عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی در سطح ملی و بین المللی
علی ابراهیمی
عضو هیا ت علمی سازمان تحقیقات و آموزش كشاورزی

 

 

خلاصه

ارزش گذاری و شناساندن نقش حیاتی گیاهان دارویی در پیشبرد اهداف ملی و دستیابی به معیارهای جهانی در راستانی تحقق سلامت و نشاط جامعه ، خودكفایی ، ایجاد اشتغال ، توسعه اقتصادی ، زیست محیطی ، امنیت غذایی و حفظ ذخایر ژنتیكی از نظر مدیریت توسعه پایدار امری اجتناب ناپذیر است . لازمه حضور فعال در بازارهای جهانی كه رقابت شدید از ویژگی های آن به شمار می رود در قدم نخست یك استراتژی قوی و پویای توسعه در سطح كلان در كشور می باشد . لذا شناسایی و تعیین بازارها هدف گیاهان دارویی در سطح ملی و بین المللی بر اساس مدیریت راهبردی سیستمیك و جامع نگرانه در توسعه پایدار گیاهان دارویی نقش بسزایی دراد . باتوجه به ضرورت وحدت بخشیدن به اهداف و انسجام فعالیت ها در ابعاد مختلف به ویژه در نظام اجرا ، تحقیقات و آموزش كشور در راستای شأن و منزلت نظام جمهوری اسلامی و همسوسازی آن با نیاز قطب های تولیدی به منظور گسترش فرصت های اقتصادی كشور برای تولید كنندگان استاندارد گیاهان دارویی و ایجاد زمینه لازم برای توسعه فرهنگ كار آفرینی ، رشد خلاقیت و نو آوری و با عنایت به تنوع اقلیمی و تنوع گونه ای وجود استعدادهای بالقوه عظیم ملی و نیز فرهنگ استفاده از گیاهان دارویی در سطح كشور ، این تحقیق با هدف عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی به منظور توسعه صادرات وپایداری تولید گیاهان دارویی در كشور انجام شده است و بر اساس نتایج به دست آمده در این مرحله اجمال عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای بالقوه گیاهان دارویی عبارتند از سهم كشور از كل واردات جهانی گیاهان دارویی ، سهم واردات گیاهان دارویی از كل تجارت گیاهان دارویی ، سهم خالص واردات گیاهان دارویی از كل تجارت گیاهان دارویی ، سهم خالص واردات گیاهان دارویی از كل واردات كشور ، سهم واردات گیاهان دارویی از كل واردات كشور ، سهم واردات گیاهان دارویی جهان ، میزان صادرات گیاهان دارویی در طول یكسال ، میزان صادرات گیاهان مورد نظر درجهان ، كل صادرات گیاهان دارویی در جهان ، با دستیابی به اطلاعات مذكور مزیت نسبی صادرات و واردات گیاهان دارویی كشور مشخص و بازارهای هدف مناسب برای صادرات گیاهان دارویی ایران مشخص می گردد .
واژه های كلیدی : گیاهان دارویی ، بازارهای هدف ، استراتژی توسعه
 

