سلامت و بهبود كیفیت داروهای گیاهی در گرو رعایت اصول كشت و جمع‌آوری مواد اولیه گیاهی
وحید گرجی1، ژرژ بتی2، رضاامیدبیگی3،محمدرضا باستان4
1-مدیرعامل شرکت دارویی زردبند
2- اتنوفارماکولوژیست ازشرکت تحقیقاتی گیاهان دارویی ومعطر فرانسه
3- استاد تولید وفرآوری گیاهان دارویی دانشگاه تربیت مدرس ومشاور علمی شرکت دارویی زردبند
4- کارشناس واحد تحقیق وتوسعه شرکت دارویی زردبند
 

خلاصه:

درحال حاضر هنوز گیاهانی که کشت می شوند و یا بصورت وحشی جمع‌آوری میگردند در شرایط كاملاً خارج از كنترل میباشند .(Lange 2004)دستورالعمل جدید درمورد جمع‌آوری گیاهان به عنوان مواد اولیه توسط كشورهای اتحادیه اروپا اخیراً به اجرا گذاشته شده است. دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا به شماره178/2002/EC وNTA Vol 2B Ed.July 2003 قابلیت ردیابی مواد اولیه گیاهی را برای استفاده در مواد غذائی و داروئی تنظیم كرده‌است و دستورالعمل WHO به عنوان GACP (روش كشت و جمع‌آوری مطلوب گیاهان) روشهای بهره‌برداری و جمع‌آوری گیاهان را تعریف كرده است (WHO 2003). درهردو راهبرد، قابلیت ردیابی و روش جمع‌آوری گیاهان، باید به طور واضح برای تمامی زنجیره تولید گیاهان دارویی تا داروهای گیاهی،از ابتدا تا انتهای محصول نهایی، انجام پذیرد.عمده دستورالعملهای جدید عبارتند از:شناسائی قطعی بوتانیكی گیاهان دارویی،انتخاب رقمهای مناسب برای استفاده در محصولات نهائی،كاهش خطرات ناشی از تقلب،بهبود تکرار پذیری اثرات بالینی گیاهان داروئی،محافظت از محیط زیست .
واژه های کلیدی : کشت ، سلامتی ، داروهای گیاهی .

 

مقدمه

روند رو به رشد استفاده از داروهای گیاهی در جوامع مختلف و به تبع آن مصرف فزآینده مواد اولیه گیاهی در این فرآورده‌ها توسط واحد‌ها و كارخانجات و نیز صنایع آرایشی و بهداشتی، ضرورت كنترل دقیق تولید و مصرف مواد اولیه گیاهی را بیش از پیش نمایان میسازد.عدم دقت و كنترل دقیق در چرخه كشت گیاهان دارویی و یا جمع‌آوری گیاهان بومی از مراتع و نیز تولید فرآورده‌های دارویی بعضاً عوارض زیان‌آوری را ایجاد نموده كه علاوه بر زیان اقتصادی، موجب تخریب نگرش و دیدگاه استفاده از داروهای گیاهی در میان جوامع گردیده است. این مهم كشورهای اتحادیه اروپا را بر آن داشت تا با اعمال دستورالعملهای ویژه درخصوص كشت و جمع‌آوری گیاهان بعنوان مواد اولیه، نسبت به كنترل دقیق آنها مطابق با استاندارد‌هایی خاص اقدام نمایند.
راهبردهای عملی جهت اصلاح كیفیت و سلامت مواد اولیه گیاهی توسط دستورالعملهای شماره 178/2002/EC و NTA vol 2B Ed.July 2003 اتحادیه اروپا همچنین دستورالعمل WHO به عنوان روش مطلوب كشت و جمع‌آوری گیاهان (٭GACP) تنظیم و به اجرا گذاشته شده است. دستورالعملهای اتحادیه اروپا در زمینه قابلیت ردیابی مواد اولیه گیاهی مورد استفاده در موادغذایی ودارویی و دستورالعمل WHO در زمینه روشهای مطلوب بهره برداری گیاهان وحشی است كه تمامی زنجیره تولید گیاهان دارویی تا داروهای گیاهی را از ابتدا تا انتهای محصول نهایی شامل می‌شود.
عمده موارد مطروحه در این دستورالعملها شامل شناسایی دقیق گیاهشناسی وجلوگیری ازتقلب ، انتخاب و بهره‌گیری ازارقام مناسب در محصولات نهایی و محافظت از محیط زیست میباشد.
شناسایی دقیق گیاهشناسی وجلوگیری ازتقلب:
گونه‌های مختلف یك جنس درگیاهان حتی با دارا بودن مرفولوژی یکسان در بسیاری از موارد دارای خواص و اثرات فارماكولوژیكی متفاوتی میباشند. عدم تطابق بین گونه ذكر شده در برچسب بسته‌بندی با محصول موجود در آن خصوصاً در مراودات تجاری بین‌المللی یكی از مواردی است كه ضرورت شناسایی دقیق گیاهشناسی را نمایان میسازد.مثال بارز این مورد اختلاط گونه‌های مختلف ریشه شیرین‌بیان خصوصاً‌ گونه روسی آن(G.uralensis) در بسته‌های دارای برچسب G.glabra میباشد.
در موارد دیگر اختلاط برخی گونه‌های سمی با گونه‌های غیر سمی است كه در نتیجه عدم دقت در شناسایی گیاهشناسی حاصل شده و منجر به بروز عوارض ناخواسته وخطرات احتمالی میگردد. همانند گونه مفید دم اسب (E.arvense) با گونه سمی (E.palustre).
در موارد دیگری نیز عدم دقت در شناسایی گیاهان عمدی و به دلایل اقتصادی و سیاسی صورت می‌گیرد. بعنوان مثال اختلاط ریشه گونه آنگولایی گیاه Harpagophytum با گونه نامیبایی آن می‌باشد كه بعلت قیمت پایین گونه آنگولایی این اختلاط صورت گرفته و با توجه به تفاوت اثرات بالینی هریك، اعتبار اثرات بالینی گونه اصلی (گونه نامیبایی) را نیز زیر سئوال خواهد بود. لذا اعمال كنترل كیفی و شناسایی دقیق و قطعی گیاهان و در نتیجه تطابق دقیق محصول موجود در بسته‌بندی با برچسب آن یكی از نکات قابل توجه دردستورالعملهای اتحادیه اروپا وWHO است .
انتخاب و بهره‌گیری از ارقام مناسب در محصولات نهایی:
توجه در انتخاب ارقام مناسب جهت مصارف دارویی با خصوصیات فیتوشیمیایی مشخص از جمله دیگر راهكارهای اصلاح كیفیت و سلامت مواد اولیه گیاهی است. ارقام و یا مونه‌های مختلف یك گونه عمدتاً دارای تركیبات اصلی یکسانی میباشند لیكن تفاوت عمده در منشاء آنهاست كه موجب می‌گردد یك مونه نسبت به مونه دیگر در میزان یك تركیب مشخص متفاوت باشد. بعنوان مثال بیش از هفت مونه ازگیاه آویشن باغی وجود دارد كه همگی دارای تركیبات اصلی مشخص می‌باشد ولیكن مونه‌ای که در اسپانیا كشت میگردد دارای سینئول بالا و رقمی كه در فرانسه كشت میگردد دارای ژرانیول بالا میباشد. همچنین انتخاب رقم مناسب گیاه بابونه با درصد بالای كامازولن و كشت آن در خاك قلیایی از نوع كارستیك موجب برقراری تعادل بین عملكرد بالای گیاه، مقاومت آن در برابر بیماریها وآفات و نیز تركیبات مطلوب شیمیایی گردیده است.نتیجه آنکه دقت دراستفاده از ارقام مناسب به لحاظ دارا بودن تركیبات خواص فیتوشیمیایی مشخص و نیز بازدهی مطلوب محصول موجب ثبات و بهبود اثرات فارماكولوژیكی محصول نهایی خواهد شد.

محافظت از محیط زیست:

روش مناسب كشت و بهره‌برداری از منابع طبیعی یكی دیگر از موارد مهم در دستورالعمل٭GACP است كه در آن به بهره برداری صحیح و مطلوب گیاهان وحشی بسیار تاكید شده است. بعنوان مثال بهره‌برداری غیراصولی بیش از حد ریشه گیاه شیرین بیان در تركمنستان توسط برخی شركتهای بین‌المللی بوسیله ادوات مكانیزه باعث بروز صدمات جدی به محیط زیست و نیز جلوگیری از تكثیر طبیعی و در نتیجه كاهش شدید تراكم گیاه در زیستگاه طبیعی خود شده است. همچنین رعایت اصول به زراعی و عدم استفاده از سموم شیمیایی در مزارع گیاهان دارویی راهكاری مناسب جهت حفاظت از محیط زیست و تلاشی جهت تولید محصول ارگانیك است.
 

نتیجه:

آگاهی شركتهای تولید كننده از نتایج عملی این مقررات بی‌شك باعث كاهش خطرات مسمومیتهای ناخواسته و بهبود كیفیت داروهای گیاهی و در نتیجه بهبود اثرات فارماكولوژیكی و بالینی آنها خواهد شد.
 

