گیاهان دارویی

بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار

شنبه 30 شهریور 1387

بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
امین نیرومنش‏١، منصور سلجوقیان پور١، اعظم بهارلویی ٢
-۱ کارشناس ارشد اصلاح نباتات
٢- کارشناس زراعت و اصلاح نباتات
دانشگاه تهران،دانشکده کشاورزی کرج - گروه زراعت و اصلاح نباتات.ص پ : ۱۱۱۶۷-۳۱۵۸۷
 

 

خلاصه

در این مقاله سعی شده است كه در ابتدا با بیان اهمیت اقتصادی گیاهان دارویی و بعد معرفی خصوصیات و دلایل لزوم ایجاد یک شبکه بازاریابی و بحث در پیرامون توانایی تحول این شبکه در تمام زمینه های گیاهان دارویی، الگویی قابل اعتماد برای نقش پذیری این صنعت در توسعه پایدار را ارئه دهد. از خصوصیات این شبکه می‌توان به فرهنگ سازی برای اعتماد به گیاهان دارویی در زمینه مصرف و تولید - نیاز سنجی در تولید، فرآوری، تحقیقات علمی و بازار- ایجاد اشتغال مولد- توزیع عادلانه سود بین ارکان این شبکه- جلوگیری از رانت- بیمه محصولات-تربیت متخصص از طریق تعریف پروژه برای دانشکده های مرتبط است. این شبكه همچنین با جمع كردن توانهای نهفته كشاورزان، متخصصان و تجار، می‌تواند در معاملات بین‌المللی حضور یافته و برای كشور بسیار ارزآور گردد. پیشنهاد می‌گردد تولیت این شبکه بر عهده بانک کشاورزی باشد.
واژه‌های كلیدی: بازاریابی، گیاهان دارویی، توسعه پایدار

 

 

مقدمه

گیاهان دارویی یكی از بزرگترین مواهب خداوند است و ایران به‌دلیل موقعیت مناسبی كه از نظر ذخائر فیلوژنتیكی (بیش از ٧٠٠٠ گونه دارویی) و آب و هوایی (١١ اقلیم از ١٣ اقلیم جهان) و جغرافیای سیاسی كه دارد، قادر است به جایگاه مهمی در بازار جهانی این صنعت دست یابد. بازاریابی عملیاتی از تجارت است كه جریان كالا یا خدمات را از تولید كننده به مصرف كننده هدایت می‌كند. این عملیات در مورد محصولات كشاورزی شامل مراحلی چون نیاز سنجی بازار و در صورت نیاز ترویج، ارائه مشاوره علمی و مالی، تضمین خرید، ذخیره‌سازی محصول، فرآوری و حمل و نقل است. به‌طوری‌ كه تولید كننده واقعی با درآمد بیشتر و مصرف كننده نهایی با قیمتی نازلتر با یكدیگر ارتباط پایدار برقرار نموده و سطح رفاه جامعه افزایش می‌آید. حساسیت بازاریابی وقتی برای محصولات كشاورزی-دارویی محرز می‌شود که بدانیم هر دو از نظر اقتصادی كشش ناپذیرند و مسایل تکنیکی چون زمان و کیفیت تولید، حجم مصرف و روش فرآوری، سامانه‌های حد واسط (انتقال و ذخیره سازی) خط مشی مدیریتی را تعیین می‌نماید. اوج كارآمدی یك بازاریابی موفق زمانی است كه فرهنگ سازی و افزایش مصرف در سطح عامه مردم از طریق ترویج و نه تبلیغات انجام گیرد.
 

مواد و روشها

به گزارش پروفسور واتمن (رئیس آزانس فدرال حفاظت محیط زیست آلمان) (١) میزان صادرات و واردات گیاهان دارویی در کشورهای صنعتی در دهه 1990 به ترتیب متعلق به چین و هنگ کنک است و میزان کل مبادلات به ٣/٢ میلیارد دلار بالغ می‌شود.
ازدیاد حجم مصرف گیاهان دارویی درچند دهه اخیر(طبق گزارشها) نقش بازاریابی را اذعان می‌كند(۲). با توجه به توانهای مذكور در وهله اول به نظر می‌رسد كه كشور ایران می‌بایست موقعیت ممتازی در بازارهای جهانی داشته باشد، اما اطلاعات واصله از مركز توسعه صادرات گیاهان دارویی ایران موید این مهم نیست(٣).

استاندارد نبودن و عدم كنترل كیفی و كمی داروهای گیاهی، نبود بازار داخلی مناسب به‌دلیل عدم تجویز پزشكان و سیستم توزیع نا مناسب (عطاریها) و عملكرد ضعیف برخی از تجار ایرانی، ضعف در فنآوری و تهیه داروهای گیاهی بدلیل عدم آگاهی زارعان از اصول صحیح کشت و بهره‌برداری، خشك كردن، سیستم بسته‌بندی، انبارداری و انبارسازی، ضعف در اطلاع رسانی و نبود صنایع تبدیلی در مناطق مختلف رویش گیاهان و مهمتر اینكه این صنعت دارای هیچ متولی خاص و دلسوزی نبوده و عدم هماهنگی بین سازمانی به این سوء مدیریت قوت می‌بخشد. بسیاری از توانائیهای كشور در پس موانع و مشكلات عدیده‌ای پنهان مانده‌اند. اهم این مشكلات ریشه در عدم وجود برنامه جامع و ملی دارد که به تبع مدیران كشور با این مساله به صورت استراتژیك برخورد نمی كنند. هر سازمان و ارگانی در عمل بر مبنای نیاز سنجی و اولویتهای درون سازمانی اقدام به فعالیت می‌كند كه نتیجه آن كارهای پراكنده و تكراری است و نتایجی موضعی و كمرنگ به همراه دارد. به‌علاوه اكثر قراردادهای بسته شده در این صنعت به نفع كارخانه است و در نهایت اینكه به‌دلیل عدم اعتماد زارعان به پیشنهاد این مراكز فشار بر عرصه‌های طبیعی زیاد می‌شود که خود بحثی مفصل را می‌طلبد. از سوی دیگر هرچند حضور بخش خصوصی برای مدیریت این شبکه از نظر مدیریتی آرمانی به نظر می‌رسد، ولی شاید بهتر باشد برای جلوگیری از ایجاد رانت سازمانهایی نیمه دولتی به‌عنوان هسته مرکزی این آژانس بازاریابی فعالیت كنند و این شرکتهای خصوصی که از کمکهای دولتی بهره‌مند هستند، در زمینه‌های مختلف با این هسته مركزی به تبادل اطلاعات و خدمات و کالا بر اساس تعرفه‌های منصفانه بپردازند. این زمینه شامل همكاری بازاریابی كارخانه‌های فرآوری و بسته بندی برای اعلام نیاز همكاری شركتهای خصوصی برای ترویج، بستن قرارداد با زارعان، ارائه مشاوره‌های علمی و مالی، بیمه محصولات و غیره برای تامین نیاز است. هزینه‌های بازاریابی باید از سوی کارخانجات پرداخت شود،علت این گونه اختصاص سود اینست كه فرآورده‌های دارویی از گیاهان قیمتی بالاتر و گاها بسیار بالاتر از خود آن گیاهان به صورت تر و یا خشك است از سوی دیگراین شبکه بدلیل فعالیت در عرصه بین المللی برای کارخانجات سودی سرشار را به همراه خواهد داشت. به نظر می‌رسد عملکرد این سیستم
بسیارگران است كه تمام قسمتهای ذینفع به صورت كاملا منصفانه به ادامه فعالیت اقتصادی علاقه نشان می‌دهند. در عرصه بین المللی باید به استانداردهای جهانی توجه شود و با توجه به ذخائر فیلوژنتیکی غنی موجود، تحولی علمی در اصول کشت و فراوری و دارویی گیاهان لازم به نظر می‌رسد که می‌تواند هزینه‌های خود را به‌عنوان بودجه‌ای با حداقل ثابت و بسته به سود شبکه تامین نماید.
 

 

نتایج و بحث

وجود چنین سیستم منظم بازاریابی از همان مرحله اول یعنی كاشت تا فرآوری و فروش بر اساس برنامه‌ای اصولی است كه مطابق با نیاز بازار بوده و ریسك تولید به حداقل می‌رسد و از سوی دیگر چنین شبكه‌ای با فرهنگ‌سازی می‌تواند نیاز بازار را بر اساس تواناییهای سیستم تولید تغییر دهد. در كل در بحث توسعه پایدار این مهم باید مورد توجه قرار گیرد كه اولا تمام اجزای درگیر به اندازه سهمشان در انجام فرایندذینفع شوند و ثانیا این سود نه از فروش ثروت كه از تولید واقعی است كه در یك سیستم توسعه پایدار بوجود می‌آید و نقش بازاریابی همانا مدیریت مناسب این توانایی بالقوه است.
 

 

سپاسگزاری

به این وسیله از آقای مهندس بابک بحرینی (مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان) کمال تشکر و امتنان را دارد.
 