مقدمه

جهان امروز ، جهان تولید ، صادرات ، ارزش افزوده و جهان برترین های اقتصادی است . حتی سیاست را توانمندان اقتصادی رقم می زنند . حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی بیش از 43 میلیارد دلار و برای سال 2050 رقم 5 تریلیون دلار پیش بینی گردیده است و گردش مالی این تجارت به بالای 100 میلیارد دلار رسیده است و حدود 25% از بازار دارویی جهان در سال 1996 به ارزش تقریبی 250 میلیارد دلار به داروهای مشتق شده از گیاهان اختصاص یافته است . سهم كشور ایران از این بازار حدود 60 میلیون دلار است . همچنین سالانه تولید اسانس ها در جهان ، بدون اسانس كاج ( 300 هزار تن ) حدود 000/ 50 تن است كه كه 70 % آن در كشورهای صنعتی مصرف می شود و بیشترین مقدار آن در صنایع غذایی مورد استفاده قرار می گیرد . مطالعات انجام شده نشان می دهد كه تنها ژل گیاهی آلوئه ورا دارای 200 نوع مواد موثر است كه در مواد آرایشی - بهداشتی - غذایی و نوشابه ها - كاربرد داشته و میلیون ها انسان در سراسر جهان آلوئه ورا به عنوان ماده موثر و اصلی كمك های اولیه در منازل در دسترس دارند . در حال حاضر 500 كمپانی در 52 كشور دنیا محصولات آلویه ورا را تولید می كنند كه در حدود 200 كمپانی برای كشورهای خودشان در زمینه تولید اینگونه محصولات فعال هستند . تجارت جهانی آلویه ورا 123 میلیارد دلار كه 33 میلیارد دلار آن منحصراً مربوط به محصولات صنایع غذایی هستند و در سال 2002 برابر 350 محصول جدید آلوئه ورا به بازار معرفی شده است. موارد فوق به وضوح ضرورت توجه به گیاهان دارویی را بیش از پیش مشخص می نماید . اقتصاد ایران از دهه پنجاه به این طرف تحت تزریقات مداوم در آمدهای نفتی به گونه ای شكل گرفته كه عدم توازن و هماهنگی بین بخش های اقتصادی از مشخصه‌های بارز آن به شمار می آیند . چنانچه در این راستا چاره اندیشی نشود نه تنها مشكلات جدید و غیر قابل كنترل به آن ها اضافه شده و در آینده بخش های تولید در كشور دچار بحران عمیق می گردد . افزایش صادرات غیر نفتی به ویژه گیاهان دارویی شاخص و ایندمیك و دارای مزیت نسبی تولید یكی از راه حل ها معضل فعلی است . لذا شناسایی بازارهای هدف برای صادرات گیاهان دارویی امری ضروری است در این صورت می توان عوامل موثر در صادرات مانند تربیت نیروی انسانی متخصص ، توسعه تحقیقات كاربردی در خصوص تولید ، فر آوری و بسته بندی استاندارد گیاهان دارویی ، ایجاد ارتباط سیستمیك با موسسات و مراكز خرید ، ساماندهی جوامع تخصصی ، برقراری شبكه سریع و مطمئن صادرات ، اعمال روش های عملی و استفاده از دانش و تكنولوژی برتر برای كنترل كیفیت و كمیت ، تقویت NGO ها و بخش های خصوصی و نهادهای ذیر بط غیر دولتی دست اندر كار گیاهان دارویی در ابعاد مختلف به منظور مشاركت فعال و كار آمد محققین و متخصصین مربوطه برای تحقق اهداف كلان بخش از جهت كاهش تصدی گری دولت و دستیابی به مدیریت توسعه پایدار بالاخص در ابعاد كلان توسعه اقتصادی ، سیستم بهینه تهیه و توزیع ، آموزش و تقویت بنیه علمی تجار و بازرگانان داخلی ، اصلاح قوانین و مقررات و - را مدیریت و برنامه ریزی نمود.

مواد و روش ها :

برای شناسایی بازارهای هدف گیاهان دارویی و مطالعه و بررسی و عوامل موثر در شناخت و ایجاد این بازارها اهمیت دارد . بر اساس مطالعات انجام شده در زمینه های مختلف جهت رتبه بندی كشورها از حیث استعداد بالفعل در واردات ویاصادرات از شاخص های متفاوتی بهره گرفته می شود . شاخص های زیر جهت دستیابی به بازار هدف گیاهان دارویی به كار گرفته می شوند . برای تعیین كشورهایی كه اولویت واردات دارند از چهار شاخص زیر استفاده می شود .
1 - شاخص سهم در بازار یا سهم از كل واردات جهانی گیاهان دارویی
Mij
___
Miw
2 - شاخص سهم واردات گیاهان دارویی از كل تجارت گیاهان دارویی
Mij
______
Mij + Xij
3 - شاخص سهم خالص واردات گیاهان دارویی از كل واردات آن كشور
Mij - Xij
_______
Mij
4 - شاخص عدم مزیت نسبی صادراتی كه عبارت است از سهم واردات گیاهان دارویی از كل واردات یك كشور به سهم واردات گیاهان دارویی جهان از كل واردات جهان
Mij Miw
____ ___
Mit Mwt
برای تعیین مزیت نسبی صادرات از شاخص RCA می توان استفاده كرد .
Xij
ــــ
Ytj
ــــــ = RCA
Xiw
___
Ytw

 