منابع:

1-Awang, D. V. C. (1996). Siberian ginseng toxicity may be case of mistaken identity. Can.Med.Assoc.J. 155: (9) 1237
2-Hiermann, A. (2003). Equisetum. In: Blaschek, W., Ebel, S., Hackenthal, E., Holzgrabe, U., Keller, K., and Reichling, J.: HagerROM 2003 V. 4.1. Hagers Handbuch der Drogen und Arzneistoffe. Heidelberg: Springer Electronic Media.
3-Lange, D. (2004). Medicinal and Aromatic Plants: Trade, Production, and Management of Botanical Resources. In: Cracker, L. E., Simon, J. E., Jatisatienr, A., and Lewinsohn, E.: XXVI International Horticultural Congress: The Future for Medicinal and Aromatic Plants. Toronto, Canada: ISHS Acta Horticulturae, 177-197.
4-Schmidt, M., Eich, J., Kreimeyer, J., and Betti, G. (1998). Anbau der Teufelskralle. Ein Projekt in Namibia zur Sicherung der pharmazeutischen Qualit-. Dtsch.Apoth.Ztg. 138: (47) 4540-4549.
Good Agricultural and Collection Practice٭


Healthy and Quality Improving of Herbal Medicines Under Consideration of Suitable Cultivation and Collection of Plant as Raw Material
Gordji, V. ,Betti, G. ,Omidbaigi, R. ,Bastan, M.R.
Manager of Zardband Pharmaceutical Co.
Email:Gordji@zardband.com
Abstract
New guidelines affecting the collection of herbal plant raw material are currently being implemented within the EU countries. EC directives 178/2002/EC and NTA Vol 2B Ed. July 2003 regulate the traceability of herbal raw materials for food and drug use, and the WHO guideline -Good Agricultural and Collection Practice- is defining the rules by which the herbal material should be collected (WHO 2003). Both guidelines, traceability and collection practice, should lead to total transparency of the whole chain of production of most herbal medicines from the plant, down to the finished product.
Major consequences of the new guidelines will be:
Unambiguous botanical identification of medicinal plants and decreasing danger of adulterations.
Selection of cultivars tailored to the use of the final product.
Protection of the environment.
The new rules for traceability of herbal raw material and good agricultural and collection practice will lead to an improvement in the predictability of herbal drug quality. Simultaneously, an increased reproducibility of pharmacological effects and clinical efficacy can be expected, and the danger of accidental intoxications through adulterants will diminish.
Keywords : cultivation, herbal medicines , healthy

بررسی اثر ضد باكتریایی عصاره گیاهان دارویی Artemisia annua و Prunella vulgaris علیه باكتریهای شایع استان گلستان
معصومه مارندرانی(1) ،محمد باقر رضایی(3)، هادی سلیمانی(4) ، عزت الله قائمی(2)، مازیار احمدی گلسفیدی(1)
1- عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان
2-عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشكی گرگان
3- رییس بخش تحقیقات گیاهان دارویی سازمان جنگلها و مراتع تهران
4-مسئول فنی و مدیرعامل شركت گیاه اسانس توسكاستان گرگان
 

خلاصه

با توجه به خواص درمانی گیاهان و همچنین به لحاظ مقاومت روز افزون بسیاری از باكتریها به آنتی بیوتیك و بروز عوارض ناشی از مصرف این داروها، لزوم مطالعه در مورد اثر آنتی بیوتیكی و استفاده از تركیبات طبیعی در رفع عفونتهای باكتریایی ضروری به نظر می رسد(2و3) .لذا در این تحقیق در شهریور ماه1383 ، سرشاخه های گلدار دو گیاه مورد نظرجمع آوری و پس از عملیات عصاره گیری و به منظور بررسی اثر ضد میكربی عصاره ها علیه باكتریهای S. aureus, B.cereus ,Streptococ. A,B,P. aeroginosa, E.coil,, Shigella ،با استفاده از روش دیسك دیفیوژن،پس از سه بار تكرار آزمایش و استفاده از نتایج حاصل از قطر هاله های عدم رشد باكتری ،در رقتهای مختلف (جدول شماره 1) ثبت گردید.
كلمات كلیدی: موره و پرونلا(A.annua , P.vulgaris )، بررسی اثر ضد میكروبی، سوشهای E .coli, S. aureus , Shigella, Streptococ.A, B,P.aeroginosa,

 

مقدمه:

ایران دارای منابع عظیم گیاهان داروئی است كه از قدیم الایام همواره از مواد طبیعی و اثر بخش گیاهان دارویی در طب سنتی استفاده شده است . امروزه هم گیاهان دارویی با اثر ضد میكروبی از جایگاه خاص و اهمیت فراوانی در طب سنتی و كلینیكال سراسر دنیا برخوردارند. روستای زیارت به فاصله 3 كیلومتری شهر گرگان ،از مناطق كوهستانی و جنگلی استان گلستان محسوب می شود (700 تا 2250 متر)،كه از نظر تنوع و پوشش گیاهی دارای غنای بهینه است . در فرهنگ گیاه درمانی منطقه ازدو گیاه دارویی موره و پرونلا (Prunella vulgaris , Artemisia annua) در درمان بیماریهای مختلف عفونی (تب، ضد عفونی والتیام زخم، عفونتهای میكربی و قارچی) استفاده می شود. لذا در این بررسی با توجه به كثرت شیوع بیماریهای عفونی و از طرفی افزایش مقاومتهای میكربی و لزوم جایگزینی آنتی بیوتیكهای قوی و جدید ، بررسی نحوه اثر بخشی و استفاده ازآنها در طب سنتی مردم روستا ضرورت یافت (1و4و5).

 

مواد و روشها:

در این تحقیق در شهریور 1383 ، سرشاخه های گلدار دو گیاه جمع آوری و پس از عملیات عصاره گیری و جداسازی عصاره ها از حلال ،جهت بررسی اثرات ضد میكروبی ، پس از اطمینان از خالص بودن سوشها و كشت 4 منطقه ای از استرپهای A,B در محیط كشت بلاد آگار و E.coli , S. aureus, B. cereus, Shigella spp, P. aeroginosa در محیط كشت نوترینت آگار تهیه و به مدت 24 ساعت در دمای 37 درجه انكوبه شد . سپس سوسپانسیونی از 7 سویه میكروبی در محیط كشت باكتریهای مورد مطالعه وبا استفاده از عصاره گیاهان مورد بررسی در داخل حلال ، رقتهای 2/1و4/1و8/1و16/1 تهیه كرده و با روش دیسك دیفیوژن و نتایج حاصل از ایجاد قطر هاله های عدم رشد بررسی گردید. آزمایش های فوق بر روی هر سوش 3بار تكرار شد و در هر سری قطر هاله عدم رشد در رقت های مختلف ثبت گردید.

 

نتایج و بحث

نتایج این پژوهش بعد از سه بار آزمایش و استفاده از قطر هاله های عدم رشد در اطراف دیسكها حاكی از آن بود كه عصاره رقیق شده گیاه A.rtemisia annua در غلظت های 2/1 4/1 علیه باكتریهایE.coil , B.cereus, S.aureus دارای اثر مناسب (S) ، و درغلظت 8/1 و 16/1 دارای اثر متوسط ( I) ولی علیه باكتریهای St.B و P.aeroginosa تقریبا بی اثر بود(R ).. عصاره رقیق شده گیاه Prunella vulgaris در غلظت های 2/1 و4/1 علیه باكتریهای S.S. aureus, E.coli, Shigella دارای اثر متوسط ( I) ، علیه باكتریهای Streptococ A, P.aeroginosa دارای اثر مناسب ( S) ولی علیه Streptococ. B تقریبا بی اثر بود (R ) ، در غلظت 8/1 و 16/1 علیه Streptococ.A, B.cereus كاملا دارای اثر مناسب ( S) ولی علیهS.aureus,E.coli,, Shigella بی اثر یا دارای اثر ضعیف بود (R ) .
Reference:
yong shouxhong, 1998. The Divine Farmers- Materia Medica, Blue poppy press. Co.
Ttang W and Eiseubrand G. chinese, 1992. Drugs of plant origin, Berlin.
Chace C. and Zhang Tingliang , 1997 . Aqin Bowei Anthlogy. Paradigm publication.
Wen JM and Seifert G. 2000.Warm Disease theory, paradigm publications, Brookline, MA.
Giao pt, etal., 2001. Artemisinin for treatment of uncomplicated falciparum malaria . American Journal of tropical Medicine and Hygiene , 6s (6). 690-695

استفاده از اسانس میخك (Eugenia caryoplyllata)
برای بیهوشی بچه ماهی خاویاری ایران
مجتبی محمدی ارانی1، سید كمال الدین علامه2 و منصور نصر اصفهانی3
1- كارشناس ارشد و عضو گروه شیلات مجتمع آموزشی جهاد كشاورزی اصفهان
2-عضو هیآت علمی
3- كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
اصفهان- شهرك امیر حمزه- مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان- ص پ 199- 81785
 

خلاصه

در تحقیق حاضر از اسانس میخك برای بیهوشی بچه ماهی خاویاری ایران (تاسماهی ایرانی یا قره برون ، Acipenser persicus ) در سه گروه وزنی 25/4 گرم (9 تا 11 سانتیمتر)، 33/3 گرم (7 تا 9 سانتیمتر) و 89/1 گرم (5 تا 7 سانتیمتر) به روش غوطه وری در غلظتهای 25 تاPPM120 اسانس میخك استفاده گردید. دامنه زمانهای بیهوشی و بازگشت از بیهوشی به ترتیب عبارت بودند از 25 تا 336 و 114 تا 596 ثانیه. بهترین غلظت اسانس میخك برای بیهوشی و بازگشت از بیهوشی تاسماهی ایرانی در این آزمایشهای PPM75 تعیین گردید.

واژه های كلیدی: اسانس میخك، بیهوشی، بچه ماهی

مقدمه

تاكنون از اسانس میخك و پودر گل میخك برای بیهوشی صافی ماهی، قزل آلای رنگین كمان و ماهی خاویاری دریاچه‌ای استفاده و دامنه غلظت 25 تا ppm 150 پیشنهاد گردیده است (2، 3، 7، 8 و 9). متذكر می‌گردد كه در مراكز تكثیر و پرورش ماهی از مواد بیهوش كننده برای بیهوشی ماهی در عملیات تكثیر، علامتگذاری ، رقم بندی، حمل و نقل و - استفاده می‌گردد. در كشور ما برای بیهوشی ماهی به‌طور عمده از 222 MS استفاده می‌گردد (1). كه با توجه به مشكلات این دارو در این تحقیق از اسانس میخك برای بیهوشی یكی از گونه‌های باارزش ماهیان شیلاتی یعنی تاسماهی ایرانی (قره برون) استفاده شد.

مواد و روشها

برای تهیه محلول بیهوشی ابتدا به میزان مورد نظر (4 یا 6 لیتر بسته به نوع آزمایش) آب درون ظرف ریخته شد. بعد میزان ماده بیهوش كننده مشخص شده و با پیپت مدرج به حجم كلی cc1 و با دقت cc 1/0 برداشت و در ظرف آب ریخته شد. سپس محلول كاملاً به همزده و همگن شد. تغذیه ماهیها از 24 ساعت قبل متوقف گردیده و پس از بازگشت نیز تا 48 ساعت رفتار ماهیها مورد مشاهده قرارگرفت تا امكان ایجاد اثرات جانبی در آنها مورد بررسی قرار گیرد. غلظتهای مورد آزمایش عبارت بودند از 25 ، 5/37 ، 50 ، 75 ، 80 ، 100 وppm 120. آزمایش با 8 قطعه ماهی از هر گروه وزنی برای هر كدام از غلظتهای فوق الذكر و با سه تكرار انجام گردید. كنترل مراحل بیهوشی و بازگشت بر اساس تعریف Keene و همكاران (5) انجام گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده‌های آماری نیز از روش تحلیل واریانس طرح كاملاً تصادفی با توزیعf در نرم افزار S-plus استفاده گردید.
 