 

منابع

1- گزارشی از تولید و صادرات گیاهان دارویی، وزارت بازرگانی، مركز توسعه صادرات ایران.آذرماه 1379.
2- ابراهیمی، علی.1379.طرح پیشنهادی ساماندهی تحقیقات گیاهان دارویی به شورای عالی تحقیقات جهاد سازندگی .
3- Conserving and sustainably using medicinal species - options, lessons and ways forward,Prof.H.Wogtmannو Bangkok, 19. November 2004

Importance of medical plants and the rule in Sustainable Development
Amin Niroomanesh , Mansoor saljoghian pour , Aazam Baharlouei
Tehran University - Agriculture faculty (Karaj) - cultivation and plant Breeding Department. P.O Box : 31587-11167

Abstract
In this article after a short economical importance of Medicinal Plants (MP) trade the properties and the creation necessity of a -Modern Marketing Network in medicinal plants- (MPN) investigated. MPN rules for sustainable development in MP Industry is great and is a trustable template. Developing the culture and attraction for consumer -production -processing triangle, requirement &Potential scan in field: production and process, research, bazaar, productive vocation, justified distribution of profit on constructive part. Activating in MP Insurance, defining project for university and professionalized training is also referring to MPN. MPN-s most important long-time aim is developiong the International Trade. Agriculture Bank could be a suggestible MPN-s headquarter



[ شنبه 30 شهریور 1387 - 12:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی

شنبه 30 شهریور 1387

امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
حمیدرضا وجدانی، موسی سلگی
(‌كارشناسان ارشد تحقیقات اقتصادی اجتماعی - مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبییی استان همدان )‌
hrvojdani@yahoo.com
 

 

چكیده:

به دلایل متعددی معتقدیم- ایران پتانسیل بزرگ گیاهان دارویی- است. تنوع اكولوژیكی زیاد درایران،( بیش از7500 گونه گیاهی كه گفته می شود 10تا15درصدآن دارویی است)دراین مناطق متنوع انواع گیاهان می توانند ازعرصه هاجمع آوری شوند یا كشت گردند.پیشینه تاریخی ودانش بومی این گیاهان وكاربردهای آنها،وجودخیل گسترده نیروی انسانی متخصص وساده،تعداد پزشكان سنتی، 6000عطاری كه به خریدوفروش آن می پردازند،72شركت فعال دراین زمینه وبه دلایل متعدددیگرمعتقدیم كه ایران دارای امكانات بالقوه وبالفعل بسیاری دراین زمینه است. بررسی تولیدوصادرات اقلام این گیاهان نشان می دهد كه جمع آوری از عرصه هاعلاوه براینكه باعث تخریب عرصه های طبیعی نمی تواند مبنای اقتصادی مناسب وقابل اعتمادی برای آن باشد.فعالیت زراعی دراین زمینه هنوزبسیارمحدوداست وتولیدانبوه تنها به چندقلم محدودمنحصراست كه نقش آن چندقلم در صادرات نشان می دهد،اهلی كردن و تولیدزراعی بسیاری ازاقلام است كه می تواند مبنای برنامه ریزی اقتصادی این فعالیت باشد.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی ، ایران ، امکانات ، محدودیتها .
 

 

مقدمه:‌

گرایش روز افزون به استفاده از گیاهان دارویی و داروهای گیاهی در جهان توجهی ویژه به این گیاهان را بر انگیخت. حتی امروزه بنا به اظهار سازمان بهداشت جهانی 25 درصد از داروهای متداول دارای منشا گیاهی‌اند و 74% از داروهای گیاهی كه به شكل جدید استفاده می‌شوند، شناخت اثرات دارویی شان به طور سنتی از قدیم صورت گرفته(‌1).باوجودپتانسیلهای موجود تولید و صادرات گیاهان دارویی بسیار كمتر از انتظار است.
 

مواد و روشها:

در اولین مرحله مطالعات به روش اسنادی و كتابخانه‌ای صورت گرفت. اطلاعات مربوط به تولید و صادرات و فرآوری به روش اسنادی جمع آوری شد. با مشخص شدن اقلام اصلی گیاهان دارویی تولیدی، با مراجعه به برخی مناطق تولید و صادر كنندگان گیاهان دارویی به روش مصاحبه اطلاعاتی جمع آوری گردید ، از مرحله جمع آوری (‌یا تولید) تا مرحله عمده فروشی و صادرات به خارج از كشور با دست اندر كاران و نیز با تعدادی از مسئولین و مطلعین مصاحبه به عمل آمد.
 

بحث و نتایج

ایران دارای قابلیت های گسترده‌ای در زمینه گیاهان دارویی است . پاره‌ای از دلایل آنرا می‌توان چنین بر شمرد: ایران كشوری وسیع و با گستردگی قابل توجهی در طول و عرض جغرافیایی است و به جهت تنوع اقلیمی و موقعیت نسبی ویژه‌ای كه در این منطقه از جهان دارد این وضعیت منجر به پیدایش بیش از 7500 گونه گیاهی در كشور شده و گفته می‌شود تنوع گیاهی ایران به تنهایی، چیزی در حدود تمام قاره اروپا است(2). بسیاری از این اقلام گیاهی را (‌بنا بر یك ادعا بین 10 تا 15 درصد )(3) گیاهان دارویی تشكیل میدهد. این تنوع اكولوژیكی هم از جهت گیاهان داروئی كه در عرصه‌های طبیعی میتوان یافت و هم از جهت كشت و اهلی كردن این گیاهان زمینه مناسبی را فراهم می سازد و سابقه تاریخی طولانی و درخشانی از شناسایی و كاربرد گیاهان دارویی و طب سنتی و دانش بومی آن در ایران وجود دارد؛ حتی در زمان حاضر كه طب جدید با داروهایی جدید و عمدتاً غیرگیاهی در ایران به شدت رواج یافته، هنوز بازار داخلی قابل توجهی برای گیاهان دارویی وجود دارد. این بازار شامل 6 هزار عطاری توزیع كنندة این گیاهان است. تعداد 72 شركت در زمینه گیاهان ،وجود مراكز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی در تمام استانهای كشور و فعالیتهایی كه این مراكز درخصوص گیاهان دارویی انجام میدهند نیز به عنوان پتانسیل جدیدی مطرح است و می‌تواند زمینه خوبی برای شناسایی اقلام بومی و امكان شناسایی كاربردهای گیاهان فراهم نماید.
بررسی ارقام تولید زراعی سه ساله : 78-77-1376 در كشور نشان دهنده این است كه حتی بازار داخلی ما نیز برای اغلب اقلام مورد نیاز خود به علت تولید ناچیز به شكل زراعی، یا وابسته به مراتع و یا وابسته به خارج است . سه قلم اصلی زراعی شامل زیرة سیاه و سبز، گشنیز و رازیانه با تفاوتی چشمگیر در مقایسه با دیگر اقلام قرار می‌گیرند. این اقلام به اضافة شیرین بیان چهار قلم اصلی گیاهان دارویی صادراتی كشور را تشكیل میدهند كه صادرات بقیه اقلام در مقایسه با آنها ناچیز است. زراعی بودن تولید سه قلم از چهار قلم اصلی صادراتی حاكی از اهمیتی است كه تولید زراعی گیاهان می‌تواند به جای روشهای جمع آوری آزاد از طبیعت داشته باشد. عمده اقلام صادراتی گیاهان دارویی را هم از نظر ارزش و هم از نظر حجم همان گیاهان زراعی تشكیل میدهد. مشكلات عمده در زمینه تولید و صادرات گیاهان دارویی را می توان چنین بر شمرد: گران تمام شدن قیمت محصولات نسبت به بسیاری از كشورهای صادر كننده ، عدم شناخت مكفی از بازارهای خارجی و عدم ارتباط مستقیم با خریداران اصلی. مشكل سطح استاندارد و عدم سرمایه گذاری كافی دولتی در زمینه شناخت بازارهای خارجی و عدم آموزش صادر كنندگان (4)‌. در مصاحبه با صادر كنندگان مشخص گردید كه معضل اصلی در مورد این محصولات گران تمام شدن قیمت آنها نسبت به دیگر كشور ها است.
با توجه به جمیع بررسی ها و تحقیقات به علم آمده مشكل اصلی در حال حاضر در تولید دیده نمی‌شود بلكه مشكل اصلی را باید در بازار این محصولات جستجو كرد و نیز مسئله عدم فرآوری محصولات نیز مطرح است. اقدامات خوبی در زمینه استقرار بسیاری از اقلام صورت گرفته و امكان كشت اقلام زیادی فراهم گشته است. تولید اقلام گیاهان دارویی می باید به صورت اندیشیده و با توجه به نیاز های بازار به صورت تدریجی گسترش یابد. بر روی گیاهانی كه از خارج وارد می‌شود فعالیت بیشتری صورت گیرد (‌همچون سنبل الطیب) چنانچه بر ‌روی گیاهانی كه بیشتر -‌كاربر-‌ هستند تا -سرمایه بر- ‌كار شود می‌توان اشتغالزایی بیشتری برای فعالیت روی گیاهان دارویی متصور شد. احداث بانك اطلاعاتی مفید، جامع و روز آمد سازی آن در امر برنامه‌ریزی برای گیاهان دارویی می‌تواند بسیار مفید باشد (‌5)‌.
 

 

 

منابع:‌

1-وجدانی،‌حمیدرضا(1381)گیاهان دارویی وكاربردآنهادردامپزشكی ودامپروری.مجله دامدار،سال یازدهم،شماره145 ص 12-10.
2-دفتر امور گل و گیاهان زینتی (1379). مروری بر وضعیت تولید گیاهان دارویی . ص 5.
3-ابراهیمی ، علی (1374). چكیده مقالات همایش ملی گیاهان دارویی ایران 26-24 بهمن ماه 1374.
4- وجدانی، حمیدرضا (1380). بررسی تولید و صادرات گیاهان دارویی ایران. ارائه شده در همایش ملی گیاهان دارویی ایران. كرج، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور.
5-وجدانی، حمیدرضا (1381). گزارش نهایی طرح تحقیقاتی: ارزیابی اقتصادی تولید و فرآوری گیاهان دارویی استان همدان با هدف بازار یابی صادرات. وزارت جهاد كشاورزی مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام كشور.

Possibilities and limitations of medicinal plants product in irran (An economic survey )
Hamidreza Vejdani , Moosa Solgi
Hamedan Agricultural and Natural resources reaserch center.
Email: hrvojdani@yahoo.com

Abstract
Increasing tendency for medicinal plants product in the recent decades in the world has brought up a special regards about these plants. On base of many reasons Iran has great possibilities in product and export of medicinal plants. Iran has various climates and over 7500 plant species, (that claimed %10 to %15 of them are medicinal plants) and this is a great possibility. In these various plants can be harvested or can be cultivated. Historical antecedent about knowledge and use of these kinds of plants, indigenous knowledge is a great possibility. In Iran, a lot of traditional physicians still use these plants to cure. There are 6000 groceries (medicinal plant store). This is an internal economical possibility for Iran. There are 72 companies and institutes in regard of medicinal plants. Research centers in Iran are good possibility (Agricultural and Natural resources research centers) and all of these potentials may be used as an economic possibility.
Key words: Medicinal plants, Iran, Possibilities.



