بازاریابی محصولات گیاهان دارویی
نعمت اله رحیمی
كارشناس مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان فارس.
شیراز - بلوار نصر- خیابان بهاران- كوچه 11- پلاك 30 - منزل رحیمی - تلفن 7314229- 0711
 

خلاصه

گیاهان دارویی به عنوان یكی از مواهب الهی است و چنانچه برنامه‏ریزی اصولی در شیوه تولید و بازاریابی آن صورت پذیرد، می‏تواند علاوه بر درمان بیماریها، سبب ایجاد اشتغال مولد، جلوگیری از تخریب جنگلها و مراتع و حفظ محیط زیست گردد. از عمده‏ترین مشكلات موجود بر سر راه رشد و توسعه گیاهان دارویی، بازاریابی محصولات آن می‏باشد. بازاریابی صحیح سبب می‏شود ‏تا محصولات بر اساس نیاز مصرف‏كنندگان تولید و به نحو بهداشتی و مورد پسند در اختیار آنان قرار گیرد. به دلیل ویژگیهای خاص گیاهان دارویی چون فسادپذیری، تولید فصلی و حجیم بودن، بازاریابی محصولات آن از حساسیت بالایی برخوردار است. عملیات بازاریابی شامل انبارداری، حمل و نقل، درجه‏بندی، بسته‏بندی و تبدیل می‏باشد. در سازمان بازاریابی نیز تولیدكنندگان، واسطه‏ها و مصرف‏كنندگان نقش عمده را ایفاء می‏نمایند.
واژه‌های كلیدی: بازاریابی، گیاهان داویی، محصولات

 

مقدمه

خداوند متعال هیچ چیزی را بدون فایده نیافریده و در هر مخلوقی حكمتی نهفته است. از جمله نعمات خدادادی گیاهان دارویی می‏باشند كه از قدیم‏الایام بشر با آنها آشنا گشته و جهت معالجات بیماران خود مورد استفاده قرار داده است. پیشرفت‏های علمی و فن‏آوری طی دو دهه اخیر، اهمیت و نقش گیاهان دارویی را در تأمین نیازهای بشر به‌ویژه در حیطه درمان دو چندان ساخته است. امروزه با بهره‏گیری از روشها و فنون تخصصی، مهمترین مواد و تركیبهای مؤثر گیاهی شناسایی و در ساخت انواع داروها و تركیبهای شفابخش بكار گرفته می‏شود. اثرات جانبی داروهای شیمیایی، الزامات زیست محیطی و روند تدریجی گرایش به سوی فرآورده‏های طبیعی سبب شده‏اند تا به گیاهان دارویی توجه بیشتر شود. با عنایت به موارد یاد شده به‌ویژه پوشش دادن اشتغال كه به عنوان مشكل اساسی كشور و فراروی مسئولان می‏باشد، لازم است تا نسبت به ترویج كشت و بهره‏برداری اصولی و همچنین مصرف فرآورده‏های گیاهان دارویی اقدام عاجل صورت گیرد.
بی شك این امر زمانی تحقق می‏یابد كه فرآورده‏های با ارزش این گیاهان در چرخه اقتصادی قرار گیرد. مادامی كه تنها به كمك دانش بومی این گیاهان تولید و به صورت سنتی به مصرف می‏رسند، انتظار تحول در این زمینه عاقلانه به‏نظر نمی‏رسد. بنابراین همكاری تمامی بخشها و اقتصادی شدن این فعالیت ضروری می‏باشد(4). عمده‏ترین مشكل سد راه محصولات گیاهان دارویی بازاریابی آن است. زیرا چنانچه بازار مناسب برای تولیدات مهیا باشد، بهره‏بردار می‏تواند به كار خود ادامه دهد. باتوجه به نقش مؤثر بازاریابی، این مقاله به روش كتابخانه‏ای تهیه شده است.

 