نتایج و بحث

در این آزمایشهای اسانس میخك در غلظتهایی از 50 تا PPM120 باعث شد كه ماهیها در كمتر از 3 دقیقه بیهوش شده و طی 5 و حداكثر 10 دقیقه به هوش آیند. هر چه مدت نگهداری ماهی در محلول بیهوش كننده بیشتر بود، زمان بازگشت نیز طولانی تر شد (05/0< α) غلظت ماده بیهوش كننده نیز بر زمان بیهوشی تأثیر عكس و بر زمان بازگشت تأثیر مستقیم داشت (05/0 < α). از بین غلظتهای آزمایشی، غلظت ppm 75 اسانس میخك به لحاظ ایجاد بیهوشی آرام و بازگشت در زمان مناسب، و صرفه جویی در مصرف دارو مناسبتر به نظر رسید. Keene و همكاران (5) غلظت 40 تا ppm 60 اوژنول (ماده مؤثر اسانس میخك) را برای بیهوشی قزل آلای جوان پیشنهاد كردند كه با توجه به اینكه اوژنول 71% اسانس میخك را تشكیل می‌دهد (6)، غلظتهای مذكور نزدیكی زیادی با غلظت پیشنهادی در این تحقیق دارد (ppm 75). مخیر نیز در سال 1372 از 222 MS با غلظت ppm 70 كه نزدیك به غلظت پیشنهادی در این تحقیق است برای بیهوشی ماهی خاویاری استفاده كرده است. همچنین همان طور كه توسط Hikasa و همكاران (4)، keene و همكاران (5) و Munday و Wilson (7) ذكر شده، اسانس میخك زمان بازگشت ماهی از بیهوشی را طولانی می‌كند كه در آزمایشهای حاضر نیز این امر مشاهده گردید كه بنا به نظر Keene و همكاران (5) این امر به علت تأثیری است كه اسانس میخك و ماده مؤثر آن یعنی اوژنول بر سیستم عصبی ماهی می‌گذارد و موجب می‌شود كه ماهی فعالیت تنفسی خود را به كندی انجام دهد و در نتیجه تركیبهای اسانس دیرتر از بدن ماهی خارج می‌گردد. عدم تغذیه ماهیها نیز به منظور كاهش استرس و كاهش نیاز اكسیژنی ماهیها در حین عملیات بیهوشی صورت گرفت. دمای آب نیز در هنگام آزمایشها بیش از 15 درجه سانتیگراد بود (متوسط 22 درجه سانتیگراد) و در منابع تصریح شده است كه در دمای كمتر از 15 درجه به علت حلالیت كم اسانس میخك لازم است تا آن را به نسبت یك به ده با اتانل یا استن مخلوط كرده و بعد به آب افزود (5). با توجه به وارداتی و گرانقیمت بودن داروهای بیهوش كننده ماهی از جمله 222MS و نتایج مثبت بیهوش كنندگی اسانس میخك، لازم است كه تأثیر آن بر سایر آبزیان پرورشی در شرایط آب و هوایی مختلف و نیز امكان تكثیر میخك و استحصال اسانس آن در ایران مورد بررسی قرار گرفته و در صورت مثبت بودن نتایج، این ماده جایگزین 222 MS گردد و گامی در جهت كاهش وابستگی دارویی به خارج برداشته شود.

 

منابع

1 - مخیر، بابا. 1372. بیهوشی و جراحی در تاس ماهیان ایران. بولتن علمی شیلات ایران. 2 : 3 - 10.
2 - مهرابی، یداله. 1378. مطالعه مقدماتی اثر بی هوشی پودر گل درخت میخك (Syzygium aromaticum) بر روی ماهی قزل آلای رنگین كمان. مجله پژوهش و سازندگی. 40، 41، 42 : 160 - 162.
3 - Anderson, W.G., R.S. Mckinley and M. Colavecchia, 1997, The use of clove oil as an anaesthetic for rainbow trout and its effects on swimming performance. North Journal of Fisheries Management.17: 301 - 307
4 - Hikasa,y.,K. Takase,T.Ogasawara and S. Ogasawara. 1985, Anesthesia and recovery with tricaine methanesulfonate, eugenol and thiopental sodium in the carp. Cyprinus carpio. Jpn. J.Vet SCI. 48(2): 341 - 351
5 - Keene,J.L, O.L.G. Noakes, R.D. Moccia & C.G.Soto. 1998. The efficacy of clove oil as an anaesthetic for rainbow trout, Oncorhynchus mykiss (Walbaum). Aquaculture. Research. 29: 89 - 101
6 - Lawrence, B.M., 1995, Progress in essential oils. RJ Reynolds Tobacco companies. Perfurmer & Flavorist 20: 95 - 103
7 - Munday,P.L & S.K. Wilson. 1997. Comparative efficacy of clove oil and other chemicals in anesthetization of pomacentrus amboinensis, coral reefs fish. Journal of Fish Biology 51: 931-938
8 - Peake,S. 1998. Sodium bicarbonate and clove oil as potential anesthetics for non-salmonids fishes. North American Journal of Fisheries Management 18: 919-924
9 - Soto,C.G. & Burhanuddin. 1995. Clove oil as a fish anaesthetic for measuring length and weight of rabbit fish (siguanus lineatus ). Aquaculture. 136: 149-152


Using clove (Eugenia caryophyllata) oil for anesthetization of Persian sturgeon (Acipenser persicus) fingerlings
Mojtaba mohammadi Arani, Seyyed Kamaleddin Allameh and Mansoor Nasr Esfahani
Isfahan Investigation Centre of Agriculture and Natural Resources
Email: moham1354@yahoo.com

Abstract
This investigation has done on fingerlings of Persian sturgeon (Acipenser persicus) in three weight groups of 4.25 gr. (9-11 cm), 3.33 gr. (7-9 cm) and 1.89 gr. (5-7 cm), and considered the effect of concentration and exposure time of clove (Eugenia caryophyllata) oil on anesthesia and recovery stages, by immersion method. In concentrations of 25 - 120 PPM of clove oil, range of anesthesia and recovery stages were 25 - 336 and 114 - 596 seconds, respectively. Finally 75 PPM of clove oil, determined as the best concentration for anesthesia and recovery.
Key Words: Acipenser persicus - Anesthesia - Clove oil.

ساپونین های گیاهی و تعیین اثرات بیولوژیكی آن ها
به منظور استفاده در دارو و درمان
حجت ا... مظاهری لقب
استادیار دانشكده كشاورزی دانشگاه بوعلی سینا- همدان، خ آزادگان 

خلاصه

اثرات جانبی دارو های شیمیایی برای بیمار نتیجه ای خطرناك تر از بیماری مورد درمان داشته است. لذا لازم است تا بر مصرف آن ها احتیاط زیادی صورت بگیرد. این اثرات باعث شده تا دارو های گیاهی كاربرد وسیع پیدا كنند. وجود تنوع مواد مؤثره بیولوژیكی در گیاهان سبب شده است تا برای استخراج آن ها از مواد شیمیایی مختلف استفاده شود.ساپونین ها تركیبات گلیكوسایدی هستند كه در تركیب با غشاء سلولی باعث از بین رفتن آن می شود. عمدتا استخراج آن ها با استفاده از الكل ها صورت میگیرد كه متعاقبا از تكنیك كروماتو گرافی برای شناسایی كیفی ساپونین ها و در نهایت از زیست سنجی جهت تعیین اثرات درمانی و سایر اثرات بیولوژیكی استفاده می شود.

واژه های كلیدی :اثرات بیولوژیك، ساپونین های گیاهی، خواص داروئی

 

مقدمه:

با عوارض سوء ایجاد شده توسط داروهای شیمیایی، سنتز دارو های گیاهی مورد توجه قرار گرفته است. وجود مواد مؤثره درمانی و پایین بودن سمیت بعضی از تركیبات گیاهی، اهمیت گیاهان دارویی را مشخص می نماید (1و2). تركیبات گلیكوسایدی ساپونین متشكل از یك هسته استروئید (27 كربنه) و یا حاوی هسته ای تریترپنوئید (30 كربنه) با یك یا چند شاخه قندی اند (6و8). تحقیقات زیادی حاكی از نتایج اثرات ضد قارچی ان ها در دسترس می باشد(4). اثرات ساپونین ها به تشكیل واكنش آن ها با غشاء سلولی نسبت داده می شود. از خصوصیات بیولوژیكی دیگر ساپونین ها می توان به قابلیت فعالیت های ضد التهابی آن ها، یا تاثیر در بیماری هیپوكلسترولامیك، ضد بارداری، همولیز گلبول های قرمز خون، ممانعت كنندگی از رشد جوجه های مرغ در مرغداری ها، كاهش تولید تخم مرغ، نفخ دام، كاهش در جوانه زنی بذر، خاصیت حشره كشی، ضد قارچی، و فعالیت های آللوپاتی اشاره كرد (5و7). مكانیسم عمل در برابر حملات میكروارگانیزم ها به این طریق است كه وقتی موجود مورد حمله قرار می گیرد، شكل فورو استانولی فورا به شكل اسپیرواستانولی تبدیل می شود و به عنوان عامل دفاعی در برابر عوامل بیماری زا عمل می كند. گیاهان مختلف انواع مختلفی از ساپونین ها را تولید می كنند (جدول1).
 