[ شنبه 30 شهریور 1387 - 12:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران

پنجشنبه 21 شهریور 1387

بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
1- سید مهدی میر حسینی -- حسین سابقی
1-مدرس دانشگاه ، مدیر عامل شركت ایمن دارو .
2- کارشناس ارشد ومدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوئ
آدرس : مشهد - بولوار دانشجو - خ دانشجو 13 - پلاك 132 - شركت ایمن
 

 

خلاصه

استفاده از گیاهان دارویی سبب شده است تا میزان گیاهان دارویی در كشورهای توسعه یافته روز به روز افزایش یابد، به طوری كه واردات گیاهان دارویی ( گیاهان معطر شامل آن نمی شود ) از 355 میلیون دلار در سال 1976 به 51/5 میلیارد دلار در سال 2002 رسید و تا سال 2050 بالغ بر 5 تریلیون دلار خواهد رسید ( هاسنا 1997 ). میزان واردات گیاهان دارویی در كشورهای مختلف نظیر ژاپن ، آلمان ، سوئیس و كانادا روز به روز در حال افزایش است.
مواد اولیه گیاهی و فرآورده‌های درمانی حاصل از آنها سهم مهمی از بازار داروئی را در برمی گیرند و بدین خاطر دستیابی به راهبردهای شناخته شده بین المللی كیفی آنها لازم و ضروری به نظر می‌رسد. مجمع بهداشت جهانی در تعدادی از قطعنامه‌های خود از جمله :
WHA 40.33 (1987 ) ; WHA 31.33 (1978 ) ; WHA 30.40 (1977 ) ;WHA 42.43 (1989 ). بر لزوم تامین و كنترل كیفی فرآورده‌های گیاهان دارویی با بكارگیری تكنیكهای جدید و به كارگیری داروهای مناسب تاكید می‌ورزد. خط مشی سازمان بهداشت جهانی( چاپ سوم فارماكوپه بین المللی ) ، مشخصات كیفی مواد اولیه گیاهان را جهت ورود به بازارهای جهانی كه در فهرست اصلی داروهای WHO قرار دارند ، به ما ارائه می‌دهد.
واژه‌های كلیدی: اقتصاد، صادرات، گیاهان دارویی

 

مقدمه

متكی بودن اقتصاد ایران بر درآمدهای نفتی و تاثیر پذیری درآمدها از مسائل سیاسی و اقتصادی ، آسیب پذیری اقتصاد كشور را موجب شده است. یكی از راههای مقابله با این چالش ، توسعه تولیداتی است كه ضمن بهبود وضع اقتصاد داخلی سبب افزایش صادرات غیر نفتی می‌شود.. دراین میان محصولات جنگلی، مرتعی و گیاهان دارویی و صنعتی علاوه بر نقش خاصی كه در اقتصاد داخلی دارند می‌توانند تاثیر به سزایی در امر صادرات غیر نفتی داشته باشند. خوشبختانه با روی آوردن دنیا ،به خصوص كشورهای پیشرفته به استفاده از فرآورده‌های گیاهی و مصرف روز افزون آن در جهان ، چه در داروسازی و چه در صنایع غذایی و آرایشی -بهداشتی و با توجه به تنوع آب و هوایی كشور و امكان رویش اكثر گیاهان در آن ، فرصتی طلایی نصیب جمهوری اسلامی ایران گشته است تا از آن به بهترین نحو ممكن استفاده نموده وحضور خود را در بازارهای جهانی بیش از بیش افزایش دهد.
 

مواد و روشها

این مقاله بر اساس ارزیابی آماری و داده‌های سازمان بهداشت جهانی WHO) ) تدوین گردیده و بر مبنای آن سهم ایران در تجارت گیاهان دارویی تا حدودی ارزیابی گردیده و آخرین آمارمربوط به سال 2002 میلادی می‌باشد و اولین آمارهای ارائه شده مربوط به سال 1993 میلادی است یعنی در یك محدودة ده ساله آمارهای جهانی مورد مطالعه قرار گرفت و از روش LQ موقعیت مكانی اقتصاد و تجارت گیاهان دارویی در ایران سنجیده شد. جهت دستیابی به بهترین و دقیق ترین آمارها از منابعی مانند (هاسنا 1997)، (هاندا 1999)، (گرون والد و بوتل 1996) ، (زانگ 1996) (جانسن 1997) كه منابع مطالعاتی سازمان بهداشت جهانی می‌باشند استفاده گردید.
 

نتایج و بحث

اسانس‌ها و دیگر مواد مؤثر گیاهان دارویی زمینه‌ای بسیار مناسب برای صادرات دارند و در ارتقاء ارزش افزوده حاصله از كشت گیاهان دارویی دارای اهمیت به سزایی می‌باشند. اسانس‌ها از جمله مواد لازم در صنایع دارویی ، غذایی و آرایشی و بهداشتی هستند و بر اساس یك توافق جهانی و به دلیل زیست محیطی و بهداشتی مصرف اسانس‌ها و رنگهای شیمیایی ابتدا در تهیه مواد غذایی و بعد تولید مواد آرایشی به تدریج كاهش یافته تا پایان سال 2004 میلادی متوقف خواهد شد و به جای آنها اسانس‌ها و رنگهای طبیعی بكار گرفته می‌شود. كشورهای مصرف كننده مانند ایران دارای گیاهانی هستند كه اسانس‌ها بر بنیاد آنها شكل می‌گیرد. وبا توجه به قابلیت‌های گسترده سرزمین گونه‌های گیاهی ، می‌توان علاوه بر جلوگیری از خروج مبالغ زیادی ارز از كشور در زمره صادركنندگان اسانس قرار گرفت.
با توجه به رویكرد كشورهای جهان به داروهای گیاهی و فرآورده‌های طبیعی در سالهای آینده مصرف گیاهان دارویی در صنعت افزایش می‌یابد. آنچه در حال حاضر باعث ركود مصرف گردیده عدم فعالیت بخشهای تحقیقات صنعتی درزمینة پژوهش و ساخت محصولات گیاهی جدید بوده است. با اینكه هر ساله بیش از9000 نوع فرآوردة گیاهی در كشورهای اروپایی و آمریكا فرموله و به بازار عرضه می‌شود كشور ما مانند 50 سال گذشته بیشتر در زمینة تولید عرقیات گیاهی و طی دهة گذشته در تولید حدود 170 نوع داروی گیاهی سرمایه گذاری نموده كه تنها در بازار داخلی به فروش رسیده است. در همین مدت به مدد فن آوری اطلاعات مانند اینترنت و ماهواره به طور مداوم برای محصولات خارجی تبلیغ ، بازاریابی و فضای مناسب فروش ایجاد شده وعجیب تراینكه یكی از مصرف كنندگان عمدة این محصولات ( یعنی فرآورده‌های گیاهان دارویی كشورهای خارجی ) ایران است. در طراحی و فرآیند تولید فرآورده‌های وارداتی به خصوص دارویی آنها و OTC‌ها مواد مؤثر گیاهان دارویی نقش مهمی داشته است. این طرح مطالعاتی در پی معرفی فرصت‌های خالی برای تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران و محصولات جانبی آن است.
در حال حاضر یك سوم داروهای مورد استفاده بشر را داروهای با منشاء گیاهی تشكیل می‌دهد و این میزان بی تردید رو به افزایش است. نگاهی گذرا به آمار ثبت شده این موضوع را بیشتر روشن خواهد نمود. بر اساس آمار سال 1994 فروش جهانی داروهای گیاهی بالغ بر 4/12 میلیارد دلار بوده است. در این رابطه اروپا با حجم فروش 5/6 میلیارد دلار مقام اول را دارا بوده و آسیای شرقی با 3/2 میلیارد دلار ، ژاپن با 2/1 میلیارد دلار و آمریكای شمالی با 5/1 میلیارد دلار در رتبه‌های بعدی قرار دارند. در میان كشورهای اروپایی آلمان با میزان 5/2 میلیارد دلار بیشترین سهم را داشته و پس از آلمان فرانسه با حجم 6/1 میلیارد دلار و ایتالیا با حجم 600 میلیون دلار قرار دارند ( گرون والد و بوتل ، 1996 ؛ هاسنا ، 1997 ). در ژاپن بین سالهای 1974 - 1989 فروش داروهای گیاهی 15 برابر افزایش داشته است. این در حالی است كه فروش بقیه محصولات دارویی 3 برابر افزایش داشته است ( زانگ 1996 ). در سال 1990 در حدود 700000 تن مواد گیاهی توسط پزشكان چینی و به صورت نسخه‌های سنتی مورد مصرف بیماران قرار گرفته است. در حدود چهل درصد داروهای موجود در داروخانه‌های چین را داروهای گیاهی تشكیل می‌دهد و طی 5 سال گذشته فروش داروهای سنتی در چین 113 درصد افزایش داشته است. در چین هر ساله 460000 تن مواد گیاهی ، مورد نیاز كارخانه‌های تولید كننده داروهای گیاهی می‌باشد ( هاسنا ، 1997 ). در آمریكا سالانه در حدود 125 میلیون نسخه نوشته شده حاوی داروهایی است كه از گیاهان تهیه می‌شوند. از هر سه نفر شهروند آمریكایی بالغ یك نفر از داروهای گیاهی استفاده می‌كند و سالانه 54 دلار جهت درمان بیماریهایی مانند سرماخوردگی ، سوختگی ، سر درد ، آلرژی و بیخوابی پرداخت می‌نمایند ( هاسنا ، 1997 ؛ جانسن ، 1997 ).
 

 

منابع

1- منابع مطالعاتی سازمان انتقال تكنولوژی آسیا و اقیانوسیه (APCTT ).
2- مطالعات سازمان بهداشت جهانی (WHO ) شامل هاسنا 1997 ، هاندا 1999 ، گرون والد و بوتل 1996 ، زانگ 1996 ، جانسن 1997.

