محمدی در منطقه كاشان. خلاصه مقالات پانزدهمین كنگره گیاهپزشكی ایران. جلد اول. صفحه 302.
4- Cobanoglu, S. and S. Bayram. 1999. Mite (Acari) species associated with cultivated and wild rose plants in Camildere, Turkey. Entomologist-s Monthly Magazine. 135: 245-248.



The Study of rose aphid, Macrosiphum rosae (L.)
(Homoptera: Aphididae)
population density on different genotypes of damask rose in Iran
Saeed Heidari 1, Seyyed Ebrahim Sadeghi 2, Seyyed Reza Tabaei-Aghdaei 2 and Hasan Askari 2
1 Neishabour Agricultural and Natural Resources Research Station
Email: heidari_2000@yahoo.com
2 Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran

Abstract
Damask rose, Rosa damascena Mill. is one of the most important aromatic and medicinal plants with spread distribution in Iran that is attacked by rose aphid, Macrosiphum rosae (L.) and suffered low to moderate damages, annually. The present study was carried out in order to compare pest density on forty different genotypes of damask rose, during 2003 in the Research Institute of Forests and Rangelands. Total number of adult aphids and their nymphs were counted in any sampling unit to compare the various genotypes. Finally, 118B and 78B genotypes (17.5-2.44 and 0.53-0.19 aphid/sampling unit, respectively) showed maximum and minimum pest densities, respectively.
Keywords: Macrosiphum rosae, Pest Density, Rosa damascena

دورة بحرانی كنترل علفهای هرز در گیاه دارویی
زیره سبز ‌(Cuminum cyminum )
آزاده حسینی1، علیرضا كوچكی2‌و مهدی نصیری محلاتی2
1- دانشجوی كارشناسی ارشد زراعت 2- استاد دانشكده كشاورزی
مشهد - میدان آزادی - دانشگاه فردوسی مشهد - دانشكده كشاورزی - ص پ 1163- 91775
 

خلاصه

زیره سبزCuminum cyminum) ) گیاهی یكساله از خانواده جعفری Apiaceae است كه از قدرت رقابت ضعیفی در مقابله با علف‌های هرز برخوردار است. به منظور تعیین دوره بحرانی كنترل علفهای هرز زیره سبز آزمایشی در سال زراعی 83-82 در مزرعه تحقیقاتی دانشكده كشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در قالب طرح بلوكهای كامل تصادفی با چهار تكرار به اجراء در آمد. تیمارهای رقابت با علف‌های هرز و بدون رقابت با علف‌های هرز از 20‌، 30‌، 40 و 50 روز پس از سبز شدن تا پایان دوره رشد اعمال گردید. نتایج نشان دهنده این است كه دوره كنترل علفهای هرز زیره سبز حدود 20 تا 40 روز پس از سبز شدن می‌باشد.
واژه های کلیدی : زیره سبز ، دوره بحرانی ، کنترل علفهای هرز .

 

مقدمه

زیره سبز ( Cuminum cyminum ) گیاهی است‌، یكساله‌، از خانواده جعفری ( Apiaceae = umbellifereae ) از پیشرفته ترین گیاهان گلدار نهاندانه دو لپه است كه ارتفاع آن بسته به شرایط محیطی بین 15 تا 50 سانتیمتر متغیر است‌(3).زیره سبز از قدرت رقابت ضعیفی در مقابله با علفهای هرز برخوردار است و در صورتی كه علفهای هرز آن مدیریت و كنترل نشود عملكرد به شدت پایین می‏آید(4). تحقیقات محدودی در مورد دورة بحرانی كنترل علفهای هرز انجام شده است‌. زیمدال در سال 1980 (11) در مطالعات خود روی رقابت علفهای هرز و گیاهان زراعی‌، دورة بحرانی را اینگونه تعریف كرده است: دورة بحرانی بخشی از زندگی گیاه است كه بایستی از تهاجم علف هرز دور بماند (6)‌. مایكل و همكارانش(8) در سال 1992مطالعه ای بر روی دورة بحرانی كنترل علف هرز و تأثیر تداخل آنها روی شاخص سطح برگ ذرت انجام دادند و نتیجه گرفتند كه آغاز دورة بحرانی از 13 تا 14 برگی ذرت می باشد. کنترل دوره بحرانی برای جانسون گراس (Sorghum halepense L.) در ذرت بین 3 و 5/6 بعد از جوانه زنی گزارش شده بود(12).برای كنترل نوعی علف هفت بند ( Polygonum pensylvanicuml )‌، آفتابگردان و گاو پنبه نیز یك دوره مشخص بین چهار و شش هفته پس از سبز شدن سویا توسط سایر پژوهشگران گزارش شده است)‌7و9). تحقیقات نشان داده اند كه طول دورة بحرانی بسته به گونه علف هرز تغییر می‌كند‌. خسارات ناشی از رقابت سوروف در طول سی روز اول بعد از کاشت بسیارشدیدتر است(10)‌. بلك شاد (6) نیز دریافت كه اگر از تداخل علف هرز تاجریزی ( Solanum sarrachoides ) در لوبیای خشك به مدت 9 هفته بعد از كاشت جلوگیری شود هیچگونه كاهش عملكردی مشاهده نخواهد شد‌. اما 3 هفته تداخل این علف هرز‌، برای كاهش معنی دار عملكرد كافی خواهد بود
 

مواد و روشها

این تحقیق در بهار سال 1383‌، در مزرعه تحقیقاتی دانشكده كشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد‌، واقع در ده كیلومتری جنوب شرقی مشهد واقع در َ 28 ْ 59 طول شرقی و َ 15 ْ 36 عرض شمالی با ارتفاع 985 متر از سطح دریا به مرحله اجرا درآمد‌. پس از انجام عملیات مربوط به آماده سازی زمین ( شخم‌، دیسك‌، لولر ) و براساس نتایج خاكشناسی و توصیه تحقیقاتی كود‌، آزمایش در قالب طرح بلوكهای كامل تصادفی با چهار تكرار در كرتهابی به ابعاد 3*2 متر شامل 4 ردیف به طول 3 متر با احتساب یك ردیف اضافی در مرز كرتهای مجاور پیاده شد. كشت با دست در ردیفهایئ به فاصله 60 سانتی متر به صورت دو ردیفه صورت گرفت. بذر مورد استفاده توده محلی (تربت حیدریه) بود‌. فاکتورهای آزمایش شامل تیمارهای بدون علف هرز و همراه با علف هرز برای هر کدام به مدت 20، 30، 40 و 50 روز پس از سبز شدن بود.كاشت بذر در 15 اسفند 1383 به تراكم 120000 بوته در هكتار كه قبلاً توسط كافی(3) تعیین شد صورت گرفت‌. آبیاری در 2 نوبت با كمك سیفون انجام شد‌. هیچگونه علف كش و آفت كش چه قبل از كاشت و چه پس از كاشت یا سبز شدن مصرف نشد‌. عملیات برداشت در تاریخ 23 خرداد انجام شد‌.

نتایج و بحث

مطالعه حاضر در تعیین دورة كنترل علفهای هرز زیره سبز نشان داد كه زمان بحرانی جهت كنترل علفهای هرز 20 تا 40 روز پس از سبز شدن می‌باشد‌. همچنین رقابت زیره سبز با علفهای هرز كه عمدتاً از تاج خروس تشكیل می‌شود بر سر نور است و در نتیجه، سایه افكنی ناشی از علفهای هرز مشرف با كانوپی باعث تغییرات مرفولوژیكی كانوپی از طریق تأثیر كیفیت و كاهش كمیت نور می‌شود. از جمله این تغییرات به افزایش ارتفاع بوته، كاهش تعداد و طول شاخه‌های فرعی و تشكیل حداكثر وزن دانه‌ها به مواضع بالاتر كانوپی اشاره كرد‌.
 