جدول 1 - گیاهان حاوی ساپونین های تری ترپنوید و استروئید
 

اقتباس از پرایس و همكاران 1987
 

مواد و روش ها

بافت گیاه با ازت مایع منجمد، در هاون چینی پودر و ساپونین ها از پودر حاصل در الكل 80% استخراج شدند. الكل موجود در محلول به وسیله دستگاه تبخیر كننده چرخشی تبخیر گردید. محلول ساپونینی حاصل در بوتانل اشباع از آب مخلوط و ساپونین ها خالص گردیدند. بعد از تبخیر بوتانل، رسوب باقی مانده در حداقل حجم متانول حل گردید و با دی اتیل اتر مخلوط گردید تا فقط ساپونین ها رسوب یافتند. بررسی اثرات بیولوژیكی ساپونین های گیاهی، بعد از استخراج و خالص سازی ساپونین ها از ارقام یونجه و آنالیز كیفی ساپونین های مختلف از یكدیگر از طریق كروماتوگرافی و همچنین زیست سنجی با به كار گیری شته خالدار یونجه در دانشگاه بوعلی سینا (3) و شته سیب زمینی در دانشگاه دورهام انگلیس (9) به عمل آمد. با نگرشی به نتایج حاصل از بررسی های زیست سنجی، اثرات بیولوژیكی آن ها برای اطمینان از به كار گیری ساپونین ها در درمان بیماری ها تعیین شد
 

نتایج و بحث

كروماتوگرافی لایه نازك تفكیك خوبی از ساپونین ها را روی tlc ایجاد كرد. ساپونین ها در Rf های مختلف در روی پلیت ایجاد باند هایی با رنگ های مختلف كردند. ارقام مختلف باندهای ساپونینی با Rf های مختلف ایجاد كردند. به طور كلی بافت های ریشه ای تعداد 8 باند و بافت های هوایی تعداد 14 باند ایجاد كردند. این موضوع بیانگر وجود تنوع در ساپونین ها حتی در یك گونه گیاهی است. نتایج حاصل از زیست سنجی اثرات ساپونین ها بر روی شته خالدار یونجه نشان داد كه ساپونین ها اثرات معنی داری روی زیست این شته ندارند. تنها تاثیر، افزایش نسبی عرض بدن شته ها بود. به نظر می رسد با توجه به این كه شته خالدار به عنوان یك آفت اختصاصی یونجه محسوب می شود، توانایی هیدرولیز و هضم آن ها در این شته وجود دارد. با لعكس، در شته سیب زمینی، ساپونین ها باعث تلفات تعدادی از شته ها، كاهش باروری آن ها .و همچنین كاهش عرضی و طولی بدن (جثه) آن ها شدند. با توجه به فیزیولوژی رشد در شته ها می توان به اثرات دارویی و درمانی این تركیبات پی برد.
 

منابع مورد استفاده:

1- ابراهیم زاده، ح. و و. نیك نام. 1374. بررسی مقدار تركیبات استروئیدی در كشت بافت شنبلیله (triginella foenum Graecum L.). مجله زیست شناسی ایران، ج1، ش1، 58-45
1- زرگری، علی. 1366. گیاهان دارویی. جلد اول. انتشارات دانشگاه تهران . 947صفحه
2- صمصام شریعت، هادی و فریبرز معطر. 1366. درمان با گیاه. مبانی نسخه پیچی گیاهی مجموعه ای از نسخه های گیاهی ساده و مركب. انتشارات مشعل. اصفهان 303صفحه.
3- مظاهری لقب، حجت ا... . 1383. مطالعه ساپونین های ریشه و برگ ارقام مختلف یونجه. گزارش نهایی طرح پژوهشی. دانشگاه بوعلی سینا. همدان، ایران
4- Bowyer, P., B. R. Clarke, P. Lunness, M. J. Daniels, and A. E. Osbourn. 1995. Host range of a plant pathogenic fungus determined by a saponin detoxifying enzyme. Science. 267: 371-374.
5- Gestetner, B., S. Shany, Y. Tencer, Y. Birk, and A. Bondi. 1970. LUCERN SAPONINS: II- Purification and fractionation of saponins from lucerne tops and roots and characterisationof the isolation fractions. J. Sci. food Agric. 21: 502-507.
6- Hostettmann, K. and A. Mareston. 1995. Saponins. Cambridge University Press. Cambridge, Pp.548.
7- Jain, D. E. and A. K. Tripathi. 1991. Insect feeding- deterrent activity of some saponin glycosides. Phytotherapy Res. 5, 139-141.
8- Klita, P. T., G. W. Mathison, T. W. Fenton, and R. T. Hardin .1996. Effects of alfalfa root saponins on digestive function in sheep. J. Animal. Sci. 74: 1144-1156.
9- Mazahery laghab, H. and J. A. Gatehouse. 1997. Endogenous resistance to insect pests, Engineering for enhanced resistance, PhD Thesis. Durham University. UK.
10- Price, K., I. T. Johnson and G. R. Fenwick. 1987. The chemistry and biological significance of saponins in foods and feeding stuffs: in CRC Critical Reviews in food science and nutrition (Furia, T. E. ed.), 26: 27-135. USA.
11- Small, E., M. Jurzysta and C. Nozzolillo. 1990. The evolution of haemolytic saponin content in wild and cultivated alfalfa (Medicago sativa, Fabaceae). Econ. Bot. 44, 226-235.


Plant saponins and determination of their biological effects for using in medicine and pharmacology
H.Mazahery Laghab
Assistant professor of BuAliSina University, Hamedan, Iran
E-mail: hojat_Mazahery@Yahoo.com

Abstract
The lateral effects of chemical medicine has caused bad consequences on ill peoples. The usage of these medicines has become suspicion since some of them were found to be more hazardoud than related diseases. So, it is recommended that a precaution should be considered. Now a days, effective materials extracted from plants are recommended. Saponins are plant glycosides that diverse and chemically are complex in their structure and occur naturally in plants such as panax sp., Gypsophila sp., yucca sp., and Glcyrrhiza glabr. Anti-flammatory, Hypocholesterolamic, contraceptive, haemolysis of red blood cell, and fungitoxic activities attributted to these compounds. For saponin extraction, tissues were frozen and ground finely using liquid nitrogen. Saponins were extracted in 80% methanol at 40-C. A little of distilled water or methanol was added to wash the rsidue and combine the saponins. Lipid, and sugar may also included in this extract and should be more purified using chemical compounds and column chromatography

بررسی اثر گیاه شاه تره بر پیشگیری از مسمومیت كبدی
حمیده كریمی نمچ1‌، پروین نژاد سروری 2
1- پژوهشگر پژوهشكده تعلیم و تربیت 2- مدرس پژوهشكده تعلیم و تربیت
آدرس: كرمان- میدان قرنی كوچه شماره 10 پژوهشكده تعلیم


 

مقدمه

امروزه صنعتی و ماشینی شدن زندگی از یك سو و عوارض ناشی از آلودگی‌های زیست محیطی از سوی دیگر زیانهای جبران ناپذیری بر موجودات زنده از جمله انسان وارد كرده است. انسان در یك محیط شیمیایی زندگی می‌كند. برآوردها حاكی از آنند كه بیش از 60000 ماده شیمیایی مورد مصرف معمول بوده و گفته می‌شود كه سالانه حدود 500 ماده شیمیایی جدید وارد بازار تجارت می‌شود . تتراكلرید كربن یك مادة شیمیایی صنعتی است كه مصرف وسیعی به عنوان حلالهای صنعتی، مواد پاك كننده روغن و مواد تمیز كننده یافته است و از عوامل ایجاد كننده ی مسمومیت كبدی است.{1} و هیچ درمان خاصی جهت مسمومیت حاد ناشی از تماس با هیدروكربنهای هالوژنه مانند تتراكلرید كربن وجود ندارد و فرد باید مدتها در بیمارستان بستری باشد تا به مرور زمان بهبود یابد .
استفاده از گیاهان به منظور درمان بیماریها از زمانهای بسیار قدیم و تمدنهای كهن بسیار رایج بوده است. تولید داروهای گیاهی حتی در كشورهایی كه از نظر تكنولوژی و علم و در اختیار داشتن داروهای سنتی پیشرو تلقی می‌شوند اهمیت زیادی پیدا كرده است.
هدف از اجرای طرح این بوده است كه چون اهالی بومی بعضی از مناطق استان كرمان برای درمان مشكلات و بیماریهای كبدی از گیاه شاه تره به عنوان دافع سموم كبدی استفاده می‌كنند و بهبود نسبی می‌یابند و كمتر دچار عوارض كبدی می‌گردند و با جستجو در منابع اطلاعاتی و كتب مرجع و اینترنت هیچ داروی شیمیایی خاصی برای درمان این بیماری یافت نشد، بنابراین برای ثابت كردن یك درمان سنتی به صورت علمی این تحقیق انجام شد.زیرا پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. بنابراین در این طرح تأثیر عصاره گیاه شاه تره بر پیشگیری از مسمومیت‌های كبدی مورد مطالعه قرار گرفت.

 