Economic inveotigation in Exportation and busines of Iranian medicinal plants .
S . Mehdi Mirhoseini , Hosein Sabeghi
Daneshjoo Blvd. 13th no: 132 Tel: (0511) 6054491. Fax: 6068121 Mashed - Iran
Abstract
Herbal medicine usage has been growing in progressed countries and it has increased from 355 million in 1976 to 5/51 million in 2002 and it will reach to 5 trillion in 2050. Herbal medicine imports in countries such as Japan, Jermany, Swiss and Canada increasing. Herbal medicine and its products has been an important drug in marketing., therefore this has been international strategy and necessity. WHO manifest-s are as follows: WHA 40.33 (1987); WHA 31.33 (1978); WHA 30.40 (1977) ;WHA 42.43(1989). To control the quality and using of Herbal Medicine new technique has been suggested.
Keywords: Medicinal plants , euportation , marketing



[ پنجشنبه 21 شهریور 1387 - 06:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی

پنجشنبه 21 شهریور 1387
عنوان کنفرانس: همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی


حوزه(های) تحت پوشش: گیاه شناسی
تاریخ برگزاری: 22 اسفند 1387
برگزار کننده: دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر
محل برگزاری: شبستر

تاریخ‌های مهم:
مهلت ارسال اصل مقاله: 1387/10/1
اعلام نتایج داوری اصل مقاله: 1387/11/21
مهلت ثبت نام: 1387/12/22


محورهای همایش:

دانش نو در گیاهان دارویی
كاربرد گیاهان دارویی در طب سنتی
شناسایی گیاهان دارویی
بهره برداری گیاهان دارویی
حفاظت و حمایت گیاهان دارویی
استخراج و استحصال مواد موثره
اكولوژی گیاهان دارویی
زراعت گیاهان دارویی
داروهای گیاهی
بیوتكنولوژی گیاهان دارویی
كاربرد گیاهان دارویی در دامپزشكی
سایر موضوعات



اطلاعات تماس با دبیرخانه:
تلفن دبیرخانه: 0471-2223016
فکس دبیرخانه: 0471-2223016



[ پنجشنبه 21 شهریور 1387 - 06:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی

چهارشنبه 20 شهریور 1387

مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
مهدی كیانی ابری1، علیرضا میرصالح مهابادی2
1و2- اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان
اصفهان - اردستان - بلوار دانشجو -دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان

 

خلاصه

توجه به مزیت نسبی فعالیتهای مختلف اقتصادی یكی از جنبه های مهم برنامه ریزی است . در این پژوهش برای تعیین مزیت نسبی محصولات مورد نظر از دومعیار ، هزینه منابع داخلی ( DRC ) و شاخص مزیت نسبی آشكار شده ( RCA ) استفاده شد .
این تحقیق نشان داد در استان اصفهان مقدار شاخص DRC در سال 1380 برای محصولات كتیرای مفتولی و كتیرای خرمنی به ترتیب 235/0 و 5/0 می باشد كه بر اساس شاخص فوق هر دومحصول دارای مزیت نسبی تولید می باشد . همچنین شاخص RCA برای دو محصول در سال 1378 و 1380 اندازه گیری شد كه در سال 1378 محصول كتیرای مفتولی مزیت نسبی تولید را در اصفهان برخوردار گردید .
واژه های کلیدی : مزیت نسبی ، صادرات ، کتیرا .
 

 

مقدمه

كشور ایران با داشتن حدود 8500 گونه گیاهی از لحاظ تنوع گیاهان دارویی از جمله كشورهای مهم جهان است . علاوه بر این با توجه به موقعیت جغرافیایی و وضعیت آب و هوایی یكی از مناطق مناسب دنیا برای تولید انبوه گیاهان دارویی بشمار می آید (1) . به همین جهت لازم است تحقیقات گسترده ای در جهت شناسایی امكانات بالقوه و وجود مزیت نسبی در زمینه تولید و صدور گیاهان دارویی انجام گیرد تا بدینوسیله برای هر منطقه نوع گیاهان دارویی كه نسبت به سایر مناطق از هزینه كمتری تولید آن برخوردار است معین شود (3)
 

مواد و روشها

دو معیار هزینه منابع داخلی (DRC) و مزیت نسبی آشكار شده ( RCA ) از طریق فرمولهای زیر حاصل می‌شوند

D RC =


كه در آن G هزینه های عوامل داخلی یا نهاده های غیر قابل تجارت ، P كل درآمد ناخالص به قیمت سایه ای و F هزینه نهاده های قابل تجارت می باشد ، حال هر چه میزان DRC كمتر باشد نشان دهنده مزیت نسبی منطقه خواهد بود .
شاخص مزیت نسبی آشكار شده ( RCA ) از فرمول

RCA =


حاصل می شودكه در آن xij ارزش تولید گیاه مورد نظر در با تـوجه به جداول حاصل می تـوان نتیجه گرفت كه استـان چهار محال و بختیاری در محصول كتیرای خرمنی با توجه به هر دو شاخص و در سالهای مورد بررسی دارای مزیت نسبـی است .
و در تولید محصول كتیرای مفتولی استان اصفهان بر سایر مناطق مزیت نسبی را نشان می دهد .در این راستا استان یزد به جهت عدم مزیت نسبی شایسته است جهت كشت سایر گیاهان دارویی همانند آنغوزه مورد نظر قرار گیرد .
 

سپاسگزاری

بدین وسیله از همكار ارجمند آقای مهندس میر صالح و سازمان جنگلها و مراتع كشور و ادارات كل منابع طبیعی استانهای مختلف بخاطر همكاریهای فراوانشان نهایت قدردانی را دارم .
استان و xi كل ارزش تولیدات گیاهان مرتعی كشور است
اگر 1< RCA < 0 باشد نشان دهنده عدم مزیت نسبی در آن استان می باشد و اگر RCA>1 باشد نشان دهنده مزیت نسبـی آن استان است .
 

 

نتایج و بحث

در این تحقیق شاخص RCA در سال 1378 و 1380 و شاخصDRC نیز در سال1380 برای دو محصول كتیرای مفتولی و خرمنی محاسبه شد و نیز رتبه استانها بر اساس شاخصهای مذكور مشخص گردید كه در جدول 1 تا 6 آورده شده است .


 



منابع :


ا- ابراهیمی ، علی 1380 (( ضرورت اعمال نگرش سیستمی در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی)) همایش ملی گیاهان دارویی ، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور
2- حسن پور، یوسف 1378 . (( تجزیه و تحلیل مزیت نسبی صادرات (مورد خاص : مواد شوینده ) )) . فصل نامه پژوهشی نامه بازرگانی - شماره 8
3-رحیمی بروجردی، علیرضا . 1374 (( روابط تجاری بین المللی معاصر تئوریها و سیستمها )) . چاپ دانشگاه آزاد
4-سازمان جنگلها و مراتع كشور دفتر طرح و برنامه . نشریه بازرگانی شماره های 9-8-7 سالهای 80-79-78
5-كیانی، مهدی . 1380 . (( مزیت نسبی تولید و صادرات منتخبی از گیاهان دارویی و صنعتی )) سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اصفهان

6- Lee , j. (1995) - comparative advantage in manufacturiny as a Determinant of industrializatia the korean case ,world development .vol .23 ,no .7.







Relative advantage of producing and export of gum tragacanth
Mahdi kiani Abary . Ali Reza Mirsaleh Mahabadi
Univercity of Ardestan -Ardestan -Esfahan -Iran

Abstract
Paying attention to the relative advantage of various economic activing is one of the important aspects of planning
In this study in order to detomine the relative advantage of the intended products two factors of DRC and RCA were applied . this study showed that in esfahan province in 1380 the DRC indicex for rod gum tragacanth ,and stack gum tragacanth were 0.235 and 0.5 respectively . based on which both products are of relative advantage of production .RCA indices for these two products were measured in the years 1378 and 1380 . in 1378 rod gum tragacanth was of
relative advantage of production in Esfahan proving .
Keywords : Relative advantage , export , gum tragacanth



[ چهارشنبه 20 شهریور 1387 - 08:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

گیاهان دارویی در ایران و جهان

سه شنبه 19 شهریور 1387

گیاهان دارویی در ایران و جهان
ابوالقاسم باقری1، صادق خلیلیان2 و حسنعلی نقدی بادی3
1- كارشناس ارشد گروه تحقیقات اقتصاد كشاورزی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
2- استادیار و مدیر گروه اقتصاد كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
3- عضو هیأت علمی و مدیر گروه كشت و توسعه گیاهان دارویی
اصفهان، شهرك امیرحمزه، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ص.پ- 199-81785 تلفن: 7757329
 

 

خلاصه

افزایش جمعیت و نیاز مبرم صنایع داروسازی به گیاهان دارویی به عنوان مواد اولیه تولید دارو، ناتوانی در تولید مصنوعی پاره‏ای از داروهای حیاتی توسط صنایع داروسازی و همچنین اهمیت مواد مؤثر گیاهان دارویی در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی باعث شده كه توجه و تحقیق پیرامون این دسته گیاهان از نقطه نظر كشت، تولید و مصرف از اهمیت خاصی برخوردار باشد. اما آنچه باید در نظر داشت توجه به جنبه‏های اقتصادی مسأله است. به عبارت دیگر باید همواره نسبت به ارزشهای اقتصادی این گیاهان آگاه بود تا بتوان در جهت كسب این ارزشها به منظور تأمین نیازهای داخلی و خارجی، گامهای مؤثری برداشت. در این راستا، در تحقیق حاضر وضعیت تولید، تجارت و بازار گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این بررسی نشان داد كه، متأسفانه كشور ما به رغم داشتن توانایی بالقوه در تولید و صادرات گیاهان دارویی، در عمل موفق نبوده است. نتایج بررسی بازار این گیاهان نیز بر كارایی پایین، دلالت دارد.