منابع

1- راشد محصل‌، م‌. ح‌، رحیمیان‌، ح و بنایان‌، م‌. 1372‌. علفهای هرز و كنترل آنها (ترجمه)‌. انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
2- راشد محصل‌، م‌. نجفی‌، ح‌. اكبرزاده‌، م‌. 1380‌. بیولوژی و كنترل علفهای هرز (ترجمه)‌. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
3- كافی‌، م‌. فناوری تولید و فرآوری زیره سبز‌. 1381‌. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
4- كوچكی‌، ع .‌، رحیمیان‌، ح .‌، نصیری محلاتی‌، م‌. 1373‌. اكولوژی علفهای هرز (ترجمه)‌. انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
5- كوچكی‌، ع .‌، ظریف كتابی‌، ح‌،‌. نخ فروش‌، ع‌. رهیافتهای اكولوژیكی مدیریت علفهای هرز (ترجمه). انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد‌.
6- Blak show, R.E. 1991. Hairy night shade(Solonum saarrachoides ) interference in drybean phaselous vulgaris. Weed sci., 39:48-53.
7- Irons, S.M. and O.C., Burnside. Competition effects of sunflower. (Helianthus annus). Weed sci., 30: 372.
8- Michale, R. H., J., Clarence and W., Clenn. 1992. The critical period of weed control in grain corn (Zea mays). weed sci., 49: 441-447.
9- Oliver, L.R. Inflounce of soybean (Glycine max) planting date on velvelteaf (Abutilon theophrasti ) competition weed sci., 27: 183.
10- Park, J.K. and D.S., Kim. Distribution of weeds and their competition with rice in Korea. In Proc. 3rd Asian pacific. Weed sci., Soc. Conf., Kuala Lumpur.
11- Zimdahl, R. 1980. Weed - Crop competition: A view in weed management in agroecosystems: Ecological approaches. CRC press. Inc. Florida, USA.
12- Zimdahl, R.L. 1988. The Concept and application of the critical weed free period. Weed management in agroecosystems: Ecological approaches. CRC press. Inc. Florida, USA.


The Critical Period of Weed Control in Cumin (Cuminum cyminum)
Azadeh Hosseini. Ali Reza Koocheki. Mehdi Nasiri Mahalati
Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad
E-mail:hhosseini58@yahoo.com

Abstract
The critical period for weed control (CPWC) is a period in which weed removal prevents yield reduction of crop. In this experiment a field study was conducted to evaluate the critical period for weed control in cumin(Cuminum cyminum). Combinations of weed free and weed infested treatments for periods of 20, 30, 40 and 50 days after seedling emergence was arranged in a Complete Randomized Block Design with 4 replications. Result showed that the critical period was 20- 40 days after seedling emergence and the most abundant weed was Amaranthus album which compete with cumin for light.
Key words: Cuminum cyminum, Critical period, weed contro

اثر بازدارندگی اسانس آویشن(Thymus vulgaris) روی باكتری
عامل بیماری آتشك درختان دانه دار
نادر حسن زاده1، سید جواد قطب شریف2و محمد تقی الماسی2
1- واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی - پونك - تهران
2- مركز تحقیقات آفت‌كشهای نباتی و كود- كرج
 

خلاصه

اثرات بازدارندگی اسانس گیاه آویشن در رقت‌های مختلف و در مقایسه با دو سم كلاسیك اكسی كلرور مس3 در هزار و محلول نیم درصد محلول بوردو در شرایط آزمایشگاهی و گلخانه‌ای مورد بررسی گرفت و تاثیر اسانس آویشن در رقت 3-10- بسیار امیدوار كننده بود.
واژه‌های كلیدی: آویشن، باكتری عامل بیماری آتشك، اسانس


 

مقدمه

بررسیهای انجام شده نشان می‌دهد كه عصاره‌های گیاهان مختلف بر روی باكتری عامل آتشك تاثیر به‌سزایی دارند (Vanneste et al., 2000). در این خصوص به طور مشخص می‌توان به كارآیی عصاره‌های آبی درختان گردو، زرشك، سماق آمریكایی (Sobiczewski et al., 1997) و عصاره اتانولی گیاهان عشقه، بید و تاك صحرایی ((Mosch et al.,1999 اشاره نمود. در ایران این نوع تحقیقات ابتدا در سطح تعداد محدودی از گیاهان دارویی انجام گرفت و اسانس گیاهان آویشن شیرازی, مورد و رزماری بسیار تعیین كننده بوده است (رضایی محمد باقر و نادرحسن زاده 1376). در بررسیهای تكمیلی ، تاثیر رقت‌های مختلف اسانس دو گیاه آویشن و مرزه مورد مطالعه قرار گرفت و تاثیر اسانسهای هر دو گیاه در رقت 2-10 به ترتیب 3 و 2 میلیمتر بوده است (حسن زاده و همكاران، 1382). در تحقیق حاضر فرمولاسیون اسانس گیاه آویشن با غلظت 6 در هزار معرفی و توصیه می‌گردد.
 

مواد و روشها

قسمتهای هوایی گیاه آویشن از مزرعه مركز تحقیقات آفت كشهای نباتی و كود در تابستان 1382 تهیه و با دستگاه كلونجر اسانس گیری شد. پس از ایجاد چاهكهایی به قطر 5 میلیمتر روی محیط كشت لوان (نوترینت آگار + 5% ساكاروز ), مقدار 6 میكرولیتر از مخلوط اسانس آویشن + امولسیفایر+ آب در نسبتهای 2:2:6 و با غلظت نهایی 6 در هزار به داخل هر چاهك افزوده شد. 5/2 ساعت پس از جذب و نشت قطرات اسانس در محیط اطراف چاهكها، سوسپانسیون باكتری E.amylowora (ایزوله كرج) با غلظت تقریبی 106 سلول در هر میلی لیتر به‌طور یكنواخت به سطح پتریها اسپری شد.
شاهد آزمون ، امولسیفایر (2 در هزار) ، اكسی كلرور مس(3 در هزار) و محلول نیم درصد بوردو به نسبت:3:100: 5/0 بود.
 

نتایج و بحث

نتایج تحقیقات فوق نشان داد كه اسانس آویشن در رقت 3-10*6 به‌رغم ایجاد حداقل هاله بازداری به شعاع 4 میلیمتر، در مقایسه با محلول بوردو 5/0% (5/0 میلیمتر)، اكسی كلرور مس (كمتر از 5/0 میلی متر) و امولسیفایر شاهد(بدون هاله بازدارندگی) دارای بیشترین هاله بازدارندگی می‌باشد. در رقت مذكور اسانس مورد آزمایش فاقد هرگونه گیاهسوزی روی برگ و شاخه درختان سیب مالینگ و گلابی شاه میوه بود. از این رو دز مذكور به‌عنوان غلظت مناسب برای تهیه فرمولاسیون سم با منشا گیاهی انتخاب گردید.
 