مواد و روش ها

گیاه مورد استفاده :شاه تره مصرفی از اطراف جیرفت تهیه و جمع‌آوری و پس از شناسایی عصاره هیدروالكلی گیاه تهیه شد.
آماده سازی حیوانات :حیوانات انتخاب شده موش سوری ماده با میانگین وزنی 5 - 26 گرم بر اساس وزن به پنج گروه (سه گروه 4تایی ودو گروه 5 تایی) تقسیم بندی شدند.
آماده سازی غلظت عصاره مورد نیاز برای تزریق :با توجه به وزن هر حیوان مقدار مورد نیاز عصاره ی هیدروالكلی شاه تره توزین و در cc 5/0 آب مقطر حل گردید و به صورت درون صفاقی به حیوانات تزریق شد.
به گروه اول آزمایش (تیمار1) عصاره با غلظت mg / kg 5/12 به صورت درون صفاقی به مدت 4 روز تزریق شد.
به گروه دوم آزمایش (تیمار 2) با غلظت mg / kg 25 به صورت درون صفاقی به مدت 4 روز تزریق شد.
به گروه سوم آزمایش با غلظت mg / kg 50 به صورت درون صفاقی و به مدت 4 روز تزریق شد.
برای گروه چهارم (شاهد منفی) و پنجم (شاهد مثبت) همانند گروههای تحت آزمایش عمل شد. با این تفاوت كه به جای عصاره آب مقطر تزریق شد .
با توجه به دوز خوراكی مورد استفاده در یك مقاله مربوط به كاسنی نصف این دوز به عنوان دوز تزریق درون صفاقی انتخاب شد. }5{
ایجاد مسمومیت:روز پنجم آزمایش محلول 20 % تتراكلرید كربن تهیه شده (cc20 تتراكلرید كربن + cc 80 روغن زیتون) تهیه شد سپس به مدت 5 روزو به صورتml / kg 2 به صورت درون صفاقی به گروه‌های اول، دوم و سوم آزمایش و گروه شاهد منفی تزریق گردید.و به گروه شاهدمثبت به همان میزان روغن زیتون تزریق گردید. {4}
تشریح حیوان و خونگیری : در روز ششم آزمایش از طریق دم موشها خونگیری بعمل آمد. بعد برای بیرون آوردن كبد موشها ابتدا توسط كلروفرم بیهوش و سپس بعد از جدا سازی كبد آن را به قطعات 5/0 * 5/0 تبدیل كرده و در محلول 10 % فرم آلین به مدت 2 روز قرار گرفت تا جهت انجام كار بافت شناسی آماده گردد. {4}
آماده سازی سرم :خون گرفته شده از حیوانات به لوله‌های آزمایش منتقل و نیم ساعت در دمای آزمایشگاه نگهداری شد و سپس در دستگاه سانتریفوژ (دور 30000 به مدت 20 - 15 دقیقه) قرار گرفت سپس جدا سازی سرم با سمپلر انجام شد.
تعیین میزان آنزیم‌های GOT / GPT :كیت مورد استفاده با مارك زیست شیمی مورد استفاده قرار گرفت و طبق دستور كیت عمل شد. سپس به كمك دستگاه اسپكتروفتومتر جذب مواد موجود در لوله‌ها خوانده شد . با استفاده از فرمول مربوط و منحنی استاندارد میزان فعالیت آنزیم‌ها برحسب واحد بین المللی در لیتر محاسبه گردید.
آزمونهای آماری :برای مقایسه میانگین بین 5 گروه از آزمون تحلیل واریانس (Anova) و آزمون LSD استفاده شده است و سطح 5% < P به عنوان سطح معنی‌داری در نظر گرفته شده است.
نتایج و بحث :براساس نمودار شمارة 1 تفاوت معنی‌داری بین گروه شاهد CCL4 و روغن زیتون مشاهده می‌شود و این نشان می‌دهد كهCCL4 باعث ایجاد مسمومیت كبدی و افزایش میزان آنزیم GOT در خون می‌باشد اما تفاوت معنی‌داری بین گروه شاهد (CCL4)و گروه‌های تحت آزمایش (با هر دوزی) مشاهده نگردید، بنابراین می‌توان نتیجه گرفت كه مصرف شاه تره در دوزهای مورد نظر اثر پیشگیرانه‌ای در افزایش GOT به علت مسمومیت كبدی ناشی از مصرف CCL4 را نداشته است. براساس نمودار شماره ی 2 بین گروه شاهد و گروه‌های تحت آزمایش با دوز mg / kg 25 و mg / kg 50 تفاوت معنی‌داری از نظر كاهش میزان ALT (GPT) وجود دارد، اما بین گروه شاهد (CCL4) و گروه تحت آزمایش با دوز mg / kg 5/12 تأثیر معنی‌داری در كاهش این آنزیم ملاحظه نمی گردد.
نتیجة مشاهدة لامهای میكروسكوپی: در گروه شاهد (CCL4) كه عصاره هیدرو الكلی شاه تره دریافت نكرده بودند نكروز كبدی قابل مشاهده بود و در گروه‌های دیگر دارای التهاب كبدی كه به ترتیب غلظت عصاره ی بیشتری را مصرف كرده بودند شدت التهاب كمتر بود.


نتایج حاصل از نمودار شماره 1 نشان می‌دهد كه شاه تره اثر پیشگیرانه‌ای در بروز مسمومیت كبدی ناشی از مصرف تتراكلرید كربن نداشته است و سطح GOT در گروه‌هایی كه شاه تره دریافت كرده‌اند با سطح GOT گروهی كه فقط تتراكلرید كربن بدون شاه تره دریافت كرده است. تفاوت معنی‌داری نشان نمی دهد. با توجه به اینكه AST (GOT)در تمامی بافتهای بدن تولید می‌شود و در بافتهای قلب، كبد و عضلات اسكلتی و به مقدار كمتری در كلیه، پانكراس و اریتروسیتها وجود دارد . بنابراین می‌توان این نتایج را بدین صورت توجیه كرد كه عصاره هیدروالكلی شاه تره فقط از نكروز سلولهای كبدی جلوگیری كرده است و در نتیجه میزان AST را اندكی كاهش داده است .
اما با توجه به اینكه تتراكلرید كربن به پروتئین‌های سلول متصل وموجب نكروز می‌گردد} 3 {بنابراین نكروز سایر بافتها به ویژه كلیه، قلب و عضله اسكلتی همچنان ادامه داشته در نتیجه سطح AST در مقایسه با گروه شاهد افت چندانی نداشته است.
شاه تره در دوزهای mg / kg 25 و mg / kg 50 میزان (ALT) GPT را نسبت به گروه شاهد كاهش داده است با توجه به اینكه این آنزیم در كبد نسبتاُ غلظت بالاتری دارد و به عنوان ترانس آمیناز ویژه كبد در نظر گرفته می‌شود {2}بنابراین شاه تره با تثبیت غشاء سلولهای كبدی مانع از ورود (CCL4) به درون سلولها شده و در نتیجه كاهش معنی‌داری در غلظت GPT (ALT) در گروه‌های تیمار نسبت به گروه شاهد ایجاد شده است.
نتایج هیستولوژیكی نشان می‌دهد كه بافت گروه شاهد كاملاً نكروز شده است، اما گروه‌هایی كه عصاره شاه تره دریافت كرده‌اند با مصرف تتراكلرید كربن تنها بافت كبد به حالت التهاب رسیده است، اما به مرحله نكروز نرسیده است. به نظر می‌رسد كه ماده مؤثر موجود در عصاره بر روی غشاء سلولهای كبدی به گونه‌ای تغییر ایجاد كرده است كه CCL4 بر روی غشاء اثر گذاشته است، اما تغییرات غشاء منجر به ایجاد حالت نكروز و مرگ سلول نگردیده بلكه غشای سلول به حالت تثبیت رسیده است در نهایت نتیجه می‌شود كه گیاه شاه تره در پیشگیری از مسمومیت كبدی ناشی از سموم موجود در پاك كننده‌ها (CCL4)با كاهش میزان ALT مؤثر می‌باشد. 
 
منابع

1-كاتزونگ. برترام ج ؛دكتر جهانگیری .بیژن،- (ودیگران)، فارما كولوژی پایه وبالینی كاتزونگ، 1378، جلددوم، انتشارات ارجمند، تهران،صص458 و 457 و 451
2-دكتر اوسط ملتی. علی؛آنزیم شناسی وجنبه‌های بالینی آن،1376،چاپ اول،موسسه فرهنگی انتشاراتی حیان،تهران،صص146-140 و119-107 و23و22و11-8 و22
3-پروفسور شرلاك. شیلا؛ دكتر شادمانی، مسعود، (ودیگران)، بیماریهای كبدی و مجاری صفراوی، 1370،جلداول، چاپ اول، آسمان-آینده سازان، تهران،صص591 و590
4. Buxiang SUN, KOji WAKAME, tomomi MUKODA Atsushi TOYOSHIMA Tsutomu KANAZAWA and kenichi KOSUNA, Preventive Effects of AHCC on Carbon Tetrachloride Induced Liver Injury in Mice, Natural Medicine 51 (4), 310 - 315. 1997


Effect of fumaria extract on hepato toxity Prevention
Abstract
Carbon tetracloride is a chemo industrial solution that is widley use in cleanser and detergent liquids and is one of main factors of hepatotoxity. (There is no significant trcatment for ccl4 and another Halogen Hydrocar bones.) so, for this purpose, I used fumaria extract as a healing a gent against carbon tetra coloride - Hepato toxity.at first we gathered fumaria from area around Jiroft, Then we supplied Alcholic extrat of fumaria, 22 mice were selected and divided in to (3-) and (2-) groups.3 groups as control and two treated by ccl4. i.p injection of fumaria Alcholic extract were injected to treated groups for four days Doses for treated group were 12/5 mg /kg،25mg /kg and 50 mg / kg and for controls only distilled water were injected . Then , CCL4so lution (%20), was supplied and at the day fifth injected to treated groups (2ml/kg)and negative control group, But to positive control group only olive oil was injected. on the day sixth , I got blood from end of tales of mice and in the serum, determined, the scale of GpT and GoT enzymes activities. Then Idissected body of mice to withdraw their livers. (cloroform as anesthesian were Used) 0.5- 0.5 centimeters pieces was seperated from Livers and hioto pathological process carried out. and inves tigated by light microscope . there were a meaningful. Difference between controll and treated group can beseen and this shows that ccl4 has comilted hepato toxity and increaso of GoT enzyme in blood of mice , But there were No difference between controll ccl4 group and treated group, so the resault is that fumaria extract consumption with different doses has no inhibitory action to increase GoT, and so (AsT) GoT can be produced through all Tissues of body but the a mount of GoT enzyme in liver heart, and skeletal muscles is less than kidney, pancrase and erythrocytes, so fumaria extract can only prevent, liver cell necrosis and resualt (AsT) amount is reduced alittle. so necrosis through other tissues as kidney heart and seketetal muscles are continued and level of (AsT) to compare with control group is tallen but not much . Between control groups and treated group with doses 25 mg / kg and 50 mg / kg there is no meaneng ful difference in reduction of GpT .

بررسی اثرات ضد قارچی عصاره متانولی 10نمونه از گیاهان دارویی بر علیه قارچ Aspergillus flavus
اشرف كریمی نیك
‌ عضو هیأت علمی گروه میكروبیولوژی ، مهتاب مرتضی پور، كارشناس آزمایشگاه
كرمان ـ دانشگاه آزاد اسلامی واحد كرمان، بخش میكروبیولوژی

 

خلاصه

فعالیت ضد قارچی عصاره متانولی 10 نمونه از گیاهان دارویی طب سنتی ایران بر علیه مهمترین قارچ مولد آفلاتوكسین ، آسپرژیلوس فلاووس مورد بررسی قرار گرفت. عصاره گیری به روش ماسراسیون انجام و غلظت های مختلف از هر عصاره تهیه گردید. آزمایش به روشWell diffusion assay انجام شد. بدین ترتیب كه در سطح محیط كشت سابرودكستروز آگار، حفراتی به قطر mm6 ایجاد و از عصاره به آن منتقل شد. اسپورهای قارچی نیز توسط آنس استریل در مركز پلیت تلقیح گردید. در مورد غلظت های مختلف هر عصاره این عمل صورت پذیرفته و پلیت ها پس از یك هفته انكوباسیون در دمای -C28، از نظر رشد قارچ در اطراف عصاره ها مورد بررسی قرار گرفتند. MIC یا حداقل غلظت ممانعت از رشد عصاره ها نیز تعیین گردید و بیشترین فعالیت ضد قارچی در مورد گیاهان میخك، زنیان، انغوزه و مورد تعیین شد.
واژه های کلیدی : ضد قارچی ، گیاهان داروئی .

