بهینه‌یابی اقتصادی كشت گیاهان دارویی
ابوالقاسم باقری1، صادق خلیلیان2 و حسنعلی نقدی بادی3
1- كارشناس ارشد گروه تحقیقات اقتصاد كشاورزی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
2- استادیار اقتصاد كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
3- عضو هیأت علمی كشت و توسعه گیاهان دارویی
اصفهان، شهرك امیرحمزه، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ص.پ- 199-81785
 

خلاصه

وجود ویژگی‌ تنوع‌ در كاشت‌ گیاهان‌ دارویی‌ كه‌ اغلب‌ تولیدكنندگان‌ را با گزینه‌های‌ مختلف‌ رو به‌ رو می‌سازد از یك‌طرف‌ و هدفهای‌ متعددی‌ كه‌ بهره‌برداران‌ در انجام‌ فعالیتهای‌ تولیدی‌ خود دنبال‌ می‌كنند از طرف‌ دیگر، بدون‌ شك‌ می‌تواند ضرورت‌ برنامه‌ریزی‌ را برای‌ ایجاد الگوی‌ مناسب‌ زراعی‌ گیاهان‌ دارویی‌ آشكار نماید. در این مطالعه با برآورد الگوهای بهینه و متنوع كشت با استفاده از مدلهای برنامه‏‌ریزی ریاضی و مقایسه آنها با الگوی موجود، كشت و تولید این دسته از گیاهان مورد توجه قرار گرفته است. نتایج بررسی و مقایسه الگوی كشت بهینه و الگوی فعلی مزرعه نشان می‌دهد كه در سطح زیر كشت گیاهان دارویی مورد مطالعه تغییرات قابل ملاحظه‌ای ایجاد گردیده است.
واژه‌های كلیدی: بهینه‌یابی، اقتصادی، گیاهان دارویی

 

 

مقدمه

از عمده اهداف و انگیزه‌های كشاورزان در انتخاب گیاهان دارویی به عنوان فعالیت كشت، سودآوری بالای آنها در مقایسه با انواع مختلفی از سایر محصولات زراعی می‌باشد. به ویژه آنكه برخی از انواع این گیاهان در شرایط نامساعد و محدودكننده نیز، قابلیت كشت و تولید را دارند. این مطالعه، به منظور تعیین الگوهای به نسبت بهینه در جهت ایجاد برنامه‌های متنوع با درنظر گرفتن‌ معیارهای‌ اقتصادی‌ بهره‌بردار، محدودیتهای‌ رفتاری‌ وی‌، هدفهای‌ اجتماعی‌ خاص‌ و امكان‌ به‌ كار بستن‌ سیاستهای‌ مختلف‌ همچون‌ دخالت‌ دادن‌ محصولات‌ جدید در برنامه‌ تولیدی‌، تأمین نیاز مواد اولیه و خام شركتهای دارویی در تولید داروهای گیاهی با استفاده از روش مدلسازی ایجاد گزینه و مقایسه آن با الگوهای موجود و بهینه در شهرستان كرج صورت گرفته است.
 

 

مواد و روشها

روش مورد نظر در این تحقیق به صورت میدانی است. به منظور بررسی و تجزیه و تحلیل مدل ارائه شده برنامه‏ریزی بهینه و به نسبت بهینه از آمار و اطلاعات بودجه زراعی در بكارگیری مدل، استفاده گردیده است. اطلاعات مورد نیاز به صورت پرسشنامه و از مزارع گیاهان دارویی شهرستان كرج گردآوری شده است. به منظور برآورد مدل نیز از بسته نرم افزاری Lindo استفاده شده است. در این تحقیق از‌ روش‌ HSJ به‌ عنوان‌ عملی‌ترین‌ تكنیك‌ MGA‏‏ (5) استفاده‌ گردیده است. این تكنیك‌ توسط بریل‌ و هاپكینز(4) ابداع شد.
 