منابع

1- حسن زاده, نادر، سید جواد قطب شریف و محمد تقی الماسی (1382). بررسی تاثیر عصاره‌های نباتی در كنترل بیماری آتشك درختان دانه دار. خلاصه مقالات سومین همایش ملی توسعه كاربرد مواد بیولوژیك و استفاده بهینه از كود و سم در كشاورزی, صفحه 504.
2- رضایی محمد باقر و نادرحسن زاده (1376). ارزیابی تاثیر عصاره‌های گیاهان بر باكتری عامل بیماری آتشك درختان دانه دار. مجله پژوهش و سازندگی 37-34: 37.
3- Mosch , J., F. Klingauf, F. and W.Zeller.1990. On the effects of plant extracts against fireblight. Acta Hortic. 273: 355-361.
4- Sobiczewski , P., T. Deckers and J. Pulawska. 1997. Fire blight (Erwinia amylovora)- some aspects of epidemiology and control (review of recent literature). Flemish community and Phare publications.
5- Vanneste , J. L.(ed) 2000. Fire blight: The Disease and its causative agent, Erwinia amylovora. CABI Publishing , 370 pp.



Inhibitory effect of Thymus vulgaris essence on
fireblight pathogen of pome fruit trees

N.Hassanzadeh*, J.Ghotb-e-sharif**,M.T.Almasi**
*Science & Research Branch of I.Azad University, Tehran.
**Fertilizer & Pesticide Research Center, Karaj

Abstract
Antibacterial effects of Thyme essential oil prepared by hydrodistilation method were simultaneously compared with two copper compounds against E. amylovora, in the laboratory assays. In addition, the minimum inhibitory concentration (MIC) was measured on agar diffusion method and phytotoxicity effects of the elutes obtained by serial dilutions were evaluated on leaves/shoots of the apple & pear seedlings. Results obtained from in vitro bioassays showed a distinct effectiveness of thyme essence at 6-0-3 dilution, producing the mean 4 mm inhibition zone against Boradeuax mixture (0.5 mm) & copper oxychloride (<0.5 mm). At the above-mentioned level no adverse effect was realized on pear cv. duchesse & Malling apple leaves/shoots.
Keywords: Thymus vulgaris, pathogen, trees

برخی ویژگیهای زیستی پروانه ماخائون
(Ruta graveolens. l ) روی گیاه دارویی سداب (Papilio machaon. l )
کورش حسن زاده 1 ، سیده بنت الهدی حسینی امین2 و لیلا علی پور1
1- دانشجوی کارشناسی مهندسی تولیدات گیاهی دانشگاه تهران- مجتمع آموزش عالی ابوریحان
2- دانشجوی کارشناسی مهندسی گیاهپزشکی دانشگاه تبریز- دانشکده کشاورزی مراغه
 

خلاصه

با توجه به بررسیهای انجام شده دربارة گیاه دارویی سداب (Ruta graveolens. l)و پروانه خائون (Papilio machaon.l) به عنوان یكی از آفات خسارتزا جمع آوری و شناسایی گردید(شناساگر دكتر اسدا. .. میر كریمی استاد دانشگاه تهران) این آفت از برگها و سرشاخه‌های گیاه سداب تغذیه می‌كند با توجه به اینكه قسمت مورد استفاده گیاه برگها و سرشاخه‌ها می‌باشد فعالیت 2 الی 3 هر روی هر بوته می‌تواند دارای خسارت مستقیم و معنی دار برمیزان عملکرد گیاه باشد. این پروانه برحسب شرایط اكولوژیكی و میزان دسترسی گیاهان مورد تغذیه 1 الی 2 نسل در سال دارد. پروانه اواسط بهار ظاهر شده و پس از جفت گیری تخم‌های زرد و كم رنگ خودرا به صورت تك تك بر روی برگهای گیاه میزبان قرار می‌دهد.از تخم لارو كوچكی خارج واز برگها تغذیه می کند.
واژه‌های کلیدی: پروانه‌ ماخائون، بیولوژی، سداب

 

مقدمه

سداب گِیاهی است چند ساله، علفی با نام انگلیسی Rue از تیره سداب سانان (Rutaceae) گیاه از سال دوم
می توانددو الی سه برداشت داشته باشد. مواد مؤثره این گیاه اثر قابل توجهی در بند آوردن خون ، مداوای بیماریهای زنان و درمان بیماریهای صفراوی دارد. فلاونویید روتین مهمترین ماده دارویی این گیاه است.
 

مورفولوژی پروانه ماخائون

طول حشره کامل با بالهای باز 70 میلیمتر است. بالهای عقبی در انتها به زائده‌ای ختم می‌شوند که یک سانتیمتر طول دارد و به همین دلیل به دم چلچله‌ای معروف است. جنس ماده معمولاً بزرگ تر از جنس نر است. لاروها در سن اول کوچک سیاه رنگ دارای یک لکه سفید پشتی و در سنین بالاتر به ویژه در سن آخر لاروی به رنگ سبز کمرنگ با لکه‌های قرمز رنگ هستند که این لکه‌ها روی نوارهای باریک سیاه قرار دارند. در روی سینه اول (پرونوتوم ) یک اندام دوشاخه‌ای و به‌رنگ نارنجی به نام اوسموتریوم Osmaterium) وجود دارد. نوع قطعات دهانی ساینده، جونده است. تخم‌ها توپی شکل و زرد کمرنگ به صورت تک به تک بر سطح زیرین برگهای گیاه میزبان دیده می‌شود.


 

بیولوژی :

پروانه ماخائون با نام علمی (Papilio Machaon و یا syn. Papilio Sphyrus ) از خانواده Papilionidae از پروانه‌های روزپرواز می‌باشد. پروانه از اواسط بهار ظاهر شده و دوره پروازش تا اواسط مرداد ادامه می‌یابد. در صورت مساعد بودن عوامل اکولوژیکی و میزان دسترسی به گیاهان مورد تغذیه پروانه می‌تواند دو نسل هم در سال داشته باشد در این صورت نسل اول از اواخر فروردین تا خرداد ماه و نسل دوم از تیر ماه تا اواخر مرداد ماه دیده می‌شود. به ندرت تا سه نسل هم در جنوب اروپا و شمال افریقا دیده شده است. از تخم لارو کوچکی خارج شده که در اوایل دوره رشد از کناره برگها تغذیه و به تدریج با قوی‌تر شدن قطعات دهانی می‌تواند از قسمتهای ضخیم‌تر برگ‌ها و دمبرگ‌ها تغذیه می‌کند. دوره رشد و تغذیه لارو حدود 50 روز است. لارو در مرحله آخر تغذیه و سن پنجم لاروی حدود 5 سانتیمتر طول و حدود 8/0 سانتیمتر قطر بدنه را دارد. فرم زمستانگذران حشره به صورت شفیره از نوع نیمه آزاد و سر به طرف بالا که با کمربندی ابریشمی به شاخه‌ها و یا ساقه گیاه متصل می‌شود. شفیره زمستانگذران بیشتر روی قسمتهای چوبی گیاهان و شفیره تابستانگذران روی گیاهان علفی دیده می‌شوند. اگر شفیره روی گیاهان زنده تشکیل شود به رنگ سبز روشن و اگر متصل به اندامهای مرده گیاهان باشد به رنگ قهوه‌ای روشن دیده می‌شود. مناطق معتدله می‌تواند جزء مناطق پراکنش پروانه باشد.
 