واژه های كلیدی: گیاهان داروئی، تجارت

 

مقدمه

توجه به‌ كشت‌ و توسعه‌ گیاهان‌ دارویی‌ در جهان‌، از زمان‌ برگزاری‌ چهارمین‌ كنگره‌ بین‌المللی‌ حفظ و سلامت‌ جهانی‌ و قرار گرفتن‌ داروهای‌ گیاهی‌ در انبوه‌ داروهای‌ جهانی‌، در سال‌ 1986 آغاز و باعث‌ شد كه‌ تقاضای‌ جهانی‌ این‌ محصولات‌ به‌ طور فزاینده‌ای‌ افزایش‌ یابد. به‌ دنبال‌ آن‌ كشورهای‌ مختلف‌ نسبت‌ به‌ برنامه‌ریزی‌ كشت‌ و تولید انبوه‌ گیاهان‌ دارویی‌ در سطوح‌ صنعتی‌ و بهره‌برداری‌ و استفاده‌ از آنها در صنایع‌ دارویی‌، بهداشتی‌ و آرایشی‌ اقدام‌ نمودند و در كنار آن‌، بازرگانی‌ بین‌المللی‌ این‌ محصولات‌ با رونق‌ روزافزونی‌ روبه‌رو شد. متأسفانه، در كشور ما به‌رغم‌ داشتن‌ پیشینه بسیار طولانی در مصرف گیاهان دارویی و گذشته درخشان خود در مورد دانش گیاهان دارویی و وجود دانشمندانی همچون ابوریحان بیرونی، ابن سینا و رازی، همچنین تنوع‌ فراوان گونه‌های‌ دارویی(تقریباً دو برابر تعداد گونه‌های‌ چندین‌ كشور اروپایی‌) به‌ عنوان‌ یك‌ منبع‌ غنی‌ طبیعی‌ از دیدگاه‌ اقتصادی و در نتیجه توانایی‌های‌ بالقوه‌ در تولید و صادرات‌ گیاهان‌ دارویی‌، هنوز آن طور كه شایسته است در زمینه شناسایی، اهلی كردن و كشت انبوه این گیاهان گام اساسی برداشته نشده است. بنابراین‌ با شناخت و مطالعه‌ روند تولید و تجارت گیاهان‌ دارویی ایران و به دنبال آن توجه دقیق و جدی به این مهم،‌ می‌توان‌ علاوه‌ بر تأمین‌ نیاز صنایع‌ داروسازی‌ كشور نسبت‌ به‌ مواد مؤثره‌ دارویی‌، درآمد ارزی‌ قابل‌ توجهی‌ از صادرات‌ فرآورده‌های‌ گیاهان‌ دارویی‌ كسب‌ نمود.
 

 

مواد و روشها

روش‌ موردنظر در این‌ تحقیق‌ به‌ صورت‌ مطالعات كتابخانه‌ای است‌. با مطالعه منابع مختلف خارجی، وضعیت كشورهای فعال جهان در امر تولید و تجارت گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گرفته است. در ایران به منظور این بررسی، از داده‌های سری زمانی صادرات و واردات گیاهان دارویی طی سالهای‏ 1378-‏‏‏1360 استفاده شده است. لازم به ذكر است كه وضعیت تولید این گیاهان، با توجه به فقدان آمار و اطلاعات، تنها برای سالهای 1376 و 1377 مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است.‌ مراحل‌ تحقیق‌ مشتمل‌ برمطالعه‌ تحقیقات‌ انجام‌ شده‌، مراجعه‌ به‌ كتابخانه‌ها و سازمانهای‌ معتبر و فیش‌برداری‌ از منابع‌ مختلف‌ اعم‌ از اینترنت، پژوهشكده‌ گیاهان‌ دارویی‌ جهاد دانشگاهی‌، مركز آمار ایران‌، گمرك ایران، وزارت‌ جهاد كشاورزی‌، سازمان‌ چای‌، سازمان‌ تحقیقات‌ و آموزش كشاورزی بوده است.
 

 

نتایج و بحث

نتایج بررسی وضعیت كشورهای مختلف جهان در زمینه تجارت گیاهان دارویی نشان داد كه، كشورهای چین‌ و آلمان مهمترین كشورهای جهان در این مقوله بوده اند به طوری كه ‌ 5/38 درصد كل صادرات جهان‌ مربوط به چین بوده است. بعد از چین‌ آلمان‌ با متوسط سالانه 49887 هزار دلار صادرات‌ به‌ عنوان‌ دومین‌ كشور عمده‌ در امر صادرات‌ گیاهان‌ دارویی‌ بوده است‌. بررسی ارقام صادرات و واردات گیاهان دارویی در دوره زمانی 1360 تا 1378 در ایران حاكی از آن است كه این ارقام با نوسانهای زیاد همراه بوده است از آنجا كه میزان واردات و صادرات هر محصول بر اساس تولید آن در داخل كشور تحقق می‌یابد، می‌توان این روند نامنظم را به فقدان یك برنامه منظم در سیستم تولیدی این گیاهان مرتبط دانست و بر این مبنی به نبود یك نظام مدون تصمیم گیری و سیاست گذاری در خصوص فرآیند تولید این محصولات اشاره نمود بنابراین ضروری است كه وزارت جهاد كشاورزی به عنوان مهمترین نهاد سیاست گذاری در این زمینه به همراه سایر متولیان امر، با فراهم نمودن تمهیدات لازم از جمله ایجاد بخش‌های تحقیقات گیاهان دارویی، انتقال فرآوری كشت و تولید گیاهان دارویی، اعطای تسهیلات اعتباری لازم جهت تامین نهاده‌های تولید، پیش بینی راهكارهای انگیزشی از طریق وضع سیاست‌های مناسب تر تجاری و در ادامه تلاش در راستای شفاف نمودن عوامل عرضه و تقاضای این محصولات، زمینه‌های مناسب را جهت تدوین یك برنامه منظم تولیدی فراهم سازد. محاسبه حاشیه بازار نشان داد كه بازار این دسته از گیاهان از كارایی پایینی برخوردار است.
 

 

منابع

امید بیگی، رضا (1374)، رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی، تهران.
باقری، ا (1379). كاربرد برنامه ریزی خطی در تعیین الگوی كشت بهینه گیاهان دارویی، پایان نامه كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، 140ص.
باقری، موسی و محمد‏صادق رجحان (1376)، بررسی وضعیت گیاهان دارویی و استفاده از آنها در ایران و جهان، جنگل و مرتع، شماره33، ص15 تا 17.
Lange, D. and Mladenova, M. (1997). Bulgarian model for regulating the trade in plant material for medicinal and other purposes. FAO.
Sharma, J. R. (1997). Industrial utilization of medicinal and aromatic plants in developing countries. FAO.
TRAFIC. (1998). Europian medicinal and aromatic plants: their use, trade and conservation.


Production and trade of medicinal plants in iran and world

Abolghasem bagheri, ,Sadegh khalilian and Hasanali naghdi
Esfahan Agricultural and National Resources Research Center

Abstract
Population growth and pressing requirements of pharmaceutical industries to medicinal plants as raw material for drug production, inability of artificial production of some vital drugs by pharmaceutical industries and the importance of effective constituents of medicinal plants in food, cosmetics and beauty industries have spurred research on these plants in view of their culture, production and consumption. The economic aspects of this problem must be considered and high economic value of these plants understood to use these values to take measures to supply domestic and foreign demands.In this way in the present research, the current conditions of production, export, import and market for medicinal plants were evaluated. The results showed that unfortunately our country, despite a high potential for production and export of medicinal plants, has not proved successful in practice. In terms of market the results indicate the low efficiency of the market of these plants.

Keywords: production, medicinal plant



[ سه شنبه 19 شهریور 1387 - 06:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [عمومی , ] [+]

بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)

دوشنبه 18 شهریور 1387

بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)
حمیدرضا وجدانی1 و موسی سلگی1
كارشناسان ارشد تحقیقات اقتصادی- اجتماعی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
hrvojdani@ yahoo.com : Email
 

 

خلاصه

امروزه بهره‌برداری از گیاهان داروئی با رجوع مجدد به این گیاهان در كشورهای مختلف دنیا روبه افزایش است. به دلایل متعددی تولید اكثر گیاهان داروئی با روشهای قدیمی و بصورت برداشت از عرصه‌های طبیعی مقدور نیست. بررسی تولید و صادرات گیاهان دارویی ایران نیز لزوم توجه به تولید زراعی این گیاهان را نشان می دهد (1). تولید زراعی این گیاهان پس از گذار از مرحله امكان‌سنجی كشت و تولید مزرعه‌ای نیازمند یك بررسی و توجیه اقتصادی جهت تصمیم‌گیری و برنامه ریزی درخصوص آن، باتوجه به هزینه‌ها و درآمدها میباشد. در این تحقیق سه قلم عمده گیاه دارویی كه در همدان كه در سطحی وسیع یا نسبتاً وسیع كشت میشوند شامل: گشنیز، رازیانه و سیاهدانه، مورد بررسی هزینه - فایده قرار گرفته و هفت قلم شامل: سنبل‌الطیب، مریم گلی، اسطوخودس، نعناع، بادرنجبویه، گل راعی و گل همیشه بهار، كه بصورت محدود در باغ گیاهان دارویی همدان و یا عرصه‌های محدودی در دیگر مناطق استان كشت شده‌اند مورد بررسی هزینه - فایده قرار گرفته و نتایج آنها آمده است.
واژه های کلیدی : بررسی اقتصادی ، گیاه داروئی ، هزینه ، درآمد .
 

 

مقدمه

حجم گسترده تقاضا برای گیاهان دارویی جهت درمانهای انسانی و نیز اخیراً با روند رو به تزاید به كارگیری این گیاهان در دامپزشكی و دامپروری، پتانسیل‌های گسترده‌ای جهت فعالیت اقتصادی در زمینه این گیاهان به وجود آورده ‌است (2). بررسی اقلام تولیدی و صادراتی در گیاهان دارویی حكایت از اهمیت تولید زراعی به جای روشهای سنتی و بهره‌برداری از عرصه‌های طبیعی دارد. ضمن اینكه با افزایش جمعیت كنونی و فشاری كه بر عرصه‌های طبیعی وجود دارد اصولاً حجم تقاضای گسترده كنونی جواب داده نخواهد شد مگر با روشهای تولید زراعی این گیاهان. بررسی هزینه‌ها و درآمدهای یك محصول، یكی از جنبه‌های اساسی برنامه‌ریزی درخصوص آن محصول می باشد، لذا در این تحقیق سعی در بررسی هزینه - فایده محصولات موردنظر شده‌است.
 

مواد و روشها

جهت بررسی سه قلم اصلی كه در حال حاضر دراستان همدان كشت وسیع می‌شوند شامل رازیانه، سیاهدانه و گشنیز، پس از شناسایی مناطق كشت، با تكمیل پرسشنامه و مصاحبه با بهره‌برداران اقدام به محاسبه و برآورد هزینه‌های تولید گردید. اقلامی كه كشت آنها صرفاً در باغ گیاهان دارویی و یا بصورت پایلوت و محدود در دیگر قسمتها صورت می‌گرفت نیز با مراجعه به بهر‌ه‌بردارن و یا كارشناس زراعی مسئول در باغ گیاهان داروئی وكارشناسان دست اندركار كشت این محصولات، هزینه ها و درآمدهای احتمالی آنها باتوجه به قیمتهای سال 1381 برآورد و ارائه گردید.
 