نتایج و بحث

نتایج‌ حاصل‌ از بررسی الگوهای فعلی و بهینه در منطقه نشان‌ می‌دهد كه الگوی‌ زراعی‌ فعلی‌، یك‌ الگوی‌ بهینه‌ نبوده‌ و تركیب‌ عوامل‌ تولید در فرآیند تولید مبتنی‌ بر معیارها و ضوابط بهینه‌سازی‌ صورت‌ نمی‌گیرد. همان‌طور كه‌ جدول‌ نشان می‌دهد، تركیب‌ بهینه‌ كشت‌ گیاهان‌ دارویی‌ و درآمد خالص‌ ناشی‌ از آنها در بهره‌برداری‌ مورد مطالعه‌ تفاوت‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ با الگوی‌ فعلی‌ دارد. با توجه‌ به‌ مدل‌ برنامه‌ریزی‌ خطی‌، كشت‌ گیاهانی‌ از قبیل‌ نعناع‌ فلفلی‌، آویشن‌، رزماری‌ و بابونه‌ آلمانی‌ حذف‌ و در مقابل‌ كشت‌ كاسنی‌، ملیس‌، گاوزبان‌ و ماریتیغال‌ به‌ ترتیب‌ به‌ میزان‌ 57/0،19/1، 45/0 و 82/0 هكتار توصیه شده‌ است‌. بیشترین‌ افزایش‌ در سطح‌ زیر كشت‌، مربوط به‌ بادرنجبویه‌ با 138درصد و بیشترین‌ كاهش‌ سطح‌ زیركشت‌ مربوط به‌ گیاهانی‌ از قبیل‌ نعناع‌ فلفلی‌، آویشن‌، رزماری‌ و بابونه‌ آلمانی‌ بوده‌ است‌. این تغییرات بازده برنامه‌ای را نسبت به الگوی فعلی، 7/13 درصد افزایش داده است. نتایج بدست آمده از الگوهای به نسبت بهینه نشان می‌دهد كه در گزینه1(MGA1)، با حذف بادرنجبویه و كاهش سطح زیر كشت گاوزبان، دو محصول آویشن و بابونه به ترتیب به میزان 43/1و 11/0 هكتار وارد برنامه می‌شوند. این در حالی است كه در گزینه2(MGA2) ، از سطح زیر كشت كاسنی كم شده و در مقابل به سطح زیر كشت بادرنجبویه و گاوزبان افزوده شده است. بررسی قیمت سایه‌ای منابع نشان می‌دهد كه عوامل آب و زمین دو عامل اصلی محدودكننده افزایش تولید و در نتیجه درآمد هستند.
 

 

منابع

1- امید بیگی، رضا (1374)، رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی، تهران.
2- باقری، ا (1379). كاربرد برنامه‌ریزی خطی در تعیین الگوی كشت بهینه گیاهان دارویی، پایان نامه كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، 140ص.
3- تركمانی، جواد (1379)، تحلیل اقتصادی تغییر در سطح زیر كشت آفتابگردان؛ كاربرد روش مدلسازی ایجاد گزینه ها، فصلنامه اقتصاد كشاورزی و توسعه، شماره 30، ص 43 تا 63.
4- Brill, C. S. and Hopkines, L. D. (1982). Use of mathematical models to generate alternative solution to water resource planning programs. Water resource research, 18: 58-64.
5- Gidly, J. S. and Bari, M. F. (1986). Modelling to generate alternatives. Water Forum 86, Newyork, 366-374



Economic Optimization of Medicinal Plants Cultivation
Abolghasem bagheri, ,Sadegh khalilian and Hasanali naghdi
Esfahan Agricultural and National Resources Research Center

Abstract
Population growth and pressing requirements of pharmaceutical industries to medicinal plants as raw material for drug production, inability of artificial production of some vital drugs by pharmaceutical industries and the importance of effective constituents of medicinal plants in food, cosmetics and beauty industries have spurred research on these plants in view of their culture, production and consumption. In this study, the culture and production of medicinal plants is considerable by determination of the optimum and various pattern use of linear programming models and modelling to generate alternatives methods (MGA) and the comparison with current pattern. The comparison of optimal culture pattern and the current pattern shows that considerable changes have occurred in the acreage of the medicinal plants under research, so that based on the optimum pattern programming yield has increased more than 13.7 percent over the current pattern. The results of survey and comparison of optimum and partially optimum patterns show that in the first option (MGA1), through exclusion of lemon balm and reduction of the borage acreage, thyme and chamomile enter the program by 1.43 and 0.11 hectares as two alternative plants. In the second option (MAG2) the acreage of chicory is reduced and that of lemon balm and borage increased. Therefore chief of the unit can choose any of the two options according to his goals. The assessment of shadow prices of the resources shows that water and land resources are two main factors restricting the production growth and income. Therefore it is suggested that if possible the farm manager take steps to augment the above-mentioned limiting factors to gain more profit.
Keywords: Medicinal plants, Economic, cultivation

[ پنجشنبه 14 شهریور 1387 - 04:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

+ گیاهان دارویی در ایران سابقه ای دیرینه دارد اما دنیا از ما جلوتر است
+ ایران و ژاپن در زمینه زعفران و گیاهان دارویی همکاری می کنند
+ ایران منبع غنی گیاهان دارویی در جهان است
+ استاد ژاپنی : ایران سرشار از منابع گیاهان دارویی است
+ تور "زعفران، گیاهان دارویی و پسته" ایران برگزار می شود
+ مصرف خودسرانه گیاهان دارویی احتمال بروز مسمومیت را افزایش می دهد
+ امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
+ بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
+ همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی
+ بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
+ مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
+ گیاهان دارویی در ایران و جهان
+ بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)
+ مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه
+ بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)

---

صفحات :