 

مقدمه

یكی از معضلات مهم جامعه امروز وارد شدن سم آفلاتوكسین به بسیاری از مواد غذایی است. آفلاتوكسین توسط قارچ هایی از قبیل A.parasiticus, A. flavus تولید می شود كه بطور طبیعی در محیط اطراف وجود داشته و قادرند روی محصولاتی مانند پسته، بادام زمینی ، ذرت و برنج رشد نموده و تولید آفلاتوكسین نماید (1). از مهمترین اثرات سم می توان به آسیب های كبدی، سرطان كبد و نقص مادرزادی اشاره كرد(2). نظر به اینكه از بین بردن سم در مواد تولید شده كاری دشوار و در بعضی موارد غیر ممكن است ،‌لذا اساسی ترین اقدام ،‌جلوگیری از رشد قارچ با كاربرد موادی است كه خاصیت ضد قارچی دارند.(3). لذا با توجه به تحقیقات انجام شده و اهمیت گیاهان دارویی و وجود مواد موثره در برخی از گیاهان ،‌بر آن شدیم تا اثرات ضد قارچی 10 نمونه از گیاهان دارویی را بر علیه مهمترین قارچ مولد آفلاتوكسین A.flavus مورد بررسی قرار گیرد.

 

مواد و روشها

در این تحقیق عصاره متانولی 10 گیاه مریم گلی، كاكوتی، رازیانه ، زنیان ، میخك ،‌حنا، مورد ،‌انغوزه ،‌خطمی و بابونه بطریقه ماسراسیون تهیه گردید و عصاره ها پس از فیلتر شدن، توسط دستگاه تقطیر در خلأ در دمای -C42 - 40 تغلیظ و خشك نموده و غلظت های 160، 80، 40، 20، 10،5، 5/2، 25/1 میلی گرم بر میلی لیتر از آنها در حلال دی متیل سولفوكسید و متانل با حجم برابر تهیه شد. جهت مطالعه فعالیت ضد قارچی ، در سطح محیط كشت سابرودكستروز آگار، حفراتی به قطر mm6 در چهار گوشه پلیت با فاصله cm 5/1 از لبه ایجاد و میزان ml 2/0 از هر غلظت عصاره به آن منتقل شد. سپس توسط آنس استریل از اسپورهای قارچی Aspergillus flavus (PTCC 5006) ،‌در مركز پلیت تلقیح گردید . به ازای هر پلیت چهار عصاره تست شده و در نتیجه در مورد تمام عصاره وغلظت ها، آزمایش بطریق مذكور انجام شد. پلیت ها بمدت یك هفته در دمای -C28 قرار گرفته و پس از آن از نظر رشد یا عدم رشد قارچ در نواحی اطراف عصاره ها مورد بررسی قرار گرفتند و كمترین غلظت هر عصاره كه مانع رشد قارچ شود بعنوان MIC تعیین گردید.

 

نتایج و بحث

همانگونه كه از نتایج جدول استنتاج می گردد ، 8 مورد از عصاره های گیاهی مورد استفاده دارای فعالیت ضد قارچی بر قارچ A.flavus بوده و دو گیاه خطمی و بابونه در غلظت های بكار رفته بودن تأثیر بوده اند . فعالترین گیاهان شامل زنیان ، میخك، مورد و انغوزه بودند.MIC یا حداقل غلظت ممانعت از رشد قارچ در مورد عصاره ها ی زنیان، میخك، مورد ،‌مریم گلی، كاكوتی، رازیانه ،‌حنا و انغوزه به ترتیب عبارت است از:5/2 ، 5 ، 10 و 5 میلی گرم بر میلی لیتر. لذا با توجه به اثرات نامطلوب كاربرد مواد شیمیایی در مواد غذایی جهت جلوگیری از رشد قارچ و تولید آفلاتوكسین و نیز در نظر گرفتن هزینه های هنگفت اقتصادی آنها و اثرات مطلوب و قابل توجه گیاهان دارویی، سادگی و ارزان بودن روشهای تهیه عصاره های گیاهی ،‌عدم سمیت آنها، بدیهی است كه تكنولوژی و علوم و تحقیقات امروزی لزوم استفاده از منابع گیاهی را اجتناب ناپذیر می نمایدلذا انجام تحقیقات مداوم و مستمر جهت معرفی قارچ كش های طبیعی نه تنها صرفه اقتصادی و صادراتی محصولات غذایی را در بر دارد بلكه در سلامت مردم و یاری مسئولین بهداشت، درمان نیز موثر خواهد بود.
تعیین Dose response عصاره متانولی 10 گیاه بر علیه قارچ A.Flavus (اعداد جدول قطر هاله عدم رشد قارچ را بر حسب میلی متر نشان می دهد و علامت + نشانه رشد قارچ است).

[ شنبه 2 شهریور 1387 - 12:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

گیاهان دارویی استان همدان با تكیه بر كاربرد آنها
در درمان بیماریهای مختلف

رمضان كلوندی1، كیوان صفی خانی2،‌ قاسم نجفی2، همایون خیری2
1- عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
2- كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
همدان، جاده تهران، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی 

خلاصه

نظر به ارزش و اهمیت گیاهان دارویی و صنعتی در امور درمانی و صنایع كه از زمانهای قدیم رایج بوده وامروزه نیز علی رغم پیشرفتهای چشمگیری كه در صنعت داروسازی و علوم شیمیایی نصیب بشر گردیده، ویژگیهای خود را در این روند نه تنها از دست نداده، بلكه بیش از پیش توجه محافل علمی و پزشكی و درمانی را به خود معطوف داشته است. این تحقیق با هدف شناسایی گیاهان دارویی استان همدان با تكیه بر كاربرد آنها در درمان بیماریهای مختلف و كسب اطلاعات محلی از چگونگی و نحوه مصرف گیاهان دارویی در درمان انواع بیماریها در سال 1378-1374 در سطح استان همدان به مرحله اجرا درآمد. به منظور كسب اطلاعات محلی از نحوه مصرف گیاهان دارویی با مراجعه حضوری به افراد صاحب نام و با تجربه در این زمینه و با توزیع پرسشنامه‌های ویژه، اطلاعات فوق كسب گردید و در نهایت 159 گونه گیاه دارویی كه دارای مصارف بومی و محلی ویژه در درمان انواع بیماریها می‌باشند، شناسایی گردید كه این گیاهان را از نقطه نظر اثرات درمانی و كاربردهای مختلف دارویی در درمان بیماریهای گوناگون می‌توان در گروههای جداگانه‌ای قرار داد كه در متن مقاله به آنها پرداخته شده است.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی ، درمان ، همدان .


 

مقدمه

امروزه كسب اطلاعات محلی از نحوه مصرف گیاهان دارویی و موارد مصرف و كاربرد آنها در درمان انواع بیماریها از اهمیت ویژه‌ای برخودار می‌باشد،‌زیرا امروزه كسب اطلاعات محلی درباره نحوة مصرف گیاهان بومی در جهان جایگاه خود را باز كرده است، به طوری كه در این زمینه می‌توان به طرحی به سرپرستی دكتر -ناتانیل گوانسا- گیاه شناس غنایی اشاره كرد كه هزینه اجرای آن توسط صندوق جهانی طبیعت تأمین می‌شود و هدف آن كشف مصارف جدید گیاهان بومی در جزیره ماداگاسكار می‌باشد كه در این طرح با بومیان محلی درباره منابع گیاهی در دسترس صحبت می‌شود و دانشجویان دوره‌های تكمیلی گیاه شناسی، داروشناسی، شیمی و پزشكی روی انواع نمونه‌های گیاهی جمع آوری شده تحقیق می‌كنند و چگونگی استفاده از آنها را نیز توسط مردم محلی بررسی می‌كنند(1). و هم اكنون این امر در اكثر نقاط جهان با عنوان اتنوبوتانی در حال بررسی و مطالعه است و همین مطالعات در پاره‌ای موارد منجر به كشف داروهای جدید در دنیای پزشكی و داروسازی و تركیبات نو در عالم شیمی و شناسایی گونه‌های جدید گیاهی در عرصه زیست شناسی می‌گردد.


 

مواد و روشها

در طی 5 سال جمع آوری گونه‌های مختلف گیاهی از نقاط مختلف استان(2)، در هر جمع آوری به كمك راهنمایان محلی و افراد آگاه در زمینه گیاهان دارویی و طب سنتی، گیاهانی كه دارای كاربردهای محلی بودند شناسایی واطلاعاتی از قبیل نام محلی، نوع كاربرد و مصرف محلی، نحوه مصرف و سایر موارد مورد لزوم برای هر گیاه كسب گردید، همچنین جهت كسب اطلاعات محلی از نحوة مصرف گیاهان دارویی، پرسشنامه‌هایی بین افراد مطلع در این زمینه در استان پخش گردید .(3) سپس گیاهان جهت شناسایی و تعیین دقیق نام علمی به هرباریوم مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام جهاد كشاورزی استان منتقل گردیدند و در آنجا مورد شناسایی قرار گرفتند، گونه‌های مشكوك جهت تطبیق با نمونه‌های اصلی به موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع انتقال یافتند.