نتایج و بحث

نتایج این تحقیق نشان می دهد كه با تعیین و مشخص نمودن كشورهای اولویت دار با مطالعه و به كارگیری شاخص‌های ارایه شده در قسمت مواد و روش ها برای تمام كشورهای جهانی می توان برای هر یك از گونه های دارویی اولویت واردات را مشخص نمود . سپس توجه به سایر پارامترهای موثر در صادرات محصولات تولیدی كشور مانند پارامتر مهم مزیت نسبی صادرات ، ارتباط تجاری و سیاسی نسبت به اولویت بندی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی اولویت دار كشور اقدام نمود . به عنوان مثال محصول باریجه ، كتیرای مفتولی ، زعفران ، سیاه دانه و زیره ، آنغوزه حنا ، اسانس مورد رزماری شیرین بیان ، اسانس نعنا و -. جهت صادرات دارای مزیت نسبی هستند و گیاهانی نظیر بابونه ، خارمریم ، بادرنجبویه ، سنبل الطیب و نعنا برای بازار داخلی از اهمیت بالایی برخوردارند . همچنین بازارهای كشورهای اروپایی بخصوص آلمان و فرانسه برای صادرات باریچه از اهمیت ویژه برخوردارند . به طور كلی با مدیریت صحیح منابع در جهت صادرات گیاهان دارویی به توسعه پایدار ، خود كفایی ، اشتغال و اهمیت غذایی و دارویی می توان كمك شایانی كرد .

 

منابع

1 - FAO : Non wood forest production in the near east country Report Iran ( INT)
2 - مطالعات سازمان بهداشت جهانی WHO شامل هاسنا 1997 و طب سنتی
3 - سازمان پژوهش های علمی صنعتی ( بخش بیوتكنولوژی ) خانم دكتر نسرین معظمی
4 - جایگاه اقتصاد گیاهان دارویی در ایران و جهان ، علی ابراهیمی ، همایش بین المللی طب سنتی و مقررات پزشكی پزشكی سال 79
5 - ضرورت نگرش سیستمیك در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی ، علی ابراهیمی ، همایش ملی گیاهان دارویی 1380
6 - مطالعات میدانی و تحقیقاتی نگارنده به عنوان مجری طرح های تحقیقاتی گیاهان دارویی و خلاصه مذاكرات علمی با متخصصین ذیر بط در امور گیاهان دارویی و گزارش ساماندهی تحقیقات گیاهان دارویی به كمیسیون شورایعالی تحقیقات وزارت جهاد سازندگی ، علی ابراهیمی ، 1379
7 - گزارشات مركز توسعه صادرات
8 - مركز اطلاعات و مدارك علمی كشور
9 - سایر منابع اینترنتی ( شرح پیوست )

Efficient Factors of Nationally and Internationally Target Markets Recognition and Determination For Pharmaceutic Herbs.
Ali Ebrahimi
Faculty member of Education and Researchs department
Iran. Cartural Affairs Ministry

Abstract
It is inavitable to valucate and introduce crucial role of pharmaceutic herbs in national objectives advancement, international stardards achieverrent, beside national health and vitality realization, self-sufficiency, employment opportunities, economical development, environmental concerns, dietary safety and genetic resources preservation in management of stable development view. With the aim of on active attendance in global markets that one of their features in close competition, It is necessary to take a strong and dynamic strategy for mass development over the state (Iran). Hence, valuation and determination of target markets for pharmaceutic herbs in national and international terms according with general and systematic all inductive management have an significant role in stable development for phamaceutic herbs.
Key words: pharmaceutic herbs - valuation and determination of herbal products - taking strategy for market

[ چهارشنبه 13 شهریور 1387 - 02:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

+ گیاهان دارویی در ایران سابقه ای دیرینه دارد اما دنیا از ما جلوتر است
+ ایران و ژاپن در زمینه زعفران و گیاهان دارویی همکاری می کنند
+ ایران منبع غنی گیاهان دارویی در جهان است
+ استاد ژاپنی : ایران سرشار از منابع گیاهان دارویی است
+ تور "زعفران، گیاهان دارویی و پسته" ایران برگزار می شود
+ مصرف خودسرانه گیاهان دارویی احتمال بروز مسمومیت را افزایش می دهد
+ امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
+ بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
+ همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی
+ بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
+ مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
+ گیاهان دارویی در ایران و جهان
+ بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)
+ مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه
+ بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)

---

صفحات :