نتایج و بحث

بررسی هزینه _ فایده سه قلم گیاه دارویی زراعی استان همدان كه سطح زیر كشت نسبتاً قابل توجهی
داشته اند شامل گشنیز (2483 هكتار) رازیانه (984 هكتار) و سیاهدانه (112 هكتار) (3)، با توجه به هزینه های تولید در هر هكتار، مقدار محصول تولیدی و قیمت محصول، فایده هر محصول (با توجه به سود ناویژه) محاسبه می شود. سودناویژه كه با تفاضل هزینه های تولیدوقیمت كل محصول تولیدی محاسبه شده در صورت كسر و مجموع هزینه ها درمخرج كسر قرار داده شده.رقم هزینه - فایده گشنیز 095/1 ، رازیانه 049/1، سیاهدانه 525/1، همیشه بهار 348/.0 و سنبل الطیب 988/0 محاسبه شده است. رقم هزینه های تولید و درآمدهای برآوردی برای مریم گلی، اسطوخودوس، بادرنجبویه، گل راعی و نعناع كه گیاهانی چند ساله هستند نیز بررسی و ارائه گردیده است.
كشت اقلام مختلفی كه مورد بررسی قرار گرفت دارای بازدهی مثبت اقتصادی می باشد. محاسبه هزینه_ فایده گیاهان چند ساله به دلیل جدید بودن كشت آنها در استان همدان و كشت محدود آنها درعرصه های خاص هنوز مشكل است. گیاهان یكساله یا دو ساله ای كه بررسی هزینه_ فایده آنها صورت گرفت می تواند در بسیاری از مناطق در تناوب زراعی و در الگوی كشت محصولات استان قرار گیرد، آنچه كه بیش از هر چیز در حین بررسی جلب توجه كرد، موضوع نوسان قیمت ها، بویژه درخصوص برخی محصولات (به ویژه سیاهدانه) بود.نوسان قیمتها و عدم بازار مشخص و قابل اتكا برای برخی اقلام، گسترش كشت این گیاهان را با چالش روبرو می سازد. ترویج كشت سه قلمی كه در استان همدان به شكل وسیع دیده می شود شامل گشنیز، رازیانه و سیاهدانه ، بدون دخالت دولت و دست اندركاران صورت گرفته و خود جوش بوده، لذا می توان انتظار داشت كه در صورت اقتصادی بودن كشت اقلام دیگر، بدون دخالت های دولتی، بهره برداران به تولید اقلام مورد نظر اقدام كنند. ترویج كشت اقلام مختلف می باید با توجه به واقعیت های بازار و قیمتهای تمام شده داخلی و قیمتهای داخلی و خارجی محصول صورت گیرد(4).

 

 

منابع

1- وجدانی، حمیدرضا،(1380) -بررسی تولید و صادرات گیاهان داروئی ایران-. ارائه شده در همایش ملی گیاهان دارویی ایران ،كرج، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور.
2- وجدانی، حمیدرضا،(1381). -گیاهان دارویی و كاربرد آنهادر دامپزشكی و دامپروری- مجله دامدار، سال یازدهم ، شماره 145 ص 12-10.
3- سطح زیر كشت این اقلام بر اساس گزارش واحد آمار سازمان جهاد كشاورزی استان همدان اعلام گردیده است.
4- وجدانی، حمیدرضا،(1381). گزارش نهایی طرح تحقیقاتی- ارزیابی اقتصادی تولید و فرآوری گیاهان داروئی استان همدان با هدف بازار یابی صادرات.



The economic survey of some medicinal plant product
(Their costs and revenues).
Hamidreza Vejdani , Moosa solgi
Hamedan Agricultural and Natural resources reaserch center.
hrvojdani@yahoo.com Email:

Abstract
Nowadays the use of medicinal plans with a return to method of remedy in some countries is increasing.There are some reasons that products of medicinal plants cannot be used on gathering from natural fields. The survey of production and exportation of medicinal herbs showed that agriculture must be the economic base for these products. Cultivation of these plants need economic surveys and justifications. In this study three important crops in Hamedan province ( coriandrum sativum, nugella sativa,fueniculum vulgare ) are surveyed. Then seven medicinal plants that cultivated in a small area at the bualisina medicinal plant garden are surveyed.evaluated benefit - cost of some products are : coriandrum sativum 1.095, nigella sativa 0.525,fueniculum vulgare 1.049 calendula officinalis 0.348 and some of cultivated plants are perennial and evaluation of their benefit - cost is impossible yet .
Keywords: medicinal plants , ecinimic survey



[ دوشنبه 18 شهریور 1387 - 06:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : دوشنبه 18 شهریور 1387 - 05:09 ق.ظ]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه

یکشنبه 17 شهریور 1387

مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه
علیرضا میرصالح مهابادی ، مهدی كیانی ابری
1و2- مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان
اصفهان - اردستان - بلوار دانشجو -دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان
 

 

خلاصه

توجه به مزیت نسبی فعالیتهای مختلف اقتصادی یكی از جنبه‌های مهم برنامه ریزی است. این تحقیق به منظور تعیین مزیت نسبی محصولات باریجه و آنغوزه انجام گرفته است. برای تعیین مزیت نسبی محصولات مورد نظر از دو معیار، هزینه منابع داخلی ( DRC ) و شاخص مزیت نسبی آشكار شده (RCA) استفاده شد. كه بر این اساس در استان اصفهان مقدار شاخص DRC در سال 1380 برای محصولات باریجه و آنغوزه به ترتیب 425/0 و 39/0 می‌باشد كه بر اساس شاخص فوق هر دومحصول دارای مزیت نسبی تولید می‌باشد. در این استان شاخص RCA برای باریجه و آنغوزه در سال 1378 به ترتیب 27/1 و 597/0 و در سال 1380 به ترتیب برابر 26/1 و 423/0 می‌باشد، بر اساس این شاخص در سالهای 1378 و 1380 باریجه دارای مزیت نسبی تولید در اصفهان است.
واژه‌های كلیدی: باریجه و آنغوزه، تولید، صادرات.
 

 

مقدمه

امروزه حدود پنجاه درصداز داروهای مورد استفاده منشاء گیاهی داشته و گرایش مردم برای استفاده از مواد طبیعی برای درمان بیماریها رو به افزایش می‌باشد. علاوه بر این گیاهان در طیف وسیعی در منابع آرایشی ، بهداشتی و غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند (4).
حال با توجه به شرایط آب و هوایی ایران از طریق شاخصهایی چون DRC و RCA می‌توان مشخص نمود كه هر ناحیه از كشور برای چه نوع محصول دارای مزیت نسبی بوده و از این طریق حداكثر استفاده را برای تولید گیاهان دارویی از امكانات مناطق مختلف كشور نمود (1).
 

 

مواد و روشها

در این پژوهش از دو معیار هزینه منابع داخلی (DRC) و شاخص مزیت نسبی یعنی RCA)) استفاده شده است كه برای تعیین (DRC) از فرمول زیر استفاده می‌شود:
كه در آن G هزینه‌های عوامل داخلی یا نهاده‌های غیر قابل استفاده گردید كه در آن xij ارزش تولید گیاه دارویی در استان مورد نظـر و xi كل ارزش تولیـدات گیاهان مرتعی استان مـذكور
xwj = ارزش كل تولید گیاه دارویی مورد نظر در كشور
Xw = ارزش كل تولید گیاهان مرتعی در كل كشور
اگر 1< RCA < 0 باشد نشان دهنده عدم مزیت نسبی در آن استان می‌باشد و اگر RCA>1 باشد نشان دهنده مزیت نسبی آن محصول برای استان مورد نظر می‌باشد.
 

نتایج و بحث :

در این تحقیق شاخص RCA در سال 1378 و 1380 و شاخص DRC نیز در سال1380 برای دو محصول باریجه و آنغوزه محاسبه شد و نیز رتبه استانها بر اساس شاخصهای مذكـور مشخص گردید كه در جدول 1 تا 6 آورده شده است.
تجارت، P كل درآمد ناخالص و F هزینه نهاده‌های قابل تجارت می‌باشد. اگر DRC<1 نشان دهنده مزیت نسبی منطقه است و بالعكس. برای تعیین مزیت نسبی آشكار شده از فرمول

با توجه به جداول حاصل از تحقیق نتایج زیر حاصل می‌شود
 

نتایج

استان اصفهان، سمنان و مركزی در زمینه تولیـد باریجه بـا توجه به هـر دو شاخص در سالهـای مورد بررسی دارای مزیت می‌باشند و استان یزد نیز با توجـه به هر دو شاخص از نظــر تولید گیاه آنغوزه دارای مزیت است.
سپاسگزاری
به این وسیله از همكار ارجمند آقای مهدی كیانی و سازمان جنگلها و مراتــع كشور و ادارات كل منابــع طبیعی استانهـای مختلف بخاطر همكاریهای فراوانشان نهـایت قـدردانی را دارم
 

 

منابع

ا- ابراهیمی ، علی 1380 ((ضرورت اعمال نگرش سیستمی در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی)) همایش ملی گیاهان دارویی ، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور
2- جبل عاملی، عباس 1379. گزارش ویژه مجله برزگر شماره 817 صفحات 34 -40
3- سازمان جنگلها و مراتع كشور دفتر طرح و برنامه. نشریه بازرگانی شماره‌های 9-8-7 سالهای 80-79-78
4-كیانی، مهدی. 1380. (( مزیت نسبی تولید و صادرات منتخبی از گیاهان دارویی و صنعتی)) سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اصفهان
5-Balassab (1965) - trade liberalization and revealed advatange -. the manchester school of economic.
comparative and social studies. vol 32 ,pp 99-12


Relative advantage of producing and export of gulbanum and assafetide
Ali Reza Mirsaleh Mahabadi , Mahdi kiani Abary
Univercity of Ardestan -Ardestan -Esfahan -Iran