 

نتایج و بحث

نتایج این پژوهش منجر به شناسایی 315 گونه گیاه دارویی كه به طور خودرو در عرصه‌های منابع طبیعی استان رویش دارند، گردید كه از این تعداد 159 گونه دارای مصارف درمانی و كاربردهای محلی و بومی می‌باشند و از میان تعداد 159 گونه فوق الذكر تعداد 60 گونه گیاهانی هستند كه در منابع دارویی به آنها كمتر اشاره شده و یا دارای مصارف محلی ویژه می‌باشند كه در منابع اشاره‌ای به این كاربردها نگردیده است. (4)
گیاهان دارویی استان همدان كه دارای مصارف درمانی و كاربردهای محلی می‌باشند را از لحاظ كاربرد آنها در درمان بیماریهای مختلف می‌توان به دستجات گوناگونی تقسیم نمود كه به طور كلی 15 گروه كلی زیر قابل بیان می‌باشد.
گروه گیاهانی كه در درمان سرماخوردگی و سینه درد و جهت رفع سرفه و آسم و صاف كردن صدا بكار می‌روند.
گروه گیاهانی كه به عنوان دفع انگل مصرف می‌شوند.
گروه گیاهانی كه در بهبود والتیام زخم‌ها و باز كردن دمل‌ها به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه جهت تقویت چشم به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه به عنوان تقویت عمومی و تونیك مصرف می‌شوند.
گروه گیاهانی كه جهت كنترل قند خون به مصرف می‌رسند.
گروه گیاهانی كه به عنوان ضد عفونی كننده مصرف می‌شوند (به شكل بخور و یا دود)
گروه گیاهانی كه در درمان ناراحتی های گوارشی واختلالات هضمی به مصرف می‌رسند.
گروه گیاهانی كه تحت نام گیاهان آشپزخانه‌ای و به عنوان ادویه و چاشنی به مصرف می‌رسند.
گروه گیاهی كه در درمان سر درد و رفع تب به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه در درمان دردهای مفصلی، روماتیسم، كمردرد، پا درد و زانو درد به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه در درمان ناراحتی‌های كلیوی و مجاری ادرار به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه جهت رفع ناراحتی‌های زنان به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه جهت رفع نازایی در خانم‌ها به كار می‌روند.
گروه گیاهانی كه به عنوان آرام بخش به مصرف می‌رسند..

 

سپاسگزاری

بدینوسیله از كلیه همكاران مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان همدان بالاخص آقای مهندس علی براتی و هماهنگ كننده طرح آقای مهندس باباخانلو به خاطر همكاریهای بیدریغشان كمال تشكر وقدردانی را دارم.

 

منابع

كروگر، آنا، 1372، جادوی سبز، ترجمه علی محمد عبادی و آزیتا عبادی، اطلاعات علمی، سال یازدهم، شماره 12.
صفی خانی، كیوان. 1381. گزارشهایی طرح تحقیقاتی -جمع آوری و شناسایی گیاهان استان همدان و تشكیل هرباریوم‌های استانی (استان همدان)-، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.
كلوندی، رمضان، 1381، گیاهان دارویی مورد مصرف در بازار و عطاریهای استان همدان با بیان پاره‌ای اشتباهات در عرضه گیاهان دارویی، اولین همایش منطقه‌ای گیاهان دارویی غرب كشور، دانشگاه رازی، كرمانشاه.
كلوندی، رمضان، 1381، گزارش نهایی طرح تحقیقاتی ملی -جمع آوری، شناسایی، كشت واهلی كردن و بررسی مواد مؤثره گیاهان دارویی استان همدان. (فاز اول، جمع آوری و شناسایی). مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.



Medicine plants of Hamedan province on the base their application in various disease treatment.
Ramazan Kalvandi, Kayvan safikhani, Ghasem najafi and Homayon kheyri.
HamedanAgricultural and Natural Resources Research center.

Abstract
The present study was carried out in order to identification of medicinal plants of Hamedan province on the base of their application in various disease treatment and receiving of native information from how uses in medicinal plants during the years of 1995-2000 in different parts of Hamedan. In order to receiving of native information, we refereed personally with experience persons in this connection. Also distributed special questionnaire among them. In the 159 medicinal plant species were identified that uses for various disease treatment in native medicine. There are some medicinal plants that are not in ReferencesandonlyhavenativeUse..
Key words: Medicinal plants, Native information, Native use, Hamedan province

بررسی میزان مصرف داروهای گیاهی در داروخانه‌های شهر یزد
یوسف قنبری1. محسن راستی 2. احمد رضا رنجبری 2. فرشته امینی3
كارشناس ارشد مركزتحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی اصفهان و دانشجوی دكتری دانشگاه اصفهان
1- عضو هیت علمی 3 -كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
اصفهان - شهرك امیر حمزه - مركز تحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی اصفهان ص. پ 199-81785  

خلاصه

امروزه مصرف داروهای گیاهی در میان اقشار مختلف مردم بازتابهای متفاوتی دارد، به گونه‌ای كه برخی آنرا مثبت ومناسب دانسته ومصرف آنرا به داروهای شیمیایی ترجیح می‌دهند و برخی دیگر (به دلایل مختلف) مصرف آنرا مناسب نمی‌دانند. این تحقیق با هدف بررسی و شناسایی میزان اعتقاد ومصرف داروهای گیاهی در میان مردم در سال 1381 در شهر یزد انجام گرفته است. به این منظور 3 جامعه پزشكان , داروخانه‌ها و مردم مورد تحقیق وبررسی قرار گرفته‌اند و از طریق پرسشنامه‌های تنظیم شده برای این 3 جامعه, اطلاعات و آمارهای مورد نظر جمع‌آوری گردید و در نهایت میزان مصرف,علل ومشكلات عدم مصرف این داروها و همچنین نگرش این 3 جامعه نسبت به درمان داروهای گیاهی شناسایی شدند.
واژههای كلیدی: داروی گیاهی، مصرف، یزد.

مقدمه

اهمیت ونقش رو به تزاید مصرف و تولید گیاهان دارویی در زمینه‌های توسعه اقتصادی, بهداشتی ,زیست محیطی, اشتغال و- به گونه‌ای است كه امروزه كشورهای توسعه یافته هزینه‌های فراوانی را برای واردات مواد مؤثر با منشا گیاهی جهت ساخت و تولید دارو در كشورشان , می‌كنند. ایران با برخورداری از فرهنگ تاریخی در زمینه‌های طب گیاهی وهمچنین استعداد بالقوه طبیعی و جغرافیایی جهت كاشت و تولید گیاهان دارویی می‌تواندبه عنوان یكی از كشورهای پیشگام در زمینه تولید و مصرف داروهای گیاهی باشد ,اما بررسی‌ها وبرخی از تحقیقات این مطلب را نشان نمی‌دهد. مصرف سالانه فقط 3% تا 1% از داروی مصرفی كشور از طریق گیاهان دارویی و هزینه كردن500 میلیون دلار ارز و 300 میلیارد تومان از بودجه عمومی كشور برای تامین دارو (1 ) دلیلی در این زمینه می‌تواند باشد. آمارهای میزان مصرف داروهای گیاهی در برخی از كشورها نشان از ضعف فراوان ما در عمل‌آوری و مصرف این گونه داروها در میان مردم دارد. میزان مصرف دارو‌های گیاهی از كل داروهای مصرف شده در كشور آلمان 71 درصد ,در كشور سویس 35درصد, در امریكاو انگلیس 25درصد ,در ژاپن 45 درصد ودر چین وهندوستان این رقم به بیش از 50درصد می‌رسد (2) در حالی كه در كشورمان همان‌گونه كه اشاره شد نسبت مصرف داروهای گیاهی به شیمیایی حدود 1 درصد می‌باشد.
بدون شك بررسی و شناسایی علل عدم مصرف داروهای گیاهی در میان مردم می‌تواند از جهات گوناگون قابل توجه وبا اهمیت باشد، چرا كه تنها با شناخت وشناسایی این عوامل (اقتصادی - اجتماعی - سیاسی ,مدیریتی و-) است كه می‌توان نسبت به توسعه و گسترش داروهای گیاهی در كشور اقدام موثر انجام داد. از طرف دیگر به نظر می‌رسد كه كمترین توجه و مباحث در سمینارها و مقالات تهیه شده در كشور نیز به این امر اختصاص می‌یابد كه خود جای تامل و بازنگری دارد.

 

مواد و روشها

به منظور دستیابی به اهداف این پژوهش روش تحقیق پیمایشی انتخاب گردید. ابزارگردآوری اطلاعات و آمار از طریق پرسشنامه و مصاحبه حضوری با افراد و متخصصان در این زمینه بود. جامعه آماری این تحقیق نیز به 3 گروه پزشكان ,داروخانه و مردم عادی تقسیم شدند كه متناسب با هر دسته ,پرسشنامه‌های آنان تهیه و تنظیم شد. با توجه به تعداد آمار داروخانه‌ها و پزشكان در سطح شهر یزد تعداد 9 داروخانه و 22 پزشك (عمومی و متخصص) به صورت كاملا تصادفی انتخاب گردیدند. همچنین تعداد 50 نفر (زن ومرد) كه به داروخانه هامراجعه می‌كردند به صورت تصادفی مورد مصاحبه قرار می‌گرفتند.
 

نتایج و بحث

1- 94 درصد از مراجعان علاقه‌مند به استفاده از داروهای گیاهی بودند و همچنین 75 درصد پزشكان نیز نسبت به تجویز داروهای گیاهی تمایل داشتند با این حال بر اساس نظر خواهی از داروخانه‌های نمونه تحقیق تنها 11درصد عنوان كردند كه میزان استقبال برای مصرف داروهای گیاهی توسط مراجعان زیاد بوده و 67 درصد از آنها بیان داشته‌اند كه این استقبال در حد بسیار كم بوده است.
2- علت كمی فروش و مصرف داروهای گیاهی را می‌توان موارد زیر بیان نمود نمودار شماره 1)
الف: بیمه نبودن و به عبارتی بالا بودن قیمت داروهای گیاهی
ب: دیر اثر كردن داروهای گیاهی و یا كمی اثر داروهای گیاهی نسبت به داروهای شیمیایی
ج: عدم اطلاع كافی و مناسب پزشكان از داروهای گیاهی
3- 56 درصد داروخانه‌های نمونه اظهار داشته‌اند كه بیشترین مصرف كنندگان داروهای گیاهی را بزرگسالان تشكیل می‌دهند. كم مصرف كردن كودكان و سالخوردگان خود مقوله جدا و تحقیقات بیشتر را می‌طلبد (نمودار شماره 2).
4- بر اساس نتایج این تحقیق 89 درصد از داروخانه‌های نمونه اذعاان داشته‌اند كه داروهای شیمیایی دارای اثرات منفی هستند، ولی 75 درصد از مراجعان به اثرات مثبت درمان داروهای شیمیایی معتقد بودند عبارتی دیگر آن امر نشان دهنده این است كه داروهای گیاهی با وجود نداشتن اثرات منفی و جانبی چندان مورد استقبال و مصرف مردم قرار نگرفته است.
5- همان‌طور كه در نمودار شماره 1 دیده می‌شود از جمله مهمترین علل عدم استقبال مردم از مصرف داروهای گیاهی ,بیمه نبودن این داروهاو عدم اطلاع پزشكان از این داروها می‌باشد بنابراین به نظر می‌رسد كه با تدوین سیاستهای مناسب در این زمینه بتوان نسبت به ترویج مصرف این گونه داروها در كشور و رونق دادن به صنعت گیاهان دارویی تا حدودی دست پیدا كرد.
 