مواد و روشها

عوامل مؤثر بر بازاریابی گیاهان دارویی زیاد بوده و با توجه به نوع گیاه ومناطق تولیدی آن متفاوت می‏باشند. در این مقاله به سه عامل مشترك و اثرگذار شامل ویژگیهای بازاریابی محصولات گیاهان دارویی، عملیات بازاریابی و سازمان بازاریابی اشاره می‌گردد و در خصوص هر یك توضیحات اجمالی آورده می‏شود.
الف) ویژگیهای بازاریابی محصولات گیاهان دارویی
بازاریابی محصولات این گیاهان در مقایسه با تولیدات صنعتی دارای پیچیدگی بیشتری می‏باشد. بخش عمده‏ای از این مشكلات به ویژگیهای این محصولات و تولیدكنندگان آنها مرتبط است كه به اختصار آورده می‏شوند:
1- فسادپذیری
برخی محصولات این گیاهان فسادپذیر بوده و چنانچه مورد مراقبت قرار نگیرند از بین می‏روند. برای رفع این مشكل نیاز به انبار، سردخانه و روشهای تبدیل می‏باشد(1).
2- فصلی بودن
اغلب محصولات كشاورزی و به‌ویژه گیاهان دارویی از لحاظ عرضه به بازار تحت شرایط فصلی می‏باشند، در حالی كه تقاضا برای آنها در طول سال وجود دارد.
3- حجیم بودن
این گیاهان در مقایسه با ارزش آنها دارای وزن و حجم زیاد می‏باشند كه خود سبب افزایش هزینه حمل و نقل و نگهداری آن می‏شود.
4- شیوه سنتی تولید
تولید گیاهان دارویی در مراتع، جنگلها، مزارع و باغهای كشور پراكنده است. جمع‏آوری محصولات اندك از واحدهای تولیدی پراكنده و كوچك دشوار بوده و موجب افزایش هزینه می‌گردد.
5- فقدان گرایشات بازاری در بهره‏برداران
چون بهره‏برداری از آنها صرفا به دلیل خاصیت دارویی نبوده، بلكه اغلب مصارف دیگری چون تغذیه انسان و خوراك دام نیز در بر دارند، بنابراین آنچه بهره‏برداران سنتی روانه بازار مصرف می‏كنند مازاد مصارف فوق بوده، بنابراین دارای گرایشهای قوی بازاری نمی‏باشند.
6) عملیات بازاریابی
مطالعه فعالیتهای بازاریابی نیاز به چهارچوب دارد. یكی از مؤثرترین چهاچوبهای مطالعه بازاریابی، رهیافت عملی است كه فعالیتهای بازاریابی را با سه دسته مبادله‏ای، فیزیكی و تسهیلاتی تقسیم می‏كند. فعالیت‏ای مبادله‏ای در برگیرنده خرید و فروش است و فعالیتهای تسهیلاتی مواردی چون درجه‏بندی، استاندارد نمودن و بسته‏بندی را شامل می‏شود. فعالیتهای فیزیكی شامل انبارداری، تبدیل و حمل و نقل می‏باشد(2).
7) سازمان بازاریابی
منظور از سازمان بازاریابی، افراد و گروههایی هستند كه فعالیتهای مختلف نظام بازاریابی را به عهده داشته و به انجام آن مشغولند. این افراد به سه گروه عمده: تولیدكنندگان، واسطه‏ها و مصرف‏كنندگان تقسیم می‏شوند(8). تولیدكنندگان، افراد یا خانوارهایی هستند كه گیاهان دارویی را از جنگلها و مراتع جمع‏آوری و یا در مزارع كشت نموده و محصول آن را برداشت می‏نمایند. این افراد حلقه نخست سازمان بازاریابی را به خود اختصاص می‏دهند. واسطه‏ها، افراد یا گروههایی هستند كه فعالیتهای گوناگون بازاریابی همچون حمل و نقل، جمع‏آوری، انبارداری، بسته‏بندی و مواردی از این قبیل را انجام می‏دهند. واسطه‏های گیاهان دارویی بسته به نوع گیاه و منطقه متفاوت هستند ولیكن در اكثر مناطق و برای اغلب گیاهان تركیبی چون خریداران محلی، عمده‏فروشان، تبدیل كنندگان و خرده‏فروشان این كار را عهده‏دار می‏باشند.
 

نتایج و بحث

باتوجه به عوامل مؤثر بر بازاریابی گیاهان دارویی باید جهت انجام این رسالت برنامه‏ریزی نمود تا اولا جامعه و افراد دست‏اندركار با فواید ونحوه مصرف آن آشنا شوند. ثانیا در كمترین زمان ممكن، محصولات به‏دست مصرف‏كنندگان برسد. سازمان بازاریابی نیز به نحوی طراحی گردد كه بتواند پیش‏بینی عملیات لازم را نموده تا ضمن سودآوری معقول برای تولیدكنندگان، محصولات نیز با حداقل قیمت در اختیار مصرف‏كنندگان قرار گیرد.
 

 

منابع

1- بدخشان(1369). روشهای جدید بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله بانك و كشاورزی، شماره 37، صفحات 44-37.
2- بهشتی(1376). جایگاه حمل و نقل در بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله صالحین روستا، شماره 14، صفحات 17-15.
3- پورافضل(1364). بررسی مسایل بازاررسانی میوه و تره‏بار در شیراز و چگونگی بهبود آن. گزارش پژوهشی دانشكده كشاورزی، دانشگاه شیراز.
4- شكری خانقاه(1376)، بررسی مسایل بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله جهاد، شماره201-200، صفحات 44-37.
5- شیروانیان(1378). بررسی بازاریابی گوجه فرنگی در استان فارس. مجله اقتصاد كشاورزی، شماره26، صفحات 97-77.
6- كاتلر(1376). اصول بازاریابی. ترجمه بهمن فروزنده، اصفهان، انتشارات آترپات.
7- كوپاهی(1369). اصول اقتصاد كشاورزی. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
8- نجفی(1378). بازاریابی گوشت قرمز در بازار ایران. مجله جهاد، شماره205-204، صفحات51- 44.


Marketiong of herbal Medicine products
Abstract
Medicinal Plants is as one of the diuine blessings that if essential planing make in production. method and marketing of it, can in addition to curing diseases, cause produced employment, prevention from destroying Jungles, ranges and protection of environment. Marketing of products is one of the main existed difficulties on the way of growth and development of medicinal plants. Correct marketing cause products generate consumer needs and the consumers can obtain these products hygienicly and admirably. Because of particular properties of medicinal plants such as decaying, seasonality and huying the marketing of these products has much sensibility.Marketing operations are storage, transportation, sorting, packing and transformation. In marketing organization producers, middlemen and consumers have the main role.
Keywords: Marketing, herbal medicine

[ جمعه 15 شهریور 1387 - 02:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

+ گیاهان دارویی در ایران سابقه ای دیرینه دارد اما دنیا از ما جلوتر است
+ ایران و ژاپن در زمینه زعفران و گیاهان دارویی همکاری می کنند
+ ایران منبع غنی گیاهان دارویی در جهان است
+ استاد ژاپنی : ایران سرشار از منابع گیاهان دارویی است
+ تور "زعفران، گیاهان دارویی و پسته" ایران برگزار می شود
+ مصرف خودسرانه گیاهان دارویی احتمال بروز مسمومیت را افزایش می دهد
+ امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
+ بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
+ همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی
+ بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
+ مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
+ گیاهان دارویی در ایران و جهان
+ بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)
+ مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه
+ بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)

---

صفحات :