Abstract
Paying attention to the relative advantage of various economic activitis is one of the important aspects of planning. this study was done in order to detomine the relative advantage of gulbanum and assafedite products we applied two factors of DRC and RCA. this study showed that in the year1380 in esfahan the DRC for gulbanum and assafedite were 0.425 and 0.39 respectively. on the basis of the above said indicos there products are of relative advantage of production. in this proving the RCA in 1378 for gulbanum and assafedite were 1.27 and 0.597 and in 1380 was 1.26 and 0.423 respectinely. According to this index in 1378 and 1380 gulbanum is of relative advantage of production.
Keywords : Relative advantage , gulbanum ,assafetide



[ یکشنبه 17 شهریور 1387 - 04:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)

شنبه 16 شهریور 1387

بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)
(مطالعه موردی: شهرستان كاشان)
احمد سلیمانی پور1، علیرضا نیكویی1 و ابوالقاسم باقری2
اعضای هیأت علمی 2- كارشناس ارشد گروه اقتصاد كشاورزی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
اصفهان، شهرك امیرحمزه، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ص.پ- 199-81785 تلفن: 7757329
 

 

خلاصه

در میان مناطق مختلف كشور، شهرستان كاشان با سطح زیر كشت 800 هكتار، همواره به عنوان یكی از قطب‌های مهم كشور در امر تولید گلاب و اسانس از دیر باز مورد توجه بوده است. بدون شك با انجام تحقیقات اقتصادی و آگاهی نسبت به ارزشهای اقتصادی گل محمدی و فرآورده‌های آن در این منطقه، می‌توان در جهت كسب این ارزشها به منظور تأمین نیازهای داخلی و خارجی، گامهای مؤثری برداشت. در میان مسائل اقتصادی مربوط به این محصول، توجه به امر بازار جهت شناسایی مسیرهای بازاریابی گل از مرحله تولیدتا مرحلهتبدیلو مصرففرآورده‌های فرعی (گلابواسانس) قبل از هربررسی دیگر، از اهمیت خاصی برخوردار است. بر این اساس‏‏‏ در این مطالعه مسیر بازار گل محمدی و فرآورده‌های آن در دو گروه تولید سنتی و صنعتی مورد بررسی قرار گرفت. بر پایه نتایج بدست آمده از بررسی مسیر بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن، بازار این محصول در هر دو گروه سنتی و صنعتی مورد مطالعه ناكارا می‏باشد.
واژه‌های كلیدی: گل محمدی، بازاریابی، گلاب و اسانس.

 

 

مقدمه

وجود مسائلی چون اشتغال‏زایی در تولید گل محمدی و فرآورده‌های آن، ارزآوری قابل توجه محصول در مقوله صادرات غیر نفتی و همچنین اهمیت منطقه كاشان به عنوان الگو برای احداث گلستانهای گل محمدی در سایر مناطق كشور، انجام تحقیقات مختلف در مورد این محصول را ایجاب نموده است. با این وجود، به‌رغم قدمت و اهمیت بی نظیر تولید گل محمدی در این منطقه، وجود مسائلی چون روشهای متفاوت و در بعضی موارد نامناسب تولید و استحصال گلاب و اسانس گل و همچنین بازاریابی نامناسب آن، نوسانهای تولید و درآمد را برای تولیدكنندگان گل وفرآورده‏های آن به همراه داشته است. بر این اساس‏، بررسی مسائل و تنگناههایی موجود در طول مسیربازاریابی گل محمدی وفرآورده‌های آن و همچنین ارائه راه حلهای مناسب جهت ارتقای كارایی بازاریابی این محصول، می‌تواند از اهمیت خاصی برخوردار باشد.
 

مواد و روشها

تكنیك درنظر گرفته شده برای این پژوهش، روش تحقیق پیمایشی است. اطلاعات مورد نیاز از طریق تكمیل پنج نوع پرسشنامه از عوامل مختلف بازار شامل تولیدكننده، واسطه ها، تبدیل كننده، عمده فروش و خرده فروش، تهیه و جمع آوری گردیده است. انتخاب تولیدكنندگان با روش نمونه گیری خوشه‌ای دو‏مرحله‏ای انجام گرفته، بدین صورت كه ابتدا از بین مناطق گلكار شهرستان كاشان، 4 منطقه برزك، جوشقان قالی، نیاسر و قهرود به عنوان مناطق عمده تولید گل انتخاب شدند. بعد در هر منطقه تعدادی آبادی گلكار، به روش تصادفی انتخاب گردید. در نهایت تعدادی از كشاورزان از روستاهای منتخب، انتخاب و مورد مصاحبه قرار گرفتند. انتخاب حجم نمونه نیز به روش كوكران (Cochran) صورت پذیرفت. در مورد سایر عوامل نیز‏، از آنجایی كه فهرست مستندی از آنها در دسترس نبود، به طور تصادفی از 25 واسطه،10‏تبدیل‏كننده(2 واحدصنعتی و8 ‏واحد سنتی)، 25 عمده فروش و 30 خرده‏فروش به روش نمونه‏گیری تصادفی ساده (Simple Random Sampling) مصاحبه بعمل آمد. پس از جمع آوری اطلاعات لازم، به منظور مطالعهبازاریابیگلمحمدی و فرآورده‏های آن، از معیارهای حاشیهبازار (Marketing margin) وكاراییبازاریابی (Marketing Efficiency) استفاده شد.
 

 

نتایج و بحث

براساس نتایج كلی تحقیق، حاشیه كل بازار گلاب سنتی 7469 ریال و برای گلاب صنعتی به طور متوسط 5765 ریال بدست آمده است. علاوه بر این، 70 درصد قیمت خرده‏فروشی گلاب تولید شده از یك كیلوگرم گل محمدی در واحدهای سنتی مربوط به هزینه‏های بازاریابی این محصول بوده است. این میزان برای واحدهای صنعتی با ظرفیت بالا وپایین به ترتیب 7/67 و 4/65 درصد بوده است. نتایج بدست آمده از بررسی مسیر بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن، نشان داد كه بازار این محصول در هر دو گروه سنتی و صنعتی مورد مطالعه ناكارا می‏باشد. به طوری كه شاخص كارایی برای گلاب سنتی 9/92 درصد و برای گلاب‏ تولید شده در واحدهای صنعتی به طور متوسط معادل 55 درصد بوده است. علاوه بر این، با در نظر گرفتن قیمت عوامل بازاریابی، سهم هر یك از عوامل در قیمت نهایی محصول محاسبه شد. نتایج محاسبات انجام شده نشان می‏دهد كه در بین عوامل بازار، واحدهای تبدیلی از بالاترین سهم برخوردارند. در مقایسه واحدهای تبدیلی، واحدهای سنتی با 2/47 درصد، سهم بالاتری از قیمت خرده فروشی را نسبت به واحدهای صنعتی به خود اختصاص داده اند. این سهم برای واحدهای گلابگیری صنعتی به طور متوسط 5/44 درصد بدست آمده است. بر اساس نتایج بدست آمده، سهم عوامل تولید كننده، خرده فروش، عمده فروش و واسطه‌ها به ترتیب در مكانهای بعدی قرار دارند. نتایج محاسبه ضریب هزینه بازاریابی نشان می‌دهد‏‏ 70‏درصد قیمت خرده‏فروشی گلاب تولید شده از یك كیلوگرم گل محمدی در واحدهای سنتی مربوط به هزینه‏های بازاریابی این محصول بوده است. این میزان برای واحدهای صنعتی با ظرفیت بالا وپایین به ترتیب 7/67 و 4/65 درصد بوده است.
 

منابع‌

1- حسن پور، ب. (1376). بررسی اقتصادی تولید و بازاریابی انجیر در استان فارس. پایان نامه كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه شیراز.
2- سلطانی، غ. ر.، ج. تركمانی و د. زرنگار (1365). چگونگی تعیین سود خرده فروشی میوه و تره بار و برخی محصولات اساسی در شیراز، مجله علوم كشاورزی ایران، جلد7، شماره 3و4.
3- Shepherd, G.S. and G.A. Futrell (1969). Marketing farm products:state University Press, Iowa. Economic Analysis. Iowa.
4- Shrivastava. R.S. and M.Ranadhir (1995). Efficiency of fish marketting Bhubaneshwar of orissa. Bangladesh Journal of Agricultural Economics, 18: 89-97.


Investigation of damask roses marketing problems:
A case study in Kashan Region
Ahmad Soleimani pour, Ali Reza Nikooei and Abolghasem Bagheri
Esfahan Agricultural and National Resources Research Center

Abstract
This Study was done to determine the problems of marketing channels of damask roses and introducing appropriate solutions to increase the marketing efficiency. Results of this study revealed that the rose market in the both of traditional and industrial production was inefficient. Efficiency index was 92.9 percent for traditional products and 55 percent for industrial ones. In addition, regarding to the marketing parameters for each of them, the factors share was calculated. Due to results, reducing units have the most important roles. In reducing units, traditional units with 47.2 percent had greater share in comparison with industrial units (%44.5). Also the results show that production, retailer, wholesalers and middlemen shares were in the lower ranks respectively. Marketing cost coefficient results showed that 70 percent of retailer soling price in one kg of product in related to marketing costs. In industrials units, these costs were 67.7 and 65.4 percent in high and low capacity units respectively.
Keywords: damask roses, Marke



[ شنبه 16 شهریور 1387 - 06:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]

بازاریابی محصولات گیاهان دارویی

جمعه 15 شهریور 1387

بازاریابی محصولات گیاهان دارویی
نعمت اله رحیمی
كارشناس مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان فارس.
شیراز - بلوار نصر- خیابان بهاران- كوچه 11- پلاك 30 - منزل رحیمی - تلفن 7314229- 0711
 

خلاصه

گیاهان دارویی به عنوان یكی از مواهب الهی است و چنانچه برنامه‏ریزی اصولی در شیوه تولید و بازاریابی آن صورت پذیرد، می‏تواند علاوه بر درمان بیماریها، سبب ایجاد اشتغال مولد، جلوگیری از تخریب جنگلها و مراتع و حفظ محیط زیست گردد. از عمده‏ترین مشكلات موجود بر سر راه رشد و توسعه گیاهان دارویی، بازاریابی محصولات آن می‏باشد. بازاریابی صحیح سبب می‏شود ‏تا محصولات بر اساس نیاز مصرف‏كنندگان تولید و به نحو بهداشتی و مورد پسند در اختیار آنان قرار گیرد. به دلیل ویژگیهای خاص گیاهان دارویی چون فسادپذیری، تولید فصلی و حجیم بودن، بازاریابی محصولات آن از حساسیت بالایی برخوردار است. عملیات بازاریابی شامل انبارداری، حمل و نقل، درجه‏بندی، بسته‏بندی و تبدیل می‏باشد. در سازمان بازاریابی نیز تولیدكنندگان، واسطه‏ها و مصرف‏كنندگان نقش عمده را ایفاء می‏نمایند.
واژه‌های كلیدی: بازاریابی، گیاهان داویی، محصولات