سپاسگزاری

بدین وسیله از دانشجویان مقطع كاردانی رشته گیاهان دارویی (ورودی) مركز آموزش عالی ملاصدرای یزد كه پرسشنامه‌های این تحقیق را با دقت و حوصله تنظیم نموده‌اند و همچنین از مسئولان محترم آن مركز كه هزینه‌های مربوط به تحقیق را متحمل شدهاند تشكر می‌گردد.
 

منابع

ابراهیمی, علی 1380 ,ضروت اعمال نگرش سیستمیك در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی, چكیده مقالات همایش ملی گیاهان دارویی ایران, ص 1
فصلنامه علمی - پژوهش و سازندگی, زمستان 1379, شماره 49, اخبار و دستاوردهای علمی, ص 143


A survey on the consumption of medicinal plants in Yazd city
Yousef ghanbari-M. Rasti- A.R.Ranjbari- F. Amini
Isfahan center for research agriculture and natural resource p.o.box 81785-199

Abstract
The nowadays consumption of medicinal plants in between people be have the various reflex. Some people this understanding of suitable and positive and this consumption of preference at chemical medicinal and some other ( at different reasons ) of unsuitable consumption.The propos of this research is recognition of believed and consumption of medicinal plants in between of people. This research to be accomplished in 1382 year in Yazd city. The people, pharmacy and medicals is research socio. It became assemble of information by through of questionnaire. Finally consumption of quantity , difficult and reasons unconsumption of this medicinal so that seeing this 3 socio in instance therapy medicinal plants to became recognition.

بررسی سمیت تحت حاد عصاره آبی هسته سنجد
(Elaeagnus angustifolia L.) در موش صحرایی

غلامرضا كریمی1، علیرضا خویی2، حسین حسین‌زاده3، شبنم شجاعی4
1- دانشیار فارماكودینامی و سم‌شناسی دانشكده داروسازی، دانشگاه علوم پزشكی مشهد 2- استادیار آسیب‌شناسی، دانشكده پزشكی، دانشگاه علوم پزشكی مشهد 3- استاد فارماكودینامی و سم‌شناسی، مركز تحقیقات علوم دارویی پژوهشكده بوعلی و دانشكده داروسازی، دانشگاه علوم پزشكی مشهد 4- داروساز
آدرس مكاتبه: مشهد، دانشكده داروسازی،‌صندوق پستی: 91775-1365 تلفن: 66-8823255 (0511)، نمابر 8823251 (0511)
پست الكترونیك: gho_karimi@yahoo.com 

خلاصه :

در مطالعات داروشناسی عصاره آبی هسته اثر ضد درد و شل كننده عضلات نشان داده است (2، 3). هر فراورده گیاهی قبل از آنكه به صورت یك شكل دارویی مورد استفاده قرار گیرد باید از لحاظ مطالعات سم‌شناسی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. بسیاری از اثرات سمی بر روی ارگانهای مختلف بدن با یك دوز حاصل نگردیده، بلكه بعد از دوزهای مكرر مشاهده می‌شود. این مطالعه جهت بررسی سمیت تحت حاد عصاره آبی هسته سنجد انجام گرفت.

واژه های كلیدی : سمیت، موش صحرائی، عصاره سنجد

مقدمه

تیره سنجد گیاهانی به صورت درخت یا درختچه را شامل می‌شود كه اغلب خاردار بوده و دارای 3 جنس و بیش از 20 گونه است. درخت سنجد (Elaeagnus angustifolia L.) در این خانواده قرار می‌گیرد (1).
برگ درخت سنجد دارای اثر قابض است. میوه آن مقوی و مفرح بوده و دارای اثر قابض، مدر، مقوی معده، ضد سرفه و بندآورنده اسهال می‌باشد.  

مواد و روشها

موشهای صحرائی نر از جنس Wistar، با وزن 250-200 گرم كه از موسسه رازی تهیه گردیده و در مركز تكثیر حیوانات آزمایشگاهی دانشكده داروسازی در شرایط دمایی -C 2  22، سیكل روشنایی/تاریكی 12 ساعته و دسترسی آزاد به غذا و آب نگهداری می‌شدند.
 

عصاره‌گیری

100 گرم پودر گیاه را به 1000 میلی‌لیتر آب مقطر در حال جوشیدن افزوده و مخلوط را به مدت 15 دقیقه در حالی كه به آرامی می‌جوشید، هم زده شد. آنگاه تا دمای -C 40 سرد و توسط كاغذ صافی و قیف بوخنر صاف گردید. عصاره حاصل را در پلیت‌های كوچك ریخته و روی بن ماری با حرارت -C 45 قرار داده شد تا خشك گردد.

بررسی سمیت تحت حاد

ابتدا دوزهای 125/0، 25/0 و 5/0 گرم بر كیلوگرم از عصاره آبی انتخاب و به مدت 14 روز از راه داخل صفاقی به گروههای 6 تایی از حیوانات آزمایشگاهی تزریق گردید. یك گروه نیز نرمال سالین به عنوان شاهد دریافت نمودند. در روزهای پانزدهم حیوانات را توسط مخلوطی از گزیلازین (mg/kg 10) و كتامین (mg/kg 100) بیهوش نموده و پس از شكافتن شكم، خون‌گیری از قلب انجام گرفت. نمونه پلاسما و سرم جهت آزمایشهای خون شناسی و بیوشیمی استفاده گردید. در مرحله بعد ارگانهای اصلی شامل قلب، ریه، كبد، طحال و كلیه به دقت جدا و در فرمالین 10 درصد برای آزمایشهای آسیب‌شناسی نگهداری شد.

نتایج و بحث

آزمایشهای خون شناسی و بیوشیمی
نتایج آزمایشهای خون‌شناسی نشان داد كه تزریق عصاره باعث كاهش معنی‌دار مقدار هموگلوبین (Hgb)، هماتوكریت (HCT) و تعداد گلبول قرمز (RBC) گردیده، ولی بر روی حجم متوسط سلولی (MCV)، هموگلوبین متوسط سلولی (MCH) و غلظت متوسط هموگلوبین سلولی (MCHC) اثری نگذاشته است. در گروه 25/0 و 5/0 گرم بر كیلوگرم افزایش تعداد پلاكت (PLT) و گلبول سفید (WBC) دیده شد. بر اساس آزمایشهای بیوشیمی تجویز عصاره تأثیری بر روی میزان بیلی روبین، كراتی نین و نیتروژن اوره خون (BUN) نداشته، لیكن آنزیمهای ALT، AST، LDH و ALP افزایش یافته بودند كه این افزایش وابسته به دوز بود.
آزمایشهای خون‌شناسی بیانگر وجود آنمی در حیوانات می‌باشد. از آنجا كه عواملی مانند MCV، MCH و MCHC تغییر معنی‌داری نیافته و فقط تعداد گلبولهای قرمز، هماتوكریت و هموگلوبین كاهش یافته است، آنمی حاصله از نوع نورموكروم نورموسیت می‌باشد (4، 5).
عصاره هسته سنجد در دوزهای بالا سبب آسیب قابل برگشت سلولهای پوششی لوله‌های كلیوی شد. انباشتگی پیگمان لیپوفوشین كه پیگمان پیری و فرسودگی لقب گرفته است، نشانه آسیب و زجر سلولی، اما یافته‌ای قابل برگشت پس از حذف عامل آسیب‌رسان است (5).
عصاره هسته سنجد به ویژه در دوزهای بالا، سبب آسیب جدی بافت كبدی به صورت نكروز انعقادی گردید. آنزیم‌های ALT ، AST، ALP و LDH نیز همگی افزایش یافته بودند كه تمامی این آنزیمها در سنجش ضایعات سلولهای كبدی مورد استفاده قرار می‌گیرند (6).
عصاره به ویژه در دوزهای بالا سبب آسیب میوكارد به شكل كانونهای نكروز انعقادی گردید. به نظر می‌رسد كه افزایش آنزیم‌های AST و LDH تا حدودی وابسته به آسیب سلولهای قلبی نیز باشد.
 

منابع

1- زرگری علی. گیاهان دارویی. انتشارات دانشگاه تهران. 1376، جلد چهارم، صفحات 77-274.
2- Hosseinzadeh H, Ramezani M, Namju N. Muscle relaxant activity of Elaeagnus angustifolia fruit seeds in mice. Iranian. J. Basic. Med. Sciences. 2002; 5: 145-153.
3- Ramezani M, Hosseinzadeh H, Daneshmand N. Antinociceptive effect of Elaeagnus angustifolia fruit seeds in mice. Fitoterapia. 2001; 72: 255-62.
4- Braunwald E, Fauci A, Kasper D. Harrison's Principles of Internal Medicine. 15th ed. McGraw Hill. USA. 2001; pp: 348-52, 457-1711.
5- Robbins SI, Kumar V, Collins T. Robbins Pathologic Basis of Disease. 6th ed. WB Saunders. UK. 1999; pp: 26, 55, 102-6, 851-52.
6- Bartis CA, Ashwood ER. Tiets Fundamentals of Clinical Chemistry. 5th ed. WB Saunders. USA. 2001; pp: 680-395, 700-720, 750-70.





Abstract
The subacute toxicity of Elaeagnus angustifolia fruit seeds extract was studied in rats. Seperate groups of animals were given intraperitoneal doses of extract at 0.125, 0.25 and 0.5 g/kg daily for two weeks. Blood samples and selected organs were prepared for biochemical, hematological and histological experiments. Significant reduction of RBC, HCT and Hgb were recorded in all doses. Doses of 0.25 and 0.5 g/kg increased ALT, AST, ALP and LDH significantly and induced sever injury to liver and heart, but low effect on kidney. The results indicated that the extract was toxic for liver, heart and kidney and caused normochrome normocyte anemia.
Keywords:Elaeagnus angustifolia, Aqueous extract, Subacute toxicity, Anemia