گیاهان دارویی در ایران و جهان
ابوالقاسم باقری1، صادق خلیلیان2 و حسنعلی نقدی بادی3
1- كارشناس ارشد گروه تحقیقات اقتصاد كشاورزی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
2- استادیار و مدیر گروه اقتصاد كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
3- عضو هیأت علمی و مدیر گروه كشت و توسعه گیاهان دارویی
اصفهان، شهرك امیرحمزه، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ص.پ- 199-81785 تلفن: 7757329
 

 

خلاصه

افزایش جمعیت و نیاز مبرم صنایع داروسازی به گیاهان دارویی به عنوان مواد اولیه تولید دارو، ناتوانی در تولید مصنوعی پاره‏ای از داروهای حیاتی توسط صنایع داروسازی و همچنین اهمیت مواد مؤثر گیاهان دارویی در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی باعث شده كه توجه و تحقیق پیرامون این دسته گیاهان از نقطه نظر كشت، تولید و مصرف از اهمیت خاصی برخوردار باشد. اما آنچه باید در نظر داشت توجه به جنبه‏های اقتصادی مسأله است. به عبارت دیگر باید همواره نسبت به ارزشهای اقتصادی این گیاهان آگاه بود تا بتوان در جهت كسب این ارزشها به منظور تأمین نیازهای داخلی و خارجی، گامهای مؤثری برداشت. در این راستا، در تحقیق حاضر وضعیت تولید، تجارت و بازار گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این بررسی نشان داد كه، متأسفانه كشور ما به رغم داشتن توانایی بالقوه در تولید و صادرات گیاهان دارویی، در عمل موفق نبوده است. نتایج بررسی بازار این گیاهان نیز بر كارایی پایین، دلالت دارد.

واژه های كلیدی: گیاهان داروئی، تجارت

 

مقدمه

توجه به‌ كشت‌ و توسعه‌ گیاهان‌ دارویی‌ در جهان‌، از زمان‌ برگزاری‌ چهارمین‌ كنگره‌ بین‌المللی‌ حفظ و سلامت‌ جهانی‌ و قرار گرفتن‌ داروهای‌ گیاهی‌ در انبوه‌ داروهای‌ جهانی‌، در سال‌ 1986 آغاز و باعث‌ شد كه‌ تقاضای‌ جهانی‌ این‌ محصولات‌ به‌ طور فزاینده‌ای‌ افزایش‌ یابد. به‌ دنبال‌ آن‌ كشورهای‌ مختلف‌ نسبت‌ به‌ برنامه‌ریزی‌ كشت‌ و تولید انبوه‌ گیاهان‌ دارویی‌ در سطوح‌ صنعتی‌ و بهره‌برداری‌ و استفاده‌ از آنها در صنایع‌ دارویی‌، بهداشتی‌ و آرایشی‌ اقدام‌ نمودند و در كنار آن‌، بازرگانی‌ بین‌المللی‌ این‌ محصولات‌ با رونق‌ روزافزونی‌ روبه‌رو شد. متأسفانه، در كشور ما به‌رغم‌ داشتن‌ پیشینه بسیار طولانی در مصرف گیاهان دارویی و گذشته درخشان خود در مورد دانش گیاهان دارویی و وجود دانشمندانی همچون ابوریحان بیرونی، ابن سینا و رازی، همچنین تنوع‌ فراوان گونه‌های‌ دارویی(تقریباً دو برابر تعداد گونه‌های‌ چندین‌ كشور اروپایی‌) به‌ عنوان‌ یك‌ منبع‌ غنی‌ طبیعی‌ از دیدگاه‌ اقتصادی و در نتیجه توانایی‌های‌ بالقوه‌ در تولید و صادرات‌ گیاهان‌ دارویی‌، هنوز آن طور كه شایسته است در زمینه شناسایی، اهلی كردن و كشت انبوه این گیاهان گام اساسی برداشته نشده است. بنابراین‌ با شناخت و مطالعه‌ روند تولید و تجارت گیاهان‌ دارویی ایران و به دنبال آن توجه دقیق و جدی به این مهم،‌ می‌توان‌ علاوه‌ بر تأمین‌ نیاز صنایع‌ داروسازی‌ كشور نسبت‌ به‌ مواد مؤثره‌ دارویی‌، درآمد ارزی‌ قابل‌ توجهی‌ از صادرات‌ فرآورده‌های‌ گیاهان‌ دارویی‌ كسب‌ نمود.
 

 

مواد و روشها

روش‌ موردنظر در این‌ تحقیق‌ به‌ صورت‌ مطالعات كتابخانه‌ای است‌. با مطالعه منابع مختلف خارجی، وضعیت كشورهای فعال جهان در امر تولید و تجارت گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گرفته است. در ایران به منظور این بررسی، از داده‌های سری زمانی صادرات و واردات گیاهان دارویی طی سالهای‏ 1378-‏‏‏1360 استفاده شده است. لازم به ذكر است كه وضعیت تولید این گیاهان، با توجه به فقدان آمار و اطلاعات، تنها برای سالهای 1376 و 1377 مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است.‌ مراحل‌ تحقیق‌ مشتمل‌ برمطالعه‌ تحقیقات‌ انجام‌ شده‌، مراجعه‌ به‌ كتابخانه‌ها و سازمانهای‌ معتبر و فیش‌برداری‌ از منابع‌ مختلف‌ اعم‌ از اینترنت، پژوهشكده‌ گیاهان‌ دارویی‌ جهاد دانشگاهی‌، مركز آمار ایران‌، گمرك ایران، وزارت‌ جهاد كشاورزی‌، سازمان‌ چای‌، سازمان‌ تحقیقات‌ و آموزش كشاورزی بوده است.
 