نحوه خسارت

لاروهای سن اول به صورت کنگره‌ای از لبه برگها تغذیه می‌کنند و با افزایش سن لاروی می‌توانند از اکثر قسمتهای علفی بخش هوایی گیاه استفاده کنند. با توجه به این که برگها و سرشاخه‌ها محصول مورد نظر در گیاه سداب را تشکیل می‌دهد تغذیه لارو باعث کاهش محصول می‌گردد. همچنین لارو به دلیل تولید فضولات زیاد از لحاظ کیفی نیز می‌تواند بر روی محصول اثر گذار باشد. بررسی منابع نشان داده است كه فعالیت حداقل 2 الی 3 لارو روی هر بوته می‌تواند باعث ایجاد خسارت مستقیم و معنی دار روی گیاه سداب باشد.
 

روشهای کنترل و مبارزه

با توجه به اینکه استفاده از سموم بر روی ترکیب مواد موثر اثر گذار می‌باشد استفاده از روشهای مدیریت تلفیقی و همچنین استفاده از روشهای بیولوژیکی ترجیح داده می‌شود. از مهمترین روشهای مدیریت تلفیقی شامل حذف علفهای هرز اطراف مزرعه از بین بردن لاروها روی گیاه به وسیله دست،حفظ دشمنان طبیعی این پروانه در سطح مزرعه مانند پرندگان که به شدت از لارو و پروانه تغذیه می‌کنند استفاده از زنبورهای پارازیت کننده است.



 

روشهای مبارزه بیولوژیک

برخی از بررسیها حاکی از آن است که تخم این پروانه توسط زنبور تریکو گراما(Tricograma brassicae) به میزان 18 درصد بعد از 24 ساعت پارازیته شده است.
روش به زراعی: استفاده از تله‌ها برای شکار حشرات بالغ، ایجاد اختلال در جفتگیری جزء روشهای موثر می‌باشد.
روشهای مبارزه شیمیایی: استفاده از سموم نفوذی ناپایدار با دوره کارنس کوتاه مدت مانند: دیازینون و مالاتیون. مالاتیون به نسبت 2 در هزار و یا مخلوط با پودر سوین و یا 200 گرم پودر سوین در یکصد لیتر آب.
 

تشکر و سپاسگزاری

باتشكر از زحمات بی دریغ جناب آقای دکتر میر کریمی جناب آقای دکتر لطفی و جناب آقای دکتر وحدتی.
 

منابع

1- میر کریمی اسدالله؛ پروانه‌های مهم ایران؛1382 انتشارات نشر علوم کشاورزی.
2- بهداد ابراهیم؛ آفات مهم درختان میوه؛ انتشارات یادبود.
3- امید بیگی رضا؛ رهیافت‌های تولید و فرآوری گیاهان دارویی جلد دوم1376؛ طراحان نشر؛
4- Novak. Ivo, Butterflies & Moths, 2000, Silverdale Books
5- Lankman.w, Butterfly Encyclopaedia, 1999,Ltd.
6- Chresteansen. Claus & Arvik Old. Leif, world swallowtail (Papilio machaon), 2000
7- Nagypal. Tony, Butterflies of Norvey (Papilio machaon),
8- Bio. Scrop.org, Trechogramas in maize, 2003.


Some of haebio logical chamacte rustics of swallowtail butterfly papilio machaon on the medicinal plant Rue (Ruta graveolens.l)
By: Kourosh Hasanzadeh1 2) sayedeh bentolhoda Husseini amin2 3) Leila Alipour 1
1- (B.S students Horticulture & crop production - University of Tehran)
2- (B.S students plant protection -univrsity of Tabriz )

Abstract:
Activation larva of swallowtail butterfly (popilio machaon) on the medicinal plant Rue ( Ruta graveolens
According to the abserration on medicinal plant rue. the larva of swall awtail butterfly ( p.m) is Known and collected as one of the damaging pasts the identi fication was carried out by Dr. Asadollahmir Karimi
Unirersity of Tehran Professor.This pests feeds from the Leaves and shoots of Rue and Fur Ther mare These Leaves and shoots are The User Parts of This plant So , The activation of zor 3 Larra on every bush Could have damges on plant yield. According to The ecological condition and availability of its food This butterfly has 1 or 2 yener a tions in a year. The butterfly will be appeared in the middle of spring and after matting. it puts its lighe yellow eggs las individual ones on the host plant leaves. There is a small larva in each egg that cames out soon and eat plan leaves.
Keywords: Ruta graveolens, Papillo machaon

نقش تهیه طرحهای بهره برداری در توسعه پایدار بهره برداری سقز درختان بنه (در غرب كشور)
قاسم حبیبی بی بالانی1، وحیده صمدیان ساربانقلی2 و ندا معطوفی آزاد3
آذربایجان شرقی- شبستر- دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر- كد پستی 5381637181
 

خلاصه

در این مقاله نحوه تهیه طرحهای بهره برداری كه بهره برداری پایدار و مستمر از درختان بنه جنگلهای غرب كشور ایجاد گردد، مورد بررسی قرار می‌گیرد. درخت بنه دارای شرایط اكولوژیك ویژه ای برای رویش می‌باشد كه از مهمترین آنها دوستار خاك عمیق، نیاز رطوبتی كم، بهترین ارتفاع برای ایجاد توده درختی 2000-1000 متر از سطح دریای آزاد می‌باشد. و دارای تجدید حیات جنسی و غیر جنسی می‌باشد. از صمغ آن كه سقز نامیده می‌شود در صنایع دارویی استفاده می‌گردد. برای بهره برداری اصولی و پایدار از این جنگلها طرحهای بهره برداری سقز تهیه گردید. كه برای شناسایی عوامل موثر از نقشه توپوگرافی استفاده گردید. و با نمونه برداری تصادفی سیستماتیك با شدت 2% اقدام به آماربرداری از درختان بنه می‌گردد. و تمامی درختان با قطر بالای 20 سانتی متر در هر پلات شمارش گردید. تحقیق انجام شده نتایج زیر بدست آمد. از هر درخت بنه در پریود بهره برداری 4 ساله نیم كیلوگرم سقز بدست می‌آید و با توجه به آماربرداری انجام شده متوسط تعداد در هر هكتار درخت بنه قابل بهره برداری سقز به 6 اصله می‌باشد.
واژه های کلیدی : بهره برداری ، سقز ، جنگل .
 

مقدمه

بهره برداری اصولی از درختان جنگلی پسته وحشی Pistacia atlantica برای استخراج سقز به منظور استفاده‌های دارویی و صنعتی از جنگلهای غرب كشور باعث استمرار تولید این ماده و نیز حفظ اكوسیستم بسیار شكننده این مناطق می‌گردد. صمغ درخت بنه به نام سقز نامیده می‌شود كه در شرایط طبیعی از تنه درخت تراوش می‌گردد. كه در بهره برداری سنتی تعدادی شیار در پوست تنه و شاخه‌های اصلی این درختان ایجاد می‌گردد و شیرابه‌های تراوش شده در كاسه‌های گلی جمع‌آوری می‌گردد. (1) از خواص درمانی این ماده می‌توان به نیرودهندگی، مدر و كحرك بودن و نیز اثر قابض در اسهالهای ساده و تاخیر در وقوع قاعدگی نام برد. ماده شیمیایی اصلی موجود در سقز اولئوزین و پینن می‌باشد. (3) این درخت با نامهای محلی سقز، چاتلانقوش، بنه و چاتلانقو در مناطق مختلف ایران نامیده می‌شود.
 

مواد و روشها

گونه درخت جنگلی پسته وحشی با نام علمی Pistacia atlantica جزء تیره Anacardiacea می‌باشد. (2) منطقه مورد مطالعه این تحقیق در جنگلهای غرب كشور (جنگلهای زاگرس) و در استان ایلام می‌باشد. برای نمونه برداری از روش آماربرداری سیستماتیك تصادفی با شدت 2% مناطق تحت پوشش این درختان استفاده گردید. در پلاتهای آماربرداری با مساحت 4000 متر مربع و در شبكه آماربرداری 500*400 متر اقدام به اندازه گیری تعداد درختان بنه، وضعیت زادآوری درختان، نمونه خاك و قطر برابر سینه (d.b.h) گردید.
 

نتایج و بحث

نتایج این تحقیق نشان می‌دهد كه استخراج سقز از جنگلهای بنه در شرایطی كه تحت مدیریت و برنامه ریزی طرح بهره برداری اصولی نسبت به بهره برداری سنتی دارای وضعیت مناسب تری از لحاظ وضعیت شادابی، زادآوری و حفاظت از خاك می‌باشد.
تعداد درختان قابل بهره برداری (قطر بیش از 20 سانتی متر) در واحد سطح این جنگلها بر اساس مطالعات انجام شده در این تحقیق 6 اصله می‌باشد و دوره بهره برداری قابل قبول به منظور حفاظت از درختان بنه به منظور تجدید قوای اكولوژیك و فیزیولوژیك 4 سال یك بار پیشنهاد می‌گردد. كه در هر دوره بهره برداری از هر اصله درخت بنه قابل بهره برداری 500 گرم سقز قابل استخراج می‌باشد.
از عوامل موثر در تخریب و ضعیف شدن این جنگلها در خارج از محدوده طرحهای یهره برداری می‌توان به موارد زیر ذكر نمود:
1- چرای دام: دامهای روستایی (كتول) تقریبا در تمام سال و دامهای عشایر حدود نیمی از سال (ییلاق) به دلیل عدم كنترل و حفاظت از ورود دامها به این مناطق از علوفه زیر آشكوب این جنگلها تعلیف می‌نمایند. و در شرایط نامساعت‌تر به دلیل كمبود علوفه از شاخ و برگ این درختان برای تغذیه دامها استفاده می‌شود. علاوه بر این موارد تعداد دام بیش از ظرفیت و نیز حضور بز در گله‌های دامداران از عوامل تشدید كننده تخریب این جنگلها می‌باشد.
2-زراعت در زیر آشكوب درختان بنه: در قسمتهای زیادی از این جنگلها زراعت دیم در زیر درختان بنه انجام می‌گیرد كه این امر امكان زاد آوری طبیعی درختان را به دلیل شخم خوردن هر ساله از بین می‌برد. و كشاورزان به تدریج اقدام به انهدام پایه‌های درختان بنه به منظور تملك این اراضی اقدام می‌نمایند.
3-تامین سوخت روستائیان از چوب درختان بنه: به دلیل عدم دسترسی آسان به سوختهای نفتی روستائیان اقدام به تامین سوخت مورد نیاز خود از این جنگلها می‌نمایند.
4-استخراج غیر اصولی سقز از درختان بنه: به دلیل عدم مدیریت و بهره برداری غیر اصولی سقز، روستائیان اقدام به استخراج بیش از توان فیزیولوژیك و اكولوژیك از درختان بنه می‌نمایند كه به تدریج باعث ضعیف و خشك شدن این درختان می‌گردد.
 

منابع

1-جزیره ای، محمد حسین. 1382. جنگلشناسی زاگرس. انتشارات دانشگاه تهران
2-زاهدی، اسمعیل. 1373. واژه نامه گیاهی. . انتشارات دانشگاه تهران
3-زرگری، علی. 1371. گیاهان دارویی. . انتشارات دانشگاه تهران. جلد اول


Preparation utilization plan roles on sustainabel development utility of Turpentine from presian turpentin trees
(Pistacia atlantica) (West of Iran)
Ghassem Habibi Bibalani1, V. Samadian sarbangholo2, N. Matofi Azad 3
1-Assistant prof., Azad university of Shabestar, IRAN ghhabibi@iaushab.ac.ir
2- Student of medical plants, Azad university of Shabestar, IRAN vahideh_samadian@yahoo.com
3- Student of medical plants, Azad university of Shabestar, IRAN neda_matouf@yahoo.com

Abstract
In this article was studied special manner of doing sustainabl and continuable utilization from Persian turpentin trees it forest of west Iran. Pistacia atlantica needs grow a special ecological condition such as, deep soil, little moisture, the best altitude 1000-2000 m to create tree stand and sexual and unsexual regerenation. Turpentine is gum of this trees that is used in industry and medicine. Utilization plans are prepared to correct and sustainable utility from this forest. Topographic maps were used to know effective factors. Statistical study of trees were done with systematic random sampling, and all tress with diameter upper than 20 cm were counted in any sample plot. This research has these results. Half Kg gum can be taken from a Presian turpentin tree in a 4 years period and with attention that in a hectar of this forest has 6 utilizable trees.
Keywords: utilization , pistacia atlantica , forest .

بررسی تاثیر عمق و تاریخ كشت در افزایش عملكرد سیاهدانه
در استان همدان
حسن جلیلی و جلال فرارزی
كارشناس مركز تحقیقات منابع طبیعی وامور دام سازمان جهاد كشاورزی استان همدان
 

خلاصه

سیاهدانه گیاهی است با نام علمی Nigella sativa از خانواده Ranunculaceae كه در اغلب نقاط شهرستان رزن و شهرستان نهاوند به‌صورت پایلوت در خاكهای رسی و شنی با pH خنثی و در درجه حرارتهای بین c ْ18 تا c ْ40 كشت می‌گردد. به مقدار لازم بذر از دو شهرستان فوق تهیه و در باغ گیاهان دارویی جهت تاثیر دو عامل عمق و تاریخ كاشت در عملكرد گیاه سیاهدانه در قالب طرح آزمایش فاكتوریل بر پایه بلوك در سه تكرار مورد بررسی قرار گرفت. سیاهدانه از نظر زراعی گیاهی است یكساله كه در بهار كشت می‌شود و میزان بذر در هر هكتار جهت كشت به طور متوسط 14-10 كیلوگرم و میزان برداشت در هر هكتار به طور متوسط 2-5/1 تن می‌باشد. نتایج آزمایش اثر عمق و تاریخ كشت در عملكرد گیاه سیاهدانه نشان داد كه بهترین زمان كشت در استان همدان دهه دوم فروردین ماه و در عمق 2 سانتیمتری می‌باشد.
واژه‌های كلیدی: سیاهدانه- آزمایش فاكتوریل - اثرات متقابل - تاریخ كشت - عمق كشت

 

مقدمه

باتـوجه بـه ارزش گیاهان دارویـی از نظردرمان وهمچنین مصارف بعضی از گونه‌های گیاهی در صنایع مختلف، تحقیقات گسترده‌ای دراین زمینه صورت گرفته وداروهایی با ماده مؤثر طبیعی افقهای جدیـدی رابـرای جامـعه پزشكان وداروسازان پـژوهشگر گشـوده است. بنابراین صنایع داروسـازی و گروههای تحقیقاتی بسیاری از كشورها توجه خود را به كشت و تولید گیاهان دارویـی معطوف داشته‌اند. سیاهدانه یكی از گونه‌های گیاهی است با نام علمی Nigella-sativa از خانواده Ranunculaceae كه بقراط در آثار خود از این گیاه نام برده و دیسكورید (discoride) مصرف آن را به‌صورت پاشیدن برروی نـان ومـداوای بسیاری از بیماریها توصیه نموده است.دانه اش دارای اثر قاعده آور، ضد كرم، مسهل و زیادكننده ترشحات شیراست.ازدانه‌های آن هنوزهم برای مصرف مذكور ودفع گازهای معده وبیماریهای نزله‌ای دستگاه تنفس استفاده می‌شود. هدف از این طرح تحقیق بهترین زمان و عمق كشت در عملكرد گیاه سیاهدانه خواهد بود.
 

مواد و روشها

بذر موردنیازاین طرح بااستفاده از پیمایش وعملیات صحرایی و سایـر منابع جـمع‌آوری گردید و در قـالب طرح آزمایش فاكتوریل با 3 بار تكرار در باغ گیاهـان دارویی مركز تحقیقات منابع طبیعـی و امور دام جـهاد كشاورزی استان همدان كشت گردید.

تیمارها عبـارت بودند از عمـق كشت وتـاریخ كشت هـریـك در سـه سطح كه به‌صورت زیر مشخص گردید:

ابتدا زمین مورد نظراز لحاظ عملیات خـاك ورزی آماده شد و بعد درهر هكتار مقدار12كیلوگرم بذر و مقدار 15 تن كود دامی پوسیده منظور گردید.كشت به‌صورت خطی با طول 3 تا 5 متری و عرض 120 سانتـیمتری در هر واحدآزمایش صورت گرفـت كه بعد از مراقبتـهای دوران داشت اثرات حاشیه‌ای زده شد و محدوده وسط برداشت گردید. عمل تجزیه واریـانس با استفاده از نرم افزارMSTATC صـورت گرفت.

نتایج و بحث
نتـایج حاصل از تجزیـه واریانـس مربوط نشان داد میان تاریخهای مختلف كاشت به‌صورت مستقل تاثیر بسیار معنی‌داری بر مقدار عملكرد وجود دارد.در نهایت اینكه اگر گیاه سیاهدانه را در عمق 2 سانتیمتری و در دهه دوم فروردین ماه كشت كنیم بهتریـن افزایش عملكرد را می‌توانیـم داشته باشیم.
جدول تجزیه واریانس نشاندهنده اختلاف بسیـار معنی‌دار برای تیمارهای مورد استفاده بوده است.

همچنین مقایسـه میانگین با استفاده از آزمون چند دامنه‌ای دانكن صورت گرفت.

سپاسگزاری

بدین‌وسیله از كلیـه همكاران بـخش منـابع طبیعـی و امور دام مركز تحقیقات جهاد كشاورزی استان همدان به خاطر همكاریهای بی دریغشان نهایـت قدردانی را دارم.
 

منابع

1-میرحیدر، ح.(1377). معارف گیاهی. جلد اول، دفتر نشر فرهنگ اسلامی،تهران
2-زرگری،ع. (1366). گیاهان دارویی. جلد چهارم، انتشارات دانشگاه تهران
3-Rechinger, K.H.(1992).flora Iranica, Vol:171, Akademische druck.u. Verlagsanstalt Graz-autria.


Investigating the effect of depth and cultivation date on the increasing function of Nigella Sativa in Hamedan

Abstract
Black cumin with Nigella sativa scientific name, from Ranunculaceae family which cultivated in the most places in Razan & Nahavand cities in clay and sandy soils eith anentral pH and between 18-c to 40-c temprature. Same needed amounts of the seed were prepared from the above cities to be investigated factorial experiments desighn on completely randomized blocks with 3 replication in the garden of medicinal plants, in the case of the effects of 2 factors of depth & growing date in the function of Nigella sativa. Nigella sativa is an anval plant which is cultivated on springs and the amount of the seed in each hectare is middlingly 10-14 k.g. for cultivation and the amount of harvest in each hectare is middlingly 1/5-2 ton the results suggested that the best time for growing in Hamadan province is the second month in farvardin in 2 c.m. depth.
Keywords: cultivation date, Nigello sativa

وقوع بیماری گل سبزی (فیلودی ) سیاه دانه (Nigella sativa L. )
در منطقه سمیرم
صادق جلالی1 ، مهدی نصر اصفهانی1 و محمدرضا باقری1
بخش تحقیقات آفات و بیماریهای گیاهی ، مركز تحقیقات كشاورزی اصفهان
 

خلاصه

نوعی بیماری گل سبزی از تمامی مزارع سیاه دانه در شهرستان سمیرم مشاهده و جمع‌آوری گردید. میزان آلودگی مزارع به این بیماری بین 12% در مزارع زود كاشت و 47% در مزارع دیر كاشت برآورد شد. علایم ظاهری بیماری شامل رشد جوانه‌های جانبی فراوان در روی ساقه، جارویی شدن و كوتولگی گیاه ، رنگ پریدگی برگها ، برگسایی شدن اجزاء گل (Phyllody) و تبدیل تخمدان به جسمی بزرگ و كشیده. در رنگ آمیزی مقاطع نازك تهیه شده از دمگل بوته‌های آلوده وجود اجسام آبی رنگ در آوندهای آبكش مشاهده شد. عامل بیماری از طریق پیوند و زنجرك (Circulifer haematoceps) به بوته‌های سیاه دانه پرورش یافته در گلخانه منتقل گردید. براساس نتایج بدست آمده بیماری گل سبزی سیاه دانه در شهرستان سمیرم ماهیت فیتوپلاسمایی دارد. این اولین گزارش از وجود بیماری گل سبزی سیاه دانه در ایران می‌باشد.
واژه‌های كلیدی: بیماری، گل سبزی، سیاه‌دانه

 

مقدمه

سیاه دانه گیاهی است یك ساله به ارتفاع 30 تا 40 سانتیمتر با ساقه‌های منشعب كه از دانه آن در مصارف دارویی (استخراج ماده‌ای به نام داماسین ) و نیز در تزیینات شیرینی و نان استفاده می‌شود. كشت این محصول در اروپا و آسیا به ویژه هندوستان رایج است. این محصول در ایران و در استانهای اراك و اصفهان كشت می‌گردد. سطح زیر كشت این محصول در استان اصفهان در حدود 840 هكتار با تولید 504 تن محصول دانه است (1) از بیماریهای مهم این محصول پژمردگی فوزاریومی كه عامل آن Fusarium oxysporum f.sp. cumini (2) و پوسیدگی سیاه ریشه كه عامل آن Macrophomina phaseolina می‌باشد (4) از تمامی مناطق زیر كشت این محصول جدا شده است. بیماری فیلودی سیاه دانه از كشور مجارستان نیز گزارش شده و زنجرك C. tenellus به عنوان ناقل آن معرفی گردیده است (3). بیماری گل سبزی از مهمترین بیماریهای این محصول در منطقه سمیرم می‌باشد كه در منابع داخلی تاكنون گزارش نشده است.
 

مواد و روشها

با مشاهده بیماری گل سبزی در مزارع مختلف سیاه دانه شهرستان سمیرم اقدام به جمع آوری نمونه به همراه ریشه گردید و در گلخانه درون گلدان كشت شد. از ساقه بوته‌های بیمار پیوندك تهیه و روی بوته‌های سالم پرورش یافته در گلخانه پیوند شد. جهت بررسی انتقال با ناقل در سطح مزارع با آلودگی زیاد تورزنی انجام گرفت و زنجرك‌های شكار شده درون كیسه‌های نایلونی به آزمایشگاه منتقل و به مدت 10 دقیقه در دمای (5-) درجه سانتیگراد نگهداری تا غیرفعال شده و پس از تفكیك گونه‌ها ، در زیرقفس به مدت 24 ساعت روی بوته‌های آلوده سیاه دانه رها شدند و سپس بر روی بوته‌های سالم سیاه دانه پرورش یافته در گلخانه مستقر شدند. همچنین از ناحیه دمگل بوته‌های آلوده مقاطع نازك تهیه و رنگ‌آمیزی دینس انجام شد. جهت برآورد میزان آلودگی مزارع به این بیماری 14 مزرعه با تاریخ‌های كاشت متفاوت در شهرستان حنا كه مركز كشت این محصول می‌باشد به طور تصادفی انتخاب و در هر مزرعه 5 نقطه 4×4 متری جدا و تعداد بوته‌های سالم و آلوده در آنها شمارش و درصد آلودگی در آنها تعیین شد.
 

نتایج و بحث

نتایج حاصل از این بررسی نشان داد كه عامل بیماری گل سبزی سیاه دانه در منطقه سمیرم ماهیت فیتوپلاسمایی دارد. بیماری از طریق پیوند به بوته‌های سالم منتقل گردید و علائم مشابهی را در بوته‌های سالم ایجاد نمود. با جمع‌آوری زنجرك‌های موجود در مزارع آلوده گونه Empoasca sp. با جمعیت زیاد و گونه Circulifer haematoceps با جمعیت اندك شناسایی گردید كه گونه C.haematoceps قادر به انتقال بیماری به بوته‌های سالم سیاه دانه بود. میزان آلودگی مزارع به این بیماری در منطقه متفاوت و بین 12 تا 47 درصد تعیین شد. میزان آلودگی در مزارع دیركاشت (اوایل تیرماه) نسبت به مزارع زودكاشت (اواسط اردیبهشت) بیشتر بود كه می‌توان آنرا به افزایش جمعیت زنجرك‌های ناقل با گرم شدن هوا نسبت داد. با توجه به اینكه بیماری موجب بدشكلی و عقیم شدن مادگی می‌گردد خسارت ناشی از آن قابل توجه می‌باشد. زود كاشتن محصول و انجام یك سم پاشی بر علیه زنجرك‌های ناقل می‌تواند در كاهش بیماری موثر باشد.

 

سپاسگزاری

نگارندگان بدین وسیله از كلیه همكاران در بخش تحقیقات آفات و بیماریهای گیاهی ، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان و سركار خانم موذنی به خاطر همكاریهای ارزندشان قدردانی می‌نمایند.
 

منابع

1-بی‌نام، 1381. آمار نامه كشاورزی استان اصفهان. معاونت برنامه ریزی و اداری مالی سازمان جهاد كشاورزی استان اصفهان . 86 صفحه.
2.Dubey, S.C. 1995. New forma specialis of Fusarium oxysporum causing wilt of black cumin in India. Plant Disease Research , 10: 98-99.
3.Gabor, J. and F. Nagy. 1972. Viruses and mycoplasnia diseases of cultivation medicinal plants in Hungry. Herba, Hangri, CA., 11; 39-51.
4. Sinha, J.N. and A.P.Singh. 1994. Nigella sativa, a new host for Macrophomina phaseolina. Indian Phytopathology. 47: 273-274.




شكل شمارة 1- بوته سیاه‌دانه آلوده به بیماری فیتوپلاسمایی گل‌سبزی

The Occurrence of Black cumin phyllody in semirum region

S.Jalali, M.Nasr esfahani and M.R. Bagheri
Plant Pests and Diseases Research Dept. , Agricultural and Natural Resource Center of Esfahan.
Email: Sjalali69@yahoo.com

Abstract
The phyllody disease of Black cumin (Nigella sativa L.) was found and collected in semirom in 2001. The rate of infection was estimated 12-47%. The major symptoms of the diseases are virescence, witches’ broom, floral proliferation, phyllody and stunting. Light microscopy of hand-cut section of stem and treated with Dienes’ stain, revealed presence of blue bodies in phloem of infected plnats. The causal agent was transmitted by leafhopper (Circulifer haematoceps) and graft to healthy plants in greenhouse. Based on morphological characters indicated that the agent belongs to phytoplasma. This is the first report of the disease in Iran.
Keywords: Black cumin, phyllody

بررسی تاثیر عنصر روی بر سرعت جوانه زنی، عملكرد
و اجزا عملكرد زیره سبز
محمد رضا توكلو1 و فرزاد پاكنژاد2
اعضاء هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی 1- بجنورد 2- كرج
 

خلاصه

این تحقیق با هدف شناسایی اثرات مصرف بذر مال روی بر زیره سبز در سال زراعی 1383-1382 در طی دو طرح جداگانه در شرایط آزمایشگاه و مزرعه در فریمان اجرا گردید. در آزمایش اول اثرات سطوح. (شاهد)، 75، 150 و 225 میلی لیتر بذر مال روی به‌ازای 10 كیلوگرم بذر بر سرعت جوانه زنی زیره سبز در طرح پایه كاملا تصادفی در 4 تكرار در شرایط آزمایشگاه مورد ارزیابی قرار گرفت كه سرعت جوانه زنی تیمار 75 میلی لیتر و شاهد به ترتیب بیشترین و كمترین مقدار را دارا بودند و در آزمایش دوم اثرات این سطوح از بذر مال در شرایط مزرعه در طرح پایه بلوكهای كامل تصادفی مورد مقایسه قرار گرفتند كه نتایج در شرایط آزمایش نشان داد كه تیمار‌های مصرف 75 میلی لیتر و شاهد دارای عملكرد بیشتری نسبت به تیمارهای 150 و 225 میلی لیتر بودند كه دلیل این امر به اثرات بازدارنده مصرف بیشتر از حد مطلوب بذر مال روی نسبت داده می‌شود و همچنین به‌دلیل تعداد كمتر انشعابهای اصلی ساقه و توزیع مواد فتوسنتزی به تعداد محدودتر مخزنها، تیمار شاهد وزن هزار دانه بالاتری نسبت به سایر تیمارها دارا بود.
واژه‌های كلیدی: زیره سبز، جوانه‌زنی، عملكرد

 

مقدمه

بدست آوردن عملكرد مناسب و در نهایت حداكثر از محصولات زراعی به‌ویژه گیاهان دارویی مستلزم شناخت بیشتر مراحل جوانه زنی تا برداشت این محصولات می‌باشد. در سالیان اخیر اهمیت استقرار سریعتر گیاهچه، مورد نظر متخصصان زراعت می‌باشد و آنان دریافته‌اند كه تنظیم زمان مناسب خروج گیاهچه می‌تواند به استقرار بهتر گیاه كمك نماید كه این امر در نهایت می‌تواند به عملكردبیشتر از طریق اجتناب از برخورد دوران حساسیت گیاهان از نظر مرحله فنولوژیكی به سرما، یخبندان و یا حتی گرما در زمان دانه بندی محصول منجر گردد. با اینحال متاسفانه به رغم اهمیت موضوع كمتر به نقش اختلاط بذر با مواد موثر در جوانه زنی توجه گردیده است. در عین حال اختلاط بذر با مواد خارجی می‌تواند در كیفیت جذب آب توسط بذر و یا واكنشهای احتمالی پوسته بذر با مواد خارجی و در نتیجه ایجاد نوعی تحریك یا بازدارندگی در جوانه زنی بذر موثر باشد. از جمله این مواد می‌توان به اختلاط مواد معدنی نظیر روی، فسفر، انواعی از قارچ كشها، انواع باكتریها و- اشاره نمود.
 

مواد و روشها

طی دو طرح تحقیقاتی جداگانه نقش بذر مال روی بر روی زیره سبز مورد بررسی قرار گرفت. در آزمایش اول تاثیر 4 سطح بذر مال روی شامل. (شاهد)، 75، 150 و 225 میلی لیتر به‌ازای 10 كیلوگرم بذر) در طرح پایه كاملا تصادفی در 4 تكرار در شرایط آزمایشگاه روی سرعت جوانه زنی بذر مورد مقایسه قرار گرفتند و در آزمایش دوم ضمن انتخاب سطوح قبلی بذر مال روی، نقش این عنصر بر عملكرد و اجزاء عملكرد زیره سبز در طرح پایه بلوكهای كامل تصادفی در تكرارهای مشابه مورد ارزیابی قرار گرفت.
 

نتایج و بحث

نتایج این پژوهشها نشان داد كه با احتمال 99% بین سطوح بذر مال روی اختلاف معنی داری وجود دارد. تیمار 75 میلی لیتر بذر مال روی بر روی سرعت جوانه زنی بذر زیره سبز دارای بالاترین تاثیر و تیمار شاهد دارای كمترین میزان سرعت جوانه زنی بود. از طرف دیگر استفاده از بذر مال روی در مزرعه و اثر آن بر روی عملكرد و اجزاء عملكرد مبین اختلاف معنی دار (در سطح 1 %) بین سطوح مختلف بوده و تیمار 75میلی لیتربذر مال روی دارای بیشترین میزان عملكرد، و افزایش انشعابهای اصلی ساقه و تیمار شاهد دارای بالاترین وزن هزاردانه بود. مطالعات نشان می‌دهد كه اختلاط هر عامل فرعی با بذر اثرات متفاوتی نظیر تغییر میزان جذب آب، واكنش با خاك، آلیلوپاتی و... را خواهد داشت كه اصولا هدف از این اختلاط رسیدن به فواید بیشتر این اثرات بر عملكرد نهایی محصول می‌باشد. مطالعات اخیر بیانگر اهمیت استقرار سریعتر گیاهچه بوده و در این راستا بر حسب شرایط فیزیكی و شیمیایی خاك و شرایط اكولوژیكی منطقه، استفاده از انواع كودهای آلی و میكرومعدنی مرسوم گردیده است. در این ارتباط و با توجه به نقش عنصر روی در گیاه كه در بسیاری از سیستم‌های آنزیمی گیاه نقش كاتالیزوری، فعال كننده و یا ساختمانی دارد(1و2)، به نظر می‌رسد كه بذر مال روی سبب تحریك این فعالیتها به سود گیاه گردیده (3) و سبب افزایش سرعت جوانه زنی بذردركلیه تیمارها به‌استثناء شاهد گردیده است. اما در زمانی كه این تیمارها در مزرعه اعمال گردید اثرات استفاده از بذر مال روی بر عملكرد كاملا معنی دار بود و تیمار (75 میلی لیتر) دارای بیشترین اثر بر عملكرد و اجزاء عملكرد زیره سبز و سایر تیمارهای بذر مال روی نسبت به شاهد دارای اثر كمتری بر عملكرد بودند (جدول شماره 1) كه به نظر می‌رسد چون در شرایط آزمایشگاه بذر با خاك و واكنشهای آن در تماس نبوده و از طرفی از آب مقطر به منظور آبیاری استفاده می‌گردید، امكان ایجاد سایر واكنشها در آزمایشگاه محدود گردیده. و بنابراین در شرایط مزرعه امكان انجام این واكنشها و اثر منفی (بازدارنده) آنها در غلظت‌های بیشتر در شرایط مورد آزمایش آشكار گردیده است، به نحوی كه استقرار گیاهچه و به تبع آن سایر مراحل فنولوژیكی گیاه تحت تاثیرقرار گرفته است. از طرف دیگر كاهش تعداد انشعابهای ساقه نسبت به تیمار 75 میلی لیتروانتقال بیشتر مواد به تعداد محدود مخزن‌ها باعث افزایش وزن هزار دانه تیمار شاهد گردیده است. با این‌حال به علت پیچیدگی اثرات مثبت یابازدارنده این عوامل بر بذر زیره سبز تداوم این آزمایشها جهت توصیه زراعی به زارعین را طلب می‌نماید.
جدول شماره 1: تاثیر روی بر عملكرد، انشعابهای اصلی ساقه و وزن هزاردانه زیره سبز
شاهد 75 150 225
عملكرد 1100 1380 900 850 (كیلوگرم)
انشعابهای اصلی ساقه 2/4 2/5 6/4 6/4 (عدد)
وزن هزاردانه 85/3 06/3 01/3 5 0/3 (گرم)
 

سپاسگزاری

به این وسیله از شركت محترم طوس كاویان، آقای مهندس مجید كفایی رضوی و آقای علیرضا تكلو و به‌دلیل همكاریهای فراوانشان تشكر و قدردانی می‌گردد.
 

منابع

1- ملكوتی، محمد جعفر و محمدنبی غیبی. 1376. تعیین حد بحرانی عناصر غذایی محصولات استراژیك و توصیه صحیح كود در كشور، نشر آموزش كشاورزی.
2- ملكوتی، محمدجعفر و محمدمهدی طهرائی. 1378. نقش ریز مغذیها در افزایش عملكرد و بهبود كیفیت محصولات كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس.
3-Bergman.Werner.1997.Nutritional Disorders Of Plants. Phosyn Co.



Influence of Zn Teprosyn Seed Treatment on Ratc Germination and Yield Grain of Cuminum cyminum
Mohammad Reza Tookalloo and Farzad Paknejad
Islamic Free University
Email:Tookalloo@medical.plant.com

Abstract
The present study was carried out in order to evaluate appropriate Zn Teprosyn seed treatment in Cuminum cyminum under fariman conditions an Experiment was conducted in cropping year 2003-2004 in the base design of completely randomized design and Randomized complete Block for rate germination and quantitative yield respectively.number of replicates were 4. Treatments zn levels including (0,75, 150 and 225 m1/10kg seeds). High significant difference was observed in rate germination, yield and yield companent.
Keywords: Cuminumcyminum, Quantitative yield, Rate germination

بررسی تاثیر كود های مختلف میكرو كامل در غلظت های متفاوت بر عملكرد و اجزا عملكرد گیاه دارویی همیشه بهار((Calendula officinalis
در شرایط كرمانشاه
عبدالحمید پاپ زن1 ، صحبت بهرامی نژاد2
1-استادیار دانشكده كشاورزی دانشگاه رازی كرمانشاه ،
2-دانشجوی دكتری در دانشگاه آدلاید استرالیا
كرمانشاه-بزرگراه امام خمینی-دانشكده كشاورزی دانشگاه رازی-ص پ 1158-67155

خلاصه

گیاه همیشه بهار با نام علمی (Calendula officinalis)گیاهی است یكساله كه دارای سابقه طولانی در درمان برخی از بیماریها و نیز مصارف بهداشتی,آرایشی و غذایی است و به طور كلی گل های آن در فارماكوپه ها به عنوان دارو معرفی شده است.با توجه به مصارف گوناگون و اهمیت این گیاه, پژوهشی در سال1381 به منظور تعیین تاثیر كود های مختلف میكرو كامل در غلظت‌های متفاوت بر عملكرد و اجزای عملكرد آن در مزرعه تحقیقاتی دانشكده كشاورزی دانشگاه را