 

مقدمه

خداوند متعال هیچ چیزی را بدون فایده نیافریده و در هر مخلوقی حكمتی نهفته است. از جمله نعمات خدادادی گیاهان دارویی می‏باشند كه از قدیم‏الایام بشر با آنها آشنا گشته و جهت معالجات بیماران خود مورد استفاده قرار داده است. پیشرفت‏های علمی و فن‏آوری طی دو دهه اخیر، اهمیت و نقش گیاهان دارویی را در تأمین نیازهای بشر به‌ویژه در حیطه درمان دو چندان ساخته است. امروزه با بهره‏گیری از روشها و فنون تخصصی، مهمترین مواد و تركیبهای مؤثر گیاهی شناسایی و در ساخت انواع داروها و تركیبهای شفابخش بكار گرفته می‏شود. اثرات جانبی داروهای شیمیایی، الزامات زیست محیطی و روند تدریجی گرایش به سوی فرآورده‏های طبیعی سبب شده‏اند تا به گیاهان دارویی توجه بیشتر شود. با عنایت به موارد یاد شده به‌ویژه پوشش دادن اشتغال كه به عنوان مشكل اساسی كشور و فراروی مسئولان می‏باشد، لازم است تا نسبت به ترویج كشت و بهره‏برداری اصولی و همچنین مصرف فرآورده‏های گیاهان دارویی اقدام عاجل صورت گیرد.
بی شك این امر زمانی تحقق می‏یابد كه فرآورده‏های با ارزش این گیاهان در چرخه اقتصادی قرار گیرد. مادامی كه تنها به كمك دانش بومی این گیاهان تولید و به صورت سنتی به مصرف می‏رسند، انتظار تحول در این زمینه عاقلانه به‏نظر نمی‏رسد. بنابراین همكاری تمامی بخشها و اقتصادی شدن این فعالیت ضروری می‏باشد(4). عمده‏ترین مشكل سد راه محصولات گیاهان دارویی بازاریابی آن است. زیرا چنانچه بازار مناسب برای تولیدات مهیا باشد، بهره‏بردار می‏تواند به كار خود ادامه دهد. باتوجه به نقش مؤثر بازاریابی، این مقاله به روش كتابخانه‏ای تهیه شده است.

 

مواد و روشها

عوامل مؤثر بر بازاریابی گیاهان دارویی زیاد بوده و با توجه به نوع گیاه ومناطق تولیدی آن متفاوت می‏باشند. در این مقاله به سه عامل مشترك و اثرگذار شامل ویژگیهای بازاریابی محصولات گیاهان دارویی، عملیات بازاریابی و سازمان بازاریابی اشاره می‌گردد و در خصوص هر یك توضیحات اجمالی آورده می‏شود.
الف) ویژگیهای بازاریابی محصولات گیاهان دارویی
بازاریابی محصولات این گیاهان در مقایسه با تولیدات صنعتی دارای پیچیدگی بیشتری می‏باشد. بخش عمده‏ای از این مشكلات به ویژگیهای این محصولات و تولیدكنندگان آنها مرتبط است كه به اختصار آورده می‏شوند:
1- فسادپذیری
برخی محصولات این گیاهان فسادپذیر بوده و چنانچه مورد مراقبت قرار نگیرند از بین می‏روند. برای رفع این مشكل نیاز به انبار، سردخانه و روشهای تبدیل می‏باشد(1).
2- فصلی بودن
اغلب محصولات كشاورزی و به‌ویژه گیاهان دارویی از لحاظ عرضه به بازار تحت شرایط فصلی می‏باشند، در حالی كه تقاضا برای آنها در طول سال وجود دارد.
3- حجیم بودن
این گیاهان در مقایسه با ارزش آنها دارای وزن و حجم زیاد می‏باشند كه خود سبب افزایش هزینه حمل و نقل و نگهداری آن می‏شود.
4- شیوه سنتی تولید
تولید گیاهان دارویی در مراتع، جنگلها، مزارع و باغهای كشور پراكنده است. جمع‏آوری محصولات اندك از واحدهای تولیدی پراكنده و كوچك دشوار بوده و موجب افزایش هزینه می‌گردد.
5- فقدان گرایشات بازاری در بهره‏برداران
چون بهره‏برداری از آنها صرفا به دلیل خاصیت دارویی نبوده، بلكه اغلب مصارف دیگری چون تغذیه انسان و خوراك دام نیز در بر دارند، بنابراین آنچه بهره‏برداران سنتی روانه بازار مصرف می‏كنند مازاد مصارف فوق بوده، بنابراین دارای گرایشهای قوی بازاری نمی‏باشند.
6) عملیات بازاریابی
مطالعه فعالیتهای بازاریابی نیاز به چهارچوب دارد. یكی از مؤثرترین چهاچوبهای مطالعه بازاریابی، رهیافت عملی است كه فعالیتهای بازاریابی را با سه دسته مبادله‏ای، فیزیكی و تسهیلاتی تقسیم می‏كند. فعالیت‏ای مبادله‏ای در برگیرنده خرید و فروش است و فعالیتهای تسهیلاتی مواردی چون درجه‏بندی، استاندارد نمودن و بسته‏بندی را شامل می‏شود. فعالیتهای فیزیكی شامل انبارداری، تبدیل و حمل و نقل می‏باشد(2).
7) سازمان بازاریابی
منظور از سازمان بازاریابی، افراد و گروههایی هستند كه فعالیتهای مختلف نظام بازاریابی را به عهده داشته و به انجام آن مشغولند. این افراد به سه گروه عمده: تولیدكنندگان، واسطه‏ها و مصرف‏كنندگان تقسیم می‏شوند(8). تولیدكنندگان، افراد یا خانوارهایی هستند كه گیاهان دارویی را از جنگلها و مراتع جمع‏آوری و یا در مزارع كشت نموده و محصول آن را برداشت می‏نمایند. این افراد حلقه نخست سازمان بازاریابی را به خود اختصاص می‏دهند. واسطه‏ها، افراد یا گروههایی هستند كه فعالیتهای گوناگون بازاریابی همچون حمل و نقل، جمع‏آوری، انبارداری، بسته‏بندی و مواردی از این قبیل را انجام می‏دهند. واسطه‏های گیاهان دارویی بسته به نوع گیاه و منطقه متفاوت هستند ولیكن در اكثر مناطق و برای اغلب گیاهان تركیبی چون خریداران محلی، عمده‏فروشان، تبدیل كنندگان و خرده‏فروشان این كار را عهده‏دار می‏باشند.
 

نتایج و بحث

باتوجه به عوامل مؤثر بر بازاریابی گیاهان دارویی باید جهت انجام این رسالت برنامه‏ریزی نمود تا اولا جامعه و افراد دست‏اندركار با فواید ونحوه مصرف آن آشنا شوند. ثانیا در كمترین زمان ممكن، محصولات به‏دست مصرف‏كنندگان برسد. سازمان بازاریابی نیز به نحوی طراحی گردد كه بتواند پیش‏بینی عملیات لازم را نموده تا ضمن سودآوری معقول برای تولیدكنندگان، محصولات نیز با حداقل قیمت در اختیار مصرف‏كنندگان قرار گیرد.
 

 

منابع

1- بدخشان(1369). روشهای جدید بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله بانك و كشاورزی، شماره 37، صفحات 44-37.
2- بهشتی(1376). جایگاه حمل و نقل در بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله صالحین روستا، شماره 14، صفحات 17-15.
3- پورافضل(1364). بررسی مسایل بازاررسانی میوه و تره‏بار در شیراز و چگونگی بهبود آن. گزارش پژوهشی دانشكده كشاورزی، دانشگاه شیراز.
4- شكری خانقاه(1376)، بررسی مسایل بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله جهاد، شماره201-200، صفحات 44-37.
5- شیروانیان(1378). بررسی بازاریابی گوجه فرنگی در استان فارس. مجله اقتصاد كشاورزی، شماره26، صفحات 97-77.
6- كاتلر(1376). اصول بازاریابی. ترجمه بهمن فروزنده، اصفهان، انتشارات آترپات.
7- كوپاهی(1369). اصول اقتصاد كشاورزی. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
8- نجفی(1378). بازاریابی گوشت قرمز در بازار ایران. مجله جهاد، شماره205-204، صفحات51- 44.


Marketiong of herbal Medicine products
Abstract
Medicinal Plants is as one of the diuine blessings that if essential planing make in production. method and marketing of it, can in addition to curing diseases, cause produced employment, prevention from destroying Jungles, ranges and protection of environment. Marketing of products is one of the main existed difficulties on the way of growth and development of medicinal plants. Correct marketing cause products generate consumer needs and the consumers can obtain these products hygienicly and admirably. Because of particular properties of medicinal plants such as decaying, seasonality and huying the marketing of these products has much sensibility.Marketing operations are storage, transportation, sorting, packing and transformation. In marketing organization producers, middlemen and consumers have the main role.
Keywords: Marketing, herbal medicine



[ جمعه 15 شهریور 1387 - 02:09 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| پژمان ] [مقالات گیاهان دارویی , ] [+]


نوشته های پیشین ...

+ امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
+ بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار
+ همایش منطقه ای شكوفایی و نوآوری در گیاهان دارویی
+ بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران
+ مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
+ گیاهان دارویی در ایران و جهان
+ بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)
+ مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه
+ بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)
+ بازاریابی محصولات گیاهان دارویی
+ بهینه‌یابی اقتصادی كشت گیاهان دارویی
+ عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی در سطح ملی و بین المللی
+ كارخانه فرآوری گیاهان دارویی در بیرجند راه اندازی شد
+ مدرهای گیاهی
+ بررسی تأثیر تغذیه گیاه عروسك پشت پرده(Physalis alkekengi)
صفحات :
1 2 3 4 5 6 7 ...