 

نتایج و بحث

نتایج بررسی وضعیت كشورهای مختلف جهان در زمینه تجارت گیاهان دارویی نشان داد كه، كشورهای چین‌ و آلمان مهمترین كشورهای جهان در این مقوله بوده اند به طوری كه ‌ 5/38 درصد كل صادرات جهان‌ مربوط به چین بوده است. بعد از چین‌ آلمان‌ با متوسط سالانه 49887 هزار دلار صادرات‌ به‌ عنوان‌ دومین‌ كشور عمده‌ در امر صادرات‌ گیاهان‌ دارویی‌ بوده است‌. بررسی ارقام صادرات و واردات گیاهان دارویی در دوره زمانی 1360 تا 1378 در ایران حاكی از آن است كه این ارقام با نوسانهای زیاد همراه بوده است از آنجا كه میزان واردات و صادرات هر محصول بر اساس تولید آن در داخل كشور تحقق می‌یابد، می‌توان این روند نامنظم را به فقدان یك برنامه منظم در سیستم تولیدی این گیاهان مرتبط دانست و بر این مبنی به نبود یك نظام مدون تصمیم گیری و سیاست گذاری در خصوص فرآیند تولید این محصولات اشاره نمود بنابراین ضروری است كه وزارت جهاد كشاورزی به عنوان مهمترین نهاد سیاست گذاری در این زمینه به همراه سایر متولیان امر، با فراهم نمودن تمهیدات لازم از جمله ایجاد بخش‌های تحقیقات گیاهان دارویی، انتقال فرآوری كشت و تولید گیاهان دارویی، اعطای تسهیلات اعتباری لازم جهت تامین نهاده‌های تولید، پیش بینی راهكارهای انگیزشی از طریق وضع سیاست‌های مناسب تر تجاری و در ادامه تلاش در راستای شفاف نمودن عوامل عرضه و تقاضای این محصولات، زمینه‌های مناسب را جهت تدوین یك برنامه منظم تولیدی فراهم سازد. محاسبه حاشیه بازار نشان داد كه بازار این دسته از گیاهان از كارایی پایینی برخوردار است.
 

 

منابع

امید بیگی، رضا (1374)، رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی، تهران.
باقری، ا (1379). كاربرد برنامه ریزی خطی در تعیین الگوی كشت بهینه گیاهان دارویی، پایان نامه كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، 140ص.
باقری، موسی و محمد‏صادق رجحان (1376)، بررسی وضعیت گیاهان دارویی و استفاده از آنها در ایران و جهان، جنگل و مرتع، شماره33، ص15 تا 17.
Lange, D. and Mladenova, M. (1997). Bulgarian model for regulating the trade in plant material for medicinal and other purposes. FAO.
Sharma, J. R. (1997). Industrial utilization of medicinal and aromatic plants in developing countries. FAO.
TRAFIC. (1998). Europian medicinal and aromatic plants: their use, trade and conservation.


Production and trade of medicinal plants in iran and world

Abolghasem bagheri, ,Sadegh khalilian and Hasanali naghdi
Esfahan Agricultural and National Resources Research Center

Abstract
Population growth and pressing requirements of pharmaceutical industries to medicinal plants as raw material for drug production, inability of artificial production of some vital drugs by pharmaceutical industries and the importance of effective constituents of medicinal plants in food, cosmetics and beauty industries have spurred research on these plants in view of their culture, production and consumption. The economic aspects of this problem must be considered and high economic value of these plants understood to use these values to take measures to supply domestic and foreign demands.In this way in the present research, the current conditions of production, export, import and market for medicinal plants were evaluated. The results showed that unfortunately our country, despite a high potential for production and export of medicinal plants, has not proved successful in practice. In terms of market the results indicate the low efficiency of the market of these plants.

Keywords: production, medicinal plant

[ سه شنبه 19 شهریور 1387 - 06:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

+ گیاهان دارویی در ایران سابقه ای دیرینه دارد اما دنیا از ما جلوتر است
+ ایران و ژاپن در زمینه زعفران و گیاهان دارویی همکاری می کنند
+ ایران منبع غنی گیاهان دارویی در جهان است
+ استاد ژاپنی : ایران سرشار از منابع گیاهان دارویی است
+ تور "زعفران، گیاهان دارویی و پسته" ایران برگزار می شود
+ مصرف خودسرانه گیاهان دارویی احتمال بروز مسمومیت را افزایش می دهد
+ امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
+ بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
+ همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی
+ بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
+ مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
+ گیاهان دارویی در ایران و جهان
+ بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)
+ مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه
+ بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)

---

